Read in the reader, with word lookup
Հարցումների գիրք · 1/12
Թարգմանությունը՝ Նախագիր · մեքենայական (GPT-6), դեռ չխմբագրված · CC BY-SA 4.0
Սուրբ Գրքի հարցումների այս հիմնական նյութերն են
Սուրբ Գրքի հարցումների այս հիմնական նյութերն են։
Ա) Բախտն ու անհրաժեշտությունն ընդունողների դեմ։
Բ) Աստծուն ճանաչելու մասին։
Դ) Հրեաների դեմ։
Ե) Արիոսականների դեմ։
Զ) Հոգեմարտների դեմ։
Է) Նեստորի և երկաբնակների դեմ։
Ը) Դիոնիսիոսի աստվածաբանությունը։
Թ) Հրեշտակների և դևերի մասին։
Ժ ) Աստծու գործերի և արարչության մասին։
ԺԱ) Արարածների և Հիսուսի մասին։
ԺԲ ) Լուսատուների, օրերի և եղանակների մասին։
ԺԳ ) Յուրաքանչյուր տարերքի, բույսերի և կենդանիների մասին։
ԺԴ ) Դրախտի մասին։
ԺԵ ) Մարդու կազմության մասին։
ԺԶ ) Մարդու հոգու մասին։
ԺԷ ) Ամբողջ մարդու մասին։
ԺԸ ) Աբելի և նախահայրերի մասին։
ԺԹ ) Աբրահամի և նրա հարազատների մասին։
Ի ) Ելից գրքի մասին։
ԻԱ ) Ղևտական գրքի մասին։
ԻԲ ) Թվերի գրքի մասին։
ԻԳ ) Երկրորդ օրենքի մասին։
ԻԴ ) Հեսու Նավեի մասին։
ԻԵ ) Դատավորների մասին։
ԻԶ ) Առաջին Թագավորությունների գրքի մասին։
ԻԷ ) Երկրորդ Թագավորությունների գրքի մասին։
ԻԸ ) Երրորդ Թագավորությունների գրքի մասին։
ԻԹ ) Չորրորդ Թագավորությունների գրքի մասին։
Լ ) Փրկչի մարդեղության մասին։
ԼԱ ) Նոր օրենքի մասին։
ԼԲ ) Մեղքերի մասին։
ԼԳ ) Առաքինությունների մասին։
ԼԴ ) Յոթ խորհուրդների մասին։
ԼԵ ) Մեր առանձին եկեղեցու մասին։
ԼԶ ) Մարդու փոփոխության մասին։
ԼԷ ) Հոգու բաժանման մասին։
ԼԸ ) Նեռի մասին։
ԼԹ ) Երկրորդ հարության մասին։
Խ ) Գալստյան և դատաստանի մասին։
ԽԱ ) Գևորգի հարցերը։
Ահա այս գրքում այսքան հիմնական նյութեր կան։
Ամենասուրբ Երրորդությո՛ւն,
Դու եղիր իմ օգնականը։
Ինչպես որ միշտ շատերին առաջնորդում ես դեպի բարին։
Քանզի ես խիստ անմիտ եմ և այս արհեստին անտեղյակ, բայց քեզ ապավինելով՝ սկսել եմ մեղքերով խավարած ճարտարապետական այս գործը։
Այս Սուրբ Գրքի նախաբանը։
Մարդու բանական միտքը բնությամբ մշտապես շարժուն մի ներգործություն է, որ ձգտում է վեր բարձրանալ՝ ինչպես վեր ընթացող կրակի բոցը, և հանգիստ չունի, մինչև չհասնի իր կատարելության ավարտին։
Մտքի ներքին գործունեության ավարտը ճշմարտությունն է, իսկ գործնական գործունեությանը՝ բարին։
Եվ հենց այս երկուսով՝ տեսականով ու գործնականով, մեր հոգին զանազան կերպերով զարդարվում է։
Որովհետև գործնականը կախված է կամքի ցանկական մասից։
Իսկ տեսականը վերաբերում է մտավոր մասին։
Տեսականը նույնպես առաջ է ընթանում՝ հասնելով ճշմարտությանը և կամքի ցանկական մասը շարժելով դեպի բարին։
Արդ, տեսական գիտությունը վերաբերում է իրերի ընդհանուր բնույթին՝ այն բանին, թե ինչ են դրանք և ինչ չափով են գոյություն ունենում։
Դրանցից ոմանք գերազանցում են իմաստությանը, իսկ մյուսները գտնվում են
տրամաբանությունից ներքև։
Ես այս ամենը բաժանել եմ երեք խմբի՝ անհասանելի, դյուրահաս և դժվարահաս։
Անհասանելին այժմյան քննության առարկա չէ, իսկ դյուրահասը դուրս է զգայության սահմաններից. դժվարահասը, սակայն, ճանաչելի է երեք կերպով։
Առաջին՝ պարզը սահմանելով, բաժանմամբ զբաղվելով և հարցումների միջոցով համադրությամբ ճշմարտությունը որոնելով։
Որովհետև ամեն հարցում պատասխանի որոնում է և նպատակ ունի գտնելու այն։
Հարցումը երկակի է, և պատասխանը՝ նույնպես։
Կա պարզ և բաղադրյալ հարցում, ինչպես նաև պարզ և բաղադրյալ պատասխան։
Հարցման այս սեռը բաժանվում է երկու տեսակի՝ տրամաբանական և ապացուցողական։
Տրամաբանությունն այն է, երբ մեկը հարցնում է, իսկ մյուսը պատասխանում։
Նույնպես նաև ապացուցողականը։
Սակայն դրանք տարբեր են։
Նախ՝ որովհետև տրամաբանական հարցման սկիզբը մեկ ուրիշից է, այսինքն՝ հարցնողից. թե ի՞նչ է հարցնում կամ ինչի՞ մասին։
Իսկ ապացուցողական հարցումն իր սկիզբն ունի ինքն իր մեջ և գործում է այնպես, ինչպես ինքն է կամենում։
Եվ ավելին՝ ապացուցողական հարցման նպատակը միշտ ճշմարտությունն է։
Իսկ տրամաբանական հարցման դեպքում երբեմն ճշմարտություն է, երբեմն՝ սուտ։
Եթե պատասխանողը գիտի, ապա պատասխանը ճշմարիտ է, իսկ եթե չգիտի՝ սուտ։
Եվ կա ևս մեկ տարբերություն։
Տրամաբանական հարցումը կարմրելու պատճառ է դառնում մեկի համար՝ լինի դա հարցնողը, թե պատասխանողը։
Իսկ ապացուցողական հարցումը ոչ ոքի համար՝ ո՛չ սովորողի, ո՛չ ուսուցանողի։
Չորրորդ տարբերությունն էլ կա։
Ապացուցողական հարցումը պարզ հարց է տալիս և պարզ պատասխան ստանում։
Օրինակ՝ մարդը կենդանի է, կենդանին գոյություն ունի, ուրեմն մարդը և՛ կենդանի է, և՛ գոյություն ունի։
Իսկ տրամաբանական հարցումը բաղադրյալ հարց է տալիս, այսինքն՝ հակասության երկու կողմերն էլ ներառում է, ուստի պահանջում է բաղադրյալ պատասխան։
Եթե բաղադրյալ հարցին պարզ պատասխան տաս, կկարմրես։
Օրինակ՝ եթե մեկը հարցնի՝ այս աշխարհն անապակա՞ն է, թե՞ ապականացու, ապա հարցը բաղադրյալ է։
Եթե պատասխանես միայն այն, որ աշխարհն անապական է, սխալված կլինես, որովհետև դրա մի մասը ապականվում է։
Իսկ եթե ասես, թե ապականացու է, դարձյալ կսխալվես, որովհետև երկինքն ու տարերքները անապական են։
Ուստի պետք է բաղադրյալ պատասխան տալ. ամբողջությամբ անապական է, իսկ իր մասերից կազմված լինելու առումով՝ ապականացու։
Այս հարցումները տարբեր են նաև մեկ այլ եղանակով։
Նախ՝ ըստ փիլիսոփայի՝ ամեն մի իրի վերաբերյալ չորս բան է պետք հարցնել՝ գոյություն ունի՞, ի՞նչ է, ինչպիսի՞ն է և ինչո՞ւ է։
Արդ, «գոյություն ունի՞» հարցը միայն տրամաբանական հարցում է, իսկ «ի՞նչ է» և «ինչպիսի՞ն է» հարցերը՝ ապացուցողական։
Երկրորդ՝ որովհետև ձայնի և մտքի միջև չորս տարբերություն կա։
Կա դեպք, երբ ձայնը մեկն է, իսկ հասկացվող իրերը՝ շատ, ինչպես «կենդանի» բառի դեպքում, որը կարող է նշանակել բանական կամ համանուն տարբեր իմաստներ։
Կա դեպք, երբ և՛ ձայնը, և՛ հասկացվող իրերը շատ են, ինչպես «Պետրոսը խոսում է», «Պողոսը քարոզում է» արտահայտություններում։
Կա նաև դեպք, երբ ձայնը շատ է, իսկ հասկացվող իրը՝ մեկ, ինչպես «կենդանի, բանական, երկոտանի մարդ» արտահայտության դեպքում։
Եվ կա դեպք, երբ ձայնը մեկն է, իսկ իրը՝ նույնպես մեկ, ինչպես «մարդ» և «Պետրոս» բառերի դեպքում։
Արդ, դրանցից երկուսը՝ երբ ձայնը շատ է, իսկ իրը՝ մեկ, և երբ ձայնն ու իրը մեկական են, պատկանում են տրամաբանական հարցմանը։
Իսկ մյուս երկուսը՝ երբ ձայնն ու իրը շատ են, և երբ ձայնը մեկն է, բայց իրը՝ շատ, պատկանում են ապացուցողական հարցմանը։
Երրորդ՝ որովհետև տրամաբանական հարցումը հարցնում է հակասության երկու կողմերի մասին, բայց որպես պատասխան ընդունում է միայն մեկը։
Օրինակ՝ եթե մեկը հարցնի՝ Պետրոսը նստա՞ծ է, թե՞ ոչ։
Պատասխանը երկու կողմերից մեկն է՝ այո՛ կամ ո՛չ։
Իսկ ապացուցողական հարցումը հարցնում է կողմերից միայն մեկի մասին, այսինքն՝ հաստատական ձևով. օրինակ՝ ի՞նչ է մարդը, ի՞նչ է երկինքը։
Չորրորդ՝ որովհետև տրամաբանության մեջ մեկ հարցին մեկ պատասխան է տրվում, ինչպես արդեն ցույց տրվեց։
Իսկ ապացուցողական հարցման դեպքում մեկ հարցին կարող են բազմաթիվ պատասխաններ լինել, և բազմաթիվ հարցերին՝ մեկ պատասխան։
Օրինակ՝ եթե մեկը հարցնի՝ ի՞նչ է մարդը։
Մենք պատասխանում ենք սահմանմամբ, որը բաղկացած է մի քանի բառից։
Եվ եթե հարցնեն՝ ի՞նչ է այն սահմանումը, որն ասում է՝ «կենդանի, բանական», կպատասխանենք՝ դա մարդն է։
Ուրեմն պարզ է, որ առաջիկա հարցումները ավելի շատ վերաբերում են ապացուցողական ճշմարտության հաստատմանը, քան տրամաբանական հակաճառությանը։
Եվ որովհետև ամեն մի իրի արարման գործում չորս պատճառ են որոնվում։
Դրանք են՝ արարողը, նյութը, ձևը և նպատակը, այսինքն՝ արարողը, արարվածը, նրա ձևը և դրա պատճառը։
Օրինակ՝ տան կառուցման դեպքում արարողը արհեստավորն է՝ հյուսնը։
Իսկ արարվածը տունն է։
Նրա ձևը կամ որակն այն է, որ ամբողջական է կամ քառանկյուն։
Իսկ դրա նպատակը մարդու բնակությունն է։
Իսկ մեր առաջիկա նյութի նյութական պատճառն ու հիմքը այս հարցումների տասը բաժիններն են։
Դրանց դասավորությունը հետևյալ օրինակով է։
Առաջինը՝ արտաքին հակառակորդների դեմ։
Եվ նրանց առարկությունների լուծումը, ովքեր Աստծուն են վերագրում հարկադրանքը, ճակատագիրը, չարիքն ու բարին։
Նաև՝ մանիքեցիների և հրեաների դեմ։
Երկրորդը՝ Արիոսի, հոգեմարտների, Նեստորի և երկաբնակների դեմ։
Երրորդը՝ սուրբ Դիոնիսիոսի ճշմարիտ աստվածաբանության համառոտ ներկայացումը։
Չորրորդը՝ վեցօրյա արարչագործության և ամբողջ աշխարհի ստեղծման մասին։
Հինգերորդը՝ մարդու կազմության և գոյության մասին։
Վեցերորդը՝ հենց արարչագործության սկզբից ստեղծվածների մասին՝ Մովսեսի գրքերի պատմության հերթականությամբ։
Յոթերորդը՝ Հեսուի, դատավորների և չորս թագավորությունների համառոտ պատմությունը։
Ութերորդը՝ Աստծու Խոսքի մարդեղության մասին՝ Նոր Կտակարանից։
Իններորդը՝ նոր եկեղեցու զանազան հարցերի մասին։
Տասներորդը՝ փոփոխության և աշխարհի վախճանի մասին։
Հարության, դատաստանի և հատուցման մասին։
Ահա սրանք են այս հարցումների նյութական պատճառները։
Իսկ տեսական և նպատակային պատճառները նույնն են՝ հակառակորդների խոսքերի լուծումը։
Իսկ եզրահանգումը մեր եկեղեցու դավանության ճշմարիտ համոզման մեջ հաստատվելն է։
Իսկ ամբողջ գործի պատճառը իմ՝ Գրիգոր բանասերի, անարժան ձեռքի և տկար անձի անկարողությունն է։
Այն գրվել է մի ուղղափառ աշակերտի՝ Ատոմի խնդրանքով։
Եվ գիրքը կոչվելու է իր բովանդակությանը համապատասխան՝ «Գրիգոր Սպասավորի հարցումները»։
Այս գործն սկսելու երեք պատճառ եղավ։
Նախ՝ վերոհիշյալ Ատոմի խնդրանքը։
Բացի այդ, աշակերտներս հաճախ էին աղաչում, որ լուծեմ իրենց որոշ հարցերը։
Ես չկարողացա մերժել նրանց խնդրանքը։
Երկրորդ՝ վախենալով աստվածախոսից սահմանված պատժին արժանանալուց, քանի որ նա ասում է, թե ով թաքցնի հավատքով իրեն վստահված քանքարը,
այն մեծությունը, որ ստացել է, թող հանվի նրա ներսից, ով Աստծու խոսքը թաքցնում է սովածից։
Երրորդ՝ հոգ տարա, որ իմ աշխատանքը միայն ներկաների լսողությանը չծառայի, այլև գրով փոխանցվի գալիք սերունդներին։
Աղաչում եմ, որ ով այս գիրքն ընթերցելիս ժամանակ տրամադրի դրան, Աստծուն աղոթի ինձ համար։
Արդ, թող այս գործի հիմքը հաստատվի Քրիստոսի անշարժ վեմի վրա։
Եվ ամբողջ շինությունը թող ամրապնդվի չորս սյուներով։
Որ առաջին սյունը լինի առաքելական քարոզությունը։
Երկրորդը՝ մարգարեական վկայությունը։
Երրորդը՝ մեկնիչների ուղղափառ ուսմունքը։
Չորրորդը՝ ընթերցողների համոզումն ու ճշմարտասիրությունը։
Եվ թող ոչ ոք կասկածամիտ մտքով չկարծի, թե սրբերի խոսքերում սխալ կա։
Ես այս ասում եմ ոչ թե իմ գիտելիքի ու իմաստության հիման վրա, որոնցում շատ սխալներ կան։
Ես ինքս գիտեմ իմ պակասներն ու հաճախակի սխալները՝ անկարգություններն ու կրկնությունները նույնպես։
Ինչպես ակնհայտ է հարցերը քննողների ուսումնասիրությունից։
Այլ հոգ եմ տարել, որ ամեն ինչ համապատասխանի ուղղափառ ճշմարտությանը, և որ մեր միաշունչ համաձայնության գիտակների կամքին հակառակ որևէ վիրավորանք չլինի։
Նաև աղաչում եմ խիստ վճռով, որ ոչ ոք կամայական մտադրությամբ որևէ բան չաղավաղի այս գրքում, ինչպես սովոր են անել նրանք, ովքեր սուրբ գրքերը խեղաթյուրում ու աղավաղում են՝ իրենց անձերի համար դատապարտություն պատրաստելով։
Դրա համար էլ գրված է. եթե մեկը չար մտադրությամբ որևէ բան ավելացնի այս գրքին, Տերը նրա վրա թող ավելացնի այստեղ գրված բոլոր պատուհասները։
Իսկ եթե նույն մտադրությամբ ինչ-որ բան պակասեցնի, թող ինքն էլ զրկվի կյանքի գրքից՝ այս գրքում գրվածից։
Ամեն։ Թող այդպես լինի։ Թող այդպես լինի։
Իսկ նրանք, ովքեր ուշադիր մտքով և հոգատարությամբ կարտագրեն այս գիրքը, թող անջնջելի հիշատակությամբ գրվեն կյանքի գրքում։
Ամեն։ Թող այդպես լինի։ Թող այդպես լինի։
Այս առաջին հատորի հարցումների ցանկը
Նախ՝ նրանց դեմ, ովքեր պնդում են ճակատագրի գոյությունը։
Երկրորդ՝ նրանց դեմ, ովքեր ճակատագիրն են ընդունում՝ տասը առարկությամբ։
Երրորդ՝ նրանց դեմ, ովքեր չարն ու բարին Աստծուց են համարում՝ տասներկու առարկությամբ։
Չորրորդ՝ մանիքեականների դեմ՝ տասը գլխով։
Հինգերորդ՝ վեց հարցում բարու և չարի մասին. թե ո՞րն է դրանց գործը։
Եվ որ չարը էություն չէ և գոյություն չունի, այլ անսահման չէ։
Վեցերորդ՝ Աստծուն ճանաչելու մասին։
Եվ թե ինչու Նա այժմ հայտնի չէ։
Եվ Աստծու գոյության ապացուցումը՝ առանց գրավոր վկայության։
Դրանից հետո՝ հրեաների դեմ ուղղված տասը առարկությունները և դրանց պատասխանները։
Եվ երկրի տասը թագավորությունների մասին։
Այսքանը կա առաջին հատորում, որտեղ խոսվում է հեթանոսների և հրեաների դեմ։
Իսկ մյուս գրքերի ցանկերը նույնպես դրել ենք յուրաքանչյուր հատորի սկզբում, որպեսզի հեշտությամբ գտնես այն ամենը, ինչ կփնտրես՝ առանց դրանց հերթականությունը խառնելու։
Այս սուրբ «Հարցումների գիրքը» գրել և ուսուցանել է մեծ սուրբ հայր, երանելի Հովհան Որոտնեցու աստվածուսույց աշակերտը՝ Լուսավորչի պարգևը՝ սուրբ Գրիգոր Տաթևացին, աստվածաբան վարդապետը, իսկական փիլիսոփան և խստակրոն ճգնավորը։
Բոլոր հերձվածողների աղանդները հերքելու համար։
Եվ ճշմարտության բազմազան հարցերը լուծելու համար։
Միակ Աստծու փառքի և Քրիստոսի սուրբ Հայոց Կաթողիկե Եկեղեցու ուղղափառ զավակների օգտի համար։
Գլուխ Ա՝ մեծ ցանկից
Մեր հատորի առաջին տետրակը. նրանց դեմ, ովքեր ընդունում են անհրաժեշտությունն ու բախտը
Ինչպես ասում են հերձվածողները՝ մարդկանց ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է տեղի ունենում, այսինքն՝ գործերը, պատահական դեպքերը, մահը, կյանքը և ամեն ինչ։
(Պատասխան) Նրանք, ովքեր ընդունում են բախտը, ճակատագիրն ու նախասահմանումը, ասում են, թե մեր կամքով ոչինչ չի կատարվում, այլ ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է լինում, որպեսզի այդպես ամբողջությամբ տնօրինեն մեր կյանքը։
Եվ այսպես են պատճառաբանում։
Առաջին պատճառը Աստված է. Նա Իր զորությունը դրել է աստղերի մեջ, իսկ դրանք ներգործում են մեզ վրա և իրենց շարժման համաձայն մեզ ուղղում դեպի չարը կամ բարին։
Որովհետև բախտը այլ բան չէ, քան աստղերի զորությունը։
Այդ զորությունը վերցնելով առաջին պատճառից՝ նրանք անհրաժեշտություն են պարտադրում մեզ։
Ինչպես, օրինակ, արևը չի այրում այն, ինչ հեռու է նրանից, քանի որ այն հեռավոր պատճառն է։
Բայց կրակը, նրանից ջերմություն ստանալով և մոտ գտնվելով, այրում է. ինչպես հայտնի է հայելու օրինակից, որն արևի ճառագայթները հավաքելով՝ այրում է։ Այսպես էլ, ըստ նրանց, մեր խոսքն անհրաժեշտաբար է տեղի ունենում, երբ որևէ բան հաստատում կամ ժխտում ենք։
Օրինակ՝ երբ ասում ենք՝ վաղը անձրև կլինի կամ չի լինի, դրանցից մեկն անպայման տեղի կունենա։
Այսպիսին է նախասահմանություն քարոզողների դատարկաբանության ընթացքը։
Իսկ մենք ի՞նչ կասենք այս մասին։
Նախ՝ ընդհանուր առմամբ հակառակվում ենք նրանց պնդումներին, քանի որ այսպես ասողները չորս առումով սխալվում են։
Նախ՝ ըստ նրանց՝ մշտական և փոփոխական իրերի միջև տարբերություն չկա. դրանք երկնային և երկրային իրերն են։
Միայն այն իրերն են անհրաժեշտաբար այդպիսին, որոնք միշտ նույն վիճակում են։
Օրինակ՝ անմահ հրեշտակները, երկնային լուսատուները և կրակի ջերմությունը։
Իսկ երկրային իրերը մեկ այսպես են լինում, մեկ՝ այնպես. լինում են և չեն լինում։
Օրինակ՝ մարդը, ձին, ծառը և այլն։
Եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է տեղի ունենում, ապա դրանց միջև նույնպես տարբերություն չի լինի, ինչպես բանական և անբան էակների միջև։
Երկրորդ՝ եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է տեղի ունենում, ապա բնության և արվեստի արդյունքներ էլ չեն լինի, քանի որ տարբեր բնություններն ու արվեստները տարբեր կերպ են ներգործում։
Երրորդ՝ եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է տեղի ունենում, ապա կամքի ազատությամբ կատարվող գործեր չեն լինի, որոնց դեպքում մարդը հավասարապես կարող է և՛ անել, և՛ չանել։
Չորրորդ՝ ոչինչ պատահականորեն չի լինի, օրինակ՝ որոշ մարդկանց բախտավոր կամ անհաջող լինելը։ Ուրեմն, եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է տեղի ունենում, վերոհիշյալ երևույթներն էլ չեն լինի։
Բայց ակնհայտ է, որ դրանք լինում և գոյություն ունեն, քանի որ հնարավոր չէ, որ դրանք չլինեն։
Եվ քանի որ անհնար է, որ դրանք չլինեն, անհնար է նաև դրանց գոյություն չունենալը։
Իսկ այն, ինչի գոյություն չունենալն անհնար է, անհրաժեշտաբար գոյություն ունի։
Ուրեմն ապացուցվեց, որ վերոհիշյալ երևույթները կան և գոյություն ունեն անհրաժեշտաբար։
Այսինքն՝ բնության գործերը, կամքի գործերը և պատահական դեպքերը. և ոչ ոք չի կարող դրանք ժխտել։
Իսկ այժմ անդրադառնանք դրանցից յուրաքանչյուրին։
Նախ՝ նրանց, ովքեր ասում են, թե մեր խոսքերը անհրաժեշտաբար ճշմարիտ են կամ սուտ։
Նրանք առարկում են այսպես։
Ըստ իմաստուն Արիստոտելի՝ հակասության երկու կողմերից մեկն անհրաժեշտաբար ճշմարիտ է։
Օրինակ՝ երբ ասում ենք՝ վաղը արև կլինի կամ չի լինի։
Անձրև կլինի կամ չի լինի։
Դրանցից մեկն անպայման ճշմարիտ է։
Պատասխանում ենք, որ ասածներդ սուտ են և ճշմարտության քողի տակ են ներկայացվում, թեև սա իմաստուններին հայտնի է։
Նախ՝ եթե մեր խոսքերը անհրաժեշտաբար ճշմարիտ լինեին, ապա ոչ միայն դրանցից մեկը, այլև մեր ասած բոլոր խոսքերը ճշմարիտ կլինեին, օրինակ՝ քաղաք կառուցել կամ չկառուցել։
Այգի տնկել կամ չտնկել։
Արդ, եթե բոլոր խոսքերը ճշմարիտ չեն, ապա դրանցից ոչ մեկն էլ ճշմարիտ չի լինի։
Երկրորդ՝ եթե ներկայումս քարի մասին ասենք, թե այն փայտ է դառնալու, այդպես չի լինի։
Ուրեմն, եթե մեր խոսքը չի փոխում ներկան, ապա չի կարող փոխել նաև ապագան։
Ո՛չ մոտ ապագան, ո՛չ էլ հեռավորը։
Երրորդ՝ եթե մեր ասած ամեն բան ճշմարիտ լիներ, ապա մեր խոսքը չէր հետևի իրերին, այլ իրերն էին հետևելու խոսքին, ինչը ակնհայտորեն սուտ է։
Քանզի մնայունը չի հետևում ոչ մնայունին, այլ՝ հակառակը։
Որովհետև հետքերը հետևում են ոտքերի ընթացքին, ոչ թե ոտքերը՝ հետքերին. ստվերը՝ մարմնին, ոչ թե մարմինը՝ ստվերին։
Ուրեմն պարզ է, որ խոսքը չի կարող իրին ճշմարտություն տալ, այլ իրն է խոսքը ճշմարիտ դարձնում, երբ գոյություն ունի կամ գոյություն չունի։
Այսինքն՝ խոսքն ասում է, որ էակը գոյություն ունի, երբ այն կա, և գոյություն չունի, երբ այն չկա։
Չորրորդ՝ եթե մեր ասած ամեն բան անհրաժեշտաբար ճշմարիտ լիներ, ապա մեր խորհելն ավելորդ կլիներ, որովհետև խորհուրդը վերաբերում է ոչ թե անհրաժեշտ իրերին, այլ այն բաներին, որոնք կարող են և՛ լինել, և՛ չլինել. եթե սա անենք, այն կլինի, իսկ եթե սա չանենք, այն չի լինի։
Ուրեմն պարզ է, որ ապագայում մեր խորհածը հենց մենք ենք իրականացնում, և մեր խոսքը անհրաժեշտաբար ճշմարիտ չէ, ինչպես ցույց տրվեց։
Իսկ Արիստոտելի այն խոսքի վերաբերյալ, թե հակասության երկու կողմերից մեկը ճշմարիտ է, այսինքն՝ կամ հաստատումը, կամ ժխտումը։
Ասում ենք՝ այո՛, դրանցից մեկն անհրաժեշտաբար ճշմարիտ է, իսկ մյուսը՝ սուտ։
Բայց դա տարբեր է՝ ըստ իրերի բնույթի։
Մշտական իրերի մասին երեք ժամանակներում էլ՝ անցյալում, ներկայում և ապագայում, մեկը ճշմարիտ է, մյուսը՝ սուտ, ինչպես կրակի ջերմությունն ու արևի լույսը։
Իսկ փոփոխական իրերի դեպքում այդպես չէ. անցյալում և ներկայում հստակորեն մեկը ճշմարիտ է, մյուսը՝ սուտ, ինչպես երբ ասում ենք՝ երեկ անձրև էր կամ անձրև չէր, այսօր անձրև է կամ անձրև չէ։
Իսկ վաղվա մասին չգիտենք՝ անձրև կլինի՞, թե՞ ոչ. գիտենք միայն, որ դրանցից մեկը տեղի կունենա՝ անձրև կամ ոչ անձրև, բայց անհրաժեշտաբար և հստակորեն չգիտենք, թե դրանցից որը։
Օրինակ՝ ներկայում գոյություն ունեցող իրն, իբրև հնարավորություն ունեցող նյութ, երկու կարողություն ունի. հագուստը կարող է պատռվել և կարող է չպատռվել, ջուրը կարող է տաքանալ և կարող է չտաքանալ, և դրանցից մեկը իրականանում է՝ ըստ այն բանի, թե ինչ կհանդիպի։
Այդպես էլ ապագայում տեղի ունենալիք իրն ունի լինելու և չլինելու երկու հնարավորություն, և պատահմամբ դրանցից մեկը առաջ է գալիս ու իրականանում։
Ուստի մեր խոսքերն էլ անհրաժեշտաբար չեն կատարվում, այլ՝ պատահմամբ։
Եթե մեկն ասի, թե մեր շատ խոսքեր ապագայում հստակորեն իրականանում են։
Օրինակ՝ երբ թագավորը հրամայում է քաղաք կառուցել, և այն կառուցվում է։
Կամ ասում ենք, թե այսինչ մարդը մահանալու է, և նա մահանում է։
Աղոթում ենք, և այն կատարվում է. նույն կերպ՝ անեծքներն ու օրհնությունները։
Այս հարցին պատասխանում ենք, որ ներկա պահին յուրաքանչյուր իր ճանաչում ենք իր էությամբ, իսկ ապագա իրերը չենք ճանաչում իրենց էությամբ, այլ ճանաչում ենք դրանց պատճառներով։
Իսկ պատճառները երեք տեսակ են։
Կամ անհրաժեշտ պատճառից են, որպեսզի անպայման տեղի ունենան, ինչպես մարդու մահը։
Կամ ներգործող պատճառից են, որը կարող է խոչընդոտ կամ արգելք ունենալ, ինչպես այն, որ այս երեխան երկար ապրի կամ երաժիշտ դառնա, եթե որևէ խոչընդոտ չլինի։
Կամ էլ իր ներքին հնարավորությունից բխող պատճառից են, որը հավասարապես կարող է լինել կամ չլինել, ինչպես զբոսանքի գնալը կամ չգնալը։
Անձրև լինելը կամ չլինելը։
Եվ քանի որ սա պարզեցինք, այժմ պատասխանենք առարկություններին. եթե խոսքը վերաբերում է անհրաժեշտ պատճառին, ապա այն հստակորեն ճշմարիտ է, ինչպես թագավորի հրամանը, մարդու մահը, արևի ծագելը և ձմռանից հետո գարնան գալը։
Իսկ եթե այն ներգործող պատճառից է, որն արգելք կարող է ունենալ, ապա այդպիսին են անեծքները, օրհնությունները, աղոթքները, երեխայի երկար ապրելը կամ երաժիշտ դառնալը։
Իսկ եթե այն իր ներքին հնարավորությունից բխող պատճառից է, ապա, ինչպես ասվեց, ակնհայտ է, որ հավասարապես կարող է լինել և չլինել։
Այսքանն այս առաջին մասի համար։
Մեր հատորի երկրորդ տետրակը։
Տասը առարկությամբ՝ նրանց դեմ, ովքեր ընդունում են բախտն ու ճակատագիրը։
Իսկ նրանք, ովքեր մարդկանց ճակատագիր են վերագրում և ասում, թե մեր ամեն ինչն անհրաժեշտաբար է տեղի ունենում, այսինքն՝ աստղերի զորությամբ։
Նախ այսպես են հակադրվում։
Ամեն ինչ, որ տեղի է ունենում, պատճառ ունի, և յուրաքանչյուր պատճառ անհրաժեշտաբար նախորդում է իր հետևանքին։
Ուրեմն, եթե, ինչպես ցույց տրվեց, մեր խոսքը անհրաժեշտ պատճառ չէ, ապա աստղերի զորությունն էլ նրանց շարժման ազդեցությամբ անհրաժեշտ պատճառ չէ։
Սրան պատասխանում ենք, որ ամեն ինչ, ինչ տեղի է ունենում, պատճառ ունի, և պատճառն առաջ է լինում հետևանքից, բայց ամեն պատճառ չէ, որ անհրաժեշտ է. կա նաև հնարավոր պատճառ։ Ուրեմն աստղերի շարժումը անհրաժեշտ պատճառ չէ։
Նրանք դարձյալ ասում են, թե բոլոր երկրային մարմինները կառավարվում են երկնային մարմիններով, ինչպես հայտնի է տարվա չորս եղանակներից. նաև ծնունդը, աճը, բույսերն ու պտուղները կախված են դրանց շարժումից։
Իսկ դրանց շարժումն անհրաժեշտ է, ուրեմն ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է տեղի ունենում։
Սրան պատասխանում ենք, որ թեև երկրային մարմինները կառավարվում են երկնային մարմիններով, մարդկային գործողությունները կառավարվում են ազատ կամքով, իսկ ազատ կամքը չի ենթարկվում երկնային մարմիններին։
Նրանք դարձյալ ասում են, թե մարդկանց մարմիններն էլ երկրային են և սնվում ու աճում են աստղերի շարժման շնորհիվ։
Սրան պատասխանում ենք, որ մարմինների սնունդն ու աճը բխում են բնությունից, ոչ թե աստղերից, թեև աստղերն օգնում են դրանց։
Եվ թեև մարդկանց մարմինները տարրերից են կազմված, բարին ու չարը կատարվում են կամքի համաձայն, ոչ թե անհրաժեշտաբար։
Նրանք դարձյալ ասում են, թե մարդկանցից շատերը գործում են իրենց մարմնի խառնվածքի համաձայն, իսկ այդ խառնվածքները պայմանավորված են աստղերի շարժմամբ։
Սրան պատասխանում ենք, որ թեև մարմնի խառնվածքները ձևավորվում են աստղերի շարժման ազդեցությամբ, շատերը ազատ կամքով հաղթահարում են մարմնի վատ հակումները և բարի գործեր անում։
Նրանք դարձյալ ասում են, թե շատ բաներ պատահում են մեր կամքից անկախ, ինչպես ծանր հիվանդությունը, անհաջողությունը, մահը և այլն, ուրեմն դրանք բախտի ու ճակատագրի անհրաժեշտ հետևանքներն են։ Սրան պատասխանում ենք։
Նախ՝ եթե ծանր հիվանդությունն ու նման բաներն անհրաժեշտաբար են լինում, ապա բոլորի հետ նույն կերպ պետք է պատահեին, քանի որ անհրաժեշտությունը բոլորի համար նույնն է։
Իսկ եթե յուրաքանչյուրի համար անհրաժեշտությունը տարբեր է, ապա բոլորի հետ նույն չարիքը չէր պատահի։
Բայց շատերի համար մահը, հիվանդությունն ու նման բաները նույնն են, ուրեմն դրանք անհրաժեշտությամբ չեն լինում։
Նրանք դարձյալ ասում են, թե եթե ամեն ինչ անհրաժեշտ է, ապա ազատ կամք գոյություն չունի։ Բայց եթե մենք կամք ունենք, և գործի սկիզբը մեր մեջ է ու մեզնից է բխում, ապա դա անհրաժեշտությամբ պայմանավորված չէ, քանի որ դրա սկիզբը մեկ ուրիշից չէ։
Դարձյալ՝ մենք խորհում ենք, ընտրում ենք անելիքները և մերժում չանելիները, շատ անգամ խորհելով՝ հասնում ենք բարուն և հեռանում չարից. ինչպես ասվեց, խորհուրդը վերաբերում է հնարավորին, ոչ թե անհրաժեշտին։
Դարձյալ, եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է լինում մարդու և կենդանու համար, ապա բանականն ու անբանը ոչնչով չեն տարբերվի։
Որովհետև բանականը գործում է իմացությամբ և կամքով, իսկ անբանը՝ բնության անհրաժեշտությամբ, ինչպես ասացինք։
Դարձյալ, եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է լինում, ապա ինչո՞ւ են աղոթքը, պատարագը, ողորմությունն ու այլ գործեր հեռացնում մոտալուտ չարիքները և դրանք բարու վերածում։
Ինչպես Նաբուգոդոնոսորի հարկը, Եզեկիայի աղոթքը, որով մահը հետաձգվեց, և շատ այլ օրինակներ. ուրեմն ամեն ինչ անհրաժեշտաբար չէ։
Դարձյալ, եթե աստղերի շարժումն անհրաժեշտությամբ է պայմանավորված, ապա իրենք՝ աստղերը, չէին կարող ենթարկվել ուրիշների անհրաժեշտությանը։ Իսկ եթե իրենք են ենթակա անհրաժեշտության, ապա ուրիշների համար անհրաժեշտության պատճառ չեն կարող լինել, քանի որ իրենք էլ են դրա ենթակայության տակ. ինչպես երբ արևն ու լուսինը կանգ առան Հեսուի ժամանակ, և երբ Եզեկիայի օրոք արևը հետ դարձավ։
Դարձյալ, ումն են գործված իրերը, նրանն է նաև ներգործությունը՝ թե՛ գործելը, թե՛ կրելը։ Մարդունն են հոգին, մարմինն ու ձեռքը, ուրեմն դրանց գործերն էլ մարդունն են՝ թե՛ չար, թե՛ բարի։
Եվ ինչպես ցավի զգացողությունը մարդունն է, քանի որ նա է զգում ցավը, այնպես էլ հաճույքի զգացողությունն է նրանը՝ թե՛ չարի, թե՛ բարի գործերից։
Ուրեմն ներգործությունը մերն է, ոչ թե անհրաժեշտության հետևանքը։
Դարձյալ, եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է լինում, ապա վերանում են բարոյական առաքինությունների բոլոր հիմքերը՝ խոհեմությունը, արիությունը, ողջախոհությունն ու արդարությունը։
Քանզի դրանք ձեռք են բերվում ոմանց կողմից, ոչ թե անհրաժեշտությամբ։
Դարձյալ, եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է լինում, ապա անօգուտ են խրատները, սպառնալիքներն ու ուսուցումը, որոնց միջոցով շատերը հորդորվում են բարին գործել և հեռանալ այս կյանքի չարիքներից։
Դարձյալ, եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է լինում, ապա ոմանց գովելն ու պարսավելը տեղին չեն, քանի որ դրանք վերաբերում են կամավոր գործողություններին, ոչ թե ակամա կատարվածներին։
Իսկ եթե գովեստն ու պարսավը պետք է լինեն, ապա ոչ թե նա, ով բարի կամ վատ գործեր է արել, այլ նա, ով դրանց պատճառն ու անհրաժեշտությունն է՝ այսինքն բախտն ու ճակատագիրը, պետք է գովվի կամ պարսավվի։
Դարձյալ, եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է լինում, ապա դատավարություններն ու քննությունները, քաղաքացիական օրենքները և բարի ու չար գործերի արդարացի հատուցումները անիմաստ են, որովհետև անհրաժեշտությունն է ստիպել մարդուն այդպես վարվել. ուրեմն պատիվն ու պատիժը պետք է տրվեն անհրաժեշտությանը, ոչ թե մարդուն։
Դարձյալ, եթե ամեն ինչ անհրաժեշտաբար է լինում, ապա հենց աստղերն են անարդար, քանի որ ոմանց համար բարիք են կանխորոշում, իսկ մյուսների համար՝ չարիք. ոմանց դարձնում են հարուստ, մյուսներին՝ աղքատ, ոմանց կյանքը՝ հեշտ, մյուսներինը՝ դժվար, ոմանցը՝ երկար, մյուսներինը՝ կարճ։
Շատ անգամ անարժաններին բարիքներ են խոստանում, իսկ արժանավորներին՝ չարիքներ։
Ավելին՝ այս անարդարությունը հասնում է մինչև առաջին պատճառը, որն աստղերին այդպիսի անարդար բաժանարար զորություն է տվել։
Հակառակորդները դարձյալ ասում են, թե երկրի բույսերը, ծաղիկներն ու պտուղները ներգործելու զորություն ունեն, ուրեմն ինչո՞ւ երկնքի աստղերը չունեն։
Սրան պատասխանում ենք, որ թեև դրանք զորություն ունեն, բայց տարբեր կերպերով։
Երկրի բույսերը մարմնի սնունդն ու դեղամիջոցներն են։
Իսկ երկնային աստղերը լույսի և ժամանակների ստեղծման պատճառներն են, ինչպես նաև ապագայի նշանները, որպեսզի մարդիկ ամեն կողմից դիտարկելով՝ պատրաստվեն. ինչպես գիրքն է ասում՝ թող լուսատուները լինեն երկրի վրա՝ ժամանակների և նշանների համար։
Նրանք դարձյալ ասում են, թե աստղերն ունեն միմյանց հակառակ բնություններ՝ չար և բարի, և երբ հանդիպում են, հակադրվում են իրար՝ առաջացնելով չար կամ բարի, խռովություն կամ խաղաղություն, ավերում կամ շինություն և այլն։
Սրան պատասխանում ենք. նախ՝ երկնային մարմինները չորս տարրերից չեն, այլ Արիստոտելի համաձայն՝ հինգերորդ տարրից կամ էությունից են, իսկ նրանք, որոնք միայն պարզ տարրերից են, միմյանց հակառակ չեն։
Երկրորդ՝ եթե նույնիսկ դրանք տարրական և հակառակ հատկություններ ունենային, ապա դրանց միաժամանակյա հանդիպումը միշտ չէ, որ հակամարտություն կառաջացներ, այլ միայն այն դեպքում, երբ խնամողի կամքը թույլ տար։
Օրինակ՝ բնությամբ իրար թշնամի մարդիկ թագավորի հարկի տակ չեն համարձակվում վնասել միմյանց, քանի դեռ թագավորը դա չի հրամայել։
Նրանք դարձյալ ասում են, որ հակառակ շարժումներին հակառակ ներգործություններ են համապատասխանում. ահա մոլորակները շարժվում են հակառակ ուղղություններով, ուրեմն և հակառակ գործեր են կատարում։
Այսպես ենք պատասխանում. մոլորականները մոլորականներ են կոչվում ոչ թե այն պատճառով, որ հակառակ ուղղությամբ են շարժվում կամ չարիքների պատճառ են, այլ որովհետև մենք ենք մոլորվում նրանց շարժման հարցում։ Նրանք ունեն ընդհանուր շարժում և հատուկ շարժում։
Ընդհանուր շարժումը ութերորդ երկնքի շրջանի շարժումն է՝ արևելքից արևմուտք։
Իսկ հատուկը՝ արևմուտքից արևելք։
Նրանց շարժումը մարդկանց չարիքների և բարիքների պատճառ չէ, այլ օրերի, ժամանակների, եղանակների, ծնվելու ու աճելու պատճառ է, ինչպես նաև ապագայի նշան, ինչպես ասացինք։
Բայց նշանը որևէ մեկի բարի կամ չար լինելու պատճառը չէ։
Օրինակ՝ կենդանիներից շատերը նշաններ են տալիս գալիք իրադարձությունների մասին, բայց իրենք այդ չարիքների կամ բարիքների պատճառը չեն։
Դարձյալ ասում են. եթե ամեն ինչ անհրաժեշտությամբ չէ, ապա ինչո՞ւ մի քաղաք կործանվում է, իսկ մյուսը՝ ոչ, մի նավ խորտակվում է, իսկ ոմանք պատերազմներում են զոհվում։
Սրան պատասխանում ենք. սրանով դու ինքդ էլ վկայում ես մեզ համար, որ ամեն ինչ անհրաժեշտությամբ չէ. չէ՞ որ ամբողջ քաղաքում բյուրավոր մարդիկ՝ ծերեր ու երեխաներ, ծնվել էին աստղերի միևնույն շարժման ժամանակ, նույն վայրում, և միասին կործանվեցին։
Նույնը՝ զորքի բազմության կամ նավում եղողների մասին. նրանք բոլորը ծնվել էին տարբեր ժամանակներում և աստղերի տարբեր շարժումների ներքո։
Ուրեմն բախտի և ճակատագրի անհրաժեշտություն չկա։
Դարձյալ, ըստ փիլիսոփայի, ասում են, թե ո՛չ Աստված, ո՛չ բնությունը և ո՛չ էլ արհեստը երբեք զուր բաներ չեն ստեղծում։ Ուրեմն, եթե աստղերը ներգործելու զորություն չունեն, Արարիչը զուր է ստեղծել դրանք։
Սրան պատասխանում ենք. նախ՝ դու ինքդ խոստովանեցիր, որ անհրաժեշտություն չկա, այլ գործում են նաև Աստված, բնությունն ու արհեստը։ Ուրեմն, եթե կա բնության և արհեստի գործը, ապա բախտի ու ճակատագրի անհրաժեշտություն չկա։
Երկրորդ՝ ասում ենք, որ աստղերն էլ զուր չեն ստեղծվել, որովհետև, ինչպես ասացինք, դրանք կառավարում են տարրական մարմինները։ Սակայն մարդկային գործողությունները կառավարվում են ազատ կամքով։
Իսկ ազատ կամքը, որ անմարմին է, չի ենթարկվում մարմնավոր աստղերի շարժմանը։
Այն երբեմն կառավարվում է առաջին Պատճառի՝ Նախախնամության կամքով, ինչպես ասում է սուրբ Գրիգոր Նյուսացին՝ մարդու բնության մասին իր գրքում։
Այսինքն՝ երկրորդ մասում տասը գլխով դրված են առարկություններին տրված պատասխանները, իսկ բաժինները ընդհանուր առմամբ առանձնացված են ըստ թեմաների։
Մեր հատորի երրորդ տետրակը։ Տասներկու առարկությամբ՝ նրանց դեմ, ովքեր բարին ու չարը վերագրում են Աստծուն։
Ոմանք ավելի են խորացնում իրենց ամբարշտությունը՝ կարծես ձախից փախչելով՝ աջ կողմն են շեղվում։
Ասում են, թե մեր բոլոր բարիքների և չարիքների պատճառը մենք չենք, այլ առաջին Պատճառը՝ Աստված։
Նրանք, փախչելով աստղերի բախտից ու ճակատագրից, որոնք վերևում հիշատակվեցին, անհրաժեշտությունը վերագրում են առաջին Պատճառին՝ դրանց փոխարեն։
Որպեսզի չասեն, թե երկու սկզբունք կա, ինչպես Մանիքոսի ուսմունքում։
Իսկ մենք՝ ուղղափառներիս դասը, ճշմարտասիրության հետևորդներս, հակառակվում ենք այս մտքին և ասում, որ Աստված չարիքների պատճառը չէ, այլ միայն բարիքների։ Եվ դրա համար բազմաթիվ պատճառներ կան։
Նախ՝ բարին էություն է։ Դրանց փոխադարձ կապից պարզ է դառնում, որ ամեն բարի գոյություն ունի, և ամեն գոյություն ունեցող բարի է։
Իսկ չարը էություն չէ։
Արդ, Աստված էության և ոչ թե անէության պատճառն է։
Ուրեմն չարը Աստծուց չէ։
Երկրորդ՝ բարին կատարելություն է, իսկ չարը դրա պակասը, ինչպես խավարը՝ լույսի պակասը։
Արդ, Աստված կատարելության պատճառն է, ոչ թե պակասության։
Ուրեմն չարը Աստծուց չէ։
Երրորդ՝ բարին ճշմարիտ է, և ճշմարիտը՝ բարի։
Իսկ սուտը չար է, և չարը՝ սուտ։
Ուրեմն Աստված ճշմարտության պատճառն է, ոչ թե ստության։
Չորրորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ապա չարը հավելյալ և պատահական բան է. այդ դեպքում Աստծու մեջ օտար և պատահական մի բան կլիներ, ինչը անտեղի է։
Հինգերորդ՝ բարին կարգավորում է, իսկ չարը անկարգություն է։
Արդ, եթե չարը Աստծուց է, ապա Աստծու մեջ անկարգություն կլինի, ինչը անհարիր է։
Վեցերորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ապա, ըստ երևույթին, Աստված չարիքների պատճառն է։
Բայց ամեն պատճառ գերազանցում է իր հետևանքին՝ թե՛ բարիքի, թե՛ չարիքի դեպքում։ Ուստի անհնար է ասել, թե չարը Աստծուց է։
Յոթերորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ուրեմն Նա սիրում է չարը, իսկ եթե սիրում է չարը, սիրում է նաև չարագործներին, որոնք սիրեցին չարը։
Ութերորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ապա Նա չէր պատժի սատանային, որը չարացավ, և մարդկանց մեջ եղած չարերին, մինչդեռ պատժում է նրանց։ Ուրեմն չարը Աստծուց չէ։
Իններորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ապա Նա կամենում է չարը։ Այդժամ Աստված երկու կամք կունենա՝ չար և բարի, որովհետև երկու գործ բխում է երկու կամքից։
Բայց եթե Աստծու մեջ երկու գործ և երկու կամք կա, ապա Նա մեկ ու պարզ չէ, այլ բաղադրյալ, ինչը անտեղի է։
Տասներորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, և Նա կամենում է չարը, ապա չի կամենում բարին։ Իսկ եթե չի կամենում բարին, ուրեմն բարին Աստծուց չէ։
Տասնմեկերորդ՝ եթե Նա չի կամենում բարին, ապա ստեղծվածներից ոչ ոք չի կարող բարի լինել՝ ո՛չ մարդը, ո՛չ հրեշտակները, որովհետև ոչ ոք չի կարող հակառակվել Աստծու կամքին։
Տասներկուերորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ապա Նա կա՛մ գիտի, որ չարը չար է, կա՛մ չգիտի։ Եթե չգիտի, ապա տգիտություն ունի, իսկ եթե գիտի, ապա չարը գիտակցաբար է գործում։
Տասներեքերորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ապա Նա չարը գործո՞ւմ է բռնադատված, թե՞ անկարողությունից։
Եթե անկարողությունից, ուրեմն հարկադրանքի տակ է։ Իսկ եթե կարողությամբ է չարը գործում, ապա անկարող է բարին գործելու։
Տասնչորսերորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ապա Նա բարի՞ է և չա՞ր է գործում, թե՞ չար է և չա՞ր է գործում։
Որովհետև եթե բարի է և չար է գործում, ապա ինքն իր դեմ է գործում։
Իսկ եթե չար է և չար է գործում, ապա գոյություն ունեցողներից ոչ ոք բարի չէ։
Տասնհինգերորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, և Աստված ամեն ինչի սկիզբն է, ապա, ըստ նրանց, Նա նաև չարիքների սկիզբն է։ Ուրեմն սատանան՝ որպես չարիքների առաջին սկիզբ, սկզբնական չարը չէ, ինչպես նրանք անհեթեթորեն պնդում են։
Տասնվեցերորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ինչպես և բարին, և Աստված երկուսի սկզբնապատճառն է, ապա եթե երկուսի սկիզբը նույնն է, անհնար է, որ հակադիր բաները մեկ սկիզբ ունենան։
Այդ դեպքում այդ սկիզբը պարզ չէր լինի, այլ՝ երկակի, ոչ թե միասնական, այլ բաժանված ու տարբեր։
Նաև ինքը հակասական կլիներ ինքն իրեն և իրենից առաջացածներին։
Իսկ եթե երկուսի սկիզբը տարբեր է, ապա այդպես Աստծու մեջ երկու սկիզբ է երևում, կամ, ըստ Մանիքոսի, երկու անսկիզբ սկզբունք։
Տասնյոթերորդ՝ եթե չարն ու բարին մեկ սկիզբ ունեն, ապա դրանք կլինեին Աստծու սեռի հակադիր տեսակներ, ինչպես սեռը բաժանվում է հակադիր տեսակների։
Եվ այդ դեպքում բարին ու չարը Աստծու սեռից կլինեին, ինչը անհնար է։
Տասնութերորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ապա այն առաջացել է կա՛մ հակադրությունից, ինչպես սպիտակը՝ ոչ սպիտակից,
կա՛մ նմանությունից, ինչպես կենդանին՝ կենդանուց։
Բայց այն, ինչ առաջանում է հակադրությունից, նախ գոյություն ունի կարողությամբ, ապա՝ ներգործությամբ։
Իսկ Աստծու մեջ կարողությամբ ոչինչ գոյություն չունի։
Ո՛չ բարի և ո՛չ էլ չար։
Իսկ եթե այն առաջացել է նմանությամբ, ապա Աստված բարի է, և բարուց բարի է առաջանում, ոչ թե չար։
Տասնիններորդ՝ եթե չարը Աստծուց է, ապա այն չար է կա՛մ ինքնին, կա՛մ պատահմամբ։
Ինքնին չար է, երբ ասում ենք՝ չարը չար է։
Իսկ պատահմամբ՝ երբ ասում ենք, թե մարդը չար է։
Արդ, ցույց տրվեց, որ պատահականը Աստծու մեջ չկա։
Իսկ եթե չարը Աստծու մեջ ինքնին է, ապա Աստծու մեջ բարի չէր լինի, որովհետև ինքնին եղածը անհրաժեշտ է, գոյացական և անփոփոխ։
Քսաներորդ՝ Աստված ըստ անհրաժեշտության բարի է, ինչպես ըստ անհրաժեշտության գոյություն ունի։ Իսկ անհրաժեշտորեն բարի լինելը նշանակում է մշտապես բարի լինել, էությամբ բարի լինել և անխառն բարի լինել։ Եվ քանի որ Նա անհրաժեշտաբար բարի է, չի կարող բարի չլինել։
Եվ քանի որ մշտապես բարի է, չի կարող ոչ բարի լինել։
Եվ քանի որ էությամբ բարի է, չի կարող պատահմամբ չար լինել։
Եվ քանի որ զուտ և իսկապես բարի է, չի կարող չարիքի հետ խառնվել։
Արդ, այսքանն էլ բավական է՝ ցույց տալու համար, որ Աստված չարիքների պատճառը չէ, այլ միայն բարիքների։
Սակայն բերենք նրանց առարկությունները և տեսնենք դրանք, ապա համապատասխան պատասխան տանք դրանց։
Նրանք նախ այսպես են առարկում. եթե պատճառը անհրաժեշտ է, ապա անհրաժեշտ է նաև դրա ներգործությունը։
Բայց Աստված ամեն ինչի պատճառն է և անհրաժեշտ է։ Ուրեմն Նրա ներգործությունն էլ անհրաժեշտ է։
Սրան պատասխանում ենք. նախ՝ պատճառը երկու տեսակ է՝ մոտավոր և հեռավոր։
Մոտավոր պատճառն անհրաժեշտ է, ինչպես նաև դրա ներգործությունը։
Իսկ հեռավոր պատճառը անհրաժեշտ չէ, ինչպես վերևում ասվեց։
Արդ, Աստված բոլորի համար ոչ թե մոտավոր, այլ հեռավոր պատճառն է, ուստի Նրա ներգործությունը անհրաժեշտությամբ չի լինում։
Դարձյալ ասում ենք, որ Աստված մեր արարածների պատճառն անհրաժեշտաբար չէ, այլ՝ Իր կամքով, որով գործում է. որովհետև որոշ բաներ տեղի են ունենում անհրաժեշտությամբ, իսկ որոշները՝ ոչ։
Երկրորդ՝ ասում են, թե Աստված մեր գոյությունից առաջ Իր կանխագիտությամբ տեսել է այն ամենը, ինչ լինելու էր՝ չարը՝ որպես չար, և բարին՝ որպես բարի։
Ուրեմն ամեն ինչ պետք է լինի այնպես, ինչպես Աստված տեսել ու իմացել է, իսկ Աստծու գիտությունը անսխալական է։ Հետևաբար ամեն ինչ տեղի է ունենում Աստծու տեսության անհրաժեշտությամբ։
Սրան պատասխանում ենք, որ պետք է իմանալ՝ Աստծու տեսությունը մի բան է, մարդու տեսությունը՝ մեկ այլ։
Աստծու տեսության մեջ առաջին և վերջին պահեր չկան, այլ ամեն ինչ միաժամանակ և կատարելապես է։
Իսկ մարդու տեսության մեջ կա առաջին և վերջին պահ, որովհետև անցյալը տեսնում է հիշողությամբ, ներկան՝ ըմբռնումով, իսկ ապագան՝ իր պատճառներով՝ ժամանակի փոփոխության համաձայն, ինչպես ասացինք։
Օրինակ՝ եթե շատ մարդիկ անցնում են ճանապարհով, իսկ մոտ կանգնած մեկը տեսնում է նրանց մեկ առ մեկ՝ նախ մեկին, ապա երկուսին և հետո՝ հաջորդներին։
Իսկ եթե մեկը կանգնած լինի բարձր աշտարակի վրա, բոլորին միաժամանակ կտեսնի։
Նույնպես և Աստված՝ հավիտենության բարձր աշտարակի վրա լինելով, ամեն ինչ տեսնում է ներկա։
Արդ, պատասխանենք նրանց առարկություններին։
Նախ՝ թեև Աստված Իր կանխագիտությամբ տեսնում է ամեն ինչ, և ոչինչ Նրա տեսողությունից դուրս չէ, սակայն մի բան տեսնում է որպես անհրաժեշտությամբ լինելու, իսկ մյուսը՝ որպես հնարավորությամբ լինելու։
Դարձյալ ասում ենք, որ թեև Աստված ամեն ինչ տեսնում է դրանց գոյությունից առաջ, այնուամենայնիվ Աստծու տեսությունը չի ստիպում, որ դրանք չար կամ բարի լինեն։
Օրինակ՝ երբ արհեստավորը կառք է պատրաստում, և մեկը հեռվից տեսնում է, թե նա ինչ է պատրաստում, այդ տեսությունը չի ստիպում, որ կառքն այդպիսին լինի, այլ դա արհեստավորի կամքն է։
Նույնպես և Աստծու տեսությունը մեզ չի ստիպում բարի կամ չար գործել, այլ դա մեր կամքն է։
Երրորդ՝ ասում են, թե Աստծու կամքն ապարդյուն չէ, և ոչ ոք չի կարող հակառակվել Աստծու կամքին։ Ուստի Նա ինչ կամենում է, այն էլ անում է՝ մեկին չար դարձնելով, մյուսին՝ բարի։
Սրան պատասխանում ենք։
Նախ՝ թեև ոչ ոք չի կարող հակառակվել Աստծու կամքին, և Նա անում է այն, ինչ կամենում է, բայց Նա չարը չի կամենում և չի գործում։
Դարձյալ ասում ենք, որ Աստծու կամքն ապարդյուն չէ, որովհետև Նա անում է այն ամենը, ինչ կամենում է։ Բայց Նա կամեցավ և մեզ ստեղծեց ազատ կամքով՝ մեր գործերի տեր դարձնելով՝ լինեն դրանք չար, թե բարի։
Չորրորդ՝ ասում են, թե եթե չարը Աստծուց չէ, ապա չարի սկզբնաղբյուրը մեկն է, իսկ բարունը՝ մեկ ուրիշը, և այդպես, ըստ Մանիքոսի, կլինեն բարի սկզբունք և չար սկզբունք։
Սրան պատասխանում ենք։
Նախ՝ չարը Աստծուց չէ, բնությունից էլ չէ, բնության մեջ էլ չէ, և ինքնին բնություն չէ։
Առաջին՝ ասում եմ, որ չարը Աստծուց չէ, որովհետև Աստված բնությամբ բարի է, իսկ բարուց չար չի առաջանում, ինչպես լույսից խավար չի առաջանում։
Այն նաև բնությունից չէ, որովհետև հրեշտակների և մարդկանց բոլոր բնությունները բարի են՝ բարիից առաջացած, իսկ չարը բնությունների մեջ է մտնում ազատ կամքի միջոցով։
Այն նաև բնության մեջ չէ, որովհետև ոչ մեկի բնության մեջ չար չկա. այն պատահմամբ է առաջանում՝ բնությունից դուրս։
Եվ բնություն չէ. ո՛չ մաս է, ո՛չ ամբողջ, այլ կարողության պակասություն։
Որովհետև բարին կարողություն է, իսկ չարը՝ դրա պակասությունը։
Ինչպես խավարը՝ լույսի, հիվանդությունը՝ առողջության, իսկ մահը՝ կյանքի պակասությունն է։
Այժմ պատասխանենք հակառակ առարկությանը։
Արդ, թեև չարը Աստծուց չէ, դրանից չի հետևում, թե երկու աստված կամ երկու սկիզբ կա, որովհետև չարը ոչնչություն է, իսկ ոչնչության սկիզբը Աստված չէ, քանի որ Աստված էությունների սկիզբն է։
Եվ երկու սկիզբ էլ չկա, որովհետև չարի գործողները ստեղծված են։
Ուրեմն երկու սկիզբ չկա։
Հինգերորդ՝ հակառակորդներն ասում են, թե չարի գործող ուժերը Աստծուց են, ինչպես կամքը. ուրեմն չարն էլ Աստծուց է, քանի որ Նա է ստեղծել կամքը։
Սրան ասում ենք.
Նախ՝ Աստված կամքը ստեղծել է բարի։
Եվ կամքի առջև դրել է բարին, իսկ կամքը, ազատ կամքով հեռանալով բարուց, դարձավ չարի պատճառը, որովհետև չարը ուրիշ բան չէ, քան հեռացում կամ բարու պակասություն։
Ուստի, թեև բանականությունն ու կամքը Աստծուց են, չար կամենալն ու չարն ընտրելը Աստծուց չեն, այլ մեր կամքից ու բանականությունից են։
Օրինակ՝ մի արհեստավոր բարի նպատակի համար սուր է պատրաստում, բայց ով այն չար գործի համար է օգտագործում, ինքն է դառնում չարի պատճառը։
Նույնպես և Աստված կամքի արարչական պատճառն է, իսկ չարի ներգործական պատճառը մեր կամքն է։
Դարձյալ, ազատ կամքը Աստծուց է և գոյություն է ստացել ոչնչից։
Բայց ազատ կամքը, որքանով Աստծուց է, չարի պատճառ չէ, իսկ որքանով ոչնչից է և ձգտում է դեպի ոչինչը, այսինքն՝ դեպի չարը, այդ պատճառով մեղքն ու չարը Աստծուց չեն, այլ ոչնչից են, որը դրանց սկզբնաղբյուրն է։
Դարձյալ ասում ենք, որ Աստված կամքը, ինչպես նաև հրեշտակներին ու մարդկանց, ստեղծել է բարի և կամենում է բարին, և հարկադրում է սիրել բարին։
Ուստի պարզ է, որ Նա բարին սերմանել է մեր բնությունների մեջ և բարու օրենքներ է սահմանել։
Նաև տվել է խրատներ, հորդորներ և բարիքների պարգևներ։
Իսկ չարը Նա չի կամենում և ոչ ոքի չի հարկադրում չարիք գործել, այլ չար գործողների համար սահմանել է տանջանքներ ու պատիժներ։
Ուրեմն չարը Աստծուց չէ, և Նա ոչ ոքի չարությունը չի կամենում։
Վեցերորդ՝ հակառակորդներն ասում են, թե եթե չարը Աստծուց չէ, ապա Աստված չարը չի ճանաչում, որովհետև մենք նմանը նմանով ենք ճանաչում, այսինքն՝ հոգևոր բաները՝ հոգով, իսկ մարմնավորները՝ մարմնով։
Սրան պատասխանում ենք։
Նախ՝ եթե այդ խոսքի համաձայն անհրաժեշտ լիներ, ապա դու էլ պետք է ջուր լինեիր, որպեսզի ջուրը ճանաչեիր, և քար լինեիր, որպեսզի քարը ճանաչեիր, և նույնը՝ մյուսների դեպքում։
Բայց դա անհրաժեշտ չէ, որովհետև ինքներս լինելով մի բան՝ ճանաչում ենք նաև այլ բաներ։
Նույնպես և Աստված, բարի լինելով, ճանաչում է չարերը։
Դարձյալ ասում ենք, որ ինչպես մենք իրերը ճանաչելու երկու եղանակ ունենք, այսինքն՝ մի բան ճանաչում ենք իր հատուկ տեսակով, իսկ մյուսը՝ մեկ այլ տեսակի միջոցով,
այնպես էլ կարողությունը ճանաչում ենք իր հատուկ տեսակով, իսկ պակասությունը՝ մեկ այլ տեսակով, այսինքն՝ հակադիր լինելով կարողությանը։
Արդ, առաջին եղանակով ճանաչում ենք լույսը, իսկ երկրորդով՝ խավարը։
Առաջինով ճանաչում ենք ճշմարիտը, իսկ երկրորդով՝ սուտը։
Այսպես էլ առաջինով ճանաչում ենք բարին, իսկ երկրորդով՝ չարը։
Նույնպես և Աստված բարին ճանաչում է անմիջականորեն՝ իր հատուկ տեսակով, իսկ չարը՝ երկու միջոցով։
Այսինքն՝ գիտի, որ այն բարու հակադրությունն է և դրա պակասությունը, ինչպես ասվեց։
Յոթերորդ՝ ասում են, թե եթե չարը Աստծուց չէ, ապա ինչո՞ւ է Նա ներում սատանային և չար մարդկանց։
Նախ ասում ենք, որ չարը Աստծուց չէ այնպես, ինչպես բարին է Աստծուց, որովհետև բարին կամքով է, իսկ չարը՝ թույլտվությամբ։
Մի բան է կամենալը, որը հաճությամբ է, և մեկ այլ բան՝ թույլ տալը, որը կարծես ակամա է։
Դարձյալ, չարիքը թույլ տալն ու ներելը բարի նպատակի համար է։
Որովհետև Աստված Իր նախախնամությամբ չարիքից բազում բարիքներ է առաջ բերում։
Օրինակ՝ Նա թույլ է տալիս սատանային, որպեսզի բարի մարդիկ փորձվեն և նրանց պսակներն ավելանան։
Նաև թույլ է տալիս մարդկանց չարիքները, որպեսզի նրանք ընտրեն բարին կամ հետո զղջան։
Եվ Աստված չարիքները ներում է զանազան այլ նախախնամական պատճառներով, ինչպես Ինքն է գիտի, ինչպես կտեսնենք առաջիկայում։
Ութերորդ՝ ասում են, թե Աստված չարը չի կամենում, ուրեմն մենք կարող ենք անել մի բան, որը Աստված չի կամենում։
Ուրեմն ինչո՞ւ է Ավետարանն ասում. «Ծառից մի տերև չի ընկնում, և գլխից մի մազ չի սպիտակում առանց հրամանի»։
Սրան պատասխանում ենք։
Նախ՝ մենք ունենք ազատ կամք և մեր գործերի տերն ենք՝ գործելու կամ չգործելու հարցում։
Բայց երբեմն սկիզբը մեզանից է, իսկ ավարտը՝ Աստծու նախախնամությունից։
Երբեմն սկիզբը Աստծուց է, իսկ ավարտը՝ մեզանից։
Երբեմն էլ երկուսն էլ Աստծուց են՝ թե՛ սկիզբը, թե՛ ավարտը։
Բայց երբ սկիզբն ու ավարտը Աստծուց են, ներգործությունն աստվածային է և հրաշագործ։
Իսկ երբ սկիզբն ու ավարտը մեզանից են, ինչպես աշխարհի ստեղծումից առաջ ընտրվածների դեպքում, նրանք այժմ իրենց բարի գործերով կհասնեն իրենց համար նախասահմանվածին։
Իսկ երբ սկիզբը մեզանից է, իսկ ավարտը՝ Աստծու խնամքից, դա այն է, երբ մենք սկսում ենք բարին, իսկ Նա ավարտին է հասցնում այն։
Եվ եթե չարն ենք սկսում, Նա Իր բարի նախախնամությամբ այն փոխում է բարու։
Դարձյալ ասում ենք, որ բարին առանց Աստծու կամքի չի լինում, իսկ չարը՝ առանց Նրա թույլտվության։
Սա է նշանակում այն խոսքը, թե տերևը չի ընկնում և գլխից մազ չի սպիտակում. մենք ոչինչ չենք կարող անել առանց Աստծու կամքի, գիտության կամ թույլտվության։
Իններորդ՝ ինչո՞ւ է Աստված Ինքն ասում. «Ես եմ, որ խաղաղություն եմ ստեղծում և չարիք հաստատում, սպանում և կենդանացնում»։
Եվ թե՝ «Ես կխստացնեմ փարավոնի սիրտը»։
Սրան պատասխանում ենք։
Նախ՝ չարը երկու տեսակ է՝ գործերի չարություն և պատժի չարություն։
Գործերի չարությունը Աստծուց չէ, ինչպես ցույց տրվեց, իսկ պատժի չարությունը Աստծու արդարությունն է, որով Նա արդարացիորեն հատուցում է։
Դարձյալ, հատուցումը չորս տեսակ է՝ բարիի դիմաց բարի և չարի դիմաց չար, ինչը արդարության գործն է։
Եվ չարի դիմաց բարի, ինչը Աստծու անսահման գթության ու ողորմության գործն է։
Իսկ բարիի դիմաց չար Նա չի հատուցում, քանի որ դա անիրավություն կլիներ, այլ երբեմն այդպես է գործում նախախնամությամբ, որպեսզի չարից բարիք առաջանա։ Թեև մեզ դա չար է թվում, այն ևս բարի է, ինչպես հիվանդությունը, փորձությունը և այլն։ Այսպես պետք է հասկանալ չարիքը հաստատելը, սիրտը խստացնելը և նման խոսքերը։
Տասներորդ՝ ինչո՞ւ է մարգարեն ասում. «Քո գրքում բոլորը գրված են»։
Եվ Ավետարանն ասում է. «Մարդու Որդին գնում է այնպես, ինչպես գրված է Նրա մասին»։
Ուրեմն ամեն ոք անհրաժեշտաբար պիտի լինի ըստ այդ գրության՝ թե՛ չարը, թե՛ բարին։
Սրան պատասխանում ենք, որ կյանքի գրքում երկու տեսակի գրառում կա։
Մեկը այս ժամանակավոր կյանքի արդարության գրառումն է, որը փոփոխական է, և որից մարդը կարող է ջնջվել։
Մյուսը Աստծու հավիտենական նախասահմանումն է, որից ոչ ոք չի կարող ջնջվել։
Արդ, ժամանակավոր արդարությունը, ինչպես հայտնի է, փոխվում է ազատ կամքով՝ երբեմն դեպի չարը, երբեմն դեպի բարին, և հանգեցնում փրկության կամ դատապարտության։
Բայց Աստծու նախախնամությունը ճանաչում է փրկվողներին և նրանց տալիս փրկության այն ուղին, որով ընտրյալները փրկվում են։
Իսկ մարդիկ ազատ կամքով ու գործերով հասնում են այդ փրկությանը, շնորհին և փառքին։
Սա է ընտրյալների գիրքը։
Եվ այսպես է նաև «գնալը՝ ինչպես գրված է Նրա մասին» խոսքը։
Այսպես է նաև ընտրելը, կանչելը և արդարացնելը, ինչպես գրում է առաքյալը։
Նույնպես և կանխագիտությունը չարերի ճանաչումն է։
Նրանք իրենց ազատ կամքով և չար գործերով կմերժվեն։
Ուրեմն հիմար են նրանք, ովքեր ասում են. «Կանեմ այն, ինչ ինձ հաճելի է. եթե ընտրյալներից եմ, կփրկվեմ, իսկ եթե ոչ՝ կդատապարտվեմ»։
Ինչպես եթե մի հիմար հիվանդ ասեր. «Կուտեմ ու կխմեմ այն, ինչ ինձ հաճելի է։
Եթե առողջանալու եմ, կառողջանամ, իսկ եթե մեռնելու եմ, կմեռնեմ»։
Տասնմեկերորդ՝ ասում են, որ ինչպես կենդանիների մեջ ուղտը խոհեմ է, աղավնին՝ ողջախոհ, իսկ մյուս կենդանիները՝ անմիտ ու անառակ,
այնպես էլ հոգու բնական կազմությամբ մեկը խոհեմ է, մյուսը՝ անզգամ, մեկը՝ ցանկասեր, մյուսը՝ ողջախոհ, մեկը՝ բարեբարո, մյուսը՝ չարաբարո։
Ուրեմն չարն ու բարին Աստծուց են։
Սրան պատասխանում ենք։
Նախ՝ խոհեմությունը, անմտությունը և նման հատկությունները, եթե առաջանում են մարմնի խառնվածքից կամ հոգու բնական որակներից, և եթե խոսքը նման կամ տարբեր լինելու մասին է, ապա առանց ներգործության դրանք ո՛չ չար են, ո՛չ բարի. դրանց համար ո՛չ գովասանք է հասնում, ո՛չ պարսավանք, ինչպես և կենդանիների բնական հատկությունների դեպքում։
Դարձյալ ասում ենք, որ Աստված մեկին խոհեմ է ստեղծում, մյուսին՝ տգետ, որպեսզի մեկը մյուսից սովորի։
Նույնը վերաբերում է նաև չարաբարոյին։
Այսպես էլ ցանկասերը կարող է բարու ուղղվել։
Իսկ եթե չկամենան, արդարացիորեն կպատժվեն։
Դարձյալ ասում ենք, որ ինքնին այս հատկությունները չար չեն, այլ բարի են. օրինակ՝ տգիտությունը մեղքերի նկատմամբ, բարկությունը՝ չարիքի դեմ, և բարին ցանկանալը, որովհետև փիլիսոփան ասում է՝ բնությանը համապատասխան գործելով՝ ոչ ոք չի մեղանչում։
Ուրեմն ամեն ինչ, որ Աստծուց է, բարի է և ոչ թե չար։
Դարձյալ ասում ենք, որ դրանք հոգու բնություններ չեն, այլ տարբեր որակներ ու տարբերություններ, ինչպես դեմքի դիմագծերը։
Արդ, Աստված հոգու մասերում դրել է այս բնական որակները, ինչպես նաև հոգու ներսում տեր ու իշխան է դարձրել ազատ կամքը, որպեսզի այն կառավարի և առաջնորդի հոգին։
Վատ որակը դեպի բարին ուղղել, բարին նույն վիճակում պահել և այն ավելացնել. սա է ազատ կամքի գործը։
Իսկ եթե նա դա չի անում, ապա ազատ կամքով հետևում է չարին, ոչ թե բնությամբ, քանի որ Աստված բնությունը բարի է ստեղծել։
Ուրեմն չարը այլ տեղից չէ, այլ մեզանից կամ մեզ խաբող թշնամու նենգությունից։
Տասներկուերորդ՝ ասում են, թե Աստված մեկին աղքատ է դարձնում, մյուսին՝ մեծահարուստ, մեկին՝ տեր, մյուսին՝ ծառա, մեկին՝ իշխան, մյուսին՝ ենթակա։
Այսպես էլ մեկին արդար է դարձնում, մյուսին՝ մեղավոր։
Մեկին՝ չար, մյուսին՝ բարի։
Ինչպես Գիրքն է ասում. «Եսավին ատեցի, իսկ Հակոբին սիրեցի, դեռ նրանց չծնված»։
Ուրեմն մեկին չար է ստեղծում, մյուսին՝ բարի։
Սրան պատասխանում ենք։
Նախ՝ աղքատությունն ու հարստությունը, տիրելն ու ծառայելը Աստծուց են, բայց ոմանց դեպքում՝ Նրա կամքով, իսկ ոմանց դեպքում՝ ներելով ու թույլ տալով։ Այսինքն՝ բարի հարուստներին ու աղքատներին Նա Իր կամքով է այդպիսին դարձնում, իսկ չարերին՝ ներելով և թույլ տալով։
Նույնպես և արդարներին ու մեղավորներին, չարերին ու բարիներին. ոմանց Իր կամքով բարի է դարձնում, իսկ ոմանց թույլ տալով՝ չար են դառնում։ Ուրեմն չարությունն ու մեղքերը Աստծու կամքից չեն։
Դարձյալ ասում ենք, որ Աստված մեկին հարուստ ու մյուսին աղքատ, մեկին տեր ու մյուսին ծառա է դարձնում, որպեսզի նրանք միմյանց օգտակար լինեն։
Տերերի միջոցով Նա հոգ է տանում ծառաների և ենթակաների մասին։
Այսպես էլ չարերին ու մեղավորներին է այդպիսին թողնում, որպեսզի նրանք բարիների միջոցով օգուտ ստանան և դեպի լավը փոխվեն։
Իսկ «Եսավին ատելն ու Հակոբին սիրելը», ինչպես վերևում ցույց տրվեց, նշանակում է, որ Նա սիրում է ընտրյալներին և մերժում է մերժվածներին՝ կանխագիտությամբ ճանաչելով նրանց։
Եվ այս միտքն ավելի պարզ հասկանալու համար ուշադրություն դարձրու հետևյալ օրինակին։
Ինչպես արևը լուսավորում է ամեն ինչ, բայց լուսավորում է թափանցիկ նյութը, ոչ թե խիտը։
Նույնպես և Աստված կամենում է բոլոր մարդկանց փրկությունը։ Նրանք, ովքեր իրենց ազատ կամքով համաձայնում են Աստծուն, փրկվում են, իսկ նրանք, ովքեր իրենց կամքով հակառակվում են, չեն փրկվում։
Բայց արևը լույսը տալիս է անգիտակցաբար, իսկ Աստված խոսքով և գիտակցությամբ ընտրում ու փրկում է արժանավորներին, ինչպես մարդիկ ընտրում են ընտրյալներին, ոչ թե մերժվածներին։
Մարդու ճանաչողությունը տեղի է ունենում իրի գոյության պահին, իսկ Աստված ճանաչում է հավիտենությունից՝ դեռ իրի գոյությունից առաջ։ Մարդու ճանաչողությունը փոխվում է իրի հետ, իսկ Աստծունը մնում է անփոփոխ։
Այսպիսին է Աստծու նախասահմանումն ու նախընտրությունը, և այն ոչ ոքի վրա հարկադրանք չի դնում։
Եվ պետք է իմանալ, որ եթե Աստծու նախասահմանումը հարկադրեր մարդկանց գործերը՝ չարն ու բարին, ապա կառաջանային բազում անպատշաճություններ, որոնք հիշատակվեցին բախտի մասին խոսելիս. այստեղ դրանք թվարկենք։
Նախ՝ խոստումները զուր կլինեին՝ բարի գործերի վարձատրությունն ու չար գործերի պատիժը։
Երկրորդ՝ հատուցումները անարդար կլինեին՝ բարի գործերի դիմաց բարիք, իսկ չարերի դիմաց՝ չարիք։
Երրորդ՝ Աստված մեր չարիքների պատճառը կլիներ։
Չորրորդ՝ հույսն ու աղոթքն անօգուտ կլինեին։
Հինգերորդ՝ մեր ազատ կամքը կվերանար, թեև այն կարող է ընտրել երկու կողմերից յուրաքանչյուրը։
Վեցերորդ՝ բարիք գործողները գովելի չէին լինի, և չարերը՝ պարսավելի։
Յոթերորդ՝ չէին լինի ո՛չ մարդկային, ո՛չ աստվածային առաքինություններ։
Ութերորդ՝ զուր կլինեին բարիք սովորեցնելն ու հորդորելը, որոնցով մենք փախչում ենք չարից և հասնում բարուն։
Իններորդ՝ ավելորդ կլինեին դժոխքն ու արքայությունը, որոնք բարիքների և չարիքների հատուցման վայրերն են։
Տասներորդ՝ սուտ կլինեին բոլոր բնական, գրավոր և ավետարանական օրենքները, որովհետև դրանք բոլորը մեզ խրատում են հեռանալ չարից և գործել բարին, և այլն։
Այսքանն՝ ընդդեմ նրանց, ովքեր բարին ու չարը վերագրում են Աստծուն։
Մեր հատորի չորրորդ տրակտատը։
Տասն գլուխ՝ ընդդեմ մանիքեցիների։
Իսկ մանիքեցիների դեմ, որոնք ասում են, թե երկու սկիզբ կա՝ չար և բարի, այսպես կարճ պատասխանենք նրանց։
Նախ՝ երկուսը չեն կարող սկիզբ լինել, որովհետև թվերի մեջ երկուսը կազմված է մեկից։
Արդ, բաղկացնողը նախորդում է նրան, ինչ կազմված է։
Երկրորդ՝ երկուսը բաղադրյալ է, իսկ մեկը՝ պարզ։
Բայց ամեն բաղադրյալ կազմված է պարզից։
Ուրեմն սկիզբը ոչ թե բաղադրյալ երկուսն է, այլ պարզ մեկը։
Երրորդ՝ եթե երկու սկիզբ հակառակ լինեին միմյանց, ապա մեկը կկործաներ մյուսի ստեղծածը, և ոչ մի արարած գոյություն չէր ունենա։
Չորրորդ՝ եթե երկու սկիզբ լինեին և հակառակ, ապա կռիվ կմղեին միմյանց և իրենց ստեղծածների դեմ, ու ոչինչ խաղաղության մեջ չէր մնա։
Հինգերորդ՝ եթե երկու հակառակ սկիզբ լինեին, ապա դրանցից առաջացածները անկարգ ու հակառակ կլինեին։
Բայց այժմ այս ամենը սիրով միացած են միմյանց և կարգավորված։
Վեցերորդ՝ եթե նրանց միջև ինչ-որ խառնաշփոթ լիներ, ապա մեզնից յուրաքանչյուրն առանձին-առանձին ոչինչ չէր լինի, այլ դժվարաշարժ և հակառակորդ։
Յոթերորդ՝ դարձյալ, եթե երկու սկիզբ լինեին, ապա դա կլիներ կամ միաժամանակ, կամ մեկը՝ մյուսից հետո։
Սակայն միաժամանակ լինել չեն կարող, քանի որ երկու հակառակ բաներ չեն կարող միասին լինել։
Իսկ եթե մեկը մյուսից հետո է, ապա ակնհայտ է, որ առաջինն է սկիզբը։
Ութերորդ՝ եթե երկու սկիզբ լինեն, ապա կա՛մ իշխում են միմյանց վրա, կա՛մ չեն իշխում։
Եթե չեն իշխում, ապա նրանցից ոչ մեկը Աստված չէ։
Իսկ եթե իշխում են, ապա ով միայնակ է իշխում, նա է Աստված։
Իններորդ՝ եթե երկու սկիզբ լինեն՝ չար և բարի, ապա կա՛մ հաղորդակից են միմյանց, կա՛մ ոչ։
Եթե հաղորդակից չեն, ապա նրանցից մեկը գոյություն չունի, և այդպես երկու սկիզբ չի լինի։
Իսկ եթե հաղորդակից են, ապա չարը չի կարող լինել, քանի որ չարը բարու պակասն է, և այսպիսով սկիզբը մեկն է։
Տասներորդ՝ երկու սկիզբ՝ գերագույն բարին և ծայրագույն չարը, կա՛մ ինքնին գոյություն ունեն, կա՛մ ոչ։
Եթե ինքնին գոյություն չունեն, ապա սկիզբներ չեն։
Իսկ եթե ինքնին գոյություն ունեն, ապա ոչ ոք չար չէ, քանի որ ինքնին գոյություն ունենալը բարի է։
Այսքանն այս մասին։
Հինգերորդ պրակը այս հատորի։
Բարու և չարի մասին։
(Հարցում ա)
Ինչպե՞ս են բարին և չարը հակադիր։
(Պատասխան)
Հակադրությունները չորս տեսակ են։
Առնչական՝ ինչպես մեծն ու փոքրը։
Զրկողական՝ ինչպես կարողությունն ու զրկվածությունը։
Հակադրական՝ ինչպես տաքն ու ցուրտը։
Հակասական՝ ինչպես հաստատումն ու ժխտումը։
Արդ՝ բարին ու չարը հակադիր չեն որպես առնչականներ։
Որովհետև առնչականները միաժամանակ են և կազմվում են միմյանցից։
Իսկ բարին ու չարը միաժամանակ չեն, և չարը չի առաջանում բարուց, ոչ էլ բարին՝ չարից։
Նրանք նաև նման չեն հաստատմանն ու ժխտմանը, որոնք հակադիր են միայն խոսքի մեջ, ինչպես ճշմարիտն ու սուտը։
Այլ չարն ու բարին հանդիպում են խոսքի և գործի մեջ։
Եվ նման չեն նաև հակադրականներին, ինչպես տաքն ու ցուրտը, սպիտակն ու սևը, որովհետև սրանք որակություններ են, իսկ բարին էություն է, և չարը էություն չէ։
Ուստի թվում է, թե դրանք նման են կարողությանն ու զրկվածությանը, քանի որ բարին կարողություն է, իսկ չարը՝ դրա պակասը, ինչպես աչքերի կուրությունն ու լույսի բացակայությունը խավարի պակասն են։
Սակայն այս հարցում ևս տարբերություն կա. կարողությունից կարող է առաջանալ պակասություն, բայց պակասությունից երբեք կարողություն չի առաջանում։
Իսկ բարուց չարի և չարից բարու կարող է մարդը փոխվել։
Եվ եթե մեկն ասի, թե սա հակադրականների հատկությունն է՝ միմյանց փոխարինելը, ոչ թե կարողությունների և զրկվածությունների։
Այս մասին ասում ենք, որ բարին և չարը ըստ ենթակայի հակադիր են միմյանց, իսկ ըստ իրենց էության՝ կարողություն և պակասություն են, ինչպես ասացինք։
(Հարցում բ). Ի՞նչ է բարու գործը և ի՞նչ՝ չարի։
(Պատասխան) Բարին գոյացնող է և խնամող։
Իսկ չարը կործանող է և ապականող։
Ավելին, եթե չարը կործանում է ուրիշներին, ապա, ուրեմն, ըստ այն բանի, որ չար է, ապականում է նաև ինքն իրեն։
Ուրեմն չարը գոյություն չունի և չի կարող լինել։
Եվ եթե մեկն ասի, թե տաքը ոչնչացնում է ցուրտը, բայց ինքը մնում է։
Նույնպես և չարը։
Սրան պատասխանում ենք. տաքը ոչնչացնում է ցուրտը և ինքը մնում է ենթակայի մեջ, որովհետև էություն և որակություն է։
Իսկ չարը չի մնում, որովհետև չարը էություն չէ, այլ պակասություն։
(Հարցում գ). Ինչպե՞ս է չարը գոյություն չունեցող, եթե ահա հակադրվում է բարուն, ինչպես առաքինությունն ու չարությունը։
Եվ այն գոյություն ունի էության մեջ, ինչպես հիվանդությունը՝ առողջության մեջ, և ապականությունը՝ մարմնի մեջ։
(Պատասխան) Սրան պատասխանում ենք։
Նախ՝ չարը էություն չէ, գոյություն ունեցող բան չէ, էակների մեջ չէ և էակների սկիզբը չէ։
Առաջին՝ ասում ենք, որ չարը գոյություն չունի, քանի որ ապականող և կործանող է, ինչպես ցույց տրվեց։
Արդ, ուրիշներին ապականելով՝ ապականում է նաև իրեն և չի մնում գոյության մեջ։
Չարը նաև էակներից չէ. սա ցույց տանք բաժանմամբ։
Կա մի բան, որ գոյություն ունի և բարի է, ինչպես բոլոր էությունները։
Կա նաև մի բան, որ գոյություն չունի, բայց բարի է, ինչպես անորակ նյութը։
Կա նաև այն, ինչը գոյություն ունի, բայց բարի չէ, ինչպես չար կամքը։
Եվ կա այն, ինչը գոյություն չունի և բարի չէ, ինչպես չարը՝ էությունից և բարուց դուրս։
Չարը նաև էակներից չէ, որովհետև ամեն ինչ, որ գոյություն ունի, բարի է, և դարձյալ՝ «Լավ ծառը լավ պտուղ է տալիս», ասում է Տերը։
Ավելին, ամեն ինչ, որ գոյություն ունի, ունի սկիզբ և պատճառ, իսկ չարը չունի սկիզբ և պատճառ։
Ուստի այն գոյություն ունեցողներից չէ։
Չարը նաև էակների սկիզբը չէ, որովհետև չարից բարի չի առաջանա։
Երկրորդ՝ ասում ենք, որ չարը երկու իմաստով է հասկացվում։ Կա ինքնին չար, որը պարզ և բացարձակ չարն է, բարուց ու էությունից դուրս, ոչ մի տեղ և երբեք գոյություն չունեցող, ոչ եղել, ոչ կա և չի կարող լինել. դա ոչինչ է։
Այսպիսի չարը գոյություն չունի, էակների մեջ չէ, սկիզբ կամ պատճառ չունի և ինքն էլ ուրիշների սկիզբը կամ պատճառը չէ. սա ինքնին չարն է։
Կա նաև չար, որը խառնված է բարուն և առաջանում է էության մեջ։
Ինչպես հիվանդությունը՝ առողջության մեջ, և ապականությունը՝ մարմնի մեջ։
Առողջության նվազելուն զուգընթաց հիվանդությունն է երևում։
Եվ մարմնի նվազման հետ ապականությունն է առաջանում։
Իմացիր, որ որքան առողջությունը նվազում է, այնքան հիվանդությունն ավելանում է։
Եվ որքան մարմինը նվազում է, այնքան ապականությունն ավելանում է, բայց առողջության լիակատար վերացման հետ հիվանդությունն էլ վերանում է։
Նույնպես և ապականությունը։
Եվ կյանքի լիակատար վերացման հետ մահն էլ վերանում է, քանի որ այն հակառակ ձևով գոյություն ունի էության մեջ։
Նույնպես և բարին. կա պարզ և միակ բարի, ինչպես Աստված, որովհետև Նա անփոփոխ է և միշտ բարի, քանի որ էությամբ բարի է, և բարին Աստծու էությունն է։
Կա նաև խառն բարի, ինչպես մեզ պատահող բարիքները, որոնք կարողություններ են։
Որովհետև մեր էությունը մի բան է, իսկ մեր էության մեջ եղած բարին՝ մեկ այլ բան։
Այս բարին հրեշտակների մեջ անփոփոխ է և հաստատուն։
Իսկ մեր մեջ փոփոխական է։
Որովհետև մեր հոգին փոփոխական է. երբեմն բարի է, երբեմն՝ չար։
Սակայն սա տարբերակվում է նրանով, որ բարին մեզ համար բնական կարողություն է, քանի որ ստեղծվել ենք բարու համար։
Իսկ չարը ներմուծված է և բարու պակասություն։
Բարին մեկն է և մեկ պատճառից է՝ Աստծուց, թեև մեր մեջ բազում ձևերով է բազմանում։
Իսկ չարը բազմաթիվ է և բազում պատճառներից է առաջանում։
Այժմ պատասխանենք առարկությանը, թե չարությունը հակադրվում է առաքինությանը, իսկ անիրավությունը՝ արդարությանը, ինչպես խավարը՝ լույսին։
Լույսը էություն է, իսկ խավարը՝ ոչ էություն։
Եվ օդը կարող է ընդունել լույսն ու խավարը։
Նույնպես հոգին էություն է և կարող է ընդունել բարին ու չարը։
Այսինքն՝ առաքինությունն ու չարությունը։
Եվ ինչպես լույսը միշտ լույս է, թեև օդի մեջ նվազել է։
Ուստի պարզ է, որ այն կրկին լուսավորում է։
Նույնպես և բարին միշտ բարի է։
Թեև հոգու մեջ նվազել է, այն դեռ գոյություն ունի էության մեջ։
Որովհետև բարին գոյություն ունի և էության մեջ չի կորչում։
Իսկ չարը կորչում է, երբ հեռացվում է հոգուց։
Քանի որ չարը ոչ էություն է, ոչ էլ գոյություն ունի։
Այսպիսով պարզ է, որ բարին թե՛ ըստ ենթակայի, թե՛ ինքնին էություն է։
Իսկ չարը ենթակայի մեջ էություն է դառնում և երևում, բայց ինքնին ոչնչանում ու ապականվում է, որովհետև էություն չէ և գոյություն չունի։
(Հարցում դ)
Չարը էություն չէ և գոյություն չունի։ Ինչո՞վ է այն տարբերվում պարզ չգոյությունից, որն ամբողջովին ոչինչ է։
(Պատասխան) Չգոյության մեջ հավասար են չարը, որը հակադրվում է բարուն, և ոչինչը, որը հակադրվում է էությանը։
Սակայն դրանք տարբերվում են հետևյալով։
Նախ՝ չգոյությունը ձգտում և ցանկանում է լինել էություն ու գոյություն ունենալ։
Իսկ չարը չի ցանկանում բարի լինել։
Երկրորդ՝ չգոյությունը հաղորդակից է էությանը և դառնում է էություն։
Իսկ չարը հաղորդակից չէ բարուն և բարի չի դառնում։
Երրորդ՝ չգոյությունն ինքնին ո՛չ բարի է, ո՛չ չար, իսկ չարն ինքնին չար է, թեև [խառնված է] բարուն։
Չորրորդ՝ երբ չգոյությունը էություն է դառնում, այլևս չի կարող վերածվել չգոյության։
Իսկ չարը, էության մեջ երևալով, կրկին վերածվում է ոչնչի և չգոյության։
Հինգերորդ՝ ենթակայի մեջ եղած ոչինչը հակադրված չէ էությանը, թեև ինքնին հակադիր է, իսկ չարը, ենթակայի մեջ երևալով, հակադրվում է բարուն և ոչնչացնում այն։
Թեև ինքնին ոչինչ է և գոյություն չունի։
(Հարցում ե). Ինչպե՞ս է չարն անբավ և անսահման։
Նույնպես այն սկիզբ և պատճառ չունի։
(Պատասխան) Ասում ենք, որ սկիզբ և պատճառ ունենում էությունը։
Նույնպես չափն ու սահմանը վերաբերում են բնությանը։
Իսկ չարը էությունից և բնությունից դուրս է։
Ուստի այն անբավ է և անպատճառ։
Դարձյալ՝ չափն ու սահմանը դիտվում են էության վերջին եզրում, իսկ սկիզբն ու պատճառը՝ առաջինում։
Իսկ չարը ոչնչություն է և չունի ո՛չ սկիզբ, ո՛չ վերջ։
Ուստի չարն անչափ է և անպատճառ, ինչպես վերևում ցույց տրվեց։
(Հարցում զ)
Անսահմանն ու անպատճառը. չարն ինքնին անպատճառ և անսահման է։ Ինչո՞վ են դրանք տարբերվում։
(Պատասխան) Աստծուն վերագրվող ժխտական բնորոշումները, ինչպես անպատճառ և անսահման լինելը, ասում ենք ոչ թե պակասության, այլ գերազանցության իմաստով։
Որովհետև Աստծու անպատճառ և անսահման լինելը գերազանցում է մյուսներին։
Սա առաջին տարբերությունն է։
Երկրորդ՝ Աստված անսահման է և սկզբից սահման է դնում մեզ համար, մեզ սկիզբ է տալիս և այլն՝ ամեն ինչի պատճառը լինելով։
Իսկ չարն ինքնին անսահման է և ուրիշների համար սահման դնող չէ։
Նույնպես՝ անպատճառ և անսկիզբ է և այլն։
Եվ բարու և չարի մասին մյուս բոլոր քննարկումները կգտնես Դիոնիսիոսի «Աստվածային անունների մասին» գրքի չորրորդ գլխում, «Կատեգորիաներում»՝ հակադիրների մասին խոսքում, և Դավթի «Սահմանումներում»՝ վերջում, որտեղ ասվում է. «Ամեն չար պատժելի է»։
Այսքանն այս մասին։
Գլուխ Բ՝ մեծ ցանկից
Մեր հատորի վեցերորդ տրակտատը։
Աստծու ճանաչման մասին
«Հարցում ա».
Որքա՞ն է Աստծու ճանաչումը։
(Պատասխան)
Իր ճանաչման համար Աստված երկու կարգի օրինակներ է ստեղծել՝ իմացական և զգայական, ինչպես հոգին, միտքը և դրանց նմանները։
Կամ արեգակը, լույսը և դրանց նմանները։
Իսկ Աստված ճանաչվում է հինգ եղանակով։
Նախ՝ բնական քննությամբ, ինչպես գտան փիլիսոփաները։
Երկրորդ՝ հավատով, ինչպես մենք՝ հավատացյալներս։
Երրորդ՝ շնորհով, ինչպես մարգարեներին՝ տեսիլքով կամ մարմնական զգայարանների միջոցով։
Չորրորդ՝ առանձնահատուկ տեսությամբ՝ միայն մտքի միջոցով, առանձնահատուկ արժանավորության շնորհիվ, ինչպես Մովսեսին։
Սրանք այս կյանքի ընթացքում են։
Իսկ հինգերորդը հանդերձյալ կյանքում երես առ երես տեսությունն է, ըստ առաքյալի խոսքի։
Այս տեսությանն արժանացածները երանության մեջ են և անքակտելիորեն միանում են Նրա սիրուն, ինչպես հրեշտակները։
(Հարցում բ) Ինչո՞ւ Աստված այս կյանքում մարդկային ցեղին չհայտնեց Իր էությունը։
(Պատասխան) Չարափառների նման ուղղակիորեն ասելը, թե դա նախանձից կամ փառքի համար է, որպեսզի անգիտությամբ պատվի արժանանա, ճիշտ չէ։ Այս կարծիքն անհիմն է և անարժան Աստծու անախտ ու պարզ բնությանը։
Նա կամենում է, որ բոլոր մարդիկ ապրեն։
Եվ Իր մեծ բարության պատճառով մարդուն ստեղծեց Իր պատկերով ու նմանությամբ։
Ուրեմն, ըստ Եկեղեցու ուղղափառ վարդապետների՝
Առաջին պատճառը դնում է Աստվածաբան Գրիգորը. այն է՝ ամեն բան, որ հեշտությամբ է գտնվում, հեշտությամբ էլ արհամարհվում է։
Դրա համար Աստված կամեցավ, որ Իրեն տեսնելու անհագ ցանկությամբ սիրով միանանք Իրեն։
Երկրորդ պատճառը. ինչպես որ խոհեմ մարդը չի նայում արեգակի ամբողջ սկավառակին, որպեսզի չկուրանա և չկորցնի նույնիսկ իր ունեցած փոքր տեսողությունը,
այդպես Աստված խնայեց մարդկային ցեղին, որպեսզի չկրենք ընկած լուսատուի՝ արուսյակի կրածը. նա չկարողացավ տանել փառքի մեծությունը և զրկվեց նույնիսկ չափավորից։
Երրորդ՝ Աստված կամեցավ, որ ոչ միայն ողորմությամբ, այլև արդարությամբ, ըստ իրենց գործերի և համբերության, նահատակության վարձը տա։
Չորրորդ՝ մենք, որ կապված ենք մարմնին, չենք կարող Նրան տեսնել անմարմին կերպով։
Օրինակ՝ անհնար է առաջ շարժվելով ոտք դնել ստվերի վրա։
Կամ որևէ բան տեսնել առանց օդի միջնորդության։
Նույնպես մարդկանց համար այս կյանքում անհնար է Աստծուն տեսնել առանց օրինակի և միջնորդի։
(Հարցում գ) Եթե մեկը գիր չգիտի և Սուրբ Գրքի վկայությունն էլ չի ընդունում, ինչպե՞ս ցույց տանք նրան, որ Աստված կա։
(Պատասխան) Ստեղծված իրերից կարող ենք երեք եղանակով ցույց տալ, որ Աստված կա և գոյություն ունի։
Նախ՝ լսածների միջոցով։
Երկրորդ՝ մտքի դատողությունների միջոցով։
Երրորդ՝ տեսանելի իրերի միջոցով։
Որովհետև նրանք կամ կլսեն նախնիներից, թե սկզբում Աստված ստեղծեց երկինքն ու երկիրը։
Կամ իրերի կարգից մտքով կհասկանան։
Իսկ եթե ոչ՝ աչքերով կտեսնեն երկինքն ու երկիրը։
Այս կարգով է ասում Եսայի մարգարեն։
Առաջինի մասին ասում է. «Մի՞թե չեք լսել և ձեզ չի՞ պատմվել, որ Ես հաստատեցի երկրի հիմքերը»։
Երկրորդի մասին ասում է. «Մի՞թե չեք հասկանում և չգիտե՞ք»։
Երրորդի մասին ասում է. «Բարձրացրե՛ք ձեր աչքերը դեպի բարձունքները և տեսե՛ք, թե ով է իշխաններին իշխանությունից զրկում»։ Այսինքն՝ նախնիների պատմությունները լսելով, իրերի կարգը քննելով կամ զգայարաններով տեսնելով՝ հասնում ենք ամեն ճշմարտության ճանաչմանը, որից հավատը կլուսավորվի։
Ուրեմն առաջինը՝ լսածի միջոցով. թե՛ Իր մասին՝ Իր իսկ կողմից, թե՛ Իր մասին՝ ուրիշի միջոցով։
Մի կողմից՝ այսպես, իսկ մյուս կողմից՝ այնպես։
Մի կողմից՝ Իր մասին, ըստ այն խոսքի, թե՝ «Ես եմ Տեր Աստվածը՝ առաջինը և վերջինը»։
Մյուս կողմից՝ Իր մասին, ըստ այն խոսքի, թե՝ «Ես եմ Տեր Աստվածը՝ առաջինը և վերջինը»։
Մյուս կողմից էլ՝ ըստ այն խոսքի, թե՝ «Ուստի պետք է հավատալ, որ Աստված կա»։
Մի կողմից էլ՝ ըստ այն խոսքի, թե՝ «Ինձնից բացի ուրիշ Աստված չկա»։
Մյուս կողմից՝ ըստ այն խոսքի, թե՝ «Մարդկանց ձեռագործները աստվածներ չեն»։
Իսկ իրերի կարգից ճշմարիտ Աստծուն ճանաչելու երկրորդ եղանակը մտքի միջոցով է։
Նախ՝ պատճառից։
Երկրորդ՝ սկզբից, երրորդ՝ միությունից։
Նախ՝ պատճառից, որովհետև ամեն պատճառված բանի համար պատճառ է որոնվում, և այդպես մեկ պատճառի համար՝ մեկ այլ պատճառ։ Այսպես անվերջ հետ գնալը ճանաչում չէ։
Ուրեմն պետք է լինի բոլոր պատճառավորվածների անպատճառ պատճառը, և Նա Ինքը Աստված է։
Երկրորդ՝ սկզբից, որովհետև որևէ բան չի կարող ինքն իր համար և՛ սկիզբ լինել, և՛ սկսված լինել։ Ուստի անհրաժեշտ է, որ բոլոր սկիզբ առածների համար սկիզբ լինի։
Արդ, եթե այդ սկիզբն անսկիզբ է, գտանք փնտրվածը։
Իսկ եթե նույնիսկ այն է սկսված, ապա նրան էլ պետք է սկիզբ լինի։
Եվ այսպես կամ անվերջություն ենք հասնում, կամ գտնում ենք անսկիզբ սկիզբը, որ Աստված է։
Երրորդ՝ միությունից, որովհետև ամեն բազմություն միությունից է. ինչպես տեսակը՝ անհատից, գիծը՝ կետից, և բազմաթիվ թվերը՝ մեկից։
Արդ, եթե այդ միավորը կազմված է բազմաթիվներից, ապա միավորը չի մնում։ Իսկ եթե կազմված չէ, ապա բազմաթիվներ էլ չկան, այլ միայն մեկ կա, և սա՝ այսպես։
Սակայն միավորը մասերից կազմված է պատկերի մեջ, իսկ իր էությամբ անբաժանելի է։
Արդ, քանի որ բազմաթիվ են բազմությունները, ուրեմն բազմաթիվ են նաև միավորները։
Որովհետև ո՛չ մեկը կարող է մյուսի միավորը լինել, ո՛չ էլ մյուսը՝ առաջինի. ուստի անհրաժեշտ է, որ լինի այնպիսի մի միավոր, որը բոլոր բազմությունների և միավորների միավորն է. և դա Աստված է։
Սա երկրորդն է։
Իսկ երրորդ գլուխը վերաբերում է երկնքում և երկրի վրա զգայարաններով տեսնելուն։
Արդ, երկրի վրա տեսանելի են չորս բան։
Նախ՝ երկրի հաստատունությունը և ջրերի հոսքը։
Երկրորդ՝ թագավորների փոփոխությունը, աղքատների բարձրանալը և հարուստների աղքատանալը։
Երրորդ՝ մարդկանց մտադրությունների և կամքի խափանումը, որովհետև շատ բան ենք խորհում ու կամենում, բայց այն չի կատարվում։
Չորրորդ՝ օդի և բույսերի փոփոխությունները։
Առաջինի մասին Դավիթն ասում է. «Հաստատեցիր երկիրը իր հիմքերի վրա, որպեսզի հավիտյան չսասանվի»։
Եվ նաև՝ «Աղբյուրներ ես ուղարկում լեռների ձորերով»։
Երկրորդի մասին Առակաց գրքում ասվում է. «Ինձնով են թագավորները թագավորում»։
Իսկ Աննան ասում է. «Տերը աղքատացնում է և Տերը հարստացնում»։
Երրորդի մասին Դավիթն ասում է. «Տերը ցրում է մարդկանց խորհուրդները»։
Չորրորդի մասին Դավիթն ասում է. «Ձյունը դնում է ասրի պես», և թե՝ «Ուղարկում է Իր խոսքը և հալեցնում դրանք»։
Եվ թե՝ «Խոտ աճեցրիր լեռների վրա, կանաչ բույսեր՝ մարդկանց ծառայության համար»։
Նույնպես երկնքում տեսանելի են չորս բան։
Նախ՝ երկնքի լայնարձակ մեծությունն ու հաստատուն կամարաձև տարածությունը։
Երկրորդ՝ նրա գեղեցկազարդությունը։
Երրորդ՝ անդադար շարժումը։
Չորրորդ՝ լուսատուների փոփոխությունները, այսինքն՝ երբեմն խավարում են, ինչպես եղավ խաչելության ժամանակ։
Եվ երբեմն հետ են դառնում ու կանգ առնում, ինչպես Հեսուի և Եզեկիայի օրոք։
Առաջինի մասին Եսային ասում է. «Ո՞վ հաստատեց երկինքը կամարի պես»։
Երկրորդի մասին ասում է. «Ո՞վ է հանում նրանց զարդարանքը»։
Երրորդի մասին Ժողովողն ասում է. «Շրջելով՝ շրջում է երկինքը»։
Եվ նաև՝ «Արևը ծագում է, մայր մտնում և վերադառնում իր տեղը»։
Չորրորդի մասին Դավիթն ասում է. «Խավար ստեղծեցիր, և գիշեր եղավ»։
Այս ամենից պետք է հասկանալ, որ կա դրանց Արարիչը։
Բնափիլիսոփաներից մեկը, հետևելով առաջնորդող սկզբունքին, հասավ առաջին սկզբին՝ ասելով, որ կա մեկը, ով շարժում է երկնային մարմինները։
Նա մեկ է, անմարմին, անսահմանափակ և անեղծ։ Այդ պատճառով նաև անվախճան է։ Նա է բոլոր գոյացածների Արարիչը, և Նրան է պետք պաշտել։
«Այսքանն այս մասին»։
Գլուխ Գ՝ մեծ ցանկից
Այս հատորի յոթերորդ պրակը՝ ընդդեմ հրեաների։
Կուրացած հրեաները մեզ հակառակվում են՝ ասելով, թե Մեսիան դեռ չի եկել։
Նախ՝ Եսայու այն խոսքից, որ ասում է. «Վերջին օրերին Տիրոջ լեռը հայտնի պիտի դառնա»։
Նա խոսում է Մեսիայի գալստյան մասին։
Արդ, ձեր Մեսիայի գալուստից հետո շատ օրեր են անցել, այսինքն՝ ավելի քան հազար չորս հարյուր տարի։
Ուրեմն նա Մեսիան չէր։
Նրանց պատասխանում են Եկեղեցու վարդապետները, և ես էլ նրանց ասածներից վերցնելով՝ կասեմ, որ «վերջին օրեր» ասելով նա աշխարհի վախճանը նկատի չունի, այլ վերջին օրեր է կոչում օրենքի և նրա արդարության նվազումը, որովհետև նրանց օրենքը նվազեց Քրիստոսի գալստյամբ։
Եվ քանի որ չընդունեցին արդարության արեգակին՝ Քրիստոսին, լույսից խավարի մեջ ընկան։
Երկրորդ՝ նույն Եսային ասում է. «Բոլոր ազգերը պիտի գան դեպի Նա», իսկ մենք չենք տեսնում, որ դա կատարված լինի։
Սրան պատասխանում ենք, որ «բոլորը» բառը Սուրբ Գրքում այնքան նեղ իմաստով չի գործածվում, որքան փիլիսոփաների մոտ։
Ինչպես ասվում է Թագավորությունների երկրորդ գրքում. «Աբիսողոմը մտավ իր հոր հարճերի մոտ՝ ամբողջ Իսրայելի առաջ»։
Եվ նույն տեղում ասվում է. «Իսրայելի բոլոր մարդիկ ասացին, թե Քուսայի խորհուրդը բարի է»։
Մի՞թե ամբողջ Իսրայելն ասաց այդ խոսքերը. ո՛չ։
Ուրեմն «բոլորը» ցույց է տալիս շատերին։
Այսպես էլ Քրիստոսի մոտ եկան ոչ թե բոլոր ազգերը, այլ՝ բոլոր ազգերից շատերը։
Երրորդ՝ նրանք առարկում են՝ դարձյալ Եսային ասում է. «Իրենց սրերը խոփեր պիտի դարձնեն, և ազգը ազգի վրա սուր չպիտի բարձրացնի», բայց դա տեղի չի ունեցել։
Ասում ենք, որ մարգարեն այս խոսքերն ասում է այն խաղաղության մասին, որը եղավ Քրիստոսի գալուստից քիչ առաջ, Քրիստոսի ամբողջ կյանքի ընթացքում և նրանից հետո՝ մինչև հրեաները ապստամբեցին հռոմեացիների իշխանության դեմ։
Արդ, երբ Քրիստոս ծնվեց, այնպիսի խաղաղություն էր, որ մեկ մարդ իշխում էր ամբողջ աշխարհին։
Եվ ի՞նչ զարմանալի բան կար, եթե այդպիսի խաղաղության ժամանակ իրենց սրերը խոփերի վերածեին։
Իսկ ով ասում է՝ «այլևս պատերազմ չի լինի», հասկացիր «այլևս» բառը։
Ինչպես ասվում է Թագավորությունների առաջին գրքում. «Այլևս օտարները չավելացրին Իսրայելի սահմանների վրա», այսինքն՝ Սամուելի օրերում։
Որովհետև նրա մահից հետո նրանք ելան Իսրայելի դեմ։
Նույնպես Քրիստոսի և առաքյալների քարոզության ժամանակ խաղաղություն էր։
Սակայն ոմանք ասում են, թե նախ ասված այս խոսքերը Քրիստոսի առաջին գալստյան մասին չեն, այլ՝ երկրորդի։
Չորրորդ՝ նրանք առարկում են. Եսային Մեսիայի գալստյան ժամանակի մասին ասում է. «Գայլը գառան հետ պիտի արածի, և ընձառյուծը ուլի հետ պիտի պառկի»։
Բայց մենք այս ամենից ոչինչ չենք տեսնում։
Ասում ենք, որ Սուրբ Գիրքը հաճախ է այլաբանությամբ խոսում, ինչպես Դատավորների գրքում ասվում է. «Ծառերը կամեցան իրենց համար թագավոր ընտրել»։
Այսպես էլ Հակոբը, Հուդային օրհնելիս, նրան առյուծի նմանեցրեց։
Նույնպես այստեղ անբարիշտներին գազանների է նմանեցնում։
Որովհետև Քրիստոսի ժամանակ հրեաները ոչ ոքից նեղություն չէին կրում։
Եվ դարձյալ, Քրիստոսի գալստյամբ գազանաբարո շատ անբարիշտներ եկան Քրիստոսին հնազանդվելու։
Հինգերորդ՝ Երկրորդ Օրենքում ասվում է. «Տեր Աստված պիտի ողորմի քեզ», և դարձյալ՝ «Քեզ պիտի հավաքի բոլոր ազգերից»։
Նույնն ասում է Եզեկիելը։
Ասում ենք, որ Աստծու խոստումը կատարվեց Զորաբաբելի և Եզրասի օրոք, ինչպես Նեեմին ասում է իր աղոթքում. «Հիշի՛ր, Տե՛ր, այն խոսքը, որ պատվիրեցիր Քո ծառա Մովսեսին, որն ասում էր. “Եթե ցրված լինեն մինչև երկրի ծայրերը, այնտեղից կհավաքեմ նրանց և կբերեմ այն տեղը, որ ընտրել եմ”»։ Եվ դա իսկապես կատարվեց։
Իսկ եթե հրեաներն ասեն, թե բոլոր հրեաները խոստման համաձայն չեն հավաքվել,
ապա Եզրասն այստեղ ցույց է տալիս, որ նրանք սուտ են ասում և ապերախտ են. ինչպես ասվում է Եզրասի առաջին գրքում. «Քահանաները, երգիչները, դռնապանները և նաթանացիները բնակվեցին իրենց քաղաքներում։
Եվ ամբողջ Իսրայելը՝ իր քաղաքներում»։
Վեցերորդ՝ նրանք առարկում են. Երեմիան ասում է. «Այդ օրերին Հուդան պիտի փրկվի»։
Մինչդեռ ձեր Մեսիայի գալստյամբ նրանք ավելի շատ ցրվեցին և կորան։
Ասում ենք, որ Թալմուդը պատասխանում է սրան։
Որովհետև ասում է, թե հրեա դարձի եկողն ու խոստովանողը, քանզի Մեսիայի հավատով խոստովանողները պիտի փրկվեն։
Յոթերորդ՝ Եզեկիելն ասում է, թե «Մեսիան պիտի պատերազմ մղի Գոգի և Մագոգի դեմ», ինչը ձեր Մեսիան չարեց։
Ասում ենք, որ Գոգն ու Մագոգը հոգևոր իմաստով հասկացվում են որպես Եկեղեցուն հալածողներ, որոնց բոլորին Տեր Հիսուս պիտի կործանի, ինչպես ասում է սաղմոսը. «Կփշրես նրանց բրուտի անոթի պես»։
Դարձյալ, Հետերին գրքում գրված է, թե Եղիան և նրա աշակերտներն ասացին. «Աշխարհը կտևի վեց հազար տարի, որոնցից երկու հազարը պիտի լինի խառնաշփոթություն, այսինքն՝ ունայնություն։
Երկու հազար տարին՝ օրենքի համար, և երկու հազարը՝ Մեսիայի համար»։
Այսպես պարզ է, որ Մեսիան եկել է։
Դարձյալ, «Արթնացի՛ր, փա՛ռք իմ» ասող սաղմոսի վերաբերյալ մեկնիչն ու հրեաների ավանդությունն ասում են, թե այստեղ խոսվում է Իսրայելին հալածած չորս թագավորությունների մասին։
Առաջինի մասին ասում է՝ «Արթնացի՛ր, փա՛ռք իմ»՝ Բաբելոնում մեզ տալով Միսայելին, Անանիային և Ազարիային։
«Արթնացի՛ր»՝ սգի մեջ մեզ տալով Մուրթքեին և Եսթերին։
«Արթնացի՛ր»՝ հույների ժամանակ՝ մեզ տալով Մակաբայեցիներին։
«Արթնացի՛ր»՝ Հռոմի ժամանակ՝ մեզ տալով Մեսիային։
Դարձյալ, Իոմայի գրքում ասվում է. «Մեսիան չի գա, մինչև չար հռոմեական թագավորը տասը ամիս չիշխի ամբողջ աշխարհի վրա»։
Եվ Ծննդոց գրքի մեկնության մեջ՝ Բերեշիթ Ռաբբայում, ասվում է. «Տասը թագավորներ պիտի իշխեն աշխարհի սկզբից մինչև նրա վախճանը»։
Առաջինը՝ Աստված։
Երկրորդը՝ Նեբրովթ։
Երրորդը՝ Հովսեփը։
Չորրորդը՝ Սողոմոնը։
Հինգերորդը՝ Նաբուգոդոնոսորը։
Վեցերորդը՝ Դարեհը։ Յոթերորդը՝ Կյուրոսը։
Ութերորդը՝ Ալեքսանդրը։
Իններորդը՝ Օգոստոս կայսրը, որը երկաթի պես պիտի մանրի բոլորին։
Տասներորդը՝ Մեսիան, որ առաջինն է և վերջինը։
Արդ, եթե չար թագավորը ինը ամիս առաջ էր թագավորել, ապա Քրիստոս ծնվեց Օգոստոս կայսեր ժամանակ, ինչի մասին վկայում է նաև Սուրբ Ավետարանը։
Դարձյալ պետք է իմանալ, որ ծնունդը չորս տեսակ է։
Առաջինը՝ ո՛չ հորից, ո՛չ մորից, ինչպես Ադամը։
Երկրորդը՝ հորից և ոչ մորից, ինչպես Եվան։
Երրորդը՝ հորից և մորից, ինչպես բոլոր մարդիկ։
Չորրորդը՝ միայն մորից՝ առանց հոր, ինչը Քրիստոսինն է։
Եվ նրա մասին Աստված Աբրահամին ասաց, թե չորրորդ սերնդում քո բոլոր զավակները պիտի ազատվեն։
Նաև Քրիստոսի ծննդյան տարիների և Դանիելի յոթ յոթնյակների մասին Իսրայելի չորրորդ թագավորության ավարտին կհաշվես, որտեղ հրեաների դեմ խոսք կգտնես։
Աստծու օգնությամբ ավարտվեց այս առաջին հատորը։
Երկրորդ հատոր
Երկրորդ հատորի բովանդակությունը։
Եվ Արիոսի հետևորդների հերքումը՝ քսան գլխով։
Առաջին՝ նրանց ասածը, թե Նա ծնվեց կամքով, թե՞ առանց կամքի։
Եվ մեր պատասխանները, ինչպես նաև ուղղափառների մյուս հարցերը նրանց։
Երկրորդ՝ գոյություն ունեցողի՞ց ծնվեց, թե՞ չգոյությունից։
Երրորդ՝ ծնվեց և դադարե՞ց, թե՞ ոչ։
Չորրորդ՝ Հայրն անծի՞ն է, թե՞ ոչ։
Հինգերորդ՝ կարո՞ղ է ասել, որ Հայրը ծնված է և նույն բնությունից է։ *
Վեցերորդ՝ Հայր անունը արարչությա՞ն պատճառով է, թե՞ բնության։
Յոթերորդ՝ «Իմ Հայրը մեծ է, քան ես». և նրանց պատասխանները՝ համապատասխան գլխում։
Ութերորդ՝ «Տերն ինձ ստեղծեց». և նրանց պատասխանները՝ Դ գլխում։ *
Իններորդ՝ «Արարածների անդրանիկը». և նրանց պատասխանները՝ Ե գլխում։
Տասներորդ՝ ասում են, թե Նա թագավորելու է մինչև ժամանակների ավարտը, և՝ հնազանդության մասին։ *
Տասնմեկերորդ՝ «Աստվա՛ծ իմ, Աստվա՛ծ իմ, ինչո՞ւ թողեցիր ինձ». և նրանց պատասխանները՝ համապատասխան գլխում։
Տասներկուերորդ՝ «Իմ Աստվածը և ձեր Աստվածը»։
Տասներեքերորդ՝ «Ես ինքս ինձանից ոչինչ չեմ կարող անել». և նրանց պատասխանները՝ Ժ գլխում։
Տասնչորսերորդ՝ «Որովհետև Հայրն է գործում, և Որդին՝ նույն կերպ»։
Տասնհինգերորդ՝ Որդուն կյանք, դատաստան և այլ բաներ տալը։
Տասնվեցերորդ՝ «Ոչ թե իմ կամքը, այլ ինձ ուղարկողի կամքը»։
Տասնյոթերորդ՝ «Որպեսզի ճանաչեն Քեզ՝ միակ ճշմարիտ Աստծուն»։
Տասնութերորդ՝ «Բարի ոչ ոք չկա, բացի մեկ Աստծուց»։
Տասնիններորդ՝ Որդու և Հոգու բարեխոսությունը։
Քսաներորդ՝ Որդու անգիտությունը՝ ժամանակների ավարտի վերաբերյալ։
Նաև Որդու և Բանի անվան մասին՝ Ժ գլխում։
Հովվի մասին՝ Ժ գլխում։
Մելքիսեդեկի մասին՝ Ժ գլխում։
Փչման մասին՝ Ժ գլխում։
Հոգեմարտների առարկությունները՝ Թ գլխում։ *
Նախ՝ նրանք, ովքեր աստիճան են սահմանում Երրորդության մեջ, իսկ մեկ այլ տեղ Հոգուն անվանում են պատահական հատկություն։ *
Երկրորդ՝ ասում են, թե Նա բնությունից օտար է և արարած։
Երրորդ՝ Հոգին ծնվա՞ծ է, թե՞ անծին։
Չորրորդ՝ ոչինչ չի արգելում, որ Հոգին Որդի լինի, եթե նույն բնությունից է։
Հինգերորդ՝ ծննդյան և բխման օրինակները։
Եվ այն, որ երկրի ծնունդը վեց եղանակով է լինում։ *
Վեցերորդ՝ ասում են. «Ամեն ինչ Բանով եղավ», ուրեմն՝ նաև Հոգին։ *
Յոթերորդ՝ ասում եք, թե Հոգին անխոս Աստված է։ *
Ութերորդ՝ ասում են, թե դուք բազմաստվածություն եք քարոզում։
Իններորդ՝ ինչպե՞ս եք ասում՝ մեկ և երեք։
Եվ նրանց բոլորի պատասխանները։
Այստեղ կգտնես՝ «Չեն, բայց ասում են»։ *
«Կան, բայց չեն ասում»։
«Չկան և չեն ասում»։
«Կան և ասում են»։
Եվ Հոգու ծածկված լինելու պատճառը։ *
Նաև ընդդեմ նրանց, ովքեր Աստծու Բանին և Հոգուն արարած են անվանում։
Տասներորդ՝ նույնագոյ Երրորդության մասին վկայությունները՝ տասը գլխով։
Տասնմեկերորդ՝ որ Սուրբ Հոգին Աստված է՝ մեկ գլխով։
Տասներկուերորդ՝ մակեդոնականների առարկությունները՝ հինգ գլխով։ *
Տասներեքերորդ՝ որ Հոգին բխում է Հորից և Որդուց՝ ութ գլխով։
Տասնչորսերորդ՝ Հոգին բխում է միայն Հորից՝ տասը հարցով, վեց օրինակով և ութ վկայությամբ։
Սա՝ Հոգեմարտների դեմ։
Իսկ քաղկեդոնականների դեմ՝
Առաջին գլուխը՝ Նեստորի դեմ՝ քսան գլխով։
Երկրորդ՝ երկաբնակների դեմ՝ տասնչորս գլխով։
Երրորդ՝ որ Քրիստոս ճշմարիտ Աստված է՝ մեկ գլխով։
Չորրորդ՝ որ մեր Տերը և Աստվածը մարմնով մեկ է՝ մեկ գլխով։
Հինգերորդ՝ Հայրը և Հոգին մարմնավորված չեն, թեև Երրորդությունը մեկ բնություն ունի։
Վեցերորդ՝ Նա Աստված է մարդկային բնությամբ, թե՞ մարդ է աստվածությամբ։ *
Յոթերորդ՝ ինչո՞ւ են քաղկեդոնականները մերժում բնությամբ միավորումը։
Իններորդ՝ Աստված և մարդ։
Տասներորդ՝ Աստված՝ մարդացած։
Տասնմեկերորդ՝ ինչպես Աստվածաբանն է ասում՝ երկու բնություններ։
Տասներկուերորդ՝ նույն Երրորդության դեմ նրա ունեցածը։ *
Տասներեքերորդ՝ Եվտիքեսից և Նեստորից խուսափելը։
Տասնչորսերորդ՝ ի՞նչ է մեկ բնությունը, ի՞նչ են երկուսը, և ի՞նչ է երկուսից մեկ բնություն եղածը։
Տասնհինգերորդ՝ երկաբնակների տասը հարցերը մեզ, և այնտեղ՝ մեկ կամքի, մեկ գործի և չարչարանքների մասին։
Տասնվեցերորդ՝ ուղղափառների ինը հարցերը նրանց։
Տասնյոթերորդ՝ ի՞նչ է նշանակում միաժամանակ Աստված և մարդ լինելը։
Տասնութերորդ՝ Քրիստոսի մասերն էլ Աստված են՝ ոտքերը, ձեռքերը և գլուխը։ *
Տասնիններորդ՝ ի՞նչ է Աստծուն հավասար լինելը, բարձրացվելը և անուն շնորհվելը։
Քսաներորդ՝ երկաբնակների հարցերը Բանի մարդեղության մասին։
Այսքան՝ երկաբնակների դեմ, և սա մեր գրքի երկրորդ մասն է։
Գլուխ Դ՝ մեծ ցանկից։
Եվ իմ երկրորդ հատորի առաջին պրակը։
Հերձվածողների բազմության մասին։
Նրանք, ովքեր ծուռ կամքով և մոլորված մտքով խուսափեցին իմաստության ճանաչելի ճառագայթներից՝ անուղղելի բաներ խորհելով և անպատշաճ խոսքեր ասելով։
Անկապ լեզվով և անսանձ շրթունքներով հարձակվեցին երկնքի վրա, կոպիտ բերանով բարբաջեցին բարձունքների դեմ, իսկ երկրի վրա շրջելով՝ լեզվով մոլեգնեցին։ Նրանց դատաստանը բնավ չի դատարկվի, և կորուստը չի ննջի։ *
Նրանք իրենց հերձվածով կտրվեցին կյանքից և շատերին սովորեցրին կորստաբեր հերձվածը։ *
Նրանց մոլորության պատճառները միասին շարադրել են ուղղափառության հետևորդները։
Առաջին պատճառն այն է, որ չեն գիտակցում մարդկային մտքի տկարությունն ու սահմանափակությունը։ Նրանք կարծում են, թե միտքն ամեն ինչ ընդգրկում է և սահման չունի։
Դրա համար նրանց ճշմարիտ չի երևում այն, ինչ միտքը չի ըմբռնում, և նրանք ոչ մի այլ բանի չեն հավատում, բացի այն բանից, ինչ հասկանում են։
Օրինակ՝ մեր զգայական աչքը չի կարող ըմբռնել արեգակի և մյուս լուսատուների մեծությունը, բայց մտքով հասկանում ենք դրանց մեծությունը։
Նույնպես այն խորհուրդներն ու գիտելիքները, որոնք միտքը տկարանում է ըմբռնել, հավատը կարող է տեսնել. սակայն այդ մարդը հավատ չունի՝ մտքի տեսողությունից այն կողմ։ *
Երկրորդ՝ նրանք իրենց հասկացողությունը հեռացնում են հավատից և այն ամենից, ինչը մարդուն հավատքի է առաջնորդում։ Այդպիսին խաբված է, որովհետև մարդու բնույթն այնպիսին է, որ նա չի տեսնում իր հետևում եղածը և չի կարող նայել առանց աչքերի։ *
Նույնպես մարդը չի կարող հասկանալ, եթե իր միտքը հեռացնում է Սուրբ Գրքի հրաշքներից և սուրբ վարդապետների խոսքերից։ Ինչպես առակն է ասում. «Անմտությունը չի ընդունում իմաստության խոսքերը, այլ միայն այն, ինչ պտտվում է իր մտքում»։ *
Երրորդ՝ ճանաչելի իրերի նրբությունն է և ըմբռնման բթությունը. ինչպես տկար աչքը հեռվից մազը չի տեսնում։
Եվ այն, ինչ տեսնում է արծվի աչքը, մարդու աչքը չի կարող տեսնել։
Նույնպես բթամիտը չի հասկանում այն, ինչ հասկանում է սրատես և Աստծուց ուսուցանված մարդը, որին Աստված ուրիշների ուսուցիչ է կարգել։
Ինչպես մարգարեներին, առաքյալներին և վարդապետներին։
Չորրորդ՝ հավատից հեռու լինելն է. նրանք, ովքեր չեն վարժվում մտավոր ճանաչողության մեջ, այլ միայն զգայությունների, հավատից այնքան հեռու են, որքան երկիրը՝ երկնքից։
Դրա համար չեն կարող հասկանալ, որովհետև Տերն ասում է. «Կույրը կույրին առաջնորդելիս երկուսն էլ փոսն են ընկնում»։ Այդպես էլ նա, ով զգայարաններն է դարձնում ճանաչողության առաջնորդ, մոլորության մեջ է ընկնում։
Այդպիսի մարդիկ չեն կարող դատողություններ անել հոգևորի մասին, ինչպես ի ծնե կույրը՝ գույների։
Քանզի վարդապետներն ասում են. «Աստված լույս է ոչ թե մարմինների, այլ մտքերի համար»։ Ով չի տեսնում այդ լույսը, կույր է։
Հինգերորդ՝ հավատալիս Աստծու օգնությունը չխնդրելն է։ Հավատը բնական չէ, որովհետև այդ դեպքում այն բոլորի մեջ հավասարապես կլիներ, այլ Աստծու բարությունից ձրի պարգև է։ Ուստի պետք է շարունակ խնդրել այն՝ ըստ այս խոսքի. «Հավատում եմ, օգնի՛ր իմ անհավատությանը»։
Ինչպես արեգակը չի երևում առանց իր լույսի, այնպես էլ ճանաչելի Աստված չի երևում առանց Նրա հավատի շնորհի լույսի։
Ուստի նա, ով ծուլանում է խնդրել այս պարգևը, չի կարող հավատալ։
Վեցերորդ՝ մեղքերի պատրվակն է. ոմանք չար գործերով իրենցից հեռացնում են արդարության Արեգակի լույսը։ Նրանց մասին Հոբն ասում է. «Խավարում կնքեցին իրենց անձերը և լույսը չտեսան»։ *
Յոթերորդ՝ հպարտությունն է, որը մտքի փքվածությունն է և մարդուն հեռացնում է Աստծուց, որովհետև «Տերը հակառակ է ամբարտավաններին և շնորհ է տալիս խոնարհներին»։
Դավթի միջոցով ևս ասում է. «Ամբարտավան աչքերով և ագահ սրտով մարդու հետ հաց չէի ուտի»։ *
Ինչպես սատանան իր ամբարտավանությամբ Աստծու դեմ ելնելով զրկվեց լույսից, այնպես էլ հպարտը զրկվում է շնորհից, ինչպես ասում է Երեմիան։
«Քո հանդգնությունը խաբեց քեզ, և քո սրտի ամբարտավանությունը»։
Ութերորդ՝ անկարգ ցանկությունն է, որը միտքը քաշում է դեպի հավատին հակառակ բաները, այսինքն՝ վախը, սերը և ատելությունը։ *
Ինչպես անառակ ցանկությունը թույլ չի տալիս հստակ տեսնել, այնպես էլ վախը շատերին հետ է պահում Քրիստոսին հավատալուց։ Հովհաննեսն ասում է. «Կույրի ծնողներն այսպես ասացին, որովհետև վախենում էին հրեաներից և չէին համարձակվում խոստովանել Քրիստոսին»։ *
Նաև աշխարհի և փառքի սերը թույլ չտվեց հավատալ՝ ըստ այս խոսքի. «Դուք միմյանցից փառք եք ընդունում, իսկ Միակ Աստծուց փառք չեք փնտրում. դրա համար չեք կարող հավատալ»։
Որովհետև ունեցվածքի սերը ագահների աչքն է, իսկ հեշտությունների սերը՝ հաճույքասերների աչքը։ Ատելությունն էլ շատերի միտքը հեռացնում է հավատից. փարիսեցիների ատելությունը թույլ չէր տալիս նրանց հավատալ Քրիստոսին, թեև տեսնում էին Նրա բոլոր նշանները։ Ինչպես ասում է սաղմոսը. «Անպատճառ ատեցին ինձ»։ *
Իններորդ՝ նրանց բանականությունն է մոլորված, ոչ թե բարկությունն ու ցանկությունը, որոնց վրա բանականությունը խղճի միջոցով ճնշում է գործադրում և ստիպում ուղղվել։
Բայց երբ ղեկավարող բանականությունն ինքն է մոլորված, այն չի ուղղվում։
Ինչպես աչքը չի տեսնում իր սեփական թերությունը, այնպես էլ բանականությունը չի տեսնում իր մոլորությունը։
Դրա համար հերձվածողները չեն վերադառնում, որովհետև չեն կարող ճանաչել իրենց սուտը։
Տասներորդ՝ նրանք համառ են չար ճանապարհների մեջ, և նրանց բժշկելը դժվար է։ Ինչպես առակն է ասում. «Նրանց ճանապարհները ծուռ են, և շավիղները՝ կամակոր»։
Խղճով մեղավոր մարդու ճանապարհը ծուռ չէ, այլ նա ինքն է շեղվում ուղիղ ճանապարհից։
Իսկ նա, ով իր կամքը չարացրել է, ծուռ ճանապարհ ունի, և որքան առաջ է գնում, այնքան ավելի է մոլորվում։
Դրա համար հերձվածողը չի կարող ուղղվել։
Տասնմեկերորդ՝ ավանդությունը նրանց համար հայրենական է դարձել, իսկ սովորությունը՝ ձեռքբերովի բնություն։
Այդ պատճառով հաճույքն ու ավանդույթը իրավամբ խառնվել են իրար, և առաջացել են հակառակասիրությունն ու ինքնահաճությունը։ Դրանցով զինված՝ նրանք համառորեն ընդդիմանում են ուղղությանը, որովհետև իրենց ավելի ճշմարիտ են համարում, քան մյուսներին։ *
Դրա համար չեն համաձայնում վարդապետների ուղղությանը։
Տասներկուերորդ՝ նրանք նաև ուրախանում են չարության շեղումով, ինչպես ասում է առակը։
Սա անբուժելի ցավ է։
Որովհետև մեղքի համար տրտմելը հիվանդություն և գայթակղություն է, իսկ հիվանդը ձգտում է առողջանալ, և գայթակղվածը՝ վերադառնալ ճանապարհ։
Իսկ չարությամբ ուրախանալը մահ է և անզգայություն, ինչպես նաև հակառակվել նրանց, ովքեր բուժում են։ Այդպիսին էին հեթանոսները՝ իրենց կուռքերով, հրեաները՝ օրենքով, և հերձվածողների խմբերը՝ իրենց աղանդներով։ *
Եվ ինչպես ասում են վարդապետները, կուռքերին պաշտելը բոլոր մեղքերից ծանրագույնն է՝ երկու պատճառով։
Նախ՝ ամեն մեղք Աստծու պատվիրանների դեմ հանցանք է։
Իսկ կուռքերի պաշտամունքը մեղք է Աստծու էության և փառքի դեմ։
Երկրորդ՝ ամեն մեղք սանձ ունի՝ Աստծու երկյուղը, որի միջոցով մարդը զղջում է։
Իսկ կուռքերի պաշտամունքը չունի Աստծու երկյուղը։
Ուստի հանցանքի մեծությունը հայտնի է. հնում, երբ մեկը մեծ կամ փոքր մեղք էր գործում, զոհաբերությամբ էր մաքրվում՝ թռչուններով և անասուններով։
Իսկ կռապաշտության մեծությունն այնքան էր, որ Միածին Որդին մարմնով զոհաբերվեց, և դրանից հետո կռապաշտության մեղքը վերացավ աշխարհից։ *
Արդ՝ կռապաշտն ու հերձվածողը հավասար են ամբարշտության մեջ. ինչպես շունը վերադառնում է իր փսխածին, այնպես էլ մեկը, որ նախկինում չուներ ճշմարիտ հավատը, իսկ մյուսը ուրացավ այն և դարձյալ վերադարձավ իր հին վիճակին։ *
Բայց հերձվածողն ավելի վատթար է նաև վեց պատճառով։
Նախ՝ հեթանոսները կուռքերին պաշտեցին անգիտությամբ։
Իսկ հերձվածողները գիտակցաբար են ամբարշտություն գործում, և նրանց պատիժն ավելի ծանր է։
Երկրորդ՝ հեթանոսները զղջում էին, ինչպես հայտնի է հավատքի եկած հեթանոսներից։
Իսկ սրանք մնում են անզեղջ, ինչպես սատանան՝ իրենց ուղիղ համարելով։
Երրորդ՝ նրանք, թեև չէին ճանաչում ճշմարիտ Աստծուն, այնուամենայնիվ մեծարում էին աստվածային փառքը։ *
Իսկ հերձվածողները նվազեցնում են ճշմարիտ Աստծու փառքը։
Չորրորդ՝ հեթանոսներն իրենց անձերի կորուստն էին պատճառում՝ իրենց ժամանակներում։
Իսկ սրանք վնասում են թե՛ իրենց, թե՛ շատերին՝ Քրիստոսի հոտին. «Նրանից հափշտակելով և իրենցը դարձնելով», ասում է սուրբ Կյուրեղը։ *
Հետագայում նրանք գրավոր փոխանցեցին իրենց չար աղանդը ուրիշներին՝ թողնելով չար հիշատակ և իրենց անձերի կորուստը։
Հինգերորդ՝ հեթանոսների մոլորության պատճառը սատանան էր։
Իսկ սրանց պատճառը Բանի մարդեղությունն է։ *
Վեցերորդ՝ մոլորված էին միայն հեթանոսները։
Իսկ սրանք նաև հրեշտակներին են մեզ հետ նույն դասին դնում, ինչպես հայտնի է Կյուրեղի «Պարապմունքների գրքից»։ *
Նմանապես հերձվածողների և հրեաների պաշտամունքը հավասար է։
Նախ՝ «Նրանք դուրս եկան Աստծու աչքի առաջից», ասում է, և անարգեցին Նրա Որդուն։ *
Իսկ սրանք, ուրանալով միայն Տիրոջը, Քրիստոսին հակառակ լեզվով իրենց անձերն են կործանում։ *
Երկրորդ՝ նրանք հակառակվում էին Քրիստոսին՝ ասելով. «Դու մարդ ես և քեզ Աստված ես դարձնում»։
Իսկ սրանք Նրան միայն մարդ են դավանում, իսկ Աստված են ասում միայն անվամբ և անձով։ *
Երրորդ՝ հրեաները չեն խոստովանում երեք անձ և մեկ բնություն։
Իսկ սրանք ուրանում են մեկ բնության մեջ երեք անձերի Երրորդությունը։
Չորրորդ՝ հրեաները դավանում են Մովսեսին, բայց ուրանում Քրիստոսին, Նրա խաչը և օրենքը։
Իսկ սրանք, մարդուն միայն մարդ համարելով, ուրանում են խաչը և Նրա նոր կրոնը։ *
Հինգերորդ՝ հրեաները Տիրոջ դավաճաններ և Աստծու սպանողներ են։
Իսկ սրանք, ըստ առաքյալի խոսքի, իրենց համար Աստծու Որդուն կրկին խաչ են հանում և խայտառակում։ *
Վեցերորդ՝ նրանք խաչեցին անգիտությամբ. «Եթե գիտենային, արդյոք փառքի Տիրոջը խաչը չէի՞ն հանի»։
Իսկ սրանք գիտակցաբար անարգեցին Նրան իրենց մեջ։
«Ավելի լավ կլիներ նրանց համար, եթե երբեք չճանաչեին արդարության ճանապարհը, քան թե ճանաչելուց հետո հետ դառնային սուրբ պատվիրանից». և այսպիսի շատ այլ բաներ։ *
Այս օրինակի համաձայն՝ նոր հերձվածողները՝ քաղկեդոնականները, նեռի նախակարապետներն են՝ անիծյալ Նեստորի և պիղծ Լևոնի հետևորդները։
Սեր են քարոզում, բայց Կայենի նենգությամբ դավ են նյութում։
Շրթունքներով են խոսում, բայց լեզվով դավաճանում։
Պետրոսին գլուխ են կարգում, բայց ոտնահարում նրա դավանությունը։
Հավատն ուրանում են և գիտությամբ պարծենում։
Աղոթքի մեջ ծույլ են, իսկ ողջույնը թվի պես են հաշվում։ *
Հույսի անվան տակ մեղանչում են և անհույս կորչում։
Ախտերի կեղտոտ հաճույքներով գերված՝ նույն սայթաքման մեջ են մնում։ *
Կարգավորների հետ կանանց շնությունը նրանց սրբություն են հռչակում։ *
Խեղդամահ եղածներին չեն զատում, իսկ պիղծ կերակուր ուտողները շռայլում են։ *
Պահքը լուծում են ձկան որոշ տեսակներով, իսկ նավակատիքի ժամանակ ոսկորազուրկ միս են ուտում։ *
Հավատից բաժանված՝ Քրիստոսին են բաժանում, իսկ մյուս եկեղեցիներին հերձվածող են կոչում։
Անարդար վկայությամբ Տիրոջը հայհոյում են և ժողովների մեջ խռովության դատ են հարուցում։ *
Իսկ այն բաները, որոնց մասին ես այստեղ պարկեշտությունից ելնելով լռում եմ, Հովհաննեսի ընդհանրական թղթում նեռի օրինակով են ասված. «Արդեն իսկ նեռեր են եկել։
Որովհետև ամեն ոք, ով ուրանում է, թե Հիսուսն է Քրիստոսը, հենց նա է նեռը»։
Այսքան բազմաթիվ նմանությունների պատճառով նրանց նեռ են կոչում։
Նախ՝ նեռի գործն Աստծուն ուրանալն է, ինչպես ցույց է տալիս նրա անունը։
Նույնպես հերձվածողն ուրանում է Որդու աստվածությունը։
Կամ Սուրբ Հոգունը. որովհետև ասվում է. «Ով Որդուն չի ընդունում, Հայրին էլ չի ընդունում»։
Երկրորդ՝ նեռը հայհոյում է Քրիստոսին՝ իրեն այդ անունը վերագրելով։
Նույնպես հերձվածողներից ոմանք հայհոյում են Քրիստոսի մարդեղությունը։
Ոմանք Նրան միայն մարդ անվանելով՝ բաժանում են աստվածությունն ու մարդկային բնությունը, երկու կամքերը և գործերը։ *
Երրորդ՝ նեռը խաբեբա է կոչվում, իսկ հերձվածողները մոլորեցնում են քրիստոնյաների ուղիղ հավատն ու բարի գործերը։
Սովորեցնում են ծուռ հավատ և վատ գործեր։
Չորրորդ՝ նա կոչվում է սուտ քրիստոս և սուտ մարգարե։
Իսկ սրանք կոչվում են սուտ քահանաներ, սուտ վարդապետներ և սուտ առաքյալներ։
Հինգերորդ՝ նա կոչվում է տաճարի պղծություն։
Նույնպես հերձվածողները պղծում են Աստծու տաճարն ու սուրբ հավատը, որով Քրիստոս բնակվում է մեր մեջ, և մենք՝ Նրա մեջ։
Վեցերորդ՝ նա հակառակվում է Քրիստոսին և քրիստոնյաներին։
Իսկ սրանք հակառակվում են սուրբ եկեղեցուն և ուղղափառ հավատին։ Աստծու Բանը մարդկային բնությունն առավ և միավորեց Իր աստվածությանը, իսկ սրանք դրա հակառակն են անում՝ Բանը բաժանում են մարմնից, որպեսզի, ըստ իրենց, Աստված մարդացած չլինի, և մարմինն Աստված չլինի։ *
Եվ պատրվակներ հորինելով՝ խաբում են մարդկանց։
Յոթերորդ՝ Դանիելը նրան փոքր եղջյուր է կոչում, որը սպառնում է և մեծամեծ խոսքեր ասում։
Իսկ սրանք սպառնում են եկեղեցուն, իրենց հայհոյող բերանները բացում երկնքի դեմ և լեզուները շարժում երկրի վրա։ *
Ութերորդ՝ նրան ճանապարհին դարան մտած օձ է անվանում։
Իսկ սրանք օձի նման առաջ են սողում, շատերին հրապուրում և եկեղեցու դրախտից դուրս հանում։ Իժերի թույն ունեն շրթունքների տակ և խայթում են, երբ մոտենում են որսին. խոսքի սկզբում կամ վերջում մահացնում են հոգիները՝ ունենալով երկճյուղ, նենգ լեզու՝ չարն ու բարին, ծածուկն ու հայտնին խառնելով։ *
Իններորդ՝ նա նստում է տաճարում և ուսուցանում։
Իսկ սրանք եկեղեցու ներսում են. դրսից բարեպաշտի կերպարանք ունեն, բայց գառան մորթու տակ գայլեր են ծածկված։
Տասներորդ՝ նեռը քարոզությամբ և երևութական հրաշքներով է խաբում։
Իսկ սրանք քաղցրախոսությամբ և օրհնություններով խաբում են անմեղների մտքերը և իրենց հոր՝ սատանայի նման լույսի հրեշտակի կերպարանք են ընդունում։
Նրանց ամեն ինչն ընդամենը պատրանք է, ոչ թե ճշմարտություն։ Նրանց ամբողջ նպատակը մարդկանց խաբելն ու հավատից հեռացնելն է, իրենց որովայնը լցնելը և մեղքերով կուտակված կանանց իրենց կողմը գրավելը։ *
Հերձվածողի և նեռի միջև շատ այլ նմանություններ էլ կան։
Նրանք, ուրանալով Տիրոջ գնածներին, իրենց վրա են բերում արագահաս կորուստը։
Ինչպես առաքյալն է ասում, նեռը սատանայի ներգործությամբ է գործում, այնպես էլ նրանք սատանայի ներգործությամբ խորհում և խոսում են զանազան հերձվածներ՝ ըստ նրա չար խորհուրդների։
Ավելին՝ ինչպես եկեղեցուն նախապես պատմվեց նեռի մասին, որպեսզի զգուշանա,
նույնպես առաքյալներն ու վարդապետները նախապես խոսեցին սրանց մասին, որպեսզի մարդիկ անգիտությամբ չշեղվեն նրանց հետևից։
Ուստի մենք ևս, համաձայն լինելով սուրբ ուղղափառ հայրերի հետ, կթվարկենք նրանց առարկություններից մի քանիսը և դրանց պատասխանները։
Գլուխ Ե՝ մեծ ցանկից։
Պրակ և հարցում Ա։
Եվնոմիոսականների և Արիոսի առարկությունները։
Գրիգոր Աստվածաբանի հերքումներն ու պատասխանները՝ նրա գրքերից։ *
Հայրը Որդուն ծնե՞լ է կամքով, թե՞ ակամա։
Նրանց ասածի շուրջ այսպիսի տարակուսանք կա։
Եթե կամքով է, չարափառներն ասում են, ուրեմն Որդին կամքի որդին է և Աստծու թոռը։
Մյուսներն էլ ասում են, թե Նա արարած է՝ ըստ այն խոսքի. «Ինչպես Տերը կամեցավ, այնպես էլ ստեղծեց»։ *
Նրանք նաև կամքը դնում են մոր տեղը։ *
Պատասխանում ենք, որ կամք արտահայտող ամեն համաձայնություն նախորդվում է խորհրդածությամբ և իմաստությամբ։
Իսկ Քրիստոս, ըստ առաքյալի, Աստծու Իմաստությունն է։
Ուրեմն Որդին կամքից առաջ է։
Նրանք ասում են. եթե այդպես է, ուրեմն Որդին ակամա է։
Այս դեպքում տարակուսանքն այն է, թե արդյոք կա՞ մեկը, ով Հորից մեծ է և հարկադրել է Նրան։
Կամ արդյոք ծնվելը նման է հարկադրաբար հղիանալուն։
Կամ արդյոք Նա Հոր հակառակորդն է։
Եվ ինչպե՞ս կարող է հարկադրվածը Աստված լինել։
Սրանց պետք է պատասխանել, որ Որդին ոչ կամքով է, ոչ էլ ակամա, որովհետև, ըստ առաքյալի, Որդին Հոր էության պատկերն ու նկարագիրն է։
Միևնույն էության մեջ կամք և կամքի բացակայություն չեն լինում։
Այդ բառերը կիրառվում են արտաքին իրերի նկատմամբ։
Եթե նրանք անգիտությամբ այդպես են ասում, ապա քանդում են Հոր էության պատկերը և նկարագիրը։ *
Ուրեմն Որդին բնությամբ և էությամբ է, ոչ թե կամքով կամ ակամա։
Հարցրու նրանց. դու քո հորից առաջ եկար ու ծնվեցիր կամքո՞վ, թե՞ ակամա։
Եթե կամքով, ուրեմն կամքի որդի ես, ոչ թե հորդ։ Այդպես քո հորը՝ քո գոյության պատճառին, վերացրած կլինես, և ինքդ էլ կվերանաս մարդկային տեսակից։ *
Իսկ եթե ակամա, ո՞վ է նրան հարկադրել, քանի որ բնությունը ողջախոհ է։ Դրա ապացույցն այն է, որ շատերն կուսակրոն կյանքով են ապրում։ *
Նաև՝ Հայր Աստված կամքո՞վ ստեղծեց բոլոր գոյություն ունեցողներին, թե՞ ակամա։
Եթե ակամա, ուրեմն Նրան հարկադրել է մեկ ուրիշ՝ ավելի հզոր էակ, և այդպիսով Նրան զրկել ես աստվածությունից։
Որովհետև հարկադրվածը Աստված չի լինում։
Իսկ եթե կամքով, ուրեմն դու կամքի արարածն ես, ոչ թե Աստծու։
Եվ կամքը որպես միջնորդ դնելով՝ ինքդ քեզ պատնեշել ես Նրա ողորմությունից, որ ուղղված է Իր արարածներին, որովհետև կամենալն ու կամքը տարբեր բաներ ես դարձրել։ *
Բայց մեզ համար շարժողն ու շարժումը մեկ են, ինչպես խոսքն ու Բանը մեկ են։ Մարգարեի խոսքով՝ «Նա արեց այն ամենը, ինչ կամեցավ»։ *
Նաև՝ Հայր Աստված կամքո՞վ է, թե՞ ակամա։
Եթե կամքով է, ապա կամքը գոյություն ուներ էությունից առաջ, ինչը անհնար է և հակասական։ *
Դրանով նաև էությունը մասերի ես բաժանում, կարծես այն արդեն կիսով չափ գոյություն ուներ, իսկ հետո կամեցավ, որ մյուս կեսն էլ գոյանա։ *
Իսկ եթե ակամա է, ուրեմն հարկադրանքով է քաշվել դեպի աստվածություն, և դու վերացրել ես Նրա անսկզբնությունը։
Քանի որ Նա հարկադրվել է բռնությամբ, ուրեմն Աստված չէ։
Պրակ և հարցում Բ։
Երկրորդ հարցումը չարափառների կողմից է. Որդին ծնվե՞լ է գոյություն ունեցողից, թե՞ չգոյությունից։ Այս տարակուսանքի մեջ երկու կողմի պնդումներն էլ սխալ են, որովհետև դրանք վերացնում են Հոր էությունը և Որդուն արարած դարձնում։
Եթե ասեն, թե Որդու ծնունդից առաջ Նա գոյություն ուներ, ապա Հոր էությունը հայրություն է, և եթե Որդին չկար, Հայրը զրկված էր Իր իսկ էությունից։
Իսկ եթե Որդին չկար և հետո ծնվեց, ապա ո՞ւմ Հայրն էր Նա, քանի որ Որդի չկար։
Բայց սա է մեր պատասխանը։
Ասում ենք, որ Որդին Հոր ծնունդն է՝ սկզբից ի վեր։
Այս խոսքը լուծում է երկու կողմի տարակուսանքը և հաստատում Հոր էությունը։
«Հորից ծնունդ» ասելով՝ ցույց է տրվում, որ Որդին Հորից առաջ գոյություն չունի։
Իսկ «սկզբից ի վեր» ասելով՝ ցույց է տրվում, որ Նա Հորից ուշ չէ։
Որքան ժամանակ Հայրը Հայր է, նույնքան էլ Որդին Նրա հետ Որդի է։
Նա Արիոսի կարծիքի համաձայն ավելի ուշ չէ։
Բայց այս հարցը կարելի է նաև մեր դեմ ուղղել, որովհետև ասում ենք, որ Նա գոյություն ունեցողից է և չգոյությունից։
Գոյություն ունեցողից՝ ինչպես դու քո հոր որովայնում էիր կարողությամբ, իսկ հետո ծնվեցիր՝ նոր իրագործմամբ։
Եվ չգոյությունից՝ որովհետև այն փոքր նյութի մեջ դեռ միս, ոսկոր, ջիլ կամ մաշկ չկար։ *
Նաև գոյություն ունեցողից, որովհետև մենք տարրերից ենք, և չգոյությունից, որովհետև այդ տարրերն իրենք չգոյությունից են առաջացել։
Հարցրու նաև նրանց՝ Հայրը մեկի՞ց է, թե՞ ոչ մեկից է գոյացել։
Եթե մեկից է, ուրեմն վերացրել ես Հոր անսկզբնությունն ու անծնունդ լինելը։
Իսկ եթե ոչ մեկից, Նրան դասել ես չգոյությունից առաջացածների շարքը։
Նաև՝ ժամանակը ժամանակի՞ մեջ է առաջացել, և այժմ ժամանակի մե՞ջ է, թե՞ ժամանակից դուրս։
Եթե ժամանակի մեջ է, ապա ո՞րն էր այն, ինչը պարփակում էր ժամանակը։
Իսկ եթե ժամանակից դուրս է, ապա ի՞նչ էր հենց այն ժամանակը, որն առաջացավ գոյության սկզբում։
Նաև՝ երբ դու առաջացար, ինքդ քեզ մո՞տ էիր, իսկ այժմ ինքդ քեզ մո՞տ ես, թե՞ ոչ։
Լուծում։
Երբ հիվանդանում ես, մոտ ես քո հիվանդությանը, իսկ երբ մանուկ ես լինում՝ մանկությանը, և ծերության ժամանակ՝ ծերությանը։
Բայց սա բավարար չէ, որովհետև անհնար է ասել, թե մի բան ինքն իրեն մոտ է։
Սրանք քեզ պատահող վիճակներ են։
Հակառակ դեպքում, եթե դու ինքդ քեզ մոտ էիր այնպես, ինչպես մեկը՝ մյուսին, ուրեմն երկու մասի ես բաժանվել. այդ դեպքում ինչպե՞ս կարող ես մեկ լինել։
Իսկ եթե այն ժամանակ ինքդ քեզ մոտ չէիր և հիմա էլ ինքդ քեզ մոտ չես, ուրեմն դու ընդհանրապես չկայիր և չկաս։
Պրակ և հարցում Գ։
Հակառակորդների երրորդ հարցումն է. Որդին ծնվե՞ց Հորից և դադարե՞ց ծնվել, թե՞ դեռ շարունակում է ծնվել։
Եթե դադարեց, ապա անպայման սկիզբ ունի։
Իսկ եթե դեռ ծնվում է, ապա ծնունդը անկատար է։
Պետք է խուսափել երկու ծայրահեղություններից էլ։
Եթե պատասխանենք, թե պարտադիր չէ, որ սկիզբ ունեցող ամեն բան դադարի գոյություն ունենալուց, ինչպես հրեշտակներն ու մարդկային հոգիները, որոնք սկիզբ ունեն, բայց չեն դադարում,
այս պատասխանը ճիշտ է, բայց բավարար չէ։
Որովհետև Հովհան Դամասկացին ևս ասում է, թե ամեն ինչ, որ սկիզբ ունի, պետք է նաև ավարտ ունենա։
Իսկ այն, որ հրեշտակներն ու հոգիները չեն դադարում գոյություն ունենալ, Աստծու կամքով պահպանվելու հետևանք է, ոչ թե նրանց բնության։ Չգոյությունից առաջացածները կարող են կրկին չգոյության անցնել։
Մեր պատասխանը այս հարցին հետևյալն է. Որդին ըստ բնության միշտ ծնունդ է Հորից, բայց որպես անձ կատարյալ է։ Ինչպես լույսն է միշտ ծնվում կրակից և անկատար չէ՝ որպես Որդու օրինակ։
Եվ ջերմությունն էլ միշտ անսպառ բխում է՝ որպես Հոգու բխման օրինակ։
Իսկ կրակն ինքնին Հոր օրինակն է, որովհետև անհնար է, որ այն լինի առանց լույսի և ջերմության, քանի որ դրանք կրակի էությունն են։
Պրակ և առարկություն Դ։
Նրանք կրկին առարկում են. եթե Աստված Հայր է և բնությամբ անծնունդ է, իսկ Որդին ծնված է, ապա Որդին Աստված չէ, որովհետև ծնված լինելն ու անծնունդ լինելը հակառակ են միմյանց, ինչպես սևն ու սպիտակը կամ լույսն ու խավարը։
Այս առարկությունն ակնհայտորեն կամ Որդուն, կամ Հորը դուրս է մղում աստվածությունից։ Խորամանկորեն ասած՝ չի ասում, թե Հայրը Աստված չէ, այլ մերժում է Նրա անծնունդ լինելը։
Պատասխանում ենք, որ անծնունդ լինելը կամ ծնված լինելը միայն աստվածություն չեն նշանակում, որովհետև աստվածությունը հավասարապես պատկանում է Երրորդությանը։
Սրանք Հոր և Որդու անձնական հատկություններն են, ոչ թե բնություններ. անծնունդ լինելն ու ծնված լինելը նույն մեկ բնության մեջ են։
Հակառակ դեպքում ստիպված կլինես ասել, որ Աստված բազմաթիվ անունների համաձայն բազմաթիվ բնություններ ունի։
Եվ այն, որ անծնունդ լինելը Աստծու բնությունը չէ, ինչպես եթե ասվեր՝ Աստված անծնունդ է։
Առաջին՝ եթե անծնունդ լինելը Աստված լիներ, ապա անպայման պետք է անծնունդ լինելուց ստեղծված ինչ-որ բան էլ լիներ։
Բայց այդպիսի բան չկա, և հեթանոսներից ոչ ոք այդպիսի բան չի ասում. բոլորը խոստովանում են, որ Աստված Աստված է, և ոչ թե անծնունդ լինելն է Աստված։
Երկրորդ՝ եթե, ինչպես դու ես ասում, անծնունդ լինելն ու ծնունդը բնություններ լինեին, ապա աստվածության մեջ հակասություն կդնեիր։
Երրորդ՝ աստվածության մեջ կարողություն և պակասություն կդնեիր։
Չորրորդ՝ նախ պակասությունը կդնեիր, ապա՝ կարողությունը, ինչը հակասում է ասվածին։
Հինգերորդ՝ նախապես պակասություն դնելով՝ կվերացնեիր Հոր և Որդու էությունը։
Վեցերորդ՝ այդ դեպքում պակասությունը կարող էր զորանալ և հաղթել կարողությանը։
Ուստի անծնունդ լինելն ու ծնունդը տարբեր բնություններ չեն, այլ պատկանում են Աստծու մեկ և նույն բնությանը։
Դարձյալ՝ անմտությունն ու իմաստությունը մարդու մեկ և նույն բնության մեջ են, և դրանք միմյանց հակառակ չեն կոչվում. անմիտն էլ ունի իմաստունի նույն բնությունն ու սահմանումը։
Այսպես անծնունդ լինելն ու ծնունդը միմյանց հակառակ բնություններ չեն, այլ մեկ և նույն բնության մեջ են։
Դարձյալ՝ Ադամն անծին էր, բայց միայն մարդկությունը չէ, որ մարդ է կոչվում. նրանից ծնվածն էլ մարդ է կոչվում։
Այսպես էլ միայն Հայր Աստված չէ Աստված, այլև Նրանից ծնվածը։
Պրակ և առարկություն Ե
Հինգերորդ առարկությունն այն է, թե եթե Հոր և Որդու բնությունը մեկ և նույնն է, և Որդին ծնվել է նույն բնությունից, ապա կարելի է ասել, որ Հայրն էլ ծնվել է Որդուց՝ նույն բնությունից, քանի որ բնությունը մեկ է։
Պատասխանում ենք, որ հարցդ չափազանց անմիտ է։
Քո ասածի համաձայն՝ կա Հայր, որը ծնում է Որդուն, հետևաբար Նա չի կարող միաժամանակ չլինել և ծնվել։
Դարձյալ՝ Որդին չի կարող Հորը ծնել, թեև ունի Հոր բնությունը. ինչպես դու, թեև ծնվել ես քո հորից և ամեն ինչում ունես քո հոր բնությունը, չես կարող ծնել քո հորը և դառնալ քո հոր հայրը։
Վեցերորդ առարկությունն այն է, թե «Հայր» անունը Աստծու բնությա՞նն է վերաբերում, թե՞ արարչությանը։
Եթե բնությանն է վերաբերում, ասում են, ապա Որդին նույն բնությունը չունի, որովհետև Աստծու բնությունը մեկ է։
Եթե այն վերաբերում է Հոր անձին, ապա միայն հայրությունն է Նրան հատուկ, և բնությունն էլ Նրանն է։
Իսկ եթե արարչությանն է վերաբերում, ասում են, ուրեմն Որդին էլ արարած է։
Պատասխանում ենք, որ «Հայր» անունը ոչ բնությանն է վերաբերում, ոչ էլ արարչությանը, այլ անձին, որովհետև դրանով Նա տարբերվում է Որդուց և Հոգուց։
Եվ դու էլ նրանց հարցրու։
Ո՛վ արիոսականներ, եթե դուք ասում եք, որ Որդին մեզ նման շնորհով է որդի և արարած, ապա մենք, որ շնորհով որդիներ ենք, մեր և Հոր միջև կապ ունենք՝ ասես մի թելով՝ Սուրբ Հոգով։
Իսկ դուք ուրանում եք, որ Հոգին հավասար է Հորն ու Որդուն, և ասում եք, թե Նա Որդուց փոքր է։
Ո՞վ է Որդու և Հոր միջև այն կապը, որը Նրան Հոր որդեգրությանն է հրավիրելու, եթե ոչ ոք չկա։
Ուրեմն խոստովանեք, որ Որդին ժամանակից դուրս ծնունդ է Հոր բնությունից։
Պրակ և հարցում Զ։
Վեցերորդ առարկությունն է։
Պրակ և հարցում Է։
Հակառակորդների յոթերորդ հարցումն է. ինչո՞ւ է Քրիստոս ասում՝ «Հորից եմ առաքվել»։
Եվ նաև՝ «Իմ Հայրը մեծ է ինձանից»։
Պատասխանում ենք. մի՛ կտրատիր Սուրբ Գիրքը. տե՛ս նաև խոսքի մեկնությունը՝ «Ինձ առաքող Հայրը ինձ հետ է»։
Իսկ մյուս խոսքում՝ «Իմ Հայրը մեծ է ինձանից», «քան» բառը չափի իմաստով հասկացիր՝ մեծ է այնքանով, որքանով ես։
Ինչպես Որդին ասում է. «Ես և Հայրը Իմ մեկ ենք։
Ով ինձ տեսավ, Հորս տեսավ։
Ինչպես Հայրն է ճանաչում Ինձ, այնպես էլ Ես եմ ճանաչում Հորը։
Ինչ որ Իմն է՝ Հորն է, և ինչ որ Հորն է՝ Իմն է»։
Այս և նման այլ խոսքերը Հոր հետ հավասարության վկայություններ են։
Դարձյալ ասում է՝ «Ես իմ Հոր մեջ եմ, և Հայրը՝ Իմ մեջ»։
Եվ եթե Հայրը մեծ է Որդուց, ինչպե՞ս կարող է փոքրը պարունակել մեծին։
Եվ ինչպե՞ս կարող է փոքրն ընդարձակվել դեպի մեծը և լցնել Հորը։
Եվ քանի որ, ինչպես ասացի, դա անհնար է, ապա Հայրը մեծ չէ Որդուց, որովհետև Նրանք միմյանց մեջ են և միմյանց լցնում են։
Դարձյալ, ըստ ձեր ասածի, պետք է ասվեր. «Ես Հոր մի մասն եմ, և Հայրը՝ Իմ մի մասը»։
Դարձյալ՝ մեծ է ասվում ըստ պատճառի, իսկ հավասար՝ ըստ բնության։
Դարձյալ՝ անպատճառ պատճառը պատճառվածից մեծ չի կոչվում, որովհետև Որդին ևս Հոր փառքի և մեծության նույն պատճառին հաղորդակից է։
Դարձյալ՝ Աստված մեծ է ասվում մարդկային բնությունից։
Այդ մասին ասում է մեր Հայրը՝ խոսելով արարչության և գալիք աշխարհի մասին։
Իսկ միավորությունը հասկանալու դեպքում մեծություն չկա. այլ հավասար են՝ ինչպես առնողը, այնպես էլ առնվածը՝ Աստված և մարդ միասին։
Դարձյալ Պողոսը հավասար է ասում. «Նա, որ Աստծու կերպարանքով էր, Աստծուն հավասար լինելը հափշտակություն չհամարեց»։
Սա է մեկնությունը. Աստծուն հավասար լինելով՝ ծառայի կերպարանք առնելը հափշտակություն և զրկանք չհամարեց, որովհետև ուրիշից փառքը խլելու վտանգ չուներ, քանի որ այն Իր սեփականությունն էր։
Թեև ոմանք այլ կերպ էլ են մեկնաբանում. Նա, որ մարդկային բնությունը հավասարեցրեց Իր փառքին և հաղորդակից դարձրեց աստվածությանը, դա զրկանք չհամարեց, որովհետև բնությունը մեկ է։
Դարձյալ քննենք ըստ մեր ուսմունքի. առաքյալի խոսքն ու Ավետարանը հակասություն չունեն, երբ ասում են, թե Հայրը մեծ է Որդուց, որովհետև երկուսն էլ հենց աստվածության մասին են։
Ըստ այն բանի, որ Նա մեր նվաստ և տկար բնությունը միավորեց Իր աստվածությանը, անտեսանելին տեսանելի դարձավ և տնօրինության համար ծառայի կերպարանքով շրջեց. այս միավորման մեջ ասվում է, թե Նա փոքր է Հորից։
Իսկ ըստ այն բանի, որ Նա Հորից ծնված է՝ անճառելիորեն և հավիտենություններից առաջ, հավասար է Հորը և փոքր չէ։
Եվ դարձյալ առաքյալը վկայում է. «Նա, որ Աբրահամին խոստացավ, Իսահակ որդուն զոհաբերելուց հետո երդվեց Իր անձով»՝ այն բանի համար, ինչ խոստացավ նրան։
Որովհետև Հայրը մեծ չէր Նրանից, որով երդվում էր. քանի որ երդվողները երդվում են իրենցից մեծով։ Ուրեմն, ինչպես առաքյալն է ասում, Որդին հավասար է Հորը և փոքր չէ։
Եվ հաստատ գիտենք, որ Նա Որդին էր, որովհետև Գիրքը Նրան հրեշտակ է անվանում։ Հայրը երբեք հրեշտակ չկոչվեց, այլ Որդին՝ ըստ Եսայի մարգարեի, որը Որդուն «Մեծ խորհրդի հրեշտակ» է կոչում. Նա դարձավ այդ մեծ խորհրդի սպասավորը, այսինքն՝ մեր փրկության՝ Իր մարդեղությամբ։
Իսկ երբ ասում է՝ «առաքվեցի», դա տեղից տեղ ուղարկվելու մասին չէ, ինչպես մենք, որ սահմանափակված ենք մեկ տեղում և շարժվելով ուղարկվում ենք մեկ այլ տեղ։
Այլ Նա ամենուր է՝ զորությամբ և էությամբ ներթափանցելով ամեն ինչի մեջ, և ոչ մի տեղ զուրկ չէ Նրանից, ինչպես ասվում է. «Երկինքն ու երկիրը լցնում եմ»։
Այլ որովհետև Նա խոնարհվեց փառքի բարձրությունից և միավորվեց մեր նվաստ բնությանը, այդ պատճառով է ասվում, թե առաքվեց։
Եվ քանի որ այս առաքումը Հոր կամքով էր, այն վերագրվում է Հորը։
Պրակ և հարցում Ը։
Արիոսականների ութերորդ հարցումն է. Սողոմոնն ասում է՝ «Տերն ինձ ստեղծեց Իր ճանապարհների սկզբում՝ Իր բոլոր գործերի համար»։
Եվ քանի որ դա Քրիստոսի մարմնավոր ծնունդից շատ դարեր առաջ էր, ասում են, ուրեմն այստեղ ասվում է, որ Նա ստեղծվել է որպես բոլոր ստեղծվածներից առաջինը։
Սրանց պատասխանում ենք, որ այս առարկությունը կարող ենք լուծել տարբեր կերպերով։
Նախ ասում ենք. եթե թագավորը մարդ է, որ ուտում է, հարբում և անառակ կյանք վարում, ի՞նչ նշանակություն ունի նրա խոսքը։ Թեև այս հարցին լիովին պատասխանել չենք կարող։ *
Երկրորդ՝ նրա վերջին՝ կռապաշտության մեղքերի պատճառով չենք անարգում և չենք մերժում նրա իմաստությունը, թեև կարելի է պատճառաբանել, որ այդքան իմաստությունը չպահպանեց նրան Աստծուն հաճելի մնալու մեջ։ *
Իսկ նա, ով նույնիսկ օրենքը և գիրը չգիտեր, այդքան իմաստուն չէր, որքան Աստծուն հաճելի. ինչո՞ւ հավատանք և ընդունենք այդ իմաստությունը։ *
Երրորդ՝ կարելի է այս խոսքը վերագրել մարմնական իմաստություններին, արհեստների գիտելիքներին և բնական ներգործություններին, որոնք իրերի էությունն առաջ են բերում. եթե ասենք, որ այս իմաստությունը նախապես ստեղծված է, ապա խոսքը վերաբերում է «բոլոր գործերին»։ *
Ինչպես փոխաբերաբար ասում ենք. «Ծովը տեսավ ու փախավ». ի՞նչ է քեզ հետ, ո՛վ ծով։
«Լեռներ ու բլուրներ, խոյեր ու գառներ». և նաև՝ «Երկինքները պատմում են Աստծու փառքը», թեև զգայարաններ չունեն։
Բայց այս պատասխանը չենք տալիս։
Այլ ասում ենք չորրորդ մեկնությունը՝ մարդեղության վերաբերյալ. այն, ինչի մասին ասվում է «ստեղծեց», նույնի մասին ասվում է նաև՝ «բոլոր բլուրներից առաջ ծնեց ինձ»։
Արդ՝ Աստված առանց պատճառի է Աստված. իսկ եթե ոչ, ո՞րն է աստվածանալու պատճառը։
Եթե Նրանից ավելի հին մեկը լիներ, այդ մեկը կլիներ պատճառը և Աստծուց բարձր։ Իսկ ստեղծվելը պատճառ ունի, այսինքն՝ մարդկանց փրկությունը։
Ուրեմն ծնունդը՝ բոլոր բլուրներից առաջ, սկզբում էր՝ Հոր բնությունից։
Իսկ ստեղծվելը՝ մարդեղության պատճառով, որովհետև մարմինը Նրանն է։
Տեսնենք նաև այն գործը, որի համար Նա օծվեց, այսինքն՝ մարդկությունը միավորվեց աստվածությանը։ Որովհետև ասվում է. «Նրա ձեռքի գործերը արդարություն և իրավունք են»։ Սա նշանակում է, որ Նա ճշմարիտ և անաչառ դատաստան արեց և արդարությամբ մարդկանց գերված բնությունը վերադարձրեց ազատության։
Ուրեմն Իմաստությունը ստեղծված է կոչվում ըստ խոնարհ ծննդի, իսկ ծնունդը վերաբերում է սկզբնական՝ անհասանելի գոյությանը։
Իսկ այլ վարդապետներ ասում են, որ այս խոսքով ցույց է տրվում աստվածային ծննդի կերպը. որովհետև ծննդի ժամանակ ծնվածը ստանում է ծնողի բնությունը, որը կատարելություն է։
Բայց մեր ծնունդների ժամանակ ծնողը փոփոխության է ենթարկվում։
Իսկ ստեղծման դեպքում հակառակն է. ստեղծողը չի փոխվում, այլ՝ ստեղծվածը։
Ուրեմն Որդին կոչվում է և՛ ծնված, և՛ ստեղծված. ստեղծմամբ հասկացվում է Հոր անփոփոխությունը, իսկ ծննդով՝ Հոր և Որդու բնության միությունը։
Սա երկրորդ ժողովի մեկնությունն է։
Պրակ և հարցում Թ
Հակառակորդների իններորդ հարցումն է. Սիրաքն ասում է. «Բարձրյալի բերանից ելա՝ բոլոր ստեղծվածներից անդրանիկ»։
Իսկ Պողոսը Կողոսացիներին ուղղված թղթում Որդուն կոչում է «բոլոր արարածների անդրանիկ»։
Սրանց պատասխանում ենք, որ Որդին անդրանիկ չի կոչվում ստեղծվածների շարքում լինելու պատճառով, որովհետև ոչ մի արարած այսպես չի ստացել բնությունը, ինչպես Որդին։
Այլ անդրանիկ է կոչվում, որովհետև Նա Հորից ստացավ այն, որով ստեղծվում են բոլորը։
Որովհետև «ամեն ինչ Նրանով եղավ»։
Ուստի Որդին ոչ միայն անդրանիկ է կոչվում, այլև միածին։
Դարձյալ անդրանիկ է կոչվում նաև մարմնավոր ծննդի առումով։
Որովհետև ինչպես Նա առաջինը ծնվեց կուսական արգանդից՝ առանց սերմի և Սուրբ Հոգուց, այդպես էլ մենք Նրանից հետո Սուրբ Հոգու միջոցով ծնվում ենք մկրտության կուսական ավազանից։
Դարձյալ՝ անդրանիկ է ըստ Հոգու շնորհների, որոնք Նա ընդունեց ոչ թե կարիքի պատճառով, որովհետև լիովին ուներ դրանք, այլ որովհետև մեր գլուխն էր, ընդունեց, որպեսզի Իր անդամների մեջ տարածի։
Դարձյալ՝ անդրանիկ եղավ ըստ հարության, ինչպես ասվում է. «Մեռելներից անդրանիկ եղավ և ննջեցյալների պտուղը»։
Պրակ և առարկություն Ժ։
Արիոսականների տասներորդ առարկությունն է. ըստ առաքյալի՝ պետք է թագավորի մինչև ժամանակների փոփոխությունը։ *
Պատասխանում ենք. ո՛վ հանդուգն մեկնիչ, ապա ասա՝ ի՞նչ վախճան կունենա Նրա թագավորությունը, ո՞վ կվերացնի այն և ի՞նչ պատճառով։ Չե՞ս լսել հրեշտակից. «Նրա թագավորությունը վախճան չի ունենա»։
Այս տարակուսանքդ գալիս է նրանից, որ չգիտես՝ «մինչև» բառը ամեն տեղ չի հակադրում ասվածը դրանից հետո եղողին. թեև նշում է այն սահմանը, որտեղ դրված է «մինչև»-ը, բայց դրանից այն կողմ եղողը չի ուրանում։
Ինչպես այս խոսքում. «Ես ձեզ հետ եմ մինչև աշխարհի ավարտը»։
Դրանից պարզ է, որ Նա չի հեռանալու նաև աշխարհի ավարտին։
Եվ դարձյալ՝ «Ես եմ, Ես եմ, մինչև դուք ծերանաք, Ես եմ»։
Դրանով պարզ է, որ մարդկանց ծերանալուց հետո էլ Նա նույն Աստվածն է. նույն կերպ կհասկանաս նաև մյուսները։
Իսկ մեր պատասխանը հետևյալն է։
Գրքերում թագավորություն բառը երկու իմաստով ենք լսում. առաջինը՝ ըստ արարչության, երկրորդը՝ ըստ տնօրինության։
Այժմ Նա արարչությամբ տիրում է բոլորին՝ կամեցողներին և չկամեցողներին, որովհետև Աստված է։
Իսկ տնօրինությամբ՝ ոչ, այլ միայն հնազանդվողներին։
Երբ ամեն լեզու խոստովանի, որ Հիսուս Քրիստոսը Տեր է, Նա անվիճելիորեն կթագավորի Հոր հետ նաև տնօրինությամբ։
Իսկ Որդու՝ Հորը հնազանդվելը չի նշանակում, թե այժմ Նա հակառակության պատճառով անհնազանդ է. այդպիսի բան ավազակներին է հատուկ։ Անհնար է ասել, թե մեկ և նույն էությունը ինքն իրեն հնազանդ է և անհնազանդ՝ ըստ այն բանի, որի մասին խոսում ենք, այսինքն՝ պարզ աստվածության։
Այլ Նա, որ եղավ հին Ադամի փոխարեն՝ նոր Ադամը, ինձ համար նզովք կոչվեց և մեղք, թեև մեղք չգործեց, լուծարեց անեծքը և վերացրեց մեղքը։
Այսպես էլ մեր անհնազանդությունը, որը ոմանք ուրացությամբ, իսկ ոմանք՝ ախտերով, վերագրում են Իրեն՝ որպես անհնազանդ անդամների գլուխ։
Իսկ երբ Քրիստոսի գլխին պատկանող բոլոր անդամները հնազանդվեն գիտությամբ և փոփոխությամբ, այնժամ Նա ևս կլրացնի հնազանդությունը՝ մեզ՝ հնազանդվածներիս, Հորը մատուցելով։
Դարձյալ՝ մի այլ իմաստով Որդին Հորը հնազանդ է կոչվում կամքը գործով կատարելու առումով։
Իսկ Հայրը՝ Որդուն, գործի հավանությամբ։
Եվ սա Հոր ու Որդու բնության և կամքի միության պատճառով է։
Պրակ և լուծում ԺԱ։
Իսկ «Աստվա՛ծ, Աստվա՛ծ իմ, ինչո՞ւ թողեցիր ինձ» խոսքը չի նշանակում, թե Նա Իրեն կամ Հորը լքեց, կարծես չարչարանքներից վախեցավ, որովհետև կամովին եկավ և ոչ թե հարկադրանքով։
Այլ որովհետև մենք մեր մեղքերի պատճառով Աստծուց լքված և անտեսված էինք, Նա մեր վիճակը պատկերեց Իր վրա՝ մեզ հետ նույն բնությունն ունենալով և լինելով մեր անդամների գլուխը։
Նույնպես մեր անունից արտահայտեց աղաղակը, արտասուքը, երկյուղը, տրտմությունը, աղոթքը և նման այլ բաներ։
Մեր գլուխը լինելով՝ Նա լեզու եղավ և Հորը ցույց տվեց մեր անդամների բնության ամբողջ վիճակը։
Իսկ Քրիստոսի չարչարանքների և հնազանդության վերաբերյալ Գրիգոր Աստվածաբանը այս հատվածում բազմաթիվ պատճառներ է ներկայացնում։
Առաջին պատճառն այն է, որ այն ամենը, ինչին Նա մոտեցավ չարչարանքներով, Իր վրա վերցրեց՝ իմ չարչարանքները վերացնելու համար։
Այսինքն՝ երկյուղ զգալով՝ իմ երկյուղը, քաղց զգալով՝ իմ քաղցը, տքնելով՝ իմ քրտինքը. նույն կերպ կհասկանաս նաև մյուսները։
Քանի որ չարչարանքը այսպես է մեկնաբանվում՝ նախապես գործված չարի դիմաց չար հատուցում։
Երկրորդ՝ որպեսզի չարչարանքների փորձությամբ գործով կատարի հնազանդությունը։
Դրանով ցույց է տրվում Նրա կատարյալ սերը մեր հանդեպ՝ գործերով և ճշմարտությամբ, ըստ այս խոսքի. «Ոչ ոք ավելի մեծ սեր չունի, քան նա, ով իր անձը դնում է»։
Երրորդ՝ մեզ խրատելու համար. ինչպես չարչարանքներով ազատություն տվեց մեր մարդկային բնությանը, այնպես էլ ամեն ոք իր չարչարանքներով կազատվի գործված մեղքերի պատիժներից։
Չորրորդ՝ Իր չարչարանքներով մեր հնազանդությունը փորձելու համար, այսինքն՝ մեր չարչարանքների ցավն ու ծանրությունը, կարծես թե Իր սեփական փորձով իմանար մերը և գթար մեզ։
Հինգերորդ՝ Իր հետևորդների համար Իր չարչարանքների չափն ու սահմանը ցույց տալու համար, այսինքն՝ «հնազանդ լինել մինչև մահ, այն էլ՝ խաչի մահ»։
Վեցերորդ՝ որպեսզի Իրեն սիրողներից մշտապես պահանջի խորհել այդ մասին. ինչպես Ինքն Իր սիրո պատճառով Իր անձը դրեց մեզ համար, այնպես էլ մենք Նրա սիրո պատճառով մեր անձը դնենք Նրա համար։
Յոթերորդ՝ Իր չարչարանքներով մեզ հույս ներշնչելու համար, որպեսզի մեր տկարությունից հետո, երբ փորձիչը սկսի չարչարել մեզ, չհրաժարվենք նահատակությունից, այլ Նրա չարչարվելը մեզ օրինակ դարձնենք և համբերենք, ինչպես Նա է ասում։
«Եթե լույսը հալածվեց հագուստի պատճառով խավարից, ապա խավարը որքա՜ն առավել»։ Որովհետև Նրա համար հալածվելն ավելի մեծ բան է, քան մեր՝ թշվառությամբ կործանվելը։
Իսկ ինչո՞ւ է մարմինը երբեմն հագուստ կոչվում՝ որոշ պատճառներով։
Նախ՝ ինչպես հագուստով է ծածկվում մարմինը, այնպես էլ Տերը Իր աստվածությունը մարմնով ծածկեց՝ փորձիչի համար անհասանելի լինելով։
Ըստ այս խոսքի՝ «խավարը չհասավ Նրան»։
Երկրորդ՝ ինչպես ամեն մարդ ճանաչվում է իր հագուստով, այնպես էլ Քրիստոս մարմնով երևալով՝ հայտնվեց աշխարհին։
Ութերորդ՝ որպեսզի Նա, ով չարչարանքների փորձությունն անցավ, օգնի նրանց, ովքեր չարչարանքների մեջ են։
Այս խոսքի բացահայտ մեկնությունը տրվել է չորրորդ գլխում։
Բայց կա նաև մեկ այլ՝ խորունկ և գեղեցիկ մեկնություն։
Նա չարչարվեց մեր սրբության համար։
Եվ ով էլ սրբության համար չարչարվի, երկուսի նպատակը նույնն է։
Այնժամ Նա կօգնի նրան, այսինքն՝ սրբությամբ կմիավորվի նրա հետ, և Աստված կլինի ամեն ինչ բոլորի մեջ։
Այսինքն՝ Աստված նրան կատարյալ կդարձնի՝ աստվածացնելով, և բոլորը աստվածներ կլինեն։
Իսկ Ինքը՝ Աստված, կլինի ամեն ինչի վրա՝ Գլխի և անդամների միավորմամբ։
Այսքան պատճառներ ցույց տրվեցին Փրկչի չարչարանքների համար այս հատվածում։
Պրակ և լուծում ԺԲ։
Իսկ երբ ասում է՝ «Իմ Հայրը և ձեր Հայրը, Իմ Աստվածը և ձեր Աստվածը»։
Այս անունների տարբերակումը, որոնք միացվել են միմյանց, մոլորության մեջ է գցում հերետիկոսներին։
Մեկը՝ Աստված, իսկապես մեզ համար է, իսկ Նրա համար՝ ըստ մարմնի։
Մյուսը՝ Հայր, իսկապես Նրա համար է, իսկ մեզ համար՝ փոխաբերական իմաստով։
Որովհետև Նրա համար բնությամբ է Հայրը, իսկ մեզ համար՝ շնորհով։
Մեզ իսկապես ստեղծողն է, ինչպես նաև Նրա համար՝ ոչ թե Բանի, այլ երևացողի՝ մարդկային բնության համար։
Ինչպես ասում է առաքյալը. «Մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի Աստվածը և փառքի Հայրը»։
Այսինքն՝ Աստված՝ մարդկության համար, իսկ փառքի Հայրը՝ Բանի, որ Աստված է, Հոր բնությունից անմարմին ծնված, որը հետո միավորվեց մարմնին։
Պրակ և լուծում ԺԳ։
Ի՞նչ է նշանակում՝ «Ինքս ինձանից ոչինչ չեմ կարող անել»։
«Չկարողանալը» բազմաթիվ իմաստներ ունի։
Նախ՝ չկարողանալ՝ զորության պակասի պատճառով՝ տարիքի և հասակի առումով, ինչպես մանուկը չի կարող կռվել, իսկ ձագը՝ տեսնել։
Եվ ինչպես փոքր ուժ ունեցողը չի մրցում ավելի ուժեղի հետ, այլ իր հասակակիցների։
Ինչպես Հովաբը ոչ թե Դավթի, այլ Աբիսողոմի դեմ պատերազմեց։
Երկրորդ՝ ինչպես շատերի դեպքում է, ըստ այս խոսքի. «Չի կարող թաքնվել լեռան վրա գտնվող քաղաքը»։
Նախ՝ որովհետև անցուդարձ անողները շատ են։
Երկրորդ՝ որովհետև տեղանքով բարձրադիր է։
Երրորդ՝ անպատշաճ լինելու պատճառով. ինչպես հարսանքատան որդիները չեն կարող ծոմ պահել, քանի դեռ փեսան՝ Քրիստոսը, նրանց հետ է։
Եթե մարմնավոր իմաստով հասկանաս, Նրա գալստյան ժամանակը ուրախության ժամանակ էր, ոչ թե սգի, այսինքն՝ պահքի և ապաշխարության։
Իսկ եթե Բանին վերաբերեցնես, ապա սրբվածների համար ևս Բանի խոսքով պահքը պատշաճ չէր, ըստ այս խոսքի. «Դուք մաքուր եք այն խոսքի պատճառով, որ խոսեցի ձեզ հետ». որովհետև պահքը մաքրում է անմաքուրին։
Իսկ նրանք մաքուր էին, ուստի պահքը նրանց համար պատշաճ չէր. դրա համար էլ չէին կարող։
Չորրորդ՝ չկամեցողների պատճառով. այսինքն՝ նրանց անհավատության պատճառով Նա այնտեղ նշաններ չկարողացավ անել։
Որովհետև երկու բան է անհրաժեշտ՝ բժշկվողների հավատը և բժշկողի զորությունը։
Եվ մեկը չի կարող լինել առանց մյուսի, որովհետև դրանք կապված են միմյանց։
Թվում է, թե սա ևս ասվում է անպատշաճության պատճառով. նրանք վնասված էին հավատքով, ուստի նրանց համար նշաններ գործելը պատշաճ չէր։
Ապա չկամեցողների մասին ասում է, որ աշխարհասերները չեն կարող ատել աշխարհասերներին։
«Չեք կարող, ասում է, չար լինելով՝ բարի խոսել». որովհետև եթե կամենային, կարող էին։
Հինգերորդ՝ այն, ինչ բնությամբ անհնար է, ինչպես ծնվածի՝ կրկին ծնվելը և ուղտի՝ ասեղի անցքով անցնելը։
Սրանք մեզ համար անկարելի և անհնար են, բայց ոչ Աստծու համար. Նրա համար դրանք հնարավոր և իրագործելի են։
Բայց Աստծու անկարողությունն այս է՝ չարանալ և չգոյանալ։
Եվ սա Նրա անկարողությունը չէ, այլ գերագույն կարողության հետևանքն է։
Որովհետև Նա միշտ կա և երբեք չի դադարում գոյություն ունենալուց, միշտ բարի և լույս է, չի չարանում և խավարում։
Իսկ մեզ մոտ կարող է թվալ, թե գոյությունն ու չարությունը միևնույն են, որովհետև կարողությունն ունենք մասամբ և ոչ կատարյալ։
Հասկացիր՝ ինչպես բրուտը կարող է անոթ պատրաստել, բայց ոչ՝ երկինք։
Եվ երբեմն՝ բարի, երբեմն՝ չար ու ապականված։
Բայց Աստծու դեպքում այդպես չէ։
Մեզ համար անկարողություն է նաև չգոյություն ունենալը. և չորսը՝ տասնչորսը։ *
Այսպես հասկացիր նաև Որդու՝ Իրենից ոչինչ անել չկարողանալը. սա Հորից օտար բան կլիներ։
Եվ եթե այդպես լիներ, ապա Նա բնությամբ օտար կլիներ. հետևաբար Որդի չէր լինի Հոր համար, եթե նույն բնությունից չլիներ։
Այդ դեպքում Հայր էլ չէր լինի, որովհետև Հայրը Որդու միջոցով է Հայր։
Այդ պատճառով, եթե չլիներ Հայրը և Որդին, այսինքն՝ եթե Որդին Հոր Որդին չլիներ, ապա, ըստ այսմ, Աստվածությունը կդադարեր գոյություն ունենալուց, ինչը անկարելի է, ինչպես ասացինք։
Ուրեմն Որդին Իրենից ոչինչ չի անում, որովհետև անհնար է Աստվածությունը բաժանել։
Սա է Որդու չկարողանալը։
Դարձյալ. «Ինքս ինձանից չեմ կարող»։
Առաջին միտքն այն է, որ Նա ասաց. «Հայրը գործում է, և Ես գործում եմ», և դրա համար հրեաները բարկացան. այժմ կարծես ավելի համեստ բաներ է ասում՝ նրանց բորբոքվածությունը մեղմելու համար։
Բայց այս խոսքն էլ պետք է հասկանալ նախորդի նման. այն իմաստն ունեցողները չեն նվազում։
Երկրորդ՝ «ոչինչ չեմ կարող» նշանակում է՝ անօգուտ բան չեմ կարող անել։
Երրորդ՝ «ոչինչ չեմ կարող» նշանակում է՝ մեղք և չարություն չեմ կարող անել։
Եվ դրանք ոչինչ են, որովհետև բարու պակասություններն են։
«Առանց Նրա ոչինչ չեղավ»։
Չորրորդ՝ դրանով առավել ևս ցույց է տալիս կամքի միությունը, որովհետև Իր և Հոր կամքը մեկ է. դրա համար Որդին առանց Հոր չի կարող, քանի որ Որդու համար չկա մեկ այլ կամք, որով Նա Հորից դուրս ինչ-որ բան կամենա անել։
Հինգերորդ՝ զորությունը, կարողությունը, որից բխում է գործելը, ինչպես նաև աստվածությունը, տերությունը, իշխանությունը և նման բաները առանձին անձերի սեփականությունը չեն, այլ ընդհանուր են։
Եվ մեկը մյուսից առավել չէ. դրա համար Որդին չի կարող Հորից առանձին որևէ բան անել, ինչպես ասացինք։
Տե՛ս, որ մեկ բնության մեջ օտարություն չի լինում. դրա համար Աստծու կամքը մեկ է, և ներգործությունները՝ մեկ, որովհետև բնությունը մեկ է։
Սակայն այստեղ տարակուսանք կա. եթե անհրաժեշտ է, որ մեկ բնություն ունեցողները նաև մեկ կամք և ներգործություն ունենան, ապա ինչո՞ւ մեր մարդկային բնությունը նույնն է Հոր և Որդու համար, բայց նրանց կամքն ու գործերը նույնը չեն։
Սակայն Աստծու մասին սա այդպես չի հասկացվում։
Եվ պատճառն այս է։
Թեև ծնողների և ծնվածների բնությունը մեկ է, նրանք մեկ կամք չունեն, որովհետև որդին բաժանվելով հեռանում է հորից։
Իսկ Աստվածային Բանը ծնվել է Հորից, բայց չի բաժանվել. ինչպես խոսքը չի բաժանվում մտքից, թեև մտնում է բազմաթիվ լսողների մեջ և մարմին է ստանում թղթի վրա։
Եվ ինչպես լույսը չի բաժանվում կրակից, այնպես էլ Բանը չի բաժանվում Հորից։
Այս անբաժանելիությունն է, որ կամքը մեկ է դարձնում։
Պրակ և հարցում ԺԴ։
Ի՞նչ է նշանակում՝ «Ինչպես Հայրն է գործում, նույնն էլ Որդին է գործում»։
Սա այն չէ, ինչ ասում են չարափառները՝ թե ինչպես իմաստուն նկարիչը պատկեր է ձևավորում, ապա անուսը կրկնօրինակում է նույնը։
Նրանք ասում էին, թե նախ Հայրն էր գործում, ապա Որդին նույն օրինակից էր գործում։
Եթե այդպես լիներ, ապա Հորից հետո Որդին պետք է մեկ այլ աշխարհ ստեղծեր և գար, շրջեր աշխարհում, բժշկեր հիվանդներին, հարություն տար մեռելներին և քայլեր ծովի վրայով։ *
Որովհետև հաստատված է մեզ համար. «Աստծու Բանով հավիտյանները ստեղծվեցին»։
Եվ դարձյալ՝ «Տիրոջ խոսքով հաստատվեց երկինքը»։
Եվ դարձյալ՝ «Ամեն ինչ Նրանով եղավ»։
Եվ դարձյալ՝ «Աստված իմաստությամբ հիմնեց երկիրը»։
Իսկ Աստծու Իմաստություն է կոչվում Քրիստոսը։
Այսինքն՝ Աստված իմաստությամբ հիմնեց երկիրը։
Եվ նույն Բանն Աստված մարմնացավ և շրջեց երկրի վրա. եթե այդ օրինակի համաձայն լիներ, ապա Որդին ևս պետք է մեկ այլ աշխարհ ստեղծեր։ *
Իսկ եթե Հայրն առանց Որդու ստեղծեր, ապա անիմաստ կստեղծեր, որովհետև առաքյալի համաձայն՝ Որդին Հոր իմաստությունն է։
Կամ էլ պետք է լիներ մեկ այլ իմաստություն, ինչը բոլորովին սուտ է։ *
Այլ Հոր գործելն ու Որդու՝ նույն կերպ գործելը սա է. Հայրը կամենում է, իսկ Որդին նույն կամքը կատարում է ամբողջությամբ։
Որովհետև Որդու և Հոր կամքը մեկ է։
Սա է նաև այն խոսքի իմաստը. «Իմ Հայրը մինչև այժմ գործում է, և Ես գործում եմ»։
Ոչ թե նոր տեսակ կամ նոր աշխարհ, այլ եղածների նախախնամությունն է. Հայրը կամենում է նույնը, իսկ Որդին կատարում է՝ ոչ թե ծառայի պես և անգիտությամբ, այլ տիրաբար և իմաստությամբ։
Պրակ և հարցում ԺԵ։
Ի՞նչ է նշանակում Որդուն կյանք, դատաստան կամ իշխանություն տալը հեթանոսների և ամբողջ մարդկության վրա։
Թվում է, թե Նա Հորից փոքր է, որովհետև չուներ և ստացավ։
Սա ասում ենք ըստ մարդկության, որովհետև մեր բնությունը չուներ այդ իշխանությունը, բայց երբ միավորվեց Բանի հետ, ստացողն ու ստացվածը դարձան բոլորի իշխանն ու Տերը։
Իսկ եթե սա հասկանաս նաև ըստ աստվածության, ապա անտեղի չէ։
Որովհետև ինչպես էությունը Նա ունի Հոր գոյությունից, այնպես էլ իշխանությունը՝ Հոր իշխանությունից։
Այսպես կհասկանաս նաև մյուս բաների ստանալը։
Դարձյալ ասում է՝ Հայրը տվեց Ինձ, որպեսզի Որդուն Հորը հակառակ չհամարեն, ինչպես հրեաներն էին կարծում՝ շաբաթը լուծարելու պատճառով։
Իսկ եթե սա հասկանաս ըստ մարդկության, մի՛ կարծիր, թե այս տալը պարգև և շնորհ է, որովհետև դա Նեստորի ուսմունքն է։
Այլ ինչպես Բանինը սեփական է բնությամբ և ոչ թե ձեռքբերմամբ, այնպես էլ հասկացիր մարմնի մասին՝ Բանի անճառելի միության պատճառով, որովհետև մարմինն Իրենն է. դրա համար այն, ինչ Բանինն է, ասվում է նաև մարմնի մասին։
Դրա համար սուրբ Կյուրեղն ասում է. «Անիծյալ լինի նա, ով անճառելի միությունից հետո բաժանում է մարդկությունն ու աստվածությունը»։
Պրակ և լուծում ԺԶ։
«Ես եկա ոչ թե Իմ կամքը կատարելու, այլ Ինձ ուղարկողի կամքը»։
Սա չի ցույց տալիս միմյանց հակառակ երկու կամք, որովհետև խոսքը վերաբերում է Առնողին և ոչ թե առնվածին, այսինքն՝ Բանին և ոչ թե մարդկությանը։
Եթե խոսքը մարդկության մասին լիներ, ասելու բան կլիներ։
Այլ սա առավել ևս ցույց է տալիս Հոր և Որդու կամքի միությունը. Նա ասում է՝ Իմ կամքը ուրիշ չէ, որ այլ բան անեմ, այլ կատարում եմ այդ նույն կամքը, որովհետև այն ընդհանուր է։
Այս «ոչ»-ը բացարձակ ժխտում չէ, ինչպես երբ ասում են, թե Աստված Հոգին Որդուն չափով չի տալիս. այսինքն՝ չի տալիս չափով և չի սահմանափակում։
Նման է այն խոսքին, որ մարգարեն ասում է Քրիստոսի մասին. «Իմ մեղքերը և իմ հանցանքները չեն»։
Այս ժխտումները չեն նշանակում, թե դրանք գոյություն չունեն, այլ թե Նա այդպիսին չէր։
Այսպես էլ այժմ ասում է՝ «Իմ կամքը չեմ կատարում», այսինքն՝ չունեմ մեկ այլ կամք, որ կատարեմ, այլ Հոր նույն կամքն է նաև Իմ կամքը։
Նույնպես նաև այն խոսքը. «Ոչ թե Իմ կամքը, այլ Քո՛նը թող լինի»։
Այստեղ Նա չի ցույց տալիս Հորից բաժանված սեփական կամք, այլ առավել ևս՝ Հոր հետ կամքի միությունը։
Պրակ և հարցում ԺԷ։
Ի՞նչ է նշանակում Նրա խոսքը. «Որպեսզի ճանաչեն Քեզ՝ միակ ճշմարիտ Աստծուն, և Հիսուս Քրիստոսին, որին Դու ուղարկեցիր»։
Ուրեմն չարափառներն ասում են, թե միայն Հայրն է ճշմարիտ Աստված, և ոչ թե Որդին ու Հոգին։
Պատասխանում ենք։
Նախ՝ Նա, ով այժմ Հորը միայն ճշմարիտ Աստված կոչեց, Իրեն ևս ճշմարտություն անվանեց։
Եվ նաև՝ «Նրան Հայր Աստված կնքեց»։
Իսկ առաքյալն Որդու մասին ասում է. «Միայն Նա ունի անմահություն և բնակվում է անմատչելի լույսի մեջ» և այլն։
Եվ եթե «միակ ճշմարիտ» անունը միայն Հորը տաս, ապա Որդուն կզրկես ճշմարտությունից, անմահությունից, լույսից և մյուս հատկություններից։
Իսկ քանի որ Նա Որդի է, ուրեմն նաև ճշմարիտ Աստված է և թագավորների Թագավոր և այլն՝ ըստ առաքյալի։
Եվ դարձյալ Բարուքն ասում է. «Սա է Աստված, և Նրանից բացի ուրիշը չկա. սրանից հետո Նա երկրի վրա երևաց և մարդկանց մեջ շրջեց»։
Սա հստակ ցույց է տալիս, որ Որդին էր, որ երկրի վրա մարմին առավ։
Քո ասածի համաձայն՝ այստեղ Աստվածությունը Հորը ես վերագրում և Որդուց վերցնում։
Իսկ մարգարեի խոսքում Աստվածությունը Որդուն ես վերագրում և Հորից վերցնում։
Ուրեմն ստիպված ես դառնալ անաստված, որովհետև մեկին մյուսի նկատմամբ հաղթանակ ես տալիս։
Բայց լուծումն այս է. երբ լսում ես, թե Աստված մեկ է, «Աստված» ասվածի տակ հասկացիր Երրորդությունը, որովհետև Աստվածությունը առանձին չէ, այլ ընդհանուր է։
Իսկ «միակ և ճշմարիտ» ասելով՝ Նա տարբերակում է հեթանոսների բազմաթիվ կեղծ աստվածներից, որոնք միայն անունով են աստվածներ։
Դարձյալ՝ այժմ Հորը ճշմարիտ Աստված է կոչում, իսկ «և որին ուղարկեցիր» արտահայտությունը շաղկապված է. շաղկապով ցույց է տալիս նաև Իր Աստվածությունը՝ Հոր հետ։
Եվ դարձյալ այստեղ բացահայտում է Երրորդությունը։
Հորը՝ ասելով «ճշմարիտ Աստված»։
Հոգուն՝ ասելով «և որին ուղարկեցիր»։
Իսկ Իրեն անվամբ հայտնում է՝ ասելով «Հիսուս Քրիստոսին»։
Պրակ և հարցում ԺԸ։
Ի՞նչ է նշանակում, որ փորձիչ օրինականին ասաց. «Բարի ոչ ոք չկա, բացի մեկ Աստծուց»։
Ասում ենք, թե օրինականը Քրիստոսի մեջ մարդկային բարություն էր կարծում, բայց ոչ գերագույն բարություն, որովհետև մարդիկ էլ են բարի կոչվում, ինչպես ասվում է. «Տերը բարիք է գործում»։
Եվ դարձյալ՝ «Բարի մարդն իր սրտի բարի գանձից բարիք է բխեցնում»։
Բայց սա երկրորդական հոսք է առաջին Բարուց, այսինքն՝ Աստծուց։
Այդ պատճառով Տերը մերժեց օրինականին՝ ասելով, թե միայն Աստված է գերագույն Բարին, և մարդկանցից ոչ ոք այդպիսին չէ։
Իսկ դու ինչո՞ւ ես ասում, թե ես մարդկային կերպով երկրավորաբար բարի եմ, քանի որ Իմ Աստվածությամբ Հոր հետ գերագույն Բարին եմ։
Դարձյալ՝ փորձիչը Քրիստոսի մոտ եկավ փառասիրությամբ. դա երևում է նաև նրա խոսքերից, թե իբր պահել է բոլոր պատվիրանները, ինչի պակասը Տերը ցույց տվեց նրան։
Նա եկավ Հիսուսի մոտ և ասաց. «Բարի՛ Վարդապետ», որպեսզի լսի՝ «բարի աշակերտ»։
Այդ պատճառով ամեն ինչում հեզ Տերը խոնարհ պատասխաններով արհամարհեց նրա փառամոլ միտքը։
Նա նաև բացահայտեց նրա ծածուկ, կեղծավոր խոսքերը։
Պրակ և լուծում ԺԹ։
Իսկ երբ լսում ենք, որ Հոգին և Որդին բարեխոսում են,
դա չի նշանակում, թե Նրանք Հորից ստորադաս են կամ ծառայի պես ծնկի գալով են բարեխոսում։
Այլ Հոգու բարեխոսությունն այս է. երբ աղոթում ենք, չգիտենք՝ ինչն է պատշաճ խնդրել, և Հոգին լուռ իմաստություն է տալիս մեզ՝ պատշաճ կերպով աղոթելու համար։
Ինչպես առաքյալն ասում է. «Հոգին օգնության է հասնում մեր տկարությանը»։
Եվ Քրիստոսն ասում է. «Մի՛ մտահոգվեք, թե ինչ պիտի ասեք, որովհետև ձեր Հոր Հոգին այդ ժամին ձեզ կտա»։
Ուրեմն այն աղաչանքը, որ անում ենք Սուրբ Հոգու ներշնչմամբ, կոչվում է Սուրբ Հոգու բարեխոսություն։
Այսպես հասկացիր նաև Որդու բարեխոսությունը։
Որովհետև Նա մեր Գլուխն է, իսկ մենք՝ անդամները. երբ մեզ մեղքերի մեջ է տեսնում, հոգ է տանում և ցավում մեզ համար։
Եվ քարոզիչների՝ այսինքն հրեշտակների, վարդապետների կամ Սուրբ Գրքի գիտության միջոցով ջանում է մեր փրկության համար։
Ըստ այն խոսքի, թե. «Կամենում է, որ բոլոր մարդիկ փրկվեն և հասնեն ճշմարտության գիտությանը»։
Իսկ երբ մեղքերից դառնում ենք, Նա Իր ծածուկ խորհուրդներով հորդորում է մեզ ժուժկալ լինել փորձությունների մեջ և համբերել այն չարչարանքներին, որոնցով Ինքն էլ փորձվեց։
Աստվածաբան Գրիգորն ասում է, որ սա է Որդու բարեխոսությունը։
Որովհետև մենք աղոթքներով ժուժկալում ենք նեղությունների և փորձությունների մեջ, իսկ մեր աղաչանքը Նրան է ուղղված։
Քանի որ հորդորելը Նրանն է, ինչպես ասացինք Հոգու մասին։
Պրակ և լուծում Ի։
Իսկ եթե հակառակորդները մեր դեմ բերեն Որդու՝ ժամն ու օրը չիմանալու հանգամանքը և այդպես Որդուն ստորադաս համարեն,
դա չի նշանակում, թե Նա անգետ է, քա՛վ լիցի. Նա ասաց այն ամենը, ինչ պիտի կատարվեր վախճանի ժամանակ. ինչպե՞ս կարող էր ժամը չիմանալ։
Սա նման է այն առակին, երբ մեկը գիտի, թե ինչ կա քաղաքի պարիսպից առաջ, բայց ասում է, թե պարիսպը չգիտի։*
Եվ նման է նրան, երբ մեկը գիտի օրվա ավարտը, բայց ասում է, թե գիշերվա սկիզբը չգիտի։
Բայց իմաստն այս է. Նա գիտի որպես Աստված, իսկ չգիտի որպես մարդ. որովհետև Որդու անունը բացարձակ է, այսինքն՝ անորոշ, և կարելի է վերագրել թե՛ Բանին, թե՛ մարմնին։
Դարձյալ, եթե այս բացատրությունը բավարար չէ, ասում ենք, որ ինչպես մյուս բարձրագույն հատկությունները Նա Հորը վերագրեց, ինչպես՝ «Իմ Հայրը մեծ է, քան Ես», և «Ոչ թե Իմ կամքը, այլ Ուղարկողի կամքը»,
նույնպես էլ ամենամեծ գիտությունը պատճառի՝ Հորն է վերագրում՝ ի պատիվ Ծնողի։
Դարձյալ, ինչպես Աթանասն է ասում. «Ոչ մի այլ որդի չգիտի օրը և ժամը, բացի Հոր նման. այսինքն՝ գիտի ոչ թե որպես հրեշտակ կամ մարդ, այլ որպես Աստված, որովհետև Նրա և Հոր գիտությունը մեկ է»։
Սա ցույց է տալիս, որ այդ ժամը ստեղծվածներից ոչ մեկին ամենևին հասանելի չէ, այլ միայն Աստծու՝ առաջին անարար բնությանը։
Աստծու անվան մասին։
Աստված անանուն է և անանվանելի։
Որովհետև անունը սահմանում է, իսկ սահմանումը՝ բնության հայտնիչը։
Բայց թվում է, թե «Էն» և «Աստված» անուններն Աստծու բնությանը մյուսներից ավելի մոտ են։
Եվ դրանցից «Էն»-ն առավել մոտ է։
Որովհետև «Աստված» անունը կարող է նշանակել, որ Նա Աստված է մեզ համար, կամ ստեղծող, կամ ճանաչող։
Սրանք կարծես հարաբերական անուններ են և ոչ թե բնության առանձին հատկություններ։
Իսկ «Էն»-ը ցույց է տալիս մշտապես գոյություն ունենալը։
Ըստ այն խոսքի. «Ես եմ Ալֆան և Օմեգան», այսինքն՝ առաջինն ու վերջինը։
Իսկ մյուս բոլոր անունները մեր հանդեպ Նրա կատարած ներգործությունների և հովանավորության արդյունքներն են։
Բայց բոլոր անունները բաժանվում են երկու խմբի։
Իշխանականների, ինչպես՝ «Տեր Սաբավովթ», «Ամենակալ Թագավոր»։
Եվ տնտեսակարգայինների, ինչպես՝ «Աստված Փրկիչ», «Արդարության Աստված», «Խաղաղության Աստված», «Աբրահամի Աստված», «Իսահակի Աստված» և այլն։
Եվ սա ընդհանուր է Երրորդության համար։
Որդի է կոչվում չորս գլխով։
Իսկ ինչո՞ւ ենք Նրան Որդի ասում։
Նախ՝ որովհետև Հոր բնությունից է։
Երկրորդ՝ որովհետև Նրանից է՝ առանց մոր։
Երրորդ՝ որովհետև Միածին է. ուրիշ ոչ ոքի չի ծնում։
Չորրորդ՝ որովհետև Հորից անորոշելի է, ինչպես խոսքը՝ մտքից։
Բան է կոչվում տասը գլխով։
Իսկ ինչո՞ւ է Բան կոչվում։
Նախ՝ որովհետև խոսքը մտքի ծնունդն է։
Երկրորդ՝ որովհետև ծնվում է առանց կրքի։
Երրորդ՝ որովհետև միավորված է մտքի հետ։
Չորրորդ՝ որովհետև արտահայտում և պատմում է միտքը։
Հինգերորդ՝ որովհետև խոսքը սահմանում է, և ինչպես սահմանումն է բացահայտում սահմանվողը, այնպես էլ Որդին սահմանում է Հոր էությունը։
Ըստ այն խոսքի, թե. «Ով Ինձ տեսավ, տեսավ Հորը»։
Վեցերորդ՝ որովհետև սահմանում է Հոր մեծությունը։
«Ես՝ Իմ Հոր մեջ, և Հայրը՝ Իմ մեջ»։
Եվ ըստ առաքյալի խոսքի՝ «Աստծու Որդու սահմանմամբ»։
Յոթերորդ՝ որովհետև նույնիսկ երբ խոսքը լուռ է և արտաբերված չէ, այն միտք է։
Ութերորդ՝ խոսք է կոչվում, որովհետև ամեն ինչ հաստատում է։
Ըստ այն խոսքի, թե. «Տիրոջ խոսքով հաստատվեց երկինքը»։
Իններորդ՝ որովհետև Իր գալստյամբ վերացրեց մեր անբանությունն ու անգիտությունը և մեզ բերեց Իր Աստվածության ճշմարիտ գիտությանը։
Տասներորդ՝ որովհետև ինչպես խոսքն է մտքի թարգմանն ու արտահայտիչը, այնպես էլ Որդին՝ Հորինը։
Կան նաև Բանի մասին բազում այլ իմաստներ, որոնցից մենք սակավն ենք գրել։
Հովիվ է կոչվում տասը գլխով։
Իսկ ինչո՞ւ է Հովիվ կոչվում։
Նախ՝ որովհետև հովիվը բնակեցնում է կանաչավետ վայրում, այսինքն՝ Սուրբ Գրքի վայրիացած գիտության մեջ։*
Երկրորդ՝ որովհետև կերակրում է հանգստյան ջրերի մոտ, այսինքն՝ մկրտության ավազանի միջոցով՝ Սուրբ Հոգով։
Երրորդ՝ որովհետև գնում է ոչխարների առջևից։
Չորրորդ՝ որովհետև պատերազմում է գազանների դեմ։
Հինգերորդ՝ որովհետև մոլորվածին հետ է դարձնում։
Վեցերորդ՝ որովհետև կորածին գտնում է։
Յոթերորդ՝ որովհետև վիրավորներին փաթաթում է։
Ութերորդ՝ որովհետև պահպանում է ուժեղներին։
Իններորդ՝ որովհետև վերջին օրը նրանց առաջնորդում է փարախ։
Տասներորդ՝ որովհետև հովվական խոսքով մխիթարում է նրանց։
Քահանա է կոչվում ըստ Մելքիսեդեկի կարգի՝ տասը գլխով։
Քրիստոսը տասը կերպով Քահանա է՝ ըստ Մելքիսեդեկի կարգի։
Նախ՝ որովհետև «Մելքի» նշանակում է թագավոր։
Եվ Քրիստոսը հավիտենական Թագավոր է։
Երկրորդ՝ «Սեդեկ» նշանակում է արդարություն։
Որովհետև Քրիստոսը արդարություն հաստատեց մեր բնության մեջ, որը գերության մեջ էր սատանայի կողմից։
Երրորդ՝ որովհետև նա Սաղեմի թագավորն էր, իսկ Սաղեմը նշանակում է խաղաղություն։
Եվ Քրիստոսը խաղաղություն հաստատեց երկնքում ու երկրի վրա և Իր խաղաղությունը տվեց մեզ։
Չորրորդ՝ որովհետև նա անհայր էր։
Իսկ Քրիստոսը՝ երկրի վրա։
Հինգերորդ՝ որովհետև նա անմայր էր։
Իսկ Քրիստոսը՝ Հորից։
Վեցերորդ՝ որովհետև նրա տոհմը հաշվի չէր առնվում։
«Եվ ո՞վ պիտի պատմի նրա ազգատոհմը»։
Յոթերորդ՝ որովհետև նա տասանորդ վերցրեց նահապետից։*
Քրիստոսն էլ՝ մեզանից՝ հավատացյալներից։*
Ութերորդ՝ որովհետև նա հաց և բաժակ էր մատուցում։
Այդպես նաև Քրիստոսը։
Իններորդ՝ որովհետև նրա քահանայությունը հաջորդ չուներ։
Այդպես նաև մեր Քահանայապետը միայնակ մտավ վարագույրի ներքին կողմը։
Տասներորդ՝ որովհետև նա Աստծուց էր կանչվել քահանայության։
Այդպես նաև Քրիստոսը Հորից ուներ իշխանությունը։
Մարդու Որդի է կոչվում և Մարդ։
Իսկ Մարդու Որդի է կոչվում, որովհետև Ադամի մարմնի արյունից էր՝ որպես նախահորից, և Կույսից՝ որպես մորից։
Իսկ Մարդ է, որովհետև մեզ սրբելու համար Ինքն Իր մեջ ամեն ինչ եղավ ամեն ինչի համար, այսինքն՝ հոգի, միտք և մարմին։
Որովհետև այն ամենի մեջ, ինչի միջոցով մահը ընդհանուր դարձավ, կյանքն էլ պիտի ընդհանուր դառնա։
Ի՞նչ ասեմ. Ադամը հոգով հնազանդվեց, մտքով համաձայնեց, իսկ մարմնով գործը կատարեց։
Եվ այս ամենով մարդը մեղանչում է։
Փրկիչն առավ այդ ամենը, որպեսզի փրկի ամեն ինչ՝ բացի մեղքից։
Որովհետև մեղքը հավելյալ է և մեր բնությունից չէ, քանի որ մեր բնությունն Աստծուց անմեղ ստեղծվեց։
Քանի՞ եղանակով է ասվում Հոգու փչման մասին։
Նախ՝ երբ Աստված Ադամի մեջ կենդանի շունչ փչեց, և նա կենդանացավ։
Երկրորդ՝ բույսերի մեջ։
Երրորդ՝ զգայական էակների մեջ։
Չորրորդ՝ բանական էակների մեջ։
Հինգերորդ՝ մարգարեների մեջ։
Վեցերորդ՝ Հորդանան իջնելը, որը Քրիստոս՝ մեր Գլուխը, ընդունեց և տվեց Իր անդամներին։
Յոթերորդ՝ խաչից առաջ, երբ զորություն տվեց առաքյալներին։
Ութերորդ՝ երբ փակ դռներով ներս մտավ։
Իններորդ՝ վերնատանը։
Տասներորդ՝ մեզ համար՝ հոգու իջնելը մկրտության ավազանի ջրերի մեջ։
Նաև նրանք, ովքեր ճգնության մեջ նահատակվում են, ինչպես Պողոսը, Անտոնը և ուրիշները։
Նրանք, թեև Գրքերը չգիտեին, իրենց ճգնությունների շնորհիվ աստվածային ներշնչում ստացան։
Որովհետև սա է ըստ մարգարեի. «Բերանս բացեցի և Հոգին ընդունեցի»։
Քանի որ նահատակվելը բերանը բացելուց առավել է։
Գլուխ Զ՝ մեծ ցանկից։
ՍՈՒՐԲ ՀՈԳՈՒ ՄԱՍԻՆ։
Արդ, Աստվածությունը կատարյալ է երեք Անձերով և մեկ Աստվածությամբ՝ լույս և լույս և լույս, և մեկ լույս։
Ինչպես մեկ Աստված է՝ ըստ մարգարեի խոսքի. «Քո երեսի լույսով լույսը կտեսնենք»։
Իսկ նրանք, ովքեր Աստվածությունը մեկից վերցնում են և երկուսին Աստվածություն չեն տալիս, իմացիր, որ ըստ առաքյալի՝ զորությունն ու իմաստությունը Հոր և Որդու են, իսկ Բանը՝ ըստ Հովհաննեսի Ավետարանի։
Եթե երբևէ Հայրն առանց Բանի և իմաստության էր, ինչպե՞ս էր մտածում հետո Որդուն ծնելու մասին։ Եվ եթե երբևէ Հայրն առանց զորության էր, ինչպե՞ս զորացավ Որդու ծնունդով։
Իսկ եթե երբևէ առանց Հոգու էր, ապա անկենդան և անսուրբ էր. ուրեմն ինչպե՞ս էր կենդանացնող և սրբող։
Տե՛ս, որ առանց Որդու Հայրն անբան և տկար է. չի կարող Աստված լինել. ուրեմն նաև առանց Հոգու։
Նույնպես առանց Հոգու անկենդան և անսուրբը Աստված չէ. ուրեմն նաև Որդին չէ։
Տե՛ս, որ մեկին մերժելով՝ երկուսին էլ ես մերժում, և ասում եմ՝ երեքին էլ։
Դարձյալ, նրանք, ովքեր Հոգուն Աստված չեն կոչում, նախ՝ Հորը մերժում են։
Երկրորդ՝ Հոգուն մեզ նման արարած են ասում։
Երրորդ՝ եթե արարած է, ինչպե՞ս է մկրտության ավազանով մեզ կատարելագործում՝ Հոր որդեգիր դարձնելով։
Չորրորդ՝ ինչպե՞ս է Նա Երրորդության թվի մեջ դասվում՝ ըստ այս խոսքի. «Մկրտեցե՛ք Հոր և Որդու և Սուրբ Հոգու անունով»։
Ուստի Հոգին կատարյալ Աստված է։
Բայց Հոգու մասին տարբեր կարծիքներ կան։
Ոմանք, ինչպես սադուկեցիները, կարծում են, թե Նա գոյություն չունի։
Նրանք չեն ընդունում նաև հարությունը և հրեշտակներին։
Իսկ հեթանոս փիլիսոփաներն ասում էին, թե բոլորի մտքերը մեկ են, և կա բոլորից դուրս մի միտք, որը լցնում է երկնքի խորքերը։
Եվ այդ միտքը, լինելով բոլորից դուրս, մեզ շնորհում է տեսողություն և յուրաքանչյուր արհեստի կարողություն։
Սա մեզ համար նման է և անընդունելի։
Իսկ ուրիշները Սուրբ Գրքում Աստծուն Հոգուն արարած են կոչում՝ չհայտնելով դա բացահայտ։
Ուրիշներն ասում են, թե Նա Աստծուց բխող զորություն է։
Ուրիշներն էլ ո՛չ պաշտում են, ո՛չ անարգում, որովհետև, ինչպես ասացինք, չեն խախտում հավիտենական կարգը։
Իսկ ուրիշները խոստովանում են, որ Նա Աստված է, ինչպես նաև մեր դավանությունն է՝ Հոր և Որդու հետ։
Ուրիշներն էլ աստիճան են սահմանում Երրորդության մեջ և Նրանց կոչում են Արարիչ, գործակից և սպասավոր։
Եվ այդ անուններին համապատասխան շնորհներ են վերագրում։
Ասում են, թե Մեկը Արարիչ է՝ զորությամբ և բնությամբ անսահմանելի։
Մյուսը գործակից է՝ զորությամբ անսահմանելի, որովհետև, ասում են, գործակից է Արարչին, բայց բնությամբ սահմանելի, քանի որ արարած է։
Իսկ մյուսը, ասում են, զորությամբ և բնությամբ սահմանելի է, որովհետև արարած, սպասավոր և ծառա է։
Բայց մեր խոսքը մյուսների մասին չէ, այլ նրանց, ովքեր Հոգուն զորություն կամ արարած են ասում։
Որովհետև մեզ համար Հոգին ինքնին գոյություն ունեցող էություն է և երևում է ուրիշի մեջ, այսինքն՝ Հոր էության մեջ կատարյալ Անձ է։
Ա։
Երբ մեր հակառակորդները լսում են «ուրիշի մեջ» արտահայտությունը, հարձակվում են մեզ վրա՝ ասելով, թե եթե Նա ուրիշի մեջ է, ապա Հոր մեջ պատահական հատկություն է, ինչպես զորությունները՝ մեր մեջ։
Իսկ եթե զորանում է, ապա զորանալու հետ մեկտեղ ամբողջովին կդադարի. այդ դեպքում շարժում կլինի, բայց ոչ շարժող։
Պատասխանում ենք, որ Նա զորացած չէ, այլ զորացնող է. «Որովհետև աշխարհի ստեղծվելուց առաջ ընտրեց»։
Նա նաև զատորոշող է. «Զատեցե՛ք Պողոսին և Բառնաբասին»։
Եվ բարկանում ու տրտմում է՝ ըստ այս խոսքի. «Մի՛ տրտմեցրեք Սուրբ Հոգուն»։
Այս ամենը ցույց է տալիս, որ Նա շարժող է և ոչ թե շարժում. ուրեմն Հոգին զորություն չէ։
Այնուհետև ասում են՝ եթե Նա գոյություն ունեցող էություն է և ուրիշի մեջ չէ, այսինքն՝ Հոր մեջ չէ, ապա օտար է բնությանը, արարած է և ոչ Աստված։
Սրանց պետք է պատասխանել, որ Արարչի և արարածի միջև այլ էություն չկա. անհրաժեշտ է, որ այն լինի կա՛մ Աստված, կա՛մ արարած։
Եվ չի կարող լինել այդ երկուսի խառնուրդից, այսինքն՝ Աստծուց և արարածից, որպեսզի մեկ էություն առաջանա։ Ինչպես եղջերուի և այծի խառնուրդից եղջերայծի էություն չի առաջանում, այնպես էլ Արարչից և արարածից մեկ էություն չի լինում։*
Եվ հաստատեցինք, որ ըստ անհրաժեշտության ամեն էություն պետք է լինի կա՛մ Արարիչ, կա՛մ արարած։
Նախ, քո կարծիքով տեսնենք՝ Հոգին արարա՞ծ է։
Եթե արարած է, ինչպե՞ս ենք հավատում և կատարելագործվում, այսինքն՝ երբ խնդրում ենք և ստանում։ Որովհետև արարածները չեն տալիս մեզ մեր խնդրածը, ինչպես հեթանոսների աստվածները, որոնք միայն անունով են աստվածներ։
Եթե այդպես է, ուրեմն Հոգին արարած չէ։
Եվ քանի որ արարած չէ, ապա ուրիշ ոչինչ չէ, քան Աստված, ինչպես ասացինք։
Եվ քանի որ Աստված է, չի կարելի Նրան ստեղծված, արարած, սպասավոր կամ ծառա կոչել։
Բ։
Դարձյալ հարցնում են՝ Հոգին անծի՞ն է, թե՞ ծնված։
Եթե անծին է, ասում են, ապա երկու անսկիզբ էակներ կան, որոնք հակառակ են միմյանց։
Իսկ եթե ծնված է, ասում են, ապա պետք է լինի Հորից կամ Որդուց. եթե Հորից է, ապա երկու Որդիներ և եղբայրներ կլինեն։
Եթե Որդուց է, ասում են, ապա Աստված մեզ համար ինչ-որ թոռ է հայտնվում։
Իսկ եթե երկուսից է, ապա Հայրը չի կարող ինքնուրույն ծնել և կարիք ունի Որդու օգնության, ուստի Որդին անկատար կլինի։
Եվ անկատարից ծնվածն ինքն էլ անկատար կլինի։
Այսպես նրանք կարծում են, թե բոլոր կողմերից մեզ փակուղու մեջ են գցել։
Մարմնավոր մտածողներին ասում ենք. ծիծաղելինե՛ր, դուք ծնունդը մեր մարմնական ծննդի՞ն եք նմանեցնում։
Եթե ծնունդը մեր ձևով եք պատկերացնում, ապա Աստծուն պետք են երկու սեռ և մարմնական գործիքներ. Աստծու մեջ արական և իգական սեռեր կլինեն, և երկվորյակ որդիներ՝ ավագ ու կրտսեր։
Եվ Մարկիոնի ութ աստվածների և ութ հավիտենությունների նման՝ ծնունդը քեզ համար աղավաղում կդառնա։
Բայց մենք չենք ասում, թե Հոգին ծնված է կամ անձնավորված մարմնական իմաստով, այլ Հորից ելած է։ Ինչպես Քրիստոսն է վկայում. «Հոգին, որ Հորից է ելնում»։ Թերևս Նա ավելի ճշմարիտ աստվածաբան է, քան դու։
Գ։
Դարձյալ հարցնում են՝ Հոգին Որդուն հավասա՞ր է. ի՞նչն է արգելում, որ Որդի չլինի։ Իսկ եթե հավասար չէ, ուրեմն Որդուց ստորադաս է։
Պատասխանում ենք, որ Հոգին ստորադաս չէ, որովհետև Աստվածությունը անկատար չէ. և Հոգու ստորադասությունը չէ, որ խանգարում է Նրան Որդի լինել, այլ Անձերի տարբերությունն ու առանձնահատկությունները։
Եթե ոչ, ապա Որդին ամեն ինչում կարիք չունի ոչ մեկի. ինչպե՞ս Հայր չի լինում։
Կամ՝ քանի որ Հայրն էլ ամենակատար է, ինչո՞ւ Որդի չի լինում, եթե նույն բնությունից է։
Դ։
Դարձյալ ասում են՝ օրինակ բերեք, որ նույն բնությունից մեկը ծնունդ լինի, իսկ մյուսը՝ ոչ ծնունդ, և ապա կհավատանք, որ Հոգին Աստված է։
Պատասխանում ենք. նախ մեզ ցույց տուր, որ Աստված նույն բնության մեջ երեք Անձ է, և ես ցույց կտամ, թե մեկը ծնունդ է, իսկ մյուսը՝ ոչ ծնունդ։
«Եթե ոչ, ինչո՞ւ ես անմարմինը մարմնավորների հետ համեմատում և կենդանիին մեռյալների մեջ փնտրում՝ ըստ Եսայու»։
Այնուհետև որպես օրինակ բերում ենք կրակը. այն ունի լույսը՝ որպես ծնունդ, իսկ ջերմությունը՝ որպես բխում։
Եվ ապա՝ Ադամին, որն ունի Սեթին՝ որպես ծնունդ, իսկ Եվան ծնունդ չէ, այլ նույն բնությունից առնված է. և ծնողը, առնվածը և ծնվածը նույն բնության սահմանն ունեն։
Դարձյալ, երկրի վրա ծնունդները վեց կերպով են լինում։
Նախ՝ նույն տեսակից նույնը, ինչպես ձիուց՝ ձի, և արջառից՝ արջառ։
Երկրորդ՝ մի տեսակից՝ այլ տեսակ, ինչպես ջորիները, կամ արևից և երկրից՝ գորտերն ու մկները։
Երրորդ՝ ուրիշներից՝ նույն տեսակը, ինչպես երբ հավը կաքավի կամ սագի ձուն է տաքացնում, և կաքավ կամ սագ է դուրս գալիս։
Չորրորդ՝ նույն տեսակից՝ այլ բաներ, ինչպես մեղուները՝ մեղվակեր արջառի միջից, թեև այժմ դրանք ծաղիկներից են առաջանում։
Հինգերորդ՝ արմավահավը, որին ոմանք փյունիկ են կոչում և որն Արաբիայից է. նա կրակով ինքն իրեն այրում է և դարձյալ կենդանանում։*
Վեցերորդ՝ երբ մի բան այլ բնությունից փոխվում է մեկ այլ բանի՝ բնության առատության պատճառով։
Օրինակ՝ մետաքսաթրթուրը սերմով իր նմանին է ծնում և նաև մետաքս է արտադրում։*
Այսպես հասկացիր նաև մյուս օրինակները։
Որովհետև դրանք ծնում են իրենց նմանին, բայց ծնունդից բացի ունեն նաև այլ ելք, ինչպես ձիուց՝ ջորին, արջառից՝ մեղուն, և ուրիշ կենդանիներից՝ որդը։*
Իսկ Երրորդության մասին շատ այլ օրինակներ վերևում ասվեցին՝ երրորդ բաժնում։
Ե։
Դարձյալ ասում են՝ Հովհաննեսի Ավետարանն ասում է. «Ամեն ինչ Որդու միջոցով եղավ»։
Ուրեմն Հոգին էլ Որդու միջոցով է եղել. ինչպե՞ս է հավասար Որդուն կամ Հորը։
Պատասխանում ենք, որ խոսքը պարզապես «ամեն ինչ» չի ասում, այլ սահմանում է՝ «ամեն ինչ, որ եղավ»։ Եթե ապացուցես, որ Հոգին եղած է, ես կհավատամ, թե Նա Որդու միջոցով է եղել։
Եթե ոչ, ապա ինքդ քո խոսքերով ստում ես, որովհետև Հոգին անեղ է։
Եթե ոչ, ապա քո ասածով Հայրն էլ Որդու միջոցով եղած կլինի։
Զ։
Դարձյալ ասում են՝ ինչպե՞ս եք մեզ անգիր սովորեցնում, թե Հոգին Աստված է։
Որովհետև եթե ասում եք՝ Հայր Աստված, Որդի Աստված և Հոգի Աստված, ապա բազմաստված եք, ինչպես հեթանոսները։
Պատասխանում ենք. նախ՝ մակեդոնականներին, որոնք Որդուն Աստված են խոստովանում, ասում ենք՝ բացատրե՛ք ձեր աստվածների պատճառը։
Որպեսզի քո պատճառաբանությունը մեր կողմից էլ նույն կերպ ներկայացվի և քեզ պատասխան տրվի։
Իսկ Արիոսի դեմ, որը միայն Հորը Աստված էր ասում, ասում ենք՝ մենք երեք աստված չունենք, այլ մեկ Աստված և երեք Անձ. երկուսը նույն մեկ էությունից են առաջ եկել՝ մեկ կամքով և մեկ զորությամբ։
Ինչպես արեգակի սկավառակը տեսնելիս ասում ենք՝ արեգակը մեկ է, իսկ երբ նայում ենք լույսին և ջերմությանը, երեքը տարբերակում ենք։
Այսպես էլ տեսնում ենք մեկ Աստվածություն և երեք Անձ։
Ը։
Դարձյալ ասում են՝ հեթանոսներն էլ իրենց բոլոր կուռքերին մեկ աստված են կոչում, բայց դրանք շատ են. ինչպես մարդկության բնությունն է մեկ կոչվում, թեև մարդիկ շատ են։
Ուրեմն դուք էլ բազմաստված եք։
Պատասխանում ենք, որ հեթանոսների աստվածները մեկ չեն, այլ շատ են և միմյանց հակառակ՝ կամքով, պաշտամունքով և զոհաբերությամբ։
Նաև մարդիկ ոչ միայն շատերից են կազմված, այլև ժամանակի ընթացքում շատանում են և կամքով բաժանված են՝ միմյանց հակառակ։
Իսկ Աստված այդպիսին չէ. Նա բնությամբ մեկ է, կամքով մեկ և զորությամբ մեկ։
Եվ միությունը սա է. ինչքան յուրաքանչյուրն առանձին ունի բնությունը, զորությունն ու կամքը, նույնքան ունի նաև մյուս երկուսի հետ՝ լինի դա Հայրը, Որդին, թե Հոգին։
Սա է միության էությունը։
Թ։
Դարձյալ հարցնում են. դուք ասում եք՝ Աստված երեք է, իսկ բնությունը՝ մեկ. չէ՞ որ մեկ բնությանը երեքը չեն հաղորդակից լինում, այլ մեկը հաղորդակից է մեկ բնության, երկուսը՝ երկու բնության, և երեքը՝ երեքի։
Որովհետև որքան թիվն է, այնքան էլ բնության թիվն է համապատասխանում։
Եվ մի անունը չի համապատասխանում այլ բնությունների։
Ինչպես մեկը՝ երկուսին, կամ երկուսը՝ երեքին։
Ուրեմն, քանի որ դուք ասում եք երեք՝ Հայր, Որդի և Հոգի, ըստ թվի երեք բնության են հաղորդակից և ոչ թե մեկի։
Պատասխանում ենք, որ ամեն թիվ բնություն չի հայտնում, այլ թիվը դնում է քանակության տակ։
Դարձյալ, ըստ Սողոմոնի՝ երեքն են սիգաճեմները՝ առյուծը, նոխազը և աքաղաղը։
Տե՛ս, որ բնությամբ տարբեր են, բայց անունով թվակցվում են։
Իսկ Մովսեսն ասում է, որ քերովբեները մեկ բնության և մեկ անվան հաղորդակից էին՝ մեկը աջից, մյուսը՝ ձախից։
Քրիստոսն Ավետարանում Աստծուն և մամոնային թվակցում է։
Եվ առաքյալն ասում է, որ հոգին, ջուրը և արյունը երեք վկաներ են Քրիստոսի մասին։
Փիլիսոփաներն էլ համանուն բաները, որոնք նույն տեսակից կամ բնությունից չէին, թվակցում էին։
Օրինակ՝ խեցգետինը՝ կենդանի, շնչավոր և զգայական։
Եվ աստղերը և ջրային շունը՝ երկրային և երկնային։
Նաև բնական քննությամբ. երբ ասում ես՝ մեկ և մեկ, դառնում է երկու, և այժմ ունի երկուսի բնությունը։
Իսկ երբ բաժանում ես, դառնում է մեկ և մեկ. ըստ քեզ՝ այժմ բաժանվեց առաջին բնությունից, բայց դեռ պահպանում է նույն թիվը։
Ուրեմն նույն բանը եղավ և՛ բնություն, և՛ բնություն չլինող, ինչը անհնար է։
Այսպիսով Հայրը, Որդին և Հոգին, թեև թվով երեք են, բայց երեք բնություն չեն։
Հոգու մասին Սուրբ Գրքում կան բաներ, որոնք կան, բայց չեն կոչվում, օրինակ՝ եղջերայծը, հարալեզը և այլ նման էակներ։
Իսկ Աստծու մասին՝ բարկանալը, ննջելը, արթնանալը, գնալը և այլն։
Կան նաև բաներ, որոնք կան, բայց չեն ասվում, որովհետև մարդկանցից անտեսանելի են՝ անմատչելի լեռներում և ծովի խորքերում։
Իսկ Աստծու մասին՝ Նա անսկիզբ է և անծին, անմահ և անապական։
Սուրբ Գրքում այդ բառերով չի ասվում, բայց այլ կերպ է ցույց տրվում. այսինքն՝ ասում է. «Ես եմ Ալֆան և Օմեգան»։
Սրանից հասկանում ենք անսկիզբն ու անվախճանը։
Այսպես էլ Հոգու մասին. թեև բացահայտորեն Աստված չի կոչվում, բայց այլ բառերով հայտնվում է, որոնք ճշմարտապես ցույց են տալիս, որ Նա կատարյալ Աստված է, ինչպես՝ «Աստծու Հոգի, Տիրոջ Հոգի, ճշմարտության Հոգի, բարի Հոգի, Սուրբ Հոգի»։
Սրանք և նման այլ անուններ բացահայտորեն ցույց են տալիս, որ Հոգին Աստված է։
Երրորդ կարգում այն բաներն են, որոնք չկան և չեն ասվում. եղածները չեն ասվում, և դրանք չեն դառնում քառանկյուն կամ պարզ մարդ։
Իսկ Աստծու մասին՝ Նա չար չէ, տգետ չէ և անկարող չէ, և այդպես էլ չի կոչվում։
Կան նաև բաներ, որոնք կան և ասվում են, ինչպես Աստված՝ Արարիչ, ողորմած, բազմագութ։
Կան նաև բաներ, որոնք կան և ասվում են արարածների մասին՝ մարդ, հրեշտակ, երկինք, երկիր։ Եվ դրանց մեջ կան նաև այնպիսիք, որոնք կան և ասվում են։ Սրանք են՝ ինչ որ չկա և ասվում է, կա և չի ասվում, չկա և չի ասվում, և կա ու ասվում է, ինչպես ցույց տվեցինք։
Իսկ Հոգու մասին ծածկաբար խոսելու պատճառն այն է, որ ինչպես Հոր ճանաչումը նախահայրերին հայտնի էր, իսկ Որդունը՝ աղոտ, և միայն Նրա մարմնանալով հայտնվեց,
նույնպես և Հոգին հայտնվեց Իր ժամանակին՝ Քրիստոսի խաչելությունից և Հոր մոտ համբարձվելուց հետո, երբ Հոգին իջավ և հայտնեց Իր Աստվածությունը։
Դարձյալ՝ ընդդեմ նրանց, ովքեր Աստծու Բանն ու Հոգին արարած են ասում, ինչպես Արիոսը, Մակեդոնը, հրեաները և ուրիշներ։
Մովսեսն ասում է՝ «Աստծու Հոգի», Դավիթը՝ «Տիրոջ Բան», իսկ Հոբը՝ «աստվածային Հոգի»։
Նախ՝ «Աստծու Բան» և «Աստծու Հոգի» արտահայտությունները չեն վերաբերում արարածին, այլ միայն Աստծուն, ինչպես մարդու հոգին և մարդու բանն են միայն մարդուն պատկանում։
Եվ հրեշտակի հոգին ու բանը՝ միայն հրեշտակին։
Երկրորդ՝ Բանը իմաստությունն է, իսկ Հոգին՝ կենդանությունը։
Եթե դրանք արարածներ են, ապա ինչպե՞ս է Նա ստեղծել դրանք՝ լինելով անբան և անկենդան։
Երրորդ՝ Նա Հոգին ու Բանը ստեղծեց իմաստությամբ և ոչ թե անմտությամբ։
Ուրեմն այն իմաստությունը, որով ստեղծեց Բանն ու Հոգին, Ինքն է Աստծու Բանն ու Աստծու Հոգին, և ոչ թե արարած։
Չորրորդ՝ Բանն ու Հոգին ստեղծեց կարողությամբ և ոչ թե տկարությամբ։
Ուրեմն այդ կարողությունն Աստծու Բանն է, և ոչ թե Նրանից եղած արարածը։
Հինգերորդ՝ եթե Աստծու Բանն ու Հոգին արարածներից դուրս են, ապա անհնար է, որ արարածները լինեն Արարչի Բանն ու Հոգին։
Վեցերորդ՝ եթե Աստծու Բանն ու Հոգին արարած են, ապա օտար են Աստծու էությունից, Նրան ավելացած և ավելորդ։
Յոթերորդ՝ եթե Աստծու Բանն ու Հոգին արարած են և Նրա էությունից են, ապա Նա, Ում Բանն ու Հոգին են, նույնպես արարած կլինի։
Ութերորդ՝ եթե Աստծու Բանն ու Հոգին արարած են, ապա երկակի է և ոչ թե մեկ. Բանը և՛ արարած է, և՛ Արարչի Բան, Հոգին և՛ արարած է, և՛ Արարչի Հոգի։
Եղական և անեղ, և այլն։
Իններորդ՝ եթե Աստված Արարիչ է, իսկ Նրա Բանն ու Հոգին՝ արարած, ապա Ինքն էլ պարզ և մեկ չէ, այլ բաղադրյալ և բազմաթիվ գոյերից կազմված։
Տասներորդ՝ եթե Աստծու Բանն ու Հոգին արարած են և այլ բնություն ունեն, ապա մեկ Աստված չի լինի, այլ շատ ու տարբեր աստվածներ. որովհետև բնությունների բազմությունը աստվածների բազմություն է նշանակում. ինչպես երեք բնությունը՝ երեք աստված, իսկ երկու բնությունը՝ երկու աստված։
«Այսքանն այս մասին»։
Վկայություններ՝ համագոյ և հավասարապատիվ Երրորդության և նույնագործ Արարչության մասին։
Ժ։
Որովհետև Հայրն Արարիչ է, Որդին էլ Արարիչ է, և Սուրբ Հոգին էլ Արարիչ է։
Ինչպես գրված է. «Տիրոջ ողորմությամբ երկիրը լցվեց, Տիրոջ խոսքով երկինքը հաստատվեց, և Նրա բերանի Հոգով՝ նրանց ամբողջ զորությունը»։
Ամբողջ աշխարհը Հայրը լցրեց, բայց ոչ առանց Որդու, ըստ գրվածի. «Ես եմ, ասում է Ամենակալ Տերը, որ լցնում եմ երկինքն ու երկիրը»։
Որդին էլ լցրեց. «Որովհետև ամեն ինչ Նրանով եղավ»։
Իսկ Հոգու մասին ասված է. «Տիրոջ Հոգին լցրեց տիեզերքը»։
Պողոսն ասում է. «Մեզանում այս գործն իրականացնողը Աստված է, Նա, որ օծեց մեզ և կնքեց»։
Սուրբ Հոգին էլ է կնքում. «Մի՛ տրտմեցրեք Աստծու Սուրբ Հոգուն, որով կնքվեցիք ձեր փրկության օրը»։
Մեծ է Հայրը, մեծ է Որդին, և անբովանդակելի է Սուրբ Հոգին։
Ըստ հոգենվագի, որն ասում է. «Մեծ է մեր Տերը, և մեծ է Նրա զորությունը», այսինքն՝ Քրիստոսը՝ Աստծու զորությունը։
«Նրա իմաստությանը չափ չկա», այսինքն՝ Սուրբ Հոգուն։
Հայրը խաղաղություն է, ինչպես ասում է. «Իբրև գետ՝ Իմ խաղաղությունը»։
Որդին էլ խաղաղություն է, ըստ Պողոսի. «Նա՛ է մեր խաղաղությունը, որ երկուսին մեկ դարձրեց և Իր խաչի արյամբ խաղաղություն հաստատեց»։
Սուրբ Հոգին էլ խաղաղություն է։
«Հոգու պտուղը, ասում է, սեր է, ուրախություն և խաղաղություն»։
Որդին աղբյուր է, ինչպես ասաց. «Ինձ՝ կենդանի ջրի աղբյուրին, թողեցին»։
Սուրբ Հոգին էլ աղբյուր է, որովհետև մենք բոլորս նույն Հոգուց խմեցինք։
Հայրը լույս է, որովհետև Աստված լույս է կոչվում։
Որդին էլ լույս է, ինչպես ասում է. «Ես եմ աշխարհի լույսը»։
Սուրբ Հոգին էլ լույս է. Պողոսն ասում է. «Հոգին մի՛ հանգցրեք»։
Հայրը կյանք է, ըստ այն խոսքի. «Ես սպանում եմ և Ես կենդանացնում»։
Որդին էլ կյանք է, ինչպես ասաց. «Ես եմ հարությունը և կյանքը»։
Սուրբ Հոգին էլ կյանք է, ըստ այն խոսքի. «Հոգին է կենդանարար»։
Հայրը Տեր է՝ ըստ Եսայու. «Տե՛ր, մեր Հայր»։
Որդին էլ Տեր է՝ ըստ Պողոսի. «Մեզ համար մեկ Տեր կա՝ Հիսուս Քրիստոս»։
Սուրբ Հոգին էլ Տեր է. «Որովհետև Տերը Հոգին է», ասում է Պողոսը։
Հայրը բարի է. «Որովհետև ոչ ոք բարի չէ, բացի մեկ Աստծուց»։
Որդին էլ բարի է, ինչպես ասվում է. «Ո՛վ Աստված իմ՝ Հիսուս, որ միայն բարի ես»։
Սուրբ Հոգին էլ բարի է՝ ըստ այն խոսքի. «Քո բարի Հոգին թող առաջնորդի ինձ»։
Վկայություններ, որ Սուրբ Հոգին Աստված է և ոչ թե սպասավոր կամ արարած։
ԺԱ։
Նախ՝ ոչ ոքի տաճար չի սրբագործվում, բացի միայն Աստծուց, ինչպես ասում է սաղմոսը. «Տերը Իր սուրբ տաճարում է»։
Իսկ Պողոսն Առաջին կորնթացիներին ուղղված թղթում ասում է. «Չգիտե՞ք, որ ձեր մարմինները Սուրբ Հոգու տաճար են»։
Ուրեմն Սուրբ Հոգին Աստված է։
Երկրորդ՝ այն պաշտամունքը, որ վերաբերում է Աստծուն, միայն Աստծուն է պատշաճում, ըստ այն խոսքի. «Քո Տեր Աստծուն պիտի երկրպագես և միայն Նրան պիտի պաշտես»։
Բայց Պողոսը փիլիպպեցիներին ուղղված թղթում ասում է. «Մենք ենք թլփատությունը՝ նրանք, որ Աստծու Հոգով պաշտում ենք»։
Երրորդ՝ մարդկանց սրբացնելը միայն Աստծուն է պատկանում, ինչպես ասվում է Ղևտականում. «Ես եմ Տերը, որ սրբում եմ ձեզ»։
Բայց Առաջին կորնթացիներին ուղղված թղթում ասվում է. «Սրբվեցիք և արդարացաք մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի անունով և Աստծու Հոգով»։
Չորրորդ՝ հոգևոր կենդանությունը Աստծուց է, ըստ այն խոսքի. «Հայրը կենդանի է, և Ես կենդանի եմ Հոր շնորհիվ, և ով Ինձ ուտում է, նա էլ կապրի Իմ շնորհիվ»։
Բայց այդպիսի կենդանություն կա նաև Հոգուց, ըստ այն խոսքի. «Հոգին է, որ կենդանացնում է»։
Հինգերորդ՝ հարություն տալը միայն Աստծուն է պատշաճում, ըստ այն խոսքի. «Ինչպես Հայրը մեռելներին հարություն է տալիս և կենդանացնում, այնպես էլ Որդին կենդանացնում է, ում կամենում է»։
Բայց այս զորությունը վերաբերում է Սուրբ Հոգուն, ինչպես Պողոսն ասում է Հռոմեացիներին ուղղված թղթում. «Նրա Հոգին, որ Հիսուսին հարություն տվեց մեռելներից, կկենդանացնի նաև ձեր մահկանացու մարմինները»։
Վեցերորդ՝ ստեղծելը միայն Աստծուն է պատկանում, բայց Սիրաքն ասում է Աստծու մասին. «Նա իմաստությունը ստեղծեց Սուրբ Հոգով»։*
Յոթերորդ՝ Աստծու սրտերը քննելը որևէ արարածի չի պատկանում, ըստ այն խոսքի. «Ոչ ոք չի ճանաչում Որդուն, բացի Հորից, որ Աստված է, և ոչ ոք չի ճանաչում Հորը, բացի Որդուց»։
Բայց Պողոսն Առաջին կորնթացիներին ուղղված թղթում ասում է. «Հոգին է, որ քննում է ամեն ինչ և Աստծու խորքերը»։
Ութերորդ՝ ինչպես մարդու հոգին մարդու էությունից է, այնպես էլ Աստծու Հոգին Աստծու էությունից է։
Եվ սա ցույց է տրվում Առաջին կորնթացիներին ուղղված թղթում, որտեղ ասվում է. «Մարդու մեջ եղածը ոչ ոք չգիտի, բացի մարդու հոգուց, որ նրա մեջ է։
Նույնպես և մյուսները ոչ ոք չգիտի, բացի Աստծու Հոգուց»։
Իններորդ՝ Եսային ասում է. «Լսեցի Տիրոջ ձայնը, որ ասում էր՝ ո՞ւմ ուղարկեմ»։
Եվ դրանից հետո ասում է. «Գնա՛ և ասա՛ այդ ժողովրդին՝ լսելով պիտի լսեք և չհասկանաք»։
Իսկ Պողոսը այս խոսքերը վերագրում է Սուրբ Հոգուն՝ Գործք առաքելոցում ասելով. «Լավ խոսեց Սուրբ Հոգին Եսայու միջոցով մեր հայրերին՝ ասելով. լսելով պիտի լսեք և չհասկանաք»։
Ուրեմն Սուրբ Հոգին Աստված է։
Տասներորդ՝ Սուրբ Գրքից հայտնի է, որ Աստված է, որ խոսեց մարգարեների միջոցով, որովհետև Թվոց գրքում ասում է. «Ես՝ Տերս, տեսիլքով և երազներով կխոսեմ մարգարեների հետ»։
Բայց մարգարեների հետ խոսողը Սուրբ Հոգին էր, ինչպես Պետրոսն ասում է Կաթողիկե թղթերում. «Մարդիկ մարգարեություն չասացին իրենց կամքով, այլ Սուրբ Հոգուց ներշնչված՝ մարդիկ խոսեցին Աստծուց»։
Տասնմեկերորդ՝ գաղտնիքները հայտնելը միայն Աստծուն է պատկանում, ինչպես ասում է Դանիելը. «Երկնքում Աստված Ինքն է հայտնում խորություններն ու գաղտնիքները»։
Բայց Պողոսն Առաջին կորնթացիներին ուղղված թղթում ասում է. «Հոգին է, որ հայտնում է խորհուրդները»։
Տասներկուերորդ՝ մարդու միտքը ներսից ուսուցանելը միայն Աստծուն է պատկանում՝ ըստ Սաղմոսի. «Ո՞վ է ուսուցանում գիտությունը»։
Բայց սա հատուկ է Սուրբ Հոգուն, ինչպես ասում է Հովհաննեսը. «Սուրբ Հոգին, որ Հայրը կուղարկի Իմ անունով, Նա ձեզ ամեն ինչ կսովորեցնի»։
Տասներեքերորդ՝ սրբերի սրտերում բնակվելը միայն Աստծուն է պատկանում, ինչպես ասվում է Առաջին կորնթացիներին ուղղված թղթում. «Չգիտե՞ք, որ Աստծու տաճար եք, և Աստծու Հոգին բնակվում է ձեր մեջ»։
Տասնչորսերորդ՝ ամենուրեք լինելը միայն Աստծուն է պատկանում, ինչպես ասում է Երեմիան. «Ես եմ, որ լցնում եմ երկինքն ու երկիրը»։
Բայց սա վերաբերում է Սուրբ Հոգուն. «Որովհետև, ասում է Սիրաքը, Տիրոջ Հոգին լցրեց տիեզերքը»։
Տասնհինգերորդ՝ Պողոսն Առաջին կորնթացիներին ուղղված թղթում Աստծու անունից ասում է. «Օտար լեզուներով և օտար շրթունքներով կխոսեմ այդ ժողովրդի հետ»։
Բայց լեզուներով խոսողը Սուրբ Հոգին էր, ինչպես ասում է Փրկիչը. «Ոչ թե դուք եք խոսելու, այլ ձեր Հոր Հոգին է, որ կխոսի ձեր մեջ»։
Տասնվեցերորդ՝ սրտի գաղտնիքները ճանաչելը միայն Աստծուն է պատկանում, ինչպես ասում է Երեմիան. «Ես՝ Տերս, քննում եմ սրտերը և փորձում երիկամները»։
Սա վերաբերում է նաև Սուրբ Հոգուն, որովհետև Պողոսն Առաջին կորնթացիներին ուղղված թղթում ասում է. «Եթե բոլորը մարգարեանան, և ներս մտնի որևէ անհավատ կամ անուս, նա բոլորից կդատապարտվի, և նրա սրտի գաղտնիքները կհայտնվեն. նա երեսի վրա ընկնելով՝ կերկրպագի Աստծուն և կխոստովանի, թե Աստված իսկապես ձեր մեջ է»։
Տասնյոթերորդ՝ մարդկանց Աստծու որդեգիր դարձնելը միայն Աստծուն է պատկանում, ինչպես ասում է Գաղատացիներին ուղղված թուղթը. «Աստված ուղարկեց Իր Որդուն, որպեսզի մենք որդեգրություն ընդունենք»։
Իսկ Հռոմեացիներին ուղղված թղթում ասում է. «Ընդունեցիք որդեգրության Հոգին»։
Տասնութերորդ՝ ոչ մի մտավոր և առանձին արարած չի կարող հաղորդակցվել շատերի հետ։
Բայց Սուրբ Հոգին՝ մեկ և նույնը, հաղորդվում է բոլոր հավատացյալներին, ինչպես ասում է Գործք առաքելոցը. «Բոլորը լցվեցին Սուրբ Հոգով»։
Տասնիններորդ՝ Պետրոսը Գործք առաքելոցում ասում է. «Անանիա՛, ինչո՞ւ սատանան լցրեց քո սիրտը, որ ստես Սուրբ Հոգուն»։
Եվ հետո ասում է. «Դու մարդկանց չստեցիր, այլ Աստծուն»։
Ուրեմն Սուրբ Հոգին Աստված է։
Քսաներորդ՝ Ավետարանն ասում է. «Աստված Հոգի է»։
Դարձյալ Ծննդոցում ասվում է. «Աստծու Հոգին շրջում էր ջրերի վրա»։
Նաև Հոբն ասում է. «Աստծու Հոգին ստեղծեց ինձ, և Ամենակալի շունչն է ինձ ուսուցանում»։
Իսկ եթե հակառակորդն ասի, թե վերոհիշյալ գործողությունները Սուրբ Հոգուն են վերագրվում ոչ թե որպես Աստծու, այլ որպես սպասավորի, ապա դա ակնհայտորեն սուտ է։
Որովհետև Պողոսն Առաջին կորնթացիներին ուղղված թղթում ասում է. «Թեև շնորհները տարբեր են, բայց Հոգին նույնն է. թեև ծառայությունները տարբեր են, բայց Տերը նույնն է։
Եվ թեև ներգործությունները տարբեր են, բայց Աստված նույնն է, որ ամեն ինչ ներգործում է բոլորի մեջ»։
Եվ հետո ասում է. «Այս ամենը ներգործում է մեկ և նույն Հոգին՝ յուրաքանչյուրին բաժանելով այնպես, ինչպես կամենում է»։
Բայց այժմ Սուրբ Գրքից տեսնենք Մակեդոնիոսի վկայությունները և համապատասխան պատասխաններ տանք դրանց։
Մակեդոնիոսի առարկությունները
ԺԲ
Նախ Մակեդոնիոսն ասում է, թե աղոթելը և բարեխոսելը Աստծուն վայել չեն։
Եթե այդ մասին խոսվում է, ապա դա մարդկային բնության պատճառով է։
Բայց Պողոսը Հռոմեացիներին ուղղված թղթում ասում է. «Սուրբ Հոգին բարեխոսում է անբարբառ հառաչանքներով»։
Նախ պատասխանում ենք, ինչպես ասում է Ոսկեբերանը, որ ավազանով նոր ծնվածները, ըստ շնորհների չափի, արժանանում էին իմաստության, թարգմանության և այլ պարգևների։
Այդպես էլ մեկը աղոթելու շնորհ էր ընդունում՝ կարգ ու կանոնով աղոթելու համար, որպեսզի մյուսներն էլ նրանից սովորեին աղոթել։
Դրա օրինակն այսօր մեզանում սարկավագն է, որին հոգի էին կոչում հոգևոր խոսելու պատճառով։
Իսկ նրանք Հոգի ասելով հասկանում են պահապան հրեշտակին, որը տրվել է մեզ պահպանելու համար։
Նա մեզ ուղղում է դեպի բարին և մեր աղոթքները մատուցում Աստծուն։
Այդ մասին Տոբիթի գրքում ասվում է. «Երբ դու՝ Սառան, աղոթում էիր, ես ձեր աղոթքը մատուցեցի Սրբի առաջ»։
Բայց հենց Մխիթարիչ Հոգու մասին էլ այս խոսքը կարելի է այսպես հասկանալ։
Որովհետև Սուրբ Գրքում սովորություն կա Աստծուն վերագրելու այն գործը, որ կատարվում է մարդկանց միջոցով։
Ինչպես Նա ասաց Աբրահամին. «Այժմ իմացա, որ դու աստվածավախ ես», այսինքն՝ այժմ մարդկանց հայտնեցի քո երկյուղածությունը։
Նույնպես և Հոգու բարեխոսելն այսպես է. Նա մեր սրտերում ներշնչում է, որ աղոթքով բարեխոսենք, այսինքն՝ խնդրենք այն, ինչ Աստծու փառքի համար է։
Երկրորդ՝ ասում են, թե առաքվելը փոքրին է պատշաճում մեծից։
Բայց Որդին ասում է. «Երբ գա Մխիթարիչը՝ Սուրբ Հոգին, որին Հայրը կուղարկի Իմ անունով»։
Պատասխանում ենք, որ ինչպես Որդին է ասվում առաքված Հորից և Հոգուց, ըստ այն խոսքի՝ «Տեր Աստված ուղարկեց ինձ և Իր Հոգին», և դա ոչ թե փոքրության, այլ կամքի միության պատճառով է։
Նույնպես և Հոգու առաքվելը նվազություն չի ցույց տալիս, այլ Հոր և Որդու հետ Նրա կամքի միասնությունը։
Երրորդ՝ ասում են, թե շարժվելը հատուկ է արարածին։
Բայց Ծննդոցում ասվում է. «Աստծու Հոգին շրջում էր ջրերի վրա»։
Եվ Հովելն ասում է. «Իմ Հոգուց կհեղեմ ամեն մարմնի վրա»։
Պատասխանում ենք, որ ոմանք Աստծու Հոգի ասելով հասկանում են օդը, որի բնական տեղը ջրերի վրա է։
Դարձյալ՝ շարժվելը վերագրվում է ոչ միայն Սուրբ Հոգուն, այլև Հորը և Որդուն, ըստ այն խոսքի. «Լսեցին դրախտում քայլող Տեր Աստծու ձայնը», և նաև՝ «Իջնեմ և տեսնեմ՝ արդյոք նրանց աղաղակի համեմատ գործե՞լ են»։
Բայց այսպիսի շարժումները չեն ցույց տալիս, թե Աստված արարած է։
Ուրեմն դրանք չեն ցույց տալիս նաև, թե Սուրբ Հոգին արարած է։
Իսկ Հովելի ասածը՝ «Իմ Հոգուց կհեղեմ», հեղելը այլ բան չէ, քան առաքելը։
Եվ սա ցույց է տալիս Հոգու շնորհների տարածվելը մեկից դեպի շատերը։
Չորրորդ՝ ասում են, թե տրտմությունը կիրք է և Աստծուն չի կարող վերագրվել։
Բայց Եփեսացիներին ուղղված թղթում ասվում է. «Մի՛ տրտմեցրեք Սուրբ Հոգուն»։
Պատասխանում ենք, որ մարգարեն ասում է. «Տերը բարկությամբ զայրացավ ժողովրդի վրա»։
Սա Աստծու մեջ կիրք լինելը չի նշանակում, այլ մեղավորների գործերի համար պատիժը։
Նույնպես, երբ խոսվում է Հոգու տրտմության մասին, դա այն պատճառով է, որ ինչպես տրտմածը հեռանում է իրեն տրտմեցնողից, այդպես էլ Սուրբ Հոգին հեռանում է մեղավորից։
Հինգերորդ՝ ասում են, թե եթե Սուրբ Հոգին բնությունն առնում է Հորից, ապա դառնում է Նրա Որդին, որովհետև որդի է կոչվում նա, ով հորից ունի նույն տեսակի բնությունը։
Իսկ եթե չունի Հայր Աստծու բնությունը, ուրեմն Աստված չէ։
Պատասխանում ենք, որ թեև Հոգին բնությունն ունի Հորից, սակայն ոչ թե ծնունդով, ինչպես Որդին, այլ բխմամբ. ինչպես շունչն ու խոսքը հոգու էությունն ունեն տարբեր կերպերով։
Եվ ինչպես Ադամն իրենից առաջ բերեց Սեթին և Եվային՝ մեկին ծնունդով, իսկ մյուսին՝ ոչ ծնունդով։
Եվ երեքն էլ ունեն մարդկային մեկ և նույն բնությունը։
Այսպես էլ Սուրբ Հոգին հավիտենապես Հորից է ստացել էությունը բխմամբ, իսկ Որդին՝ ծնունդով։
Ուրեմն Սուրբ Հոգին հավասար Աստված է Հոր և Որդու հետ՝ նրանց հետ համաստեղծ, համագոյակից և փառակից։
Եվ այսքանն ասվեց մակեդոնացիների դեմ։
Նրանց դեմ, ովքեր ասում են, թե Հոգին բխում է Հորից և Որդուց։
ԺԳ
Այժմ գանք և տեսնենք նրանց մոլորությունները, ովքեր ասում են, թե Սուրբ Հոգին բխում է Հորից և Որդուց։
Նախ քննենք նրանց վկայությունները, ապա ներկայացնենք ճշմարիտ խոսքը։
Նախ՝ որպես պատճառ են բերում, որ Հոգին կոչվում է Քրիստոսի Հոգի։
Երկրորդ՝ որ Նա փչեց առաքյալների վրա և ասաց. «Առե՛ք Սուրբ Հոգին»։
Երրորդ՝ «Կգնամ և կուղարկեմ Նրան»։
Չորրորդ՝ «Ինձնից կառնի»։
Հինգերորդ՝ «Նա՛ կփառավորի Ինձ»։
Վեցերորդ՝ «Հոգին կենդանարար է»։
Յոթերորդ՝ Սուրբ Հոգին կոչվում է Աստծու մատը, իսկ Որդին՝ աջն ու բազուկը. ուրեմն Հոգին էլ Նրանից է։
Ութերորդ՝ ինչպես խոսքն է մտքից և բանականությունից, այդպես էլ Հոգին Հորից և Որդուց է։
Եվ ուրիշ նմանատիպ փաստարկներ։
Պատասխանում ենք. այն, որ Հոգին կոչվում է Քրիստոսի Հոգի, և որ Նա փչեց ու ուղարկեց Նրան, ասվել է այն պատճառով, որ Սուրբ Հոգու տարածվելը մարդկանց մեջ տեղի ունեցավ Քրիստոսի գալստյամբ։
Ըստ այն խոսքի. «Դեռ Հոգին չկար, որովհետև Հիսուսը դեռ փառավորված չէր»։
Եվ դարձյալ՝ Հոգին ելնում է Հորից և հանգչում Որդու վրա, իսկ Որդու միջոցով, որպես հայրական բարիք, բաշխվում է բոլոր արարածներին՝ երկնայիններին և երկրայիններին։
Ե՛վ մինչև մարմնանալը, և՛ մարդեղության ժամանակ։
Դրա համար էլ կոչվում է Քրիստոսի Հոգի։
Եվ դարձյալ, որովհետև այն ամենը, ինչ Հորն է, Որդունն է, ինչպես ասում է Տերը. ուրեմն Հոր Հոգին Որդու Հոգին է՝ միևնույն էության պատճառով։
Ի՞նչ է Հայրը տվել Որդուն, որ Նրան չտված լինի։
Իսկ երկրորդի վերաբերյալ ասում ենք, որ «Փչեց առաքյալների վրա» խոսքը ցույց է տալիս բխումը. ուրեմն, ըստ հրեշտակի խոսքի, Որդին ծնունդ է Հոգուց. «Նրանից ծնվածը Սուրբ Հոգուց է», ինչպես ասում է։
Բայց այս խոսքերը ցույց են տալիս, որ Նրանք միմյանց գործակից են։
Երրորդի վերաբերյալ ասում ենք, որ «Հոգին առաքվեց Որդուց» խոսքը նշանակում է, թե առաքումը սկսվեց Նրանից։ Ուրեմն նաև Որդին է ասվում, թե առաքվել է Հորից և Հոգուց, այսինքն՝ առաքումը սկսվել է Նրանցից։
Ըստ այն խոսքի. «Տեր Աստված ուղարկեց ինձ և Իր Հոգին»։
Բայց այս խոսքերը ցույց են տալիս կամքի համաձայնությունը։
Չորրորդի վերաբերյալ՝ «Ինձնից կառնի» նշանակում է՝ Իմ սկզբից կառնի և ձեզ կհայտնի։
Իսկ եթե «Իմը» ասելով Որդուց բխելն է նկատի առնվում, ապա ըստ քո խոսքի՝ մեկ այլ տեղում Հայրն էլ մարմնացած ես համարում։
Որովհետև Որդին ասաց. «Այն ամենը, ինչ Քոնն է, Իմն է», և հակառակը՝ «Ինչ որ Իմն է, Քոնն է»։
Բայց այս խոսքերը մեզ ցույց են տալիս միությունը։
Հինգերորդին պատասխանում ենք. եթե Հոգին փառավորում է Որդուն, ապա կասես, թե Նա սկիզբ է առնում Որդուց։
Տե՛ս՝ Հայրն էլ է փառավորում Որդուն, որ Նրա սկիզբն է, ըստ այն խոսքի. «Փառավորեցի և դարձյալ կփառավորեմ»։
Բայց այս խոսքերը բացահայտում են հավասար պատիվը։
Վեցերորդին պատասխանում ենք. եթե ասես, թե Որդին անկենդան է, քանի որ Հոգին Նրանից չի բխում, ապա ըստ քեզ Հոգին էլ անբան է, քանի որ Բանը չի ծնում։
Բայց միևնույն գոյության մեջ այսպիսի բաներ կարծելն ու ասելը մեծագույն հիմարություն է։
Յոթերորդի վերաբերյալ ասում ենք, որ Աստծու մատը երբեմն նշանակում է անձերի Երրորդությունը, ըստ այն խոսքի. «Ո՞վ երեք մատով չափեց երկրի ծանրությունը»։
Երբեմն նշանակում է շնորհների տարբերությունները, ինչպես ասվում է Երգ երգոցում. «Իմ ձեռքերը զմուռս կաթեցրին, և մատներս՝ զմռսված՝ դռան փականի վրա»։
Երբեմն նշանակում է միայն մեկ անձ, ըստ այն խոսքի. «Աստծու մատով եմ հանում դևերին»։
Երբեմն նշանակում է առավել մեծ զորություն, ըստ այն խոսքի, որ ասում էին եգիպտացիների մոգերը. «Սա Աստծու մատն է»։
Եվ Սուրբ Հոգին կոչվում է Աստծու մատ։
Նախ՝ ինչպես մատը մարմնի էությունից է, այդպես էլ Սուրբ Հոգին Աստծու էությունից է։
Երկրորդ՝ ինչպես մատով գրում կամ կատարում ենք մեր բոլոր գործերը, այդպես էլ Սուրբ Հոգին էր գրում մարգարեների մեջ, ըստ այն խոսքի. «Ո՞ր ժամանակին և ինչպիսի՞ ժամանակում էր Քրիստոսի Հոգին ներգործում նրանց մեջ»։
Եվ Որդին Հոգով կատարում էր հրաշքների բոլոր գործերը։
Ութերորդի վերաբերյալ ասում ենք, որ Սուրբ Հոգուն խոսքի օրինակով հասկանալը որոշ չափով ճիշտ է և որոշ չափով՝ սխալ։
Ճիշտ է, որովհետև ինչպես խոսքը մտքի և բանականության թարգմանն է, այդպես էլ Սուրբ Հոգին՝ Հոր և Որդու, ըստ այն խոսքի. «Նա Իրենից չի խոսի, այլ այն, ինչ լսի»։
Բայց սխալ է հետևյալ կերպ։
Նախ՝ արտասանված խոսքը նույնն է, ինչ մտքում պահված խոսքը։
Ուրեմն այս օրինակը վերացնում է Հոգու անձը։
Երկրորդ՝ խոսքը ձևավորվում է միայն բանականությունից և ոչ թե մտքից։
Ուրեմն այսպես մտածելը ցույց է տալիս, թե Հոգին միայն Որդուց է և ոչ թե Հորից, ինչը անհնարին հերձվածություն է։
Եվ քանի որ Սուրբ Հոգին բխում է միայն Հորից, տեսնենք դա նախ՝ հարցումներով։
Երկրորդ՝ օրինակներով։
Երրորդ՝ վկայություններով։
Եվ նախ՝ հարցումներից։
Ա) Նախ՝ այսպես։
Եթե ասում եք, թե Հոգին բխում է Հորից և Որդուց, ապա բխածը անձն է, թե՞ բնությունը։
Որովհետև եթե բնությունն է, ապա բնությունը բաժանեցիք բխողի և բխյալի միջև, ինչպես ծնողի և ծնվածի միջև, ինչը Մակեդոնիոսի և Արիոսի ուսմունքն է։
Իսկ եթե ասացիք, թե բխածը անձն է, ապա Հոգու երկու անձ ասացիք՝ մեկը բխած Հորից, մյուսը՝ Որդուց։
Եվ այսպես Երրորդությունը դառնում է Չորրորդություն։
Բ) Երկրորդ՝ հարցնում եմ՝ Երրորդության մեջ մեկ սկի՞զբ կա, թե՞ երկու։
Որովհետև եթե մեկ սկիզբ կա, ապա նրանց ասածը, թե Հոգին բխում է Հորից և Որդուց, սուտ է։
Իսկ եթե դրանք սկզբունքներ են, ապա ակնհայտ է, որ դրանք ներգործություններ են։
Եվ ըստ այսմ՝ գոյություն են ունենում երկու աստվածներ՝ մեկը բարու և մյուսը չարի արարիչը, ինչը անաստվածություն է։
Գ) Դարձյալ հարցնում եմ՝ Հայրը կարո՞ղ է բխեցնել Հոգուն, թե՞ անկարող է։
Որովհետև եթե կարող է, ապա Որդին Նրան հավասարակից չէ։
Իսկ եթե անկարող է, ապա Նրանից առաջ եկածներն էլ անկարող են, և նրանցից ոչ ոք Աստված չէ։
Դ) Դարձյալ հարցնում եմ՝ Սուրբ Հոգին մի մասո՞վ է բխում Հորից և մի մասով՝ Որդուց, թե՞ ամբողջությամբ Հորից և ամբողջությամբ՝ Որդուց։
Որովհետև եթե մասամբ է, ապա Հոգու բխումը անկատար է։
Իսկ եթե ամբողջությամբ է, ապա, ինչպես ասացինք, կա՛մ երկու Հոգի է լինում, կա՛մ Որդու բխումը դառնում է ավելորդ, ինչը խիստ հայհոյություն է։
Ե) Դարձյալ հարցնում եմ՝ Հայրն ու Որդին Հոգուն զույգո՞վ են բխեցնում, թե՞ ոչ միասին։
Որովհետև եթե զույգ և հավասար են բխեցնում, ապա նրանց մեջ կատարյալ բխեցնող չկա, քանի որ երկուսն էլ նույն բխեցնողի տեղում են։
Իսկ եթե ոչ միասին են բխեցնում, ապա կատարյալ բխեցնողը նա է, ոչ թե անկատարը։
Զ) Դարձյալ հարցնում եմ՝ Հայրն ու Որդին Հոգուն կարգո՞վ են բխեցնում, թե՞ առանց կարգի։
Որովհետև եթե կարգով են բխեցնում, ապա մեկը՝ մի ժամանակ, իսկ մյուսը՝ հետո։ Նա, ով առաջինն է բխեցնում, բխեցնողն է, ոչ թե վերջինը։
Իսկ եթե առանց կարգի են բխեցնում, ապա նրանցից բխածն էլ անկարգ է լինում, և այսպես ոչ ոք Աստված չէ։
Է) Դարձյալ հարցնում եմ՝ Հոգին բխո՞ւմ է անսկզբնից, թե՞ սկզբնավորից։
Որովհետև նա, ով առաջ է գալիս անսկզբնից, անստեղծ է և անվախճան, ինչպես Որդին և Հոգին՝ անսկիզբ Հորից։
Իսկ եթե առաջ է գալիս սկզբնավորից, ապա եղած և արարված է, ինչպես բոլոր արարածները եղան Որդու և Հոգու միջոցով։
Իսկ եթե Հոգին առաջ է գալիս և՛ անսկզբնից, և՛ սկզբնավորից, ապա լինում է և՛ անստեղծ, և՛ ստեղծված, ինչը մակեդոնական և ծանր հայհոյություն է։
Ուրեմն անսկիզբ և անվախճան Սուրբ Հոգին բխում է միայն անսկիզբ Հորից։
Ը) Դարձյալ հարցնում եմ՝ Որդին բխեցնում է Հորից բխա՞ծին, թե՞ չբխածին։
Որովհետև եթե բխեցնում է բխածին, ապա Որդու բխումն ավելորդ է, քանի որ Հայրը բխեցնում է Հոգուն։
Իսկ եթե բխեցնում է չբխածին, ապա ահա դուք ասում եք, թե Նա բխում է ոչ թե Հորից, այլ միայն Որդուց, ինչը սուտ է։
Թ) Դարձյալ հարցնում եմ. եթե Հոգու ամբողջ բխումը մեկն է և ոչ թե մաս, ապա եթե այդ մեկը բխեցնում է Հայրը, ուրեմն Որդին չի բխեցնում։ Իսկ եթե այդ մեկը բխեցնում է Որդին, ապա բխած Հոգին դառնում է Հոր թոռը, և ոչ թե Նրա բխումը։
Ժ) Դարձյալ հարցնում եմ՝ Հայրն ու Որդին նո՞ւյնն են բխեցնում։ Այդ դեպքում մեկի բխումն ավելորդ է, ինչպես ցույց տրվեց։
Իսկ եթե Հայրն այլ բան է բխեցնում, և Որդին՝ այլ, ապա Հոգին կրկնապատկվում է և այլևս մեկ չէ։
Այսքանն՝ ըստ հարցումների։
Երկրորդը՝ ըստ օրինակների։
Ա) Նախ՝ Հոգու բխումը ելում է, իսկ ելումը մեկի շարժումն է մյուսից։
Արդ, եթե Հոգին ելնում է Որդուց, ապա պետք է Որդուց ելնի դեպի Հայրը կամ դեպի մեկ այլ անձ։
Բայց Նա չի ելնում դեպի Հայրը, որովհետև Հայրը Որդուց որևէ բան չունի։
Եվ չի ելնում դեպի մեկ այլ անձ։
Բայց մեկ այլ անձ չկա։
Ուրեմն Նա Որդուց չի ելնում։
Բ) Դարձյալ՝ Սուրբ Հոգին ելնում է որպես արտաշնչված և բխած։
Արդ, ինչպես արտաշնչումը խոսքից չի ելնում, այնպես էլ Հոգին՝ Որդուց։
Գ) Դարձյալ՝ Սուրբ Հոգին Հորից է՝ ինչպես կամքը մտքից, իսկ Որդին՝ ինչպես իմացությունը։
Արդ, կամքը իմացությունից չէ, և Հոգին՝ Որդուց։
Դ) Դարձյալ՝ Սուրբ Հոգին բխում է Հորից՝ ինչպես ջերմությունը կրակից։
Արդ, տեսնում ենք, որ ջերմությունը լույսից չի բխում, այլ միայն կրակից։
Նույնպես Սուրբ Հոգին չի բխում Որդուց, այլ միայն Հորից։
Ե) Դարձյալ՝ Սուրբ Հոգին բխում է Հորից՝ ինչպես ծաղկի կամ խնձորի բույրը։
Արդ, բույրը գույնից չէ, այլ միայն մարմնից։
Նույնպես Հոգին Որդուց չէ, այլ միայն Հորից։
Զ) Դարձյալ՝ Սուրբ Հոգին ելնում է որպես կապ և միավորող. մեկը՝ որպես միջին, որը կապում է երկու ծայրերը, իսկ մյուսը՝ որպես երրորդ և ծայր։
Արդ, եթե Նա ելնում է Հորից և Որդուց, ապա լինում է որպես ծայր և երրորդ, և ոչ թե որպես միջին։
Ուրեմն Նա ելնում է ոչ թե Հորից և Որդուց, այլ Հորից՝ Որդու միջոցով։
Իսկ երրորդ՝ վկայություններից, հայտնի է, որ Սուրբ Հոգու բխումը միայն Հորից է։
Նախ՝ Փրկիչն Հովհաննեսի Ավետարանում Հոգու մասին ասում է. «Ճշմարտության Հոգին, որ Հորից է ելնում, Նա կսովորեցնի ձեզ ամեն ինչ»։
Եվ դարձյալ. «Ձեր Հոր Հոգին կխոսի ձեր մեջ»։
Երկրորդ՝ Պողոսն էլ Հռոմեացիներին ուղղված թղթում ասում է. «Նրա Հոգին, ով հարություն տվեց Հիսուսին»։
Երրորդ՝ մարգարեներն են վկայում։ Ինչպես Դավիթն ասում է Հոգու մասին. «Քեզնից է, Տե՛ր, կյանքի աղբյուրը», և ոչ թե ձեզնից։
Եվ Եսային Հոր անունից ասում է. «Իմ Հոգին կելնի»։
Չորրորդ՝ վկայում է նաև մեծն Դիոնիսիոսը, որն Աստվածային անունների մասին գրքում ասում է. «Անմարմին և անորոշելի Բարուց ծագեցին երկու լուսափայլություններ»։
Արդ, երկու լույսերն էլ մեկից են ելնում և ոչ թե մեկը՝ մյուսից։
Դարձյալ ասում է. «Որովհետև Հայրն է աստվածության աղբյուրը»։
Իսկ Որդին և Հոգին աստվածածնության՝ այսպես ասած՝ աստվածատունկ բողբոջներն են, ինչպես ծաղիկներ և գերագույն լույսեր։
Եվ դարձյալ ասում է. «Գերագույն աստվածածնության մեջ նրանք միմյանց հակադարձ չեն։
Որովհետև գերագույն աստվածության միակ աղբյուրը Հայրն է»։
Հինգերորդ՝ որովհետև ընդհանուր ժողովների կանոնները նրանց համար բավարար չափով սահմանել են հավատի դավանությունը։
Եվ այնտեղ Հավատամքի մեջ ասվում է. «Հավատում ենք Սուրբ Հոգուն, որ Հորից է», և Որդին չի հիշատակվում։
Նաև երեք սուրբ ժողովների կանոններով արգելված են նրանք, ովքեր այլ կերպ են քարոզում և ուսուցանում, քան այն, ինչ նրանք են ուսուցանել։
Վեցերորդ վկայությունը Քաղկեդոնի ժողովից է, որն ընդունում են նրանք և ոչ թե մենք։
Այնտեղ այսպես է գրված. «Ով ասի, թե Հոգին բխում է Հորից և Որդուց, նզովյալ լինի»։
Ուրեմն նրանք իրենց իսկ կանոններով նզովված են։
Յոթերորդ վկայությունը Դամասկոսցին է, որն ինքն էլ քաղկեդոնական է։ Նա ասում է. «Բացահայտորեն ասում ենք, որ Սուրբ Հոգին Հորից է», և Նրան
անվանում ենք Հոր Հոգի։
Արդ, Սուրբ Հոգուն Որդուց լինել չենք ասում, սակայն Նրան անվանում ենք Որդու Հոգի։
Դարձյալ, երբ ասվում է՝ «կլսի Հորից» կամ «կվերցնի»։
Չպետք է հասկանալ, թե Սուրբ Հոգու բխումը դեռ ապագայում էր լինելու, որովհետև այն հավիտենական էր։
Այլ այդպես ասվեց՝ ցույց տալու համար անչափելի հավիտենական աստվածությունը, որն ինքն իր մեջ պարունակում է բոլոր ժամանակները, այնպես որ աստվածային ելումները, թեև ապագա ժամանակների մեջ են, ինչ-որ կերպ ներկա են։
Որովհետև ինչպես այժմ կարող ենք ճշմարտապես ասել, թե Սուրբ Հոգին ելնում է Հորից, այնպես էլ ապագայի մասին կարող ենք ասել, թե Սուրբ Հոգին Որդուց չի ելնում։
Թեև այլևս չի ելնում, բայց այդպես չէ, որ Իր գոյությունն ու ճշմարտությունը ստացել է այնպես, որ այլևս երբեք չպիտի ստանա։
Ութերորդ վկայությունն այն է, որ սուրբ Գրիգոր Աստվածաբանն ասում է. «Որդին և Սուրբ Հոգին նման են երկու ճյուղերի, որոնք մեզ են ուղարկել իրենց փայլը»։
Ուրեմն Որդին և Սուրբ Հոգին Հորից են ելնում՝ որպես երկու ճյուղեր, և ըստ այսմ՝ մեկը մյուսից չի ելնում։
Դարձյալ Որդու մասին ճառում ասում է. «Դրա համար, մեր սահմանների վրա կանգնելով, ներս ենք առնում անձին, իսկ ծնվածին՝ Հորից դուրս ուղարկվածին»։
Եվ դարձյալ ասում է. «Երկյակից մեկը շարժվեց և մնաց եռյակում։
Եվ սա է մեզ համար Հայրը, Որդին և Սուրբ Հոգին։
Մեկին ասում ենք ծնող և առաջ ուղարկող՝ անախտ և անժամանակ»։
Դարձյալ Հավատի մասին ճառում ասում է. «Պահիր, ինչպես իմ խոսքն է, մեկ Աստծուն՝ Հորը, որպես Որդու և Հոգու մեկ պատճառ»։
Դարձյալ ասում է. «Լսում ես ծնունդի մասին՝ մի՛ քննիր, թե ինչպես։
Լսում ես, որ Սուրբ Հոգին առաջ է եկել Հորից՝ մի՛ հարցուփորձիր, թե ինչպես, որովհետև քննելը հանդգնություն է, հավատալը՝ բարի գործ, իսկ ճանաչելը՝ հավիտենական կյանք»։
Եվ մենք, համաձայն լինելով այս սուրբ և ուղղափառ վարդապետություններին, այսպես դավանում և խոստովանում ենք Սուրբ Հոգի Աստծուն՝ որպես բխում Հայր Աստծուց, ըստ այն խոսքի. «Հոգին, որ Հորից է ելնում»։
Եվ որպես Աստծու Որդուց առնող՝ ըստ այն խոսքի. «Ինձնից կառնի»։
Որովհետև բխումն այլ բան է, իսկ առնելը՝ այլ։
Այսպես՝ Հոգին բխում է Հորից, ինչպես Որդին ծնվում է Հորից։
Բայց այն ամենը, ինչ ունի Հայրը, Որդունն է, և Քրիստոսն Աստծու զորությունն ու իմաստությունն է։
Իսկ Հոգին Որդու իմաստությունից և զորությունից է առնում և բաշխում արարածներին։
Օրինակ՝ Սուրբ Հոգին մեզ համար բխում է աղբյուրից։ Արդ, աղբյուրի սկիզբը շարժվում է ծովից, հասնում ակունքին, և ակունքից էլ բխում է դեպի մեզ։
Ուրեմն Հոգու առաջ գալու սկզբնաղբյուրը Հայրն է, ինչպես ասվում է շարականում. «Որ Հոր շարժումով աղբյուրից առաջ է բխել»։
Եվ այն հասնում է Որդուն՝ որպես ակունք, իսկ Որդուց հեղվում է դեպի մեզ։
Այսպես ենք ասում, թե Նա Որդու Հոգին է։
Դարձյալ՝ Սուրբ Հոգին ելնում է Հորից և առաքվում Որդուց, և ինքնիշխան կամքով Իր շնորհները փչում է նրանց վրա, ում կամենում է և որքան կամենում է։
Առաջինի մասին առակն ասում է. «Տերը տալիս է իմաստություն»։
Երկրորդի մասին՝ «Նրա երեսից՝ գիտություն»։
Երրորդի մասին՝ «Իմաստությունը կգա քեզ մոտ»։
Եվ պետք է իմանալ, որ ինչպես Աստծու Որդին կոչվում է Բան, այնպես էլ Սուրբ Հոգին կոչվում է Խոսք՝ ըստ այն խոսքի. «Ինչ որ լսի, կխոսի և գալիքը կպատմի»։
Նախ՝ որովհետև խոսքը մտքից է առաջ գալիս, ինչպես մտքում պահված բանն է ծնվում։
Եվ Սուրբ Հոգին բխում է Հորից, ինչպես Բանն է ծնվում։
Երկրորդ՝ խոսքն ունի Բանի և մտքի իմաստը։
Եվ Սուրբ Հոգին ունի Հոր և Որդու իմաստությունը։
Երրորդ՝ խոսքը հայտնում է Բանի և մտքի գիտությունը։
Նույնպես Սուրբ Հոգին հայտնում և ուսուցանում է Հոր և Որդու գիտությունը։
Չորրորդ՝ խոսքը բնությամբ նույնն է Բանի և մտքի հետ։
Եվ Սուրբ Հոգին բնությամբ նույնն է Հոր և Որդու հետ։
Հինգերորդ՝ ինչպես անձն այլ է, խոսքն՝ այլ, և միտքը՝ այլ։
Նույնպես Հոր անձն այլ է, Բանինը՝ այլ, և Սուրբ Հոգունը՝ այլ։
Եվ Սուրբ Հոգու մասին այսքան։
Գլուխ Է՝ Մեծ ցանկից
(Պրակ Ա) Ընդդեմ մարդադավան նեստորականների։
Նրանք ասում են, թե Բանը մարմնի մեջ բնակվել է որպես տաճարում։
Հակաճառություն նրանց գրքերի դատարկաբանություններին։
Նրանք ուրանում են մարդացած Աստծու բնությամբ միավորությունը և ասում, թե աստվածային փառքին հասել է միայն բնակությամբ և որդեգրության շնորհով, ինչպես պնդում են նեստորականները։
Նրանց առաջին սխալն այս է։
Ինչպես ասում է առաքյալը. «Դրա համար ծնկի եմ գալիս մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի Հոր առաջ, որպեսզի Նա բնակվի մեր սրտերում»։
Եվ դարձյալ ասում է. «Դուք Աստծու տաճար եք»։
Ուրեմն մենք էլ Աստծու տաճար ենք։
Եվ եթե Նա էլ բնակարան է, ապա մեզնից առավել ոչինչ չունի։
Երկրորդ՝ եթե Նա որդիությունն ունի շնորհով և ոչ թե էությամբ, ապա այն ունի մասամբ և որոշ չափով, ոչ թե աստվածության ամբողջ լրումը, որովհետև շնորհը մասնավոր պարգև է։
Ապա ինչպե՞ս է Հովհաննեսն ասում. «Նրա լրումից մենք բոլորս շնորհ ընդունեցինք»։
Երրորդ՝ նրանք չեն խոստովանում մեկ Որդի և Տեր Հիսուս Քրիստոսին, ինչպես ասում են առաքյալներն ու սուրբ հայրերը։
Այլ հարկադրաբար խոստովանում են երկու որդի՝ մեկին՝ բնությամբ, մյուսին՝ շնորհով։
Ուստի, ըստ նրանց, մեկը տվողն է, մյուսը՝ առնողը. այսինքն՝ Բանն ու մարդը։
Չորրորդ՝ ամեն ինչ, որ մեկ ուրիշից է ընդունված, կարող է նաև հետ վերցվել։
Իսկ եթե Նա որդիությունն ու մյուս հատկություններն ունի արտաքինից, ապա կասկած կա, որ երբևէ կարող է մերժել այն, ինչ ստացել է։
Հինգերորդ՝ Հովհաննեսի Ավետարանն ասում է. «Նրանց իշխանություն տվեց Աստծու որդիներ լինելու»։
Իսկ եթե Նա որդիությունն ունի շնորհով, ապա ինչպե՞ս կարող է մեկին տալ այն, ինչին Ինքը հազիվ է արժանացել։
Վեցերորդ՝ եթե մենք շնորհով որդեգրվածներիս կերպարանքով նմանվում ենք ճշմարիտ և բնությամբ Որդուն, ապա եթե Նա էլ մեզ նման է շնորհով, անհրաժեշտ է, որ Նա ևս ունենա վերին բնությամբ Որդի՝ մարմնացած, որի նմանությամբ մենք էլ շնորհով որդի ենք դառնում։
Յոթերորդ՝ եթե մենք, ինչպես որ ենք ծառայության լծի տակ, այդպես էլ Նա է, ապա ինչո՞ւ է Ավետարանի առակում ծառաներից հետո որդին ուղարկվում, և այգու մշակները, տեսնելով նրան, ասում են. «Սա է ժառանգը, սպանենք նրան»։
Ինչո՞ւ է Նա Ինքն էլ ասում. «Եթե ճշմարիտ Որդին ձեզ ազատի, ազատ կլինեք»։
Եվ Պետրոսին ասում էր. «Որդիներն ազատ են»։
Ութերորդ՝ Որդին Ինքն ասաց. «Ես եմ ճշմարտությունը»։
Եվ եթե Նա ամեն ինչ ունի արտաքինից և ուրիշից ստացած, ապա ինչպե՞ս է ասում, թե Ինքն է ճշմարիտը։
Ուրեմն, ըստ նրանց, ստեց Նա, որի մասին ասվում է. «Նա մեղք չգործեց, և Նրա բերանում նենգություն չգտնվեց»։
Իններորդ՝ «Նրա առաջ ամեն ծունկ պիտի խոնարհվի», ասում է առաքյալը։
Արդ, եթե Նա երկրպագության արժանի է և Աստված՝ Աստծու բնակության պատճառով, ապա ուրեմն մի պահի համար Աստված դարձավ և բնությամբ օտար է։
Մարդուն երկրպագելու պատճառով պարտավորված եղան ոչ միայն մենք՝ երկրավորներս, այլև երկնավորները։
Տասներորդ՝ եթե Նա Աստված է և երկրպագության արժանի՝ բնակության պատճառով, ապա ոչ միայն Նա պիտի Աստված լինի, այլև բոլոր երկնավորներն ու երկրավորները, որոնք իրենց մեջ Աստծուն են բնակեցնում և այդ պատճառով աստվածներ են կոչվում։
Տասնմեկերորդ՝ եթե Նա Ինքն է բնակարան և տաճար, ապա մեզ էլ Իր բնակարանն ու տաճարն է դարձնում։
Ապա Նա Իր տաճարներում Աստծու նման չի լինի, այլ՝ տաճար՝ տաճարի մեջ։
Տասներկուերորդ՝ եթե Նրա բնակության պատճառով Նրա մարմինը ուտելի է, ինչպես Նա Ինքն ասաց. «Իմ մարմինը ճշմարիտ կերակուր է», ապա այն ուտողները մարդակեր գազաններ կլինեն, ոչ թե Աստծու Որդու մարմինն ու արյունը ճաշակողներ։
Տասներեքերորդ՝ եթե Նրա մարմինը կենարար է բնակարան լինելու պատճառով,
ապա ուրեմն բոլոր բնակարանների մարմիններն էլ կենարար կլինեն, ինչը նույնիսկ մտքով պատկերացնելն անհնար է։
Տասնչորսերորդ՝ եթե Նրա մահվամբ ու չարչարանքներով մենք բոլորս փրկվեցինք, և մեր փրկությունը սոսկ մարդու փրկություն է,
ապա այն Աստծով չեղավ, այլ՝ մարդով։
Այսպիսով մարգարեն սուտ է հանում մարդու փրկության մասին խոսքը։
Եվ Նա կլինի փրկիչ՝ փրկված, ու փրկարար՝ փրկված։
Տասնհինգերորդ՝ Նա համբարձվեց և նստեց Հոր աջ կողմում։
Արդ, եթե Նա Որդի է և Հոր հետ գահակից դարձավ, ապա այդպիսով վերացվում է Հոր աջ կողմում նստելու մասին խոսքը, որը Հորն է հատուկ և վայելուչ, և Նա դառնում է գահակից ու աթոռակից։
Տասնվեցերորդ՝ մանավանդ որ խիստ անվայել է ծառային Տիրոջ կողքին կարգել, իսկ ստեղծվածին՝ Ստեղծողի, երբ նրանք բնությամբ տարբեր են։
Տասնյոթերորդ՝ եթե մարմնով ծնվածը առանձին մարդ է, ապա ուրեմն Նրա ծնողը Աստվածածին չէ, այլ՝ մարդածին։
Տասնութերորդ՝ ուրեմն Հայրը ստում է, երբ ասում է. «Դա է Իմ սիրելի Որդին»։
Նույնպես և աշակերտները, ինչպես Պետրոսը, որ Քրիստոսին խոստովանեց Աստծու Որդի։
Տասնիններորդ՝ եթե Նա առանձին մարդ է, ապա հետևում է, որ բնությունը, կամքը և ներգործությունը բաժանված ու կրկնակի են. այդժամ Բանը մարդացած չի լինի, այլ մարդը բնակությամբ բարձրացած կլինի Բանի փառքին։
Քսաներորդ՝ այսպես Երրորդությունը կդառնա չորրորդություն, և աստվածային բնության ու անձերի մեջ թիվ ու հավելում կլինի, եթե առանձին մի բան է մարդը, և մեկ այլ բան՝ Աստված։
Եվ Նեստորի կարծիքից բազում այլ հայհոյություններ էլ են հետևում։
Սուրբ եկեղեցին անիծում և մերժում է դրանք։