Read in the reader, with word lookup
Քարոզգիրք, որ կոչվում է Ձմեռան հատոր · 1/18
Թարգմանությունը՝ Նախագիր · մեքենայական (Claude), խմբագրում է՝ serjhnn · CC BY-SA 4.0
Այս սուրբ Մատյանի նախադրությունը։
Շարադրված ամենայն հայոց գերընտիր և սրբազան կաթողիկոս Տեր Ղազարի կողմից։
Ղափանցի Մահտեսի Շահնազարի խնդրանքով։
Կազմված մեր սուրբ Հոր՝ յոթնալույս վարդապետ Գրիգոր Տաթևացու կողմից։
Տպագրված սուրբ առաքյալներ Թադեոսի և Բարդուղիմեոսի, և մեր սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի օգնությամբ։
Եվ արագահաս վկա սուրբ Մինասի։
Սուրբ Էջմիածնի լուսակառույց, տիրանկար և անհաղթելի աթոռի հայրապետության օրոք՝ ամենայն հայոց եռաերանելի, գերընտիր և երջանիկ աստվածաբան Կաթողիկոս Տեր Ղազարի։
Եվ Երուսաղեմի Քրիստոսակոխ սուրբ վայրերի պատրիարքության օրոք՝ Տեր Գրիգոր սրբազան և աստվածաբան վարդապետի։
Եվ այս Կոստանդնուպոլիս քաղաքի պատրիարքության օրոք՝ Տեր Հովհաննես սրբազան, աստվածաբան, գրասեր և տոնասեր Վարդապետի։
Վերը գրված մեր սրբազան վեհի հրամանով։
Նաև վերը գրված երկու սրբազան պատրիարքների հրամանով։
Կոստանդնուպոլսում՝ սուրբ Աստվածածնի բազմահավաք եկեղեցու հովանու ներքո։
Ղափանցի Մահտեսի Շահնազարի ջանքով և ծախսով։
Թվին՝ ՌՃՁԹ։
Հունվարի Ժ։
Այս սուրբ Մատյանի նախադրությունը։
Շարադրված ամենայն հայոց գերընտիր և սրբազան կաթողիկոս Տեր Ղազարի կողմից։
Ղափանցի Մահտեսի Շահնազարի խնդրանքով։
Աստվածահրաշ ճառագայթներից՝ գիտության լուսավորության համար, անճառելի իմանալիների նշույլներն աղբյուրի պես բխեցին։
Գերփայլ ծագումով ներքևում եղող ամեն ինչը բազմազան զարդարելով պարփակեց, և շնորհների ու պարգևների հեղումով՝ միշտ ճոխացնելով հրաշալի է դարձնում, ըստ տիեզերքի հոգեշունչ քարոզչի, թե՝ «ամեն բարի տուրք և ամեն կատարյալ պարգև վերևից է իջնում՝ լույսերի Հորից»։
Արդ, գիտության պարգևներն են, որով հավատը պահվում և զորանում է, և ինչպես մարդու ուժերը զորանում են զենքով, այնպես էլ առաքինությունները զորանում են պարգևներով։
Եվ պետք է իմանալ, որ հավատն անզեն է առանց հոգևոր գիտությունների և պարգևների, և ոչ ոք երբեք չի կարող համարձակվել և ընդդիմանալ հերձվածողներին և եկեղեցու վնասակարներին, ինչը հայտնի է առաքյալներից, որոնք թաքնվում էին տներում և փակում դռները՝ նախքան Աստծո Հոգու իջնելը։
Բայց Սուրբ Հոգու շնորհներն ու նրա առատաբուխ պարգևներն ընդունելուց հետո՝ դուրս ելան և զինվեցին հակառակորդների դեմ։
Ինչպես և Պողոսն էր, որ Գամաղիելի ոտքերի մոտ սովորելով օրենքն ու մարգարեներին, պարծենում էր իբրև քաջամարտիկ զինվոր հոգևոր պատերազմում։
Նաև պատվիրում էր աշակերտին գրկել գիտությունը, որպեսզի կարողանա մխիթարել վարդապետության ողջամտությամբ և կշտամբել հակառակորդներին։
Եվ դարձյալ հորդորում է գրքերի ընթերցանության՝ ասելով. «մանկությունից գիտես սուրբ գրքերը, որոնք կարող են քեզ փրկության հասցնել Քրիստոս Հիսուսի հանդեպ հավատի միջոցով» քանզի ամբողջ Գիրքն աստվածաշունչ է և օգտակար՝ վարդապետության և խրատի, և հանդիմանության և ուղղության համար»։
Եվ մեկ ուրիշը, թե՝ «աղբյուր կելնի Տիրոջ տնից և կջրի վիճակների ձորը»։
Եվ Դավիթը. «Քեզնից է, Տեր, կյանքի աղբյուրը»։
Նաև Եսային. «երկիրը լցվեց Տիրոջ ամեն գիտությամբ, ինչպես շատ ջրերով»։
Եվ Տերը. «հավատացյալների որովայնից գետեր կբխեն, ասում էր. և թե՝ «ով ծարավ է, թող գա ինձ մոտ և խմի»։
Եվ քանի որ այս շնորհների ներգործությունները տարբեր են երկնային տունկերի՝ բանական մարդկանց մեջ, որոնք երկնաստեղծ ձեռքով են մշակված, քանզի սնուցում է, հարդարում, ծաղկեցնում և աստվածազգիներ է կազմում։
Ոմանց՝ առաքյալներ, ոմանց՝ մարգարեներ, ոմանց՝ հովիվներ և վարդապետներ՝ պաշտամունքի գործի և Քրիստոսի մարմնի շինության համար, ըստ Պողոսի։
«Նրանք, որոնց Աստված դրեց եկեղեցում, սրանք են. նախ՝ առաքյալներին, երկրորդ՝ մարգարեներին, երրորդ՝ վարդապետներին, որ ամեն դարում և ժամանակում փոխում է. բարեկամներ և մարգարեներ է կազմում, ըստ իմաստունի, և այս ամենը կատարում է միևնույն Հոգին և բաշխում է յուրաքանչյուրին, ինչպես կամենում է, ըստ հավատի չափի»։
Եվ պետք է իմանալ, որ Աստծո Որդու գալստյան խորհուրդը, որ դարերից և ազգերից ծածկված էր, ժամանակի լրման մեջ հայտնվեց։
Իսկ նախ խորհրդաբար, իբրև նկարագրություն, տրվեց արդարներին թերի հայտնությամբ։
Ինչպես Մովսեսին՝ մորենու մեջ, և Ահարոնին՝ գավազանի մեջ։
Աղբյուր բխեցրած վեմի մեջ, և ոսկե սափորի մեջ, տախտակների և ծովի, և գետի, և Գեդեոնի գեղմի, և Իսահակի ծննդյան և նրա ողջակիզման մեջ։
Արդ, ինչպես տնօրինության բոլոր խորհուրդները նախօրինակներում երևացին։
Նույնպես թաղման և հարության խորհուրդը Հովնանի մեջ դրոշմվեց, ուստի հրեշտակն ասում էր մարգարեին, թե՝ «արքայի խորհուրդները ծածկելը բարի է, մինչև որ լրանան ժամանակները, և վերանան օծումները, և գան հավիտենական արդարությունները, ըստ Դանիելի. այն ժամանակ արժան է Աստծո գործերը փառքով հայտնել»։
Սա և Տերն էր ասում. «ոչ ոքի չասեք այդ տեսիլքը, մինչև որ մարդու Որդին հարություն առնի». որը Աստծո Որդու գործերի կատարման ժամանակ պատմեցին և բացահայտ քարոզությամբ հռչակեցին փառավոր մարդիկ՝ առաքյալները, ավետարանիչները և ճշմարտության վարդապետները։
Եվ գործարանների կազմի պես ունենալով մաքուր տեսություն, էակների գիտության զարմանալի քննությամբ, լուսավորվեցին և լուսավորեցին, քանզի աշխարհի ստեղծման և նորոգության ժամանակ առաջինն էին ամեն ինչի գիտակները և մարդկային ազգերի իմաստունները։
Իբրև նավաստի՝ նավում, իշխան՝ քաղաքում, և զորավար՝ պատերազմում, հոգի՝ մարմնում, և միտք՝ հոգում։
Ինչպես և սքանչելի հոգեկիրը՝ հին և նոր կտակարանների գիտակը, նաև փիլիսոփայական արհեստներին վարժ՝ իմաստասիրության և ճարտասանության գլուխների և մասերի բաժանման մեջ, և պատմիչների վեպերում, եկեղեցու երանելի արեգակը և վարդապետների պայծառագույն ակը՝ սուրբ Գրիգորը, հավատի արթուն և աննիրհ հովիվը և քրտնաջան վերակացուն։
Եվ թեպետ վերջինների մեջ երևաց, բայց առաջիններից գերազանց գտնվեց, և թեպետ մարմնապես հետո երևաց և փայլեց, սակայն իմացականապես սկզբնատիպ, նախատիպ և մշտնջենավոր էր Աստծո մոտ՝ նրա կամքի մեջ, որով նա միշտ արարիչ է, և ըստ Դիոնեսիոսի, թե՝ գերագույն էությամբ նախասահմանեց և առաջ բերեց էակներին. «և նրանց, որոնց նախասահմանեց, ասում է Պողոսը, նրանց և կոչեց. և թե՝ «ընտրեց մեզ աշխարհի լինելուց առաջ». և մեկ այլ տեղ, թե՝ «նախասահմանեց մեզ իր կամքով»։
Արդ, այս երջանիկը րաբունիներից է, որ բերանը բացելիս բխեցնում էր կենդանի ջուրը երկնային պարգևներով, որով մարում էր մեղքերի հուրը, որ բանսարկուից էր վառվում, և կենարար վարդապետությամբ լուսավորում էր հոգիները, իսկ սքանչելիքներով նորոգում էր մարմինները, քանզի գրեց այն ամենը, որոնց օգուտը քարոզվում է եկեղեցու մեջ։
Բնականը, որ կոչվում է Ադամից՝ բարու հանդեպ հոժարություն, կամքի մեջ տնկված։
Եվ Նոյի բարոյականը՝ բարքերի մեջ տնկված և արմատացած, որով արդարացավ առանց գրի և առանց հրամանի՝ սիրելու կուսությունը։
Նաև Մովսեսի գրավորը, որ ասաց դնել դռների սեմերին, գրել և կապել բազուկներին և խորհել ցերեկ և գիշեր։
Նույնպես և մարգարեականը՝ արևի ճառագայթ ջինջ հայելու և հստակ ջրերի մեջ, որի լույսով միավորվեցին գալիքների հետ։
Նաև ավետարանականը, որ տրվեց առաքյալներին հողմի հնչյունով և հրեղեն լեզուների միջոցով։
Եվ վարդապետական կանոններն ու խրատները՝ Աստծո խորունկ խոսքերի մեկնությունը՝ ժողովրդի հոգիների փրկության համար։
Ոչ մասնավոր շնորհով և ոչ ժամանակավոր, այլ լրությամբ և ամեն օր նրանց հետ լինելով և նրանց հետ հանդես գալով, որ խոսեցին, գրեցին և քարոզեցին տիեզերքին։
Եվ սրանք հավաքելով օգտակարության համար, գործածության մեջ դնելով՝ քարոզների գրքերը կազմելու համար՝ ճշմարտության աշակերտների աստվածամուխ խոսքերով։
Որ զարդարեց ծերունական, համառոտ և հոգեբուխ, ամենընդունակ իմաստության տաճարը՝ գեղեցիկ արքունական պալատը և երկնքի արքայի ճեմարանը, ողջախոհ անձանց համար ցնծալի բազմածաղիկ բուրաստանը՝ Ձմեռան հատորը։
Ունի և Ամառան հատորը՝ քարոզելով ողջ տարին, ներառելով տերունական և բոլոր սրբերի տոնախմբությունները, որոնք ներբողական մեկնությամբ պատմում է եկեղեցու պայծառության և տոնասեր մարդկանց ուրախության համար։
Նաև ունի շատ աստվածային գրվածքներ՝ երկնապարգև շնորհներով լցված, ինչպես հայտնի է իր Հարցմանց հիշատակարանից, և լիակատար պատմություններից, և մեր կողմից հարմարեցված ցանկալի դրախտից։
Քանզի այս Երանելի Այրը՝ իմաստության աղբյուրը, անմիջաբար ստանում էր իմաստությունը Սուրբ Հոգուց՝ Աթոռների նման, և բաշխում էր ուղիղ ընթացող աշակերտներին, և շնորհքով Քերովբեակերպ էր, ինչպես արեգակը կեսօրին, փայլեցնելով սրբերին և առաքինիներին, որ եկեղեցում են։
Եվ բավականությամբ պայծառ էր, ինչպես լուսինը մութ գիշերին, լուսավորելով մեղքերով խավարածներին և աղտոտվածներին, նաև կշտամբում էր հերձվածողներին և հերետիկոսներին՝ վանելով Քրիստոսի հոտից։
Եվ մաքրում էր աշակերտներին Սերովբեների նման օրեցօր լուսավոր խոսքերով, և պայծառացնում էր ջինջ հայելու պես։
Եվ ըստ Տերությունների՝ ստանում էր աստվածազարդ առաջին վարդապետներից և բաշխում էր վերջին աշակերտողներին, և կարգավորելով ըստ յուրաքանչյուրի Իշխանությունների՝ մյուսներին էլ ըստ կարգի գեղեցկապես հարմարեցնում էր։
Եվ ըստ Զորությունների քաջալերում էր մանուկներին հոգևոր պատերազմի՝ պահքով և աղոթքներով դևերի դեմ աղոթողներ լինելու։
Որը և աստվածազարդ աղերսով իշխանաբար խափանում էր դևի չար հոժարությունն իրենից և իր այլ ընկերներից։
Եվ Պետերի պես կառավարում էր հայկազյան ազգը։
Եվ Աստծո Բանի մեծագույն տնօրինությունը Հրեշտակապետերի պես միշտ ուսուցանում էր՝ պահապան և դետ լինելով տղամարդկանց և կանանց, Հրեշտակների պես զգուշացնելով աստվածիմաստ վարդապետությամբ։
Արդ, որովհետև մեր սուրբ վարժապետն այս մարդկային բնությունից անմարմինների վարքով մաքրվեց, և առաքինությունների միջոցով Աստծուն հպվեց, մեծ լուսատուից և սքանչելի Մեսրոպից, և հրաշազարդ Օձնեցուց հետո սա գտնվեց մեր ազգի չորրորդ լուսավորիչը և եկեղեցու պարծանքը, ուրեմն եթե բոլոր լեզուները մի տեղ հավաքվեն, չեն կարող ըստ արժանվույն ներբողական խոսքերով գովել։
Քանզի Աստված Հոգին մշտապես երթևեկելով գալիս էր սրա մոտ և բացում էր աստվածային գրքերի բոլոր իմաստները՝ նախնի Ադամի պես, և մաքուր աղոթքներ էր մատուցում Աստծուն սուրբ սրտից՝ իբրև բանավոր պատարագ Աբելի օրինակով, և հոգով վեր էր բարձրանում երկինք՝ ավելի քան Ենովքը, որը և մեր Նոյը կազմեց աստվածախոս լեզուն՝ որպես տապան, և այս մատյանը՝ հավատացյալներին ծովածուփ աշխարհից և մեղքերի հեղեղից ապրեցնելու համար։
Արդ, իր մտքի ծնունդը՝ աղոթքների բանավոր պտուղները, մատուցում էր Աստծուն հավատի Հոր և Իսահակի պես, քարոզությամբ ծնում էր բոլոր հավատացյալների մտքերում, ուստի անդրանկությունն առավ բազում վարդապետներից և եղավ անդրանիկ՝ Իսրայելի պես։
Տիրոջ պատգամներն ու հրամանն Աստծուց առնելով՝ ուսուցանում էր ժողովուրդներին Մովսեսի օրինակով, և Հեսուի պես ցամաքեցնում էր մեղքերի գետը հավատացյալների առաջ վարդապետության խոսքով, և միշտ ուրախանում էր նրանց համար, որ Տիրոջ օրենքով էին գնում, ինչպես Սամուելը, սուգ անելով մեղսասերների վրա, որ գնում էին Աստծո կամքին հակառակ։
Եվ քանի որ Դավթի պես ելավ պատերազմի Գողիաթի նման դևերի և երկատողների դեմ, սպանեց նրանց խոսքով և երկինք հրավիրող աղոթքներով։
Քանզի այս վարդապետության միջոցով աշխարհին ճանաչելի եղան աստվածապարգև երկու կտակարանները, ինչպես Սողոմոնը Իսրայելին ճանաչելի եղավ երկու կանանց դատաստանով։
Եվ մեզ պետք չէ երկարել։
Քանզի հասավ մարգարեական շնորհների, բարձրացավ առաքելական պատվի, ելավ քահանայության աստիճանին, և ծայրագույն վարդապետության գահին եկավ եկեղեցական ճոխությամբ։
Ավետման այս երանելի ծնունդը մանկության տարիներին հրաշքներ և սքանչելիքներ էր գործում, և Տիրոջ զորությունը նրա մեջ էր։
Ինչպես մի օր սրա բարեպաշտուհի մայրը երազում տեսավ մեր սուրբ Լուսավորչին, որ իր ձեռքին ուներ մի կանթեղ՝ լույսը նվազած, և ասաց նրան. Աստված լսեց քո աղոթքները և իմ միջնորդությամբ քեզ բարեգույն զավակ տվեց, բայց վերցրու այս կանթեղը և պահիր քեզ մոտ, քանզի այն մանուկը, որ քեզնից պիտի ծնվի, նա կլուսավորի այս խավարած կանթեղը ուղղափառ դավանությամբ և ողջամիտ վարդապետությամբ։
Որն արդարև լուսավորեց և պայծառացրեց մեր ազգն ու եկեղեցին՝ գերազանց իմաստությամբ և հորդառատ քարոզությամբ, կարգերով և կրոնով, և այլ բազմազան անտանելի ճգնությամբ։
Արդ, սա Ամենասուրբ Հոգու հրավերով մանկության տարիներին հարեց յոթնալույս և ճառագայթածավալ մեծ վարդապետ Հովհան Որոտնեցուն, և նրանից սովորեց գիտության ուսումը և ուղղափառության հավատը՝ ըստ իրեն հրավիրողի պարգևի։
Որն օրեցօր փայլում էր Մեծ Հայքում և Տաթևի գերազարդ, տիեզերալուր աթոռում, որ գիտության և շնորհների աղբյուր է։
Նաև անվարժ մարդկանց առաքելաբար միշտ ուսուցանում էր Աստծո կյանքի խոսքը և առաքինության գործերը, քանզի հասարակաց հայր էր և եկեղեցու ախոյան։
Հավատի զարդարիչ և ճշմարտության կանոն, նաև Քրիստոսի հոտի վերակացու։
Իսկ մեր աստվածաբան վարդապետը՝ սուրբ Գրիգորը՝ Իմաստության տաճարը, Երկնային կառավարը, Օդագնաց թռչունը, Տիեզերքի անշիջանելի ճրագը, Պայծառագույն արուսյակը, Ընտրության անոթը, Սրբության տաղավարը, Ընծայության նվերը, Հեզության աղբյուրը, Խոնարհության գաղափարը, Համբերության արմատը, Հավատի հաստատությունը, Եկեղեցու պայծառությունը, Մարտիրոսների չարչարակիցը, Հայրապետների պսակը, Վարդապետների կանոնը, Խոստովանողների պարծանքը, Ճգնավորների պարագիրը, Հրեշտակների դասակիցը, երկնաթռիչ արծիվը, Հիվանդների բժիշկը, Ախտերի սատակիչը, Դևերի հալածիչը, Անապական տատրակը, Եվ յոթնարփյան շնորհների ընդունակը, որ ամեն ինչ էր ամեն ինչում, Գովելի՝ ըստ հոգու, և ցանկալի՝ ըստ մարմնի։
Արդ, Միտքը՝ լուսավոր, Հիշողությունը՝ պահող, Իմացումը՝ զարմանալի, Ցասումը՝ անբարկանալի, և հոգին՝ ողջախոհ։
Նաև մարմինը՝ սուրբ և անբիծ, առանց արատի, գագաթը՝ երկնանման, Աչքերը՝ ներս նայող, Ականջը՝ Աստծուն լսող, Ռունգերը՝ անուշահոտ, Շրթունքները՝ կամարաձև, Բերանը՝ աստվածախոս, Լեզուն՝ աստվածաբան, Ձեռքերը՝ անշոշափ, Գարշապարը՝ թեթևաընթաց, և ամբողջ անձը՝ բարիքների օրինակ, որի հիշատակն օրհնյալ լինի, ամեն։
Եվ մեր կողմից այսքանը բավական լինի այս խոսքի տեսության համար, և ովքեր կկամենան լիովին քննել այս աստվածախոս երջանիկի երանելի վարքն ու շնորհները, թող առաքինություն զգենուն, որպեսզի և նրա հոգուն արժանանան։
Եվ մենք այս խոսքի լրման ժամանակ ամեն բանական սեռից Օրհնյալին անլռելի ձայնով բարեբանենք, և նրա անսպառ շնորհների համար երկրպագությամբ գոհություն մատուցենք հավիտյանս հավիտենից, ամեն։
Նախերգանք՝ քարոզից առաջ։
Երանելին և միակ հզորը՝ թագավորների Թագավորը և տերերի Տերը, աստվածների Աստվածը և ողջ տիեզերքի Փրկիչը՝ մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը, որ միայն ունի անմահություն և բնակվում է անմատչելի լույսի մեջ, հրամայում է իր վարդապետության քաղցր խոսքով՝ ասելով։
«Մովսես մարգարեն»։
Մարգարեների հայրը և Աստծո անմիջական բարեկամը, տեսանողների պարագլուխը, Աստծո խորքերի մեծ հազարապետը, Քրիստոսի օրինակը և Իսրայելի ժողովրդի առաջնորդը, եռակի Աստվածությունից պատվվածը և արարչակից Սուրբ Հոգուց լցվածը, Աստծո տան վրա հավատարիմը և բերան առ բերան և դեմ առ դեմ Աստծո հետ խոսողը՝ սրբազան մարգարե Մովսեսը, հրամայում է՝ այսպես ասելով։
«Դավիթ մարգարեն»։
Բանավոր ձայնով քաղցրախոս քնարը և աստվածային խոսքով գեղեցկանկար երգարանը, իշխանական և ջահավոր Հոգու բարեհարմար տավիղը, անձը զմայլեցնող քնարը, Անեղի ծննդյան հայրը՝ ըստ մարմնառության, և նրա տնօրինության գրքերը պարզագույն իրերով հայտնողը, տեսանողներ կոչվածների խմբերում հանդես եկողը, և թագավորության սահմանում անպարտելի քաջակորովը, վերին շնորհների մշտաշարժ նվագարանը և Սիոնի մանուկներին իր երգերով հրավիրողը՝ հոգեպատում և սաղմոսահնչող սրբազան մարգարե Դավիթը, հրամայում է՝ ասելով։
«Աստծուց իմաստնացած Սողոմոնը»։
Աստվածային հանճարով լցվածը և իմաստությունների խորքերին հասածը, աշխարհի խրատիչը և ամբողջ հասարակության քարոզիչը, հանճարեղ թագավորը և մտքով լուսավորվածը, և մեծ գիտությունը գովողը՝ Աստծուց իմաստնացած Սողոմոնը, հրամայում է իր գրքում՝ ասելով։
«Համբերության նպատակը՝ երանելի Հիսուս Քրիստոսը»։
Մեծ համբերության նախահանդեսը և օրինակը, և աստվածպաշտության սիրո կանխագույն նպատակը, ուժգին կարծրությամբ ադամանդյա վեմը, և փորձության մեջ ընտիր գտնվածը, ինչպես ոսկին՝ բովում քննված, նահատակության ասպարեզում արիագույն զինվորը, և հակառակորդի դեմ մրցությամբ զորեղ զորականը, ապավենի հույսի երևելի ապացույցը, և արդարության արիների մեջ հավատարիմ ծառան, և անարատ կենցաղավարությամբ օրենքից գերազանցողը՝ երանելի նահատակ Հոբը, ավելացնում է իր խոսքերում այս։
«Կայծակով մաքրված Եսայի մարգարեն»։
Տերունական պատգամներում համարձակախոսը և հանդիմանական խոսքերում հռչակաբարբառը, իմանալի կայծակներով կենդանի ածուխը կրողը, և սերովբեներից ներքին շրթունքներով մաքրագործվածը, իմացական հպումով բարձունքներ վերամբարձվածը, և Հակոբի տնից եղող փառքի տեսանող գուշակներին գերազանցողը, և աստվածության խորհուրդների հավատարիմ հազարապետը, Էմմանուել մանկան ծննդյան ստույգ և ճշմարտախոսը, Սուրբ Հոգին ընդունած դասերում զարմանալին, իմաստնացածը և կայծակով մաքրված սուրբ մարգարե Եսային, հրամայում է իր խոսքերում՝ այսպես ասելով։
«Երանելի Պողոս առաքյալը»։
Հոգևոր անոթը և աստվածային իմաստության փողը, և եկեղեցու լուսավորիչը, երկրային հրեշտակը և երկնային փայլակը, երրորդ երկինք հափշտակվածը և անճառելիների տեսանողը, աստվածային բերանը, ընտրության անոթը, հավատարիմ տնտեսը, Քրիստոսի լեզուն, հեթանոսների առաքյալը, տիեզերքի վարդապետը, ընդհանուր և բոլոր ազգերի հոգևոր հայրը, պատվական քարերից իմանալի քաղաքի հիմքը, և Աստծո տան սյունը, որ գերազանցում է բոլոր տասներեք սրբազան առաքյալներին՝ մեծն Պողոսը, հրամայում է իր խոսքերում՝ ասելով։
Օգնիր, Սուրբ Հոգի, ճշմարիտ Աստված։
Եվ իմ սկսածը հասցրու ավարտին։
Սուրբ Աստվածածնի բարեխոսությամբ։
Մեր սուրբ Հոր՝ Գրիգոր Տաթևացու, Եռամեծի և քաջ հռետորի և անհաղթ փիլիսոփայի, և տեր Հովհաննես Որոտնեցու աշակերտի կազմած խրատական խոսքեր։
Հոգեշահ և իմաստության հանճարներ՝ տերունական տոների գովեստների մեկնության համար, սրբերի պատվի համար, տխմարների գիտության պատճառ, մանավանդ թախծած անձանց արտասուքի ողբի համար։
Առավել ևս ուղղափառ կարգերի ճշգրտության և չարափառների բարբաջանքների ոչնչացման համար։
Գլուխ առաջին. Քարոզ տարեմուտի մասին։
Նաև ժամահարի և զանգակի խորհրդի մասին։
Եվ թե՝ Քրիստոսը տարի է, Դավիթ մարգարեի խոսքի վրա, որ ասում է։
«Փող հնչեցրեք ամիսների գլխին՝ մեր տարեկան նշանավոր օրը»։
Տերունական տոներին և նշանավոր օրերին փող հնչեցրեք, ասում է Դավիթ մարգարեն
«Սաղմոս առեք և օրհնություն տվեք, աղաղակեք առ Աստված օրհնության ձայնով»։
Սա և ինքը՝ Աստված, օրենսդիր Մովսես մարգարեի միջոցով հրամայեց բոլոր տարեմուտի օրերին և տարվա բոլոր ամսագլուխներին, որ քահանաները խորանում փող հնչեցնեն և բոլորին Աստծո տաճարը հավաքեն։
Եվ ցնծության տոներով և գոհությամբ երկրպագություն մատուցեն Աստծուն, որ ժամերի և ժամանակների արարիչն է, և իր խնամքով շարժում է տարին, պտտեցնում և կատարման հասցնում, ուստի փող էին հնչեցնում և բոլորին՝ մեծերին և փոքրերին միասին, հավաքում էին Աստծո տաճարը։
Սա և մենք ունենք այժմ զգալապես և խորհրդապես՝ մեր հայրերից օրենքով ավանդված, ամեն տարի տարեմուտն ու տոները ցնծությամբ և ուրախությամբ կատարել միմյանց հետ համաձայնությամբ։
Եվ նրանց պես զգալի նյութը կրկին է՝ փողը արծաթից և պղնձից, նույնպես և մենք ունենք ժամահարներ՝ երկաթից և փայտից։
Եվ դարձյալ կրկին զանգակը՝ արծաթից և պղնձից խառնված։
Որ ամեն ժամ հնչում է և զարթնեցնում քնից և կանչում տոների և աղոթքի տեղը՝ նրանց նմանությամբ։
Եվ ունի բազում խորհուրդ, որ կտեսնենք։
Նախ՝ փողի և զանգակի հնչյունից, և ապա՝ տերունական խորհրդի օրերից։
Եվ նախ՝ ժամի և զանգակի հնչյունի առաջին խորհուրդն այս է։
Քանզի երբ Նոյն Աստծուց հրաման առավ տապանը կազմելու, քանի որ մարդկանց պատճառով ջրհեղեղ պիտի գար աշխարհի վրա, և Նոյը հարյուր տարում ամբողջ տապանն ավարտեց ըստ Աստծո հրամանի։
Եվ երբ կամենում էր բոլոր կենդանիներին հավաքել, փայտե ժամահար առնելով՝ զարկեց, և երբ կենդանիները՝ գազանները և անասունները, եկան նրա մոտ, մաքուրներից յոթական առնելով, իսկ անմաքուրներից՝ երկուական, մտցրեց տապանը, և ապրեցին ջրերի հեղեղից։
Նմանապես և այժմ սուրբ եկեղեցին տապան է աշխարհի ծովի մեջ, և ժամահարը հնչելիս հավաքվում ենք եկեղեցիներում՝ սրբերը և անսուրբները, մեղավորները և արդարները, և ապրում ենք մեղքերի ջրհեղեղից։
Երկրորդ՝ ինչպես Մովսեսը երկու փող շինեց, և քառասուն տարի չվելիս և իջևանելիս փողեր էին հնչեցնում, նմանապես և մենք զանգակի հնչյունի միջոցով չվում ենք եկեղեցիներ, որ չարիքներից հեռու անապատ է, և այնտեղ մարմնով դադար ենք առնում և աղոթքներ մատուցում։
Եվ ինչպես ոտքերով եկեղեցի ենք ընթանում, նույնպես մտքով երկինք ենք ելնում՝ մեր հույսին և առաջնորդին՝ Քրիստոսին, նվիրելով մեր աղոթքները, և այնտեղ դադար ենք առնում, որ չարիքներից հեռու անապատ է և սրբերի ու հրեշտակների տեղ։
Երրորդ՝ երբ նրանք փող էին հնչեցնում, հավաքվում էին այլազգիների դեմ պատերազմի, քանզի այն էր նշանը, նույնպես ժամահարի և զանգակի հնչելիս սպառազինվում ենք պատերազմի թշնամու՝ սատանայի դեմ, ինչպես ասում է առաքյալը. «Մենք պատերազմ չունենք մարմնի դեմ, այլ այս խավարի աշխարհակալների դեմ»։
Եվ մեր զինվորության զենքը մարմնավոր չէ, այլ հոգևոր։
Եվ դարձյալ՝ «առեք հավատի վահանը, և հագեք արդարության զրահը, և Հոգու սուրը, որ Աստծո խոսքն է, որպեսզի կարողանաք չարին դիմադրել չարության օրը»։
Չորրորդ՝ երբ օրենքի և քավության և այլ իրերի մասին մի ծածուկ խորհուրդ էր լինում, փող էին հնչեցնում և ազդարարում ժողովրդին, նույնպես և երբ քավության այս խորհուրդը, որ աղոթքն ու պատարագն է, որ միասին հավաքվելով կատարում ենք, դրա համար արևելքում՝ սուրբ խորհրդի ժամանակ, հնչյունով, ձայնով և ժամով և գլխաբաց աղաչում ենք Քրիստոսին՝ մեղքերից քավվելու և նրա շնորհներին և ողորմություններին արժանանալու համար։
Հինգերորդ՝ երբ ամսամուտ էր լինում, լուսինը նորանալիս, կամ տարեմուտ և այլ տոներ՝ ըստ հնի, փողեր էին հնչեցնում և մարմնական ուրախություն և ցնծություն էին կատարում։
Նույնպես և մենք տարեմուտին և գլխավոր տոներին զանգակ ենք հնչեցնում և ցնծությամբ հռչակավոր մեծամեծ տոների տոն և նախատոնակ ենք կատարում։
Նրանցը փողերի տոնն էր, իսկ մերը՝ առաքյալներինը, քանզի առաքյալները տիեզերքի փողեր եղան և ամբողջ աշխարհը կոչեցին Քրիստոսին երկրպագելու։
Իսկ ամսամուտը լուսինը նորանալիս՝ Աստվածածին Մարիամ Կույսի ծննդյան տոնն է, քանզի Մարիամ թարգմանվում է լուսավորություն։
Իսկ տարեկան տոնը մեր Փրկիչ Քրիստոսի և Աստծո հարության, կամ համբարձման տոնն է։
Եվ Հոգու գալստյան։
Քանզի կատարեց տնօրինության խորհուրդը հարությամբ, և հարությամբ մեզ հարություն շնորհեց, և համբարձմամբ մեզ նստեցրեց Հոր աջ կողմում, և Սուրբ Հոգին առաքելով՝ մեզ լցրեց բազմադեմ շնորհներով և զանազան պարգևներով, նույնպես և մյուս բոլոր տոները՝ վարդավառը, սուրբ խաչը և այլն, այսպես են խորհրդածվում, սա է նշանակում զանգակների հնչյունը տերունական և երևելի տոներին։
Վեցերորդ՝ զանգակների հնչյունը փողի ձայնի օրինակն է վերջին գիշերին, երբ Գաբրիելի փողը գոչի, բոլոր մեռելները միասին հարություն կառնեն և միասին կընթանան դատաստանի՝ Քրիստոսի առաջ։
Նույնպես ժամահարի և զանգակի հնչյունը հանկարծակի զարթնեցնում է մեզ քնից և այլ զբաղմունքներից, և հարության խորհրդով վեր ենք կենում և միասին ընթանում եկեղեցի, և ընկնում ենք Քրիստոսի առաջ՝ դատապարտելով մեզ, հիշում ենք մեր մեղքերը և Քրիստոսից ողորմություն ենք խնդրում արտասվալից ողբով և մեծ հառաչանքով։
Այսպես մեծ է ժամի և ժամահարի խորհուրդը, որ ամեն օր հնչում է մեր ականջներին։
Եվ դարձյալ զանգակը կախված է բարձր տեղից։
Քանզի հրեշտակապետը երկնքից է, որ փողը գոչում է։
Եվ նախ երկնքում է գոչում և վերևից կանչում է երկինքը, և ապա իջնում է երկիր և զարթնեցնում մեռելներին, դրա համար ժամահարը նախ զարկում են եկեղեցու դռներին, և ապա հեռավորների մոտ։
Եվ ինչպես զանգակի ձայնը այլ է և աննման մարդու և կենդանիների ձայնին։
Նույնպես հրաշալի փողի ձայնն այլ է բոլոր երևելի արարածներից։
Եվ ինչպես սա ուրիշի կողմից է զարկվում և ձայն հնչեցնում, նույնպես և Քրիստոսի զորությունն ու հրամանն է, որ հրեշտակապետի ձայնով մեռելներին հարություն է տալիս։
Եվ ինչպես բոլոր եկեղեցիներում է զարկվում, նույնպես փողի գոչյունը բոլոր ազգերում է զարկվում, քանզի յուրաքանչյուր հրեշտակ, որ ազգի վերակացուն է, հնչում է այն տեղում, ուր ազգի առաջնորդն ու գլխավորն է։
Ինչպես մեր հայոց ազգինը՝ Վիրապում, և հռոմեացիներինը՝ Հռոմում, և այլն։
Նույնպես և հրեշտակը, որ ծովի պահապանն է, այնտեղ է հնչում և այնտեղից հարություն տալիս։
Եվ նա, որ ցամաքի պահապանն է, երկրի վրա է հնչում և հարություն տալիս։
Եվ ինչպես զանգակը գիշերը երեք անգամ է հնչում, նույնպես հրեշտակը երեք անգամ է փողը հնչեցնում։
Առաջինով՝ հոգիները բերում է մարմինների մոտ։
Եվ երկրորդով՝ մարմինները հավաքում է և զարթնեցնում։
Եվ ապա վերջին փողով մեռելները հարություն են առնում և ելնում Քրիստոսին ընդառաջ։
Քանզի ինչպես այն ժամանակ Սինա լեռան վրա Աստված երևաց հրով և մեգով, փողով և որոտմամբ, նույնպես վերջին՝ մյուս անգամ գալստյան ժամանակ Քրիստոսը հրով է գալիս դատելու։
Քանզի հուրն ունի լույս, որ լուսավորում է արդարներին և սրբերին, և այրող է, որով պատժում է մեղավորներին, և մեղավորների տեսությունը խավարում է, և չեն կարող տեսնել Քրիստոսի փառքը, այլ միայն ահավոր և զարհուրելի ձայնը։
Թե՝ «Գնացեք ինձնից, անիծյալներ, հավիտենական կրակը»։
Սա է նշանակում ահավոր փողի որոտն ու ձայնը, որի մասին Մովսեսն ասում էր. «զարհուրած եմ և դողում եմ»։
Եվ ժողովուրդը երեսի վրա ընկնելով՝ ասում էր. «Մովսեսը թող խոսի մեզ հետ, և ոչ Աստված»։
Նույնպես մեղավորներն այն օրը «լեռներին կասեն, թե՝ ընկեք մեր վրա, և բլուրներին, թե՝ ծածկեք մեզ աթոռի վրա նստող Գառան բարկության երեսից»։
Եվ ինչպես քաղցրությամբ խոսում էր Մովսեսի հետ և ցույց էր տալիս իրեն և տալիս էր տասը բանից օրենքի պատգամները։
Նույնպես քաղցրությամբ կանչում է արդարներին՝ ասելով. «եկե՛ք, իմ Հոր օրհնյալներ, ժառանգեցեք կյանքը, և իշխանություն կառնեք տասը քաղաքի վրա և տասը զգայարանով զարդարված՝ տասը քաղաքի վրա։
Եվ հրեշտակների ինը դասի հետ՝ տասներորդ դասը կլինեն նրանց հետ խառնված, և կտեսնեն Քրիստոսի երեսը, և կզարդարվեն և կպայծառանան հավիտենական խնդությամբ։
Ինչպես ասում էր Դավիթը.
«ես արդարությամբ կերևամ քո երեսին, և կհագենամ քո փառքի երևալով»։
և ինքն ասում էր. «դարձյալ կտեսնեմ ձեզ և կուրախացնեմ, և ձեր ուրախությունը ոչ ոք ձեզնից չի խլի։
Այսպես մեծ խորհուրդ ունի ժամահարը և զանգակի հնչյունը։
Դրա համար ասում է. «փող հնչեցրեք ամիսների գլխին՝ մեր տարեկան նշանավոր օրը»։
Այս՝ փողի մասին։
Իսկ խորհրդի օրերի մասին, երբ կատարում ենք տարեմուտը և տարեկանը, և ուրախանում ենք մարմնով և միմյանց պարգևներ մատուցում։
Եվ սա առանց խորհրդի չէ, որից բազմաթիվներից քիչը կասեմ։
Առաջին խորհուրդը. ինչպես սովորեցինք իմաստուններից, թե լեզուների բաժանման ժամանակ յոթանասուներկու տանուտերերը գնացին յուրաքանչյուրն իր տնով և ազգով իրենց աշխարհը, ինչպես Նոյն էր բաժանել՝ հեռու կամ մոտավոր տեղերում։
Եվ երբ հասան, այն օրը տարեմուտ կարգեցին իրենց ազգի համար։
Եվ սովորեցրին ազգին և որդիներին՝ այն օրը պատվել և մեծարել ունեցվածքի տուրքերով։
Երկրորդ՝ որովհետև Աստված հրամայեց Իսրայելի որդիներին։
«Այս ամիսը ձեզ համար ամիսների սկիզբը կլինի, և տարվա առաջին ամիսը կլինի։
Գեր ոչխար կառնեք և կզոհեք, և Եգիպտոսից դուրս կելնեք։
Ճշմարիտ օրինակով՝ Քրիստոս Գառան, որ մեզ համար պատարագվեց և մեզ հանեց մեղքերի եգիպտական ծառայությունից և իմանալի փարավոնից՝ սատանայից։
Արդ, ինչպես նրանց համար Նիսանն է առաջին ամիսը, և հռոմեացիների համար՝ հունվարը, և ուրիշների համար՝ մեկ այլ։
Նույնպես և մեզ համար տարվա ամիսների սկիզբը նավասարդ ամիսն է։
Որով նրանց նմանությամբ ուրախանում ենք մարմնավորապես և հոգեպես, քանզի մարմին ենք և հոգի, հոգով շնորհակալ ենք լինում միմյանցից և օրհնում ենք, և մարմնով նվերներ և պարգևներ ենք ընծայում իրար։
Երրորդ՝ ինչպես ասացինք, Մովսեսը հրամայեց քահանաներին ամեն ամսամուտին և տարեմուտին փող հնչեցնել և բոլորին հավաքել խորանի և տաճարի դռան մոտ՝ ցնծալու և Տիրոջով ուրախանալու, ինչպես ասում է մարգարեն. «փո՛ղ հնչեցրեք ամիսների գլխին՝ օրը»։
Սա և մենք ընդունեցինք նրանցից, ինչպես և մյուս բոլոր օրենքները, և օրինակը կատարում ենք ճշմարտության համեմատ, ինչպես պատարագն ու ողջակեզն ունենք հնից։
Նույնպես և սա ոչ թե ամսի բոլոր մուտքերին՝ ամսամուտերով և զանազան խտրություններով, ինչպես նրանք, այլ մասնավորապես տարվա սկիզբն ենք նշում և կատարում ուրախությամբ։
Չորրորդ՝ որովհետև սուրբ Բարսեղը, երբ պիղծ Հուլիանոսը սատկեց, հավաքված ունեցվածքը բաժանեց ժողովրդին, և Կեսարիայում նոր տարի անվանեց, որից սովորելով՝ ամեն տարի յուրաքանչյուր ազգ իր ամիսները կատարում է ոսկով և արծաթով, ինչպես սուրբ Բարսեղը՝ խնձորով և այլ պտուղով։
Ինչը և հույների և վրացիների ազգը, խմորից մարդաձև հաց եփելով, բասիլ է կոչում՝ Բասիլիոսի հիշատակի համար։
Հինգերորդ՝ դարձյալ տարվա սկզբին հավաքվում ենք միասին և գոհությամբ երկրպագություն մատուցում Աստծուն, որ անցած տարին խաղաղությամբ անցկացրեց մեր վրա, և աղոթքներ և խնդրանքներ ենք մատուցում նրան, որ գալիք մյուս տարին խաղաղությամբ և շրջապատող տարիներով պահի։
Վեցերորդ՝ որովհետև երբ տեսնում ենք, որ անցած տարին բոլորեց և անցավ, մտածում ենք և իմանում, թե մեր ամբողջ կյանքն անկայուն է և շարժական, և ոչ մնայուն։
Ո՛չ մեծությունը, ո՛չ փառքը, ո՛չ ուրախությունը, ո՛չ հեշտությունը և ո՛չ այլ բան, այլ ամեն ինչ փոփոխվում է և գնում, ինչպես հին տարին գնաց, քանզի դրա համար ենք տարի կոչում, որ մեր ամբողջ կյանքը՝ այս կենցաղի հեշտությունը, իր հետ տանում է և գնում, և մեզ մոտ չի մնում։
Ուրեմն անբանաբար և անհոգությամբ չզբաղվենք անցավոր կյանքով, այլ բարին գործենք։
Քանզի ամեն ինչ մարդը կրկին գտնում է, բայց հասակը, որ մարդու վրա փոխվում է, և ժամանակը, որ անցնում է, չի կարող գտնել։
Յոթերորդ՝ այն է իմանալ տալիս, որ տարվա սկզբին սկսում ենք և ընթանում օրեցօր, և դարձյալ կատարման ենք գալիս՝ մոտենալով մյուս տարուն։
Սա նշանակում է, որ մենք սկսել ենք հողից, և երկրի վրա երկարելով՝ ընթանում ենք դեպի գերեզման, վերջում ընկնում ենք սկզբի մեջ և կատարվում։
Քանզի ինչպես այս մարմինը հողից ելնելով՝ հող է դառնում, ինչպես Աստված ասաց. «հող էիր և հող կդառնաս»։
Նույնպես մեր հոգին Աստծուց ելավ և եկավ մարմնի մեջ, և դարձյալ ելնում է մարմնից և գնում Աստծո մոտ, ինչպես ասում է Սողոմոնը. «հոգին գնում է Աստծո մոտ, որ տվեց այն։
Եվ ինչպես որքան երկարում են տարիների օրերը, մոտենում են կատարմանը, նույնպես որքան երկարում ենք կյանքում, մոտենում ենք գերեզմանին և մահվանը։
Ութերորդ՝ տարվա տարեմուտն այն է կամենում ցույց տալ, որ մտածենք, որ հին տարին անցավ, նորը մտնում է, խորհենք, թե ինչ բարի գործ և ապաշխարություն գործեցինք անցած օրերում և տարիներում, որ մեզ տրվել են բարի գործերի և ապաշխարության համար, և մենք ոչինչ չկարողացանք գործել և ոչինչ չշահեցինք, քանզի անցած ժամանակը գնաց և չկա, իսկ գալիքի մասին չգիտենք, թե ինչ կգործեմ՝ բարի, թե չար։
Այսօր դա պետք է մտածել և հոգալ։
Իններորդ՝ երբ տեսնում ենք, որ փոփոխական ժամանակը նախանցյալ տարի անցավ, և այժմ նոր տարի սկսվեց, և սա ևս անցնելու է, ուրեմն մտածենք, որ պետք չէ մեզ անշարժ և անփոփոխ մնալ սովորական մեղքերում, այլ զղջումով և ապաշխարությամբ շարժվենք դեպի բարին։
Եվ ինչպես հավելյալ հինգ օրերը միջոց եղան հին և նոր տարվա միջև, նույնպես և մենք հինգ զգայարանների ապաշխարությունը միջոց դնենք մեր և մեր մեղքերի հին գործերի միջև, և ապա նորոգվենք առաքինության գործերով։
Տասներորդ՝ այն տեսնենք, թե ինչպես հին տարին անցավ և գնաց և չկա, նույնպես հավատում ենք Աստծուն, թե այսպես փոխում և ջնջում է մեր հանցանքների ձեռագիրը, երբ փոխվում ենք զղջումով, և նա կարող է փոխել մեր մեղքերը և անցկացնել մեր մեղքերի պատուհասը, և թե հոգևորը՝ հանդերձյալում։
Ինչպես ասում է մարգարեի միջոցով. «ես եմ, որ ամպի պես ջնջում եմ քո անօրենությունները, և քո մեղքերը չեմ հիշի»։
Արդ, այսպես մեծ է տարեմուտի օրերի խորհուրդը։
Դրա համար հայրերը սահմանեցին այս օրը պատվել և մեծարել և ուրախ լինել հոգևոր և մարմնավոր ուրախությամբ, ինչպես ասում է մարգարեն. «սաղմոս առեք և օրհնություն տվեք, աղաղակեք առ Աստված»։
Եվ սա ևս պետք է իմանալ, որ մեր և բազում քրիստոնյաների տարեմուտն այժմ ձմռան եղանակին է, և ամռանը, և աշնանը։
Արդ, այս պատճառով վերևում ասվեց, թե երբ մեր նախնի հայրերը հասան յուրաքանչյուրն իր տեղը, նույն օրը տարեմուտ կարգեցին։
Արդ, նրանց նախնիները հասան գարնանը և ամռանը, և աշնանը և ձմռանը։
Եվ Հայկը, որ մեր նախնին է, հասավ հայոց աշխարհը այս եղանակին, և նույն օրը սահմանեց տարեմուտ։
Նաև առանց խորհրդի չէ, որ այս տոմարը մեզ հասնելով՝ այժմ ձմռան եղանակին ենք կատարում մեր տարեմուտը։
Նախ՝ որովհետև ձմեռնամուտին արեգակը սկսում է բարձրանալ հարավից դեպի մեզ, քանզի մինչև այժմ խոնարհվեց և հեռացավ մեզնից, քանզի ամբողջ երկնքում տասներկու կենդանակերպ կա, որ վեց կենդանակերպով անցնելով՝ խոնարհվում է, և վեցով՝ բարձրանում, այսինքն՝ Խեցգետնից մինչև Այծեղջյուր խոնարհվում է, և Այծեղջյուրից մինչև Խեցգետին բարձրանում։
Եվ բարձրանալով՝ մեզ մոտ կենդանություն է տալիս բույսերին և տունկերին, դրա համար այս ժամանակին, երբ արեգակը սկսում է բարձրանալ, դրեցին ամբողջ տարվա սկիզբն ու մուտքը։
Սա նշանակում է, որ նոր տարվա սկիզբը մենք սկսենք առաքինության բարձրությամբ և Քրիստոսի ջերմ սիրով, և գեղեցիկ, անուշահոտ վարքի բույս և ծաղիկ ստանանք։
Դարձյալ ձմռան եղանակին գիշերը սկսում է պակասել և ցերեկն ավելանալ, որ մինչև այս օրը մաս-մաս նվազում էր, և գիշերն ավելանում։
Սա ցույց է տալիս, թե այսուհետև պետք է մեզանում ավելացնենք գիտության լույսը և Քրիստոսի շնորհները, և մեղքի և տգիտության գիշերը պակասեցնենք մեր հոգուց, ինչպես ասում է առաքյալը. «ցերեկը մոտեցավ, և գիշերը մերժվեց, մի կողմ դրեք խավարի գործերը»։
Դարձյալ ձմռանն ամեն ինչ մեռնում է, քանզի նրա անունն այդպես է թարգմանվում, այսինքն՝ ձյունամեռ, քանզի ձյունից ամեն ինչ մեռնում է, բույսերը չորանում են, և ծառերը մերկանում, և ջրերը սառչելով պաղում են, և այս երկիրը դադարում է ծնունդներից։
Բայց երբ հաջորդում է գարունը և հնչում է հարավի հողմը, իջնում է գերազանց լույսը, և վերստին շարժում է այս երկիրը դեպի ջերմություն և ծնունդ և պտուղներ և մնացածը, ինչպես առաջ էր։
Նույնպես և մեղքերով մեռած հոգին սառչում է Աստծո սիրուց, և չորանում են բարիքների բոլոր բույսերը, և մերկանում է շնորհներից, և դադարում է բարի ծնունդներից, և գարշելի է դառնում ամեն իրի մեջ։
Բայց երբ Աստծո մարդասիրության շնորհները ազդում են մարդու վրա, որ հոգու գարունն է, դարձյալ վերստին շարժվում է դեպի բույս և ծաղիկներ և պտուղներ, ինչպես ասում է Երգում. «Զարթի՛ր, հյուսի՛ս, և արի՛, հարա՛վ, շնչի՛ր իմ պարտեզում և ծաղիկ»։
Դրա համար ձմռան ժամանակին դրեցին տարվա սկիզբը, որ մտքում պահենք մեր մեղքերի զազիր գործերը և մեր հոգում զղջանք, քանզի ով հիվանդությունը չի զգում, բժիշկ չի խնդրում։
Նույնպես և մենք, եթե մեր մեղքերի հիվանդությունը չենք զգում և տեսնում, բժշկության դեղն էլ չենք խնդրում, որ ապաշխարությունն է և զղջումը։
Դարձյալ ձմեռը նշանակում է մեր մահը և գերեզմանը, երբ մարմնով մեռնում ենք և դրվում գերեզմանում, ինչպես բոլոր սերմերը ծածկվում են երկրում և շարժվում գարնանը։
Նույնպես և մեր մարմինները մեռած և հողում թաղված են և փտում են մինչև բոլոր մարդկանց ընդհանուր՝ գարնան պես շարժող հարությունը։
Եվ ինչպես ձմեռն անգործ է և բոլոր գործերից դատարկ, ինչպես ասում էր անիրավության տնտեսը. «գործել չե՛մ կարող, մուրալ ամաչում եմ», քանզի մահից հետո գործել չի կարող, քանզի չունի մարմին և ձեռք, ո՛չ լալ և արտասվել, քանզի չունի աչքեր, ո՛չ խոստովանել և ո՛չ ապաշխարել, քանզի չունի լեզու, ո՛չ գտնել կարող է, քանզի ոչ ոք չի կորցնում իր բարեգործությունը։
Ո՛չ գողանալ կարող է, քանզի բարությունը դարձյալ երկնքում է, ո՛չ մուրալ կարող է, քանզի չեն տալիս և չեն ողորմում։
Ինչպես հիմար կույսերը խնդրեցին իմաստուններից և չստացան։
Եվ մեծատունը խնդրեց ողորմած Աբրահամից, և ջրի կաթիլի մխիթարություն չգտավ, նաև բոլոր գործերի դուռն այնտեղ փակ է, քանզի «սա՛ է ընդունելի ժամանակը, և սա է փրկության օրը», ասում է առաքյալը։
Դրա համար տարվա սկիզբը դրեցին ձմռանը, որպեսզի ամեն օր մտածենք այս կենցաղից ելքի մասին։
Եվ ինչպես անցավ նախանցյալ տարին, և այսօր նոր տարի եղավ, նույնպես և մեր առօրյա կյանքն անցնում է, և նոր է լինում մահվան և գերեզմանի սկիզբը։
Այս պատճառով սուրբ հայրերը տարվա սկիզբը դրեցին ձմռան եղանակին՝ նավասարդին։
Իսկ եթե մեկը հարցնի։
Ի՞նչ է ամիսների անունը, որոնց կոչում ենք նավասարդ, հոռի և այլն։
Վարդապետներն ասում են, թե այդ ամիսների անունները նախնի հայրերի անուններ են։
Ինչպես եբրայեցիներինը։
Նիսանը, որ մարդու՝ Ադամի կազմությունն է, Իարը, որ արդար Նոյն է, Սիվանը, որ Սեմն է, Թամուզը, որ Թարան է, Աբը, որ Աբրահամն է, և մյուսները նմանապես՝ ըստ մարգարեների կարգի։
Այսպես և հույների ամիսները՝ հունվարը ծննդյան ամիսն է, որ նրանց Հովան կոչված նախնին է։
Նույնպես փետրվարը, մարտը և ապրիլը իմաստասերների անուններ են, իսկ օգոստոսը՝ թագավորի։
Այսպես և հայոց ամիսները կոչված են Հայկի ծնունդների անուններով։
Չորսը՝ արու. Նավասարդ, Հոռի, Սահմի, Տրե։
Եվ մյուս երեքը՝ դուստր. Արեգ, Ահեկան, Մարերի։
Եվ երկու ամիսներն այդ եղանակների անուններով են՝ Մարգաց և Հրոտից։
Եվ ստույգ՝ բոլորն էլ այդ եղանակների անուններով են։
Քանզի նավասարդը Նոր է կոչվում, այսինքն՝ տարվա սկիզբ։
Եվ հոռին, որովհետև երկրագործներն ու մշակները ցորենը և գինին շտեմարաններում հորում և հավաքում են, քանզի հոռի իննին աշնանամուտ է ըստ հին հայկականի և Սարկավագի տոմարի, և մյուսները նմանապես թարգմանվում են տարվա եղանակների անուններով, որ չեմ երկարում։
Իսկ տարի՝ չորս պատճառով։
Նախ՝ որովհետև արեգակը տանում է տասներկու կենդանակերպերը և ավարտում։
Երկրորդ՝ որովհետև տանում է չորս եղանակները և ամիսները և շաբաթները, օրերը և ժամերը և մնացածը։
Երրորդ՝ որովհետև տանում է մեր ժամանակավոր կյանքը, դրա համար տարի կոչվեց, և տարին արեգակի շարժումն է կատարում։
Իսկ ամ է կոչվում երեք պատճառով։
Նախ՝ որովհետև արեգակը տասներկու կենդանակերպերում երեսուն-երեսուն օր համեմում է, և ապա ավարտում տարին։
Երկրորդ՝ որովհետև սրանով համեմում ենք մինչև մահ։
Իսկ ամիս կոչվում է լուսնից, քանզի երեսուն օրում շրջում է բոլոր կենդանակերպերը, որ առաջինները հինը և նորը տեսնելով՝ ասացին իմն օրինակ՝ ծննդով, մահով և նորոգությամբ, և ամիս կոչվեց։
Իսկ շաբաթը, որ յոթ օր է, կոչվեց յոթ մոլորակներից, որոնք են Զոհալը, Մուշթարին, Մառեխը, Արեգակը, Զոհրան, Օտարիդը և Լուսինը։
Եվ հները յոթ մոլորակները կոչեցին չաստվածների յոթ տուն։
Որոնք սուրբ հայրապետները փոխեցին և դրեցին շաբաթվա յոթ օրերի վրա։
Արեգակը կիրակի օր ասացին, որ տերունի է։
Եվ Լուսինը՝ երկուշաբթի, և մյուսներն ըստ կարգի։
Դարձյալ յոթ օրը, որովհետև այս կենցաղի տարիներով է լինում ամեն ինչ՝ թե բարի, թե չար։
Դարձյալ և ներքին շինվածքի այս յոթ տանուտերերը. Երիկամը, Սիրտը, Լյարդը, Լեղին, Փայծաղը, Թոքը և Միտքը։
Եվ սա ևս պետք է իմանալ, որ օրը ամսի և տարվա պատկերն է։
Քանզի տարին երեք հարյուր վաթսունհինգ օր է, և օրը միայն ցերեկը երեք հարյուր վաթսունհինգ մաս։
Քանզի արեգակն ամեն օր իր ընթացքը կատարում է քսանչորս ժամում և տասն ու կես մասում։
Եվ տասը մասերը ամսում հավաքվելով՝ տասը ժամ են լինում։
Եվ ամբողջ տարում կազմում են հավելյալ հինգ օրերը։
Իսկ կես մասը մեկ ամսում կես ժամ է լինում, և մեկ տարում՝ վեց ժամ, և չորս տարում հավաքվելով՝ մեկ օր է լինում՝ քսանչորս ժամ, և կազմում է նահանջը, և շարժում է տոներն ու եղանակները։
Իսկ վերադիրը լինում է լուսնի պակաս ընթացքից՝ այս օրինակով։
Քանզի արեգակի տարին երեք հարյուր վաթսունհինգ օր է, և լուսնի տարին՝ երեք հարյուր հիսունհինգ օր, տասնմեկ օր պակաս արեգակից, որ ամեն տարի տասնմեկ թիվ ենք դնում լուսնի վրա, որպեսզի հավասարվի արեգակին, և կոչում ենք վերադիր։
Եվ հավելյալ հինգ օրը արարչության հինգ օրերն են՝ Ադամի ստեղծումից առաջ։
Իսկ իննևտասներեքյակն այսպես է. քանզի լուսինը տարում երեք հարյուր հիսունչորս օր է և տասնինը մաս, որ տասնինը տարում լինում է երեք հարյուր վաթսունմեկ մաս, երեսունը մի ժամ արա, և տասներկու ժամը՝ մի օր, և սա է իննևտասներեքյակը, իսկ մեկ մասը հավաքվելով ՑՊԽ տարիներում երեք հարյուր վաթսուն մաս է, երեսունը մի ժամ արա, և տասներկու ժամը՝ մի օր, և սա է լուսնի մասերի կատարումը, նոր է լինում մի օր, որ ոմանք լուսնի կատարում են ասում։
Դարձյալ առաջ ասված ամիսների մասին։
Նավասարդը նավարկություն է նշանակում, երբ Աստծո Հոգին շրջում էր ջրերի վրա։
Հոռին խորհրդակցություն է նշանակում, երբ հուրն ուղարկեց ջրի մեջ և ամեն ինչ նկարեց։
Սահմին սահմանների երևումն է նշանակում, երբ հուրը և ջուրը բաժանեց միմյանցից։
Տրեն տերունական խորհուրդն է նշանակում, երբ Աստված տիրեց արարածների վրա։
Քաղոցը Հոր և Որդու և Սուրբ Հոգու միմյանց հետ քննությունն է նշանակում՝ մարդուն պատկերով ստեղծելու համար։
Արացը՝ Աստծո այրին՝ Ադամին կազմելու համար, որին կավե ամանի պես այրելով թրծեց Հոգու սիրով։
Մեհեկանը հրեաների մոլորությունն է նշանակում, քանզի հրեաները մոլորությամբ կուրացան։
Արեգը առաջընթաց է՝ ըստ խոսքի ձայնի, և չկա, այսինքն՝ այսուհետև հին օրենքի կարոտություն չկա, քանզի ամեն ինչ Քրիստոսով նոր եղավ։
Ահեկանը դևերի վրա ահարկությունն է նշանակում՝ կռապաշտության և մեղքի, և սատանայի վրա։
Մարերին կույսից մարմնանալն է նշանակում՝ մեր իսկ բնությամբ և կերպարանքով։
Մարգացը՝ մարդ ծնվելով և Աստված ամբողջապես մնալով, և մեզ ծիլ տալով և ծաղկեցնելով և սրբելով՝ արեց իր մարմնի և արյան վայելողներ։
Հրոտիցը ժամանակների խորհրդակցությունը և կատարումն է նշանակում։
Մանավանդ Հոգու գալուստը։
Եվ երկրորդ գալուստը ահագին փառքով՝ ըստ Դանիելի։
Եվ հավելյալը՝ Աստված հաստատեց արարչությամբ, և այստեղ՝ երկնքի և երկրի և բոլոր եղածների հինգօրյա լինելության ժամանակին, միայն երկու մարդուց, հինգօրյա դատաստան պիտի լինի՝ բոլոր եղածները քննելու համար։
Եվ սրանց մյուս մանրամասն քննությունը թողնենք, որ ժամը չերկարի։
Եվ դառնանք մեր առջևում եղող խոսքին, որ ասում է. «փող հնչեցրեք ամիսների գլխին»։
Եվ պետք է իմանալ, որ այս օրը եղավ մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի մտնելը հրեաների ժողովարանը՝ գալիլեացիների Նազարեթում, որոնց մեջ սնվել էր, և գիտեին, թե ամենևին գրքեր չի սովորել։
Եվ տվեցին նրան Եսայի մարգարեի գիրքը, որ փորձեն, թե գրքերը չի իմանում, ապա ինչպե՞ս է քարոզում։
Եվ նա վեր կացավ կարդալու, և գտավ այն տեղը, որտեղ գրված էր. «Տիրոջ Հոգին իմ վրա է, որի համար և օծեց ինձ». մինչև այն տեղը, թե՝ քարոզելու Տիրոջ ընդունելի տարին և մեր Աստծո հատուցման օրը։
Ուստի ասաց. «այսօր կատարվեց այս գիրքը ձեր ականջներում»։
սա իր մասին վկայություն է նշանակում, որ ինքը եղավ ընդունելի տարին և նոր Իսրայելի սկիզբը և տարեմուտը։
Եվ սա՝ տասը պատճառով։
Առաջին՝ որովհետև տարին շարժվում է արեգակի ընթացքով։
և ինքը՝ Քրիստոսը, մեզ համար արդարության արեգակն է, որ ծագեց Հորից, և ծնվեց մորից, և լույս ծագեց աշխարհին, ըստ այն խոսքի. «ես լույս եկա աշխարհ, որպեսզի ով որ ինձ հավատում է, խավարի մեջ չմնա, այլ գա կյանքի լույսին»։
Երկրորդ պատճառ։
Քանզի տարեմուտը ամբողջ տարվա սկիզբն ու գլուխն է, և մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը մեզ համար եղավ անմահության և հավիտենական կյանքի հարության սկիզբը. «ննջեցյալների պտուղը և մեռելների անդրանիկը», քանզի նա է մարմնի՝ եկեղեցու գլուխը, և մենք՝ հավատացյալներս, նրա անդամներն ու մասերն ենք։
Քանզի նա հարություն առավ մեռելներից և մեզ խոստացավ կյանքի հարությունը, և նստեց Հոր աջ կողմում, և մեզ խոստացել է. «որտեղ ես եմ, այնտեղ և իմ պաշտոնյաները կլինեն»։
Դրա համար կոչվում է տարեմուտ և տարվա սկիզբ։
Երրորդ՝ կոչվում է տարեմուտ, որովհետև ինքը՝ մեր Տերը, եղավ մեզ համար տարեկան տոն և ամբողջ փրկության տոն, ինչպես հիսուներորդ հոբելյանական տարին թողության և ազատության և գործերից ու վաստակներից դադարի տարի էր։
Նույնպես մեր Տերը եղավ մեզ համար քավություն և մեղքերի թողություն, և ազատեց սատանայի ծառայությունից, և դիվամոլ կռապաշտություններից, և օրենքի գործերից ու վաստակներից դադարեցրեց, որ անօգուտ չարչարում էր և չէր կարող արդարացնել, ուստի հայտնի է, թե բոլոր մարգարեները և բոլոր հները, որ օրենքն ունեին, դժոխք էին իջնում և արքայություն չէին մտնում։
Մինչև ինքը՝ միածին Որդին, շնորհով և հավատով ձրի արդարացրեց մեզ առանց օրենքի գործերի, քանզի սրտով հավատալը արդարություն է գործում, և բերանով խոստովանելը՝ փրկություն, ինքը կոչվեց դուռ և ճանապարհ և մեզ մտցրեց Հոր մոտ։
Ինքը հատուցեց մեր պարտքերը և արդարացրեց, քանզի մեր բոլորի համար մահը ճաշակեց։
Ուստի կոչվեց ընդունելի տարի և մեր Աստծո հատուցման օր։
Չորրորդ՝ որովհետև տարեմուտը առաջին է և վերջին։
Քանզի առաջինն ու սկիզբն է նոր տարվա, և հին օրենքի կատարումը, և այս նոր շնորհների սկիզբը, ուստի ասում է. «չեկա օրենքը կամ մարգարեներին լուծելու, այլ լրացնելու»։
Քանզի միայն նա եղավ, որ իր դրած ամբողջ օրենքը լիովին կատարեց և մեզ արդարացրեց, դրա համար կոչվում է տարի։
Հինգերորդ՝ տարեմուտը նորի սկիզբն է, և դարձյալ հնի կատարումը՝ իր մեջ միավորված։
Նույնպես և մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը բոլոր արարածների սկիզբն ու արարիչն է. «քանզի նրանով եղավ ամեն ինչ, որ երկնքում է, և որ երկնքում է, և որ երկրի վրա է, ասում է առաքյալը»։
Եվ մարդը՝ արարածներից վերջինը և Բանի նախատիպ պատկերը։
Արդ, Աստված Բանը, որ Հորից առաջին ծնունդն է, եղավ վերջին, այսինքն՝ Աստված մարդացավ՝ պատկերն իր հետ միավորելով։
Վեցերորդ՝ ինչպես Մովսեսն ասաց. «եղավ երեկո և եղավ առավոտ՝ մի օր»։
Նույնպես ցերեկ և լույս է Աստված Բանը, և գիշեր՝ մարմինը, ինչպես ասում է Հովհաննեսը. «լույսը խավարի մեջ էր լուսավորում», և խավարը՝ սատանան, նրան չհասավ։
Ցերեկը և գիշերը մի օր են լինում, և Աստված Բանը և մարմնի ծածկույթը մի Տեր է, մի Քրիստոս, մի Աստված, մի բնություն, մի դեմք, մի ներգործություն և այլն, Աստված մարդացած, և մարդկությունը Աստված Բանի հետ միացած, որ լույս է՝ ճառագայթ հավատացյալների համար, և խավար՝ անհավատների համար, ինչպես ասաց ծերունի Սիմեոնը։
«Սա դրված է Իսրայելի մեջ կանգնելու և գլորվելու համար, և հակառակության նշան լինելու», այսինքն՝ որ ոմանք հավատով նրան տեսնելով՝ կանգնում և հաստատվում են, և ոմանք մտքի քննությամբ՝ առանց հավատի, գլորվում են և գայթակղվում։
Յոթերորդ՝ որովհետև տարին շրջում է տասներկու ամիսներով և չորս եղանակներով, և շաբաթների յոթ օրերով, այսպես և մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը շրջում է տիեզերքի ոլորտներով՝ տասներկու առաքյալներով և չորս ավետարանիչներով, և Հոգու յոթնարփյան զորությամբ, որ հեղվեց բոլոր արարածների վրա՝ իր հավատացյալների մեջ, ինչպես փչեց առաքյալների վրա և ասաց. «առեք Սուրբ Հոգի», նույնը բաշխում է իր բոլոր հավատացյալներին։
Ութերորդ՝ մեր Տերը կոչվում է տարի և տարեկան՝ իր մեջ կատարելով տարվա չորս եղանակները։
Քանզի հղությունը ձմռան պես էր՝ լռության մեջ մնալով։
Եվ ծնունդը՝ գարնան պես՝ կուսական արգանդից բխած և ծաղկած։
Եվ մկրտությունից հետո քարոզությունը՝ ամռան պես, և չարչարանքները՝ աշնան պես։
Քանզի անհավատ հրեաները դատարկվեցին և թափուր մնացին նրա շնորհներից, իսկ հավատացյալները շտեմարանեցին նրա բարությունները՝ հարությամբ և Սուրբ Հոգու պարգևներով։
Իններորդ՝ տարին և օրը ամբողջովին շրջում են և հանգում իրենց սկզբին, նույնպես և մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը ելավ Հորից և եկավ աշխարհ, և մարմնով կատարեց տնօրինությունը, և առած մարմնով ելավ Հոր մոտ, դրա համար ասում է մարգարեն. «օրհնյալ լինի քո քաղցրության տարվա պսակը, Տեր։
Տասներորդ՝ ըստ անվան կոչման, որ ասվում է տարի, քանզի մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը տարավ մեր բնությունը Հոր մոտ և նստեցրեց նրա աջ կողմում, և մեր ամբողջ կյանքը և ուղիղ հավատը և մեր բարի գործերը տանում է և ընծայում իր երկնավոր Հորը, և մեր հաշտության բարեխոսն ու միջնորդն է։
Նաև իր սրբերի և սիրողների բոլոր հոգիներին տանում է իր մոտ՝ իր օթևանները։
Նաև իր մյուս անգամ գալստյան ժամանակ վերստին իր բոլոր սրբերին միասին մեծարելով՝ տանում է արդարների արքայությունը՝ սուրբ հրեշտակների կարգերը, ասելով. եկեք, իմ Հոր օրհնյալներ, ժառանգեցեք աշխարհի սկզբից ձեզ համար պատրաստված կյանքը։
Որին և մեզ արժանի անի մասնակից լինելու իր տարեկանին և տոնին՝ իր անճառ մարդասիրության և բազմագութ ողորմության համար Քրիստոս Աստվածը՝ մեր Տերը, որ օրհնյալ է իր Հոր և Ամենասուրբ Հոգու հետ, այժմ և միշտ և հավիտյանս հավիտենից, Ամեն։
Քարոզ Բ. տիեզերալույս րաբունապետ Եռամեծ Հովհաննես Որոտնեցու՝ ավետարանչի խոսքի վրա, որ ասում է։
«Եվ վեցերորդ ամսին Գաբրիել հրեշտակապետն ուղարկվեց Գալիլեայի մի քաղաք, որի անունը Նազարեթ էր»։
Նախ տեսնենք վեցերորդ ամիսը, թե ի՞նչ պատճառով է հիշում։
Եվ որտեղից է վեց ասվում, պետք է իմանալ, որ հավատի հիմքի ուղղության համար է հիշում վեցերորդը։
Քանզի գիտեր այն գայթակղությունը, որ հետագա ժամանակներում պիտի լիներ հերձվածողներից՝ տերունական ծննդյան և հայտնության տոնի պատճառով։
Ճշմարտության համար որպես կանոն դրեց այս խոսքը, որ չգայթակղվենք մենք՝ ճշմարտության աշակերտներս։
Իսկ թե որտեղից, այսինքն՝ թշրիի տասին, և սեպտեմբերի յոթին քավության՝ որթի տոնն էին տոնում հինգ օր, և հինգ օրից հետո սկսում էին տաղավարահարաց տոնը՝ յոթ օր, մինչև թշրի ամսի քսաներկու օրը, և հոկտեմբերի ինը։
Ասում է Ղուկաս ավետարանիչը. «երբ լրացան պաշտամունքի օրերը, Զաքարիան գնաց իր տունը, և ապա Եղիսաբեթը հղիացավ»։
Այնուհետև թշրիի քսաներկուսից և հոկտեմբերի իննից հաշվիր վեց ամիս, և ապա կույսի ավետիսը Գաբրիելի միջոցով։
Եվ ոչ թե, ինչպես մոլորվածներն են ասում, քավության տոնի մոտ՝ Զաքարիային հրեշտակի երևալու օրը։
Քանզի նա այդ տարվա քահանայապետն էր, և ամբողջ Իսրայելն այնտեղ էր հավաքված տոնելու համար։
Նախ՝ որովհետև չէր կարող խափանել տոնը և գնալ լեռնակողմ և քանդել Իսրայելի օրենքը։
Եվ երկրորդ՝ ամբողջ Իսրայելը սրբության մեջ, և քահանայապետն՝ անկողնու պղծության մեջ, ինչը նրա համար անհնար էր։
Եվ երրորդ՝ որովհետև Ղուկասի գրածը, որ ասում էր. «երբ լրացան պաշտամունքի օրերը», բացահայտ լուծում և հակառակում է իրենց կարծիքին։
Եկ տեսնենք և այն ևս, թե ինչո՞ւ Գաբրիել հրեշտակապետն ուղարկվեց կույսի մոտ, և ոչ մարդիկ։
Չորս պատճառով։
Նախ՝ կույսի ազգակցության համար՝ բնությամբ կույսին ուղարկեց կույսի մոտ։
Երկրորդ՝ որովհետև այն նորոգությունը, որ պիտի լիներ կույսի ծննդյան միջոցով, ոչ միայն մարդկանց նորոգություն էր, այլև հրեշտակների։
Ուստի պետք էր, որ կույս հրեշտակը սպասավորեր կույսին։
Երրորդ՝ որովհետև կամենում էր անկասկած և չարերից ամենևին անկարծիք պահել կույսին՝ հրեշտակային բնության միջոցով ավետելով կույսի հղության ավետիսը, և ոչ մարդու միջոցով։
Չորրորդ՝ դեղը հիվանդության պատասխանն է։
Քանզի ինչպես սատանան օձի միջոցով խոսեց կույս Եվայի հետ։
Այսպես մեր Տերը հրեշտակի միջոցով՝ կույս Մարիամի հետ, էություն՝ էության հետ, ծառա՝ ծառայի հետ, խոսք՝ խոսքի հետ։
Եվ ողջույն տվեց Մարիամին։
Իսկ այստեղ այս ողջույնն ունի՝ պատգամաբերի և առաքողի և կույսի հետ միասին, կույսի պատվի տասը գերազանցություն։
Նախ՝ որովհետև առաքողն Աստված էր, որ կույսին հարսնության էր խոսում՝ կուսությամբ պտուղով կուսաբեր լինելու։
Երկրորդ՝ որովհետև պատգամաբերը կույսի մոտ հրեշտակ էր՝ անապական բնությամբ։
Երրորդ՝ որովհետև պատգամն ընդունողը կույս էր, և բոլոր կույսերից գերազանց։
Եվ թե ինչպես է գերազանց, կամենում եմ առաջիկայում ցույց տալ։
Չորրորդ՝ որովհետև ողջ լինել ասելը ցույց է տալիս կույսի անմեղությունը։
Հինգերորդ՝ ցույց է տալիս շնորհքով։
Վեցերորդ՝ Տերը քեզ հետ ասելը ցույց է տալիս գերազանց հղությունը։
Յոթերորդ՝ որովհետև ասում է լի, այսինքն՝ շնորհների լրումը քո մեջ։
Ութերորդ՝ որովհետև ասում է Տերը քեզ հետ, այս բառը դնում է ընդունելության համար. քեզ հետ, այսինքն՝ Տերը քեզ հետ ծննդից հետո հավիտյանս հավիտենից, ինչպես և աշակերտների հետ էր՝ ըստ իր խոստման, մինչև աշխարհի վախճանը։
Եվ ինքը նույն մտքով ասում է. «ինձ երանի կտան բոլոր ազգերը»։
Իններորդ՝ որովհետև կույսին մարգարեի միջոցով չհայտնեց, որ աղոտ գիտություն էր՝ հրեշտակապետի համեմատ, որ նշանակում էր պարգևների անկասկած և անկարծիք հավատարմություն՝ հրեշտակապետի լուսավոր գիտությամբ վկայված և ավետված։
Տասներորդ՝ որովհետև կույսի պատիվն այնքան գերազանցեց, որ այն, ինչ Իսրայելի մարգարեները սրա մասին գուշակում էին իբրև լինելիք, իսկ սրա համար խոսքերի հետ կատարում էր։
Եկ դարձյալ տեսնենք այս ողջույնը, քանզի աշխարհի ողջույնը բաժանվում է հինգի։
Տեսնենք, թե ինչ ունի այս ողջույնը, կամ ինչի՞ հետ է համեմատվում։
Նախ՝ ասվում է աշխարհի ողջույնը՝ առողջություն ցանկանալով, ըստ այն խոսքի. «ողջ եղիր, արքա»։
Երկրորդ՝ ոմանք շնորհներ են ցանկանում, ըստ առաքյալի. «շնորհը ձեզ հետ»։
Երրորդ՝ ոմանք խնդություն են ցանկանում, ըստ այն խոսքի, որ ասվում է Տուբիթում. «խնդություն միշտ քեզ լինի»։
Չորրորդ՝ օրհնության, ըստ այն խոսքի, որ Հռութում ասում է. «Տերը քեզ օրհնի»։
Հինգերորդ՝ ոմանք խաղաղություն են պարգևում, ըստ այն խոսքի. «խաղաղություն ձեզ, ես եմ, մի՛ վախեցեք»։
Իսկ այս ողջույնը համահավասար է բոլորին, քանզի պարունակում է ողջույնը՝ ողջույն ասելով։
Իսկ շնորհը՝ լի շնորհքով ասելով։
Նաև խնդությունը, և հինգերորդը՝ խաղաղությունը, Տերը քեզ հետ ասելով։
Իսկ օրհնությունը՝ օրհնյալ ես դու կանանց մեջ և այլն ասելով։
Նաև այս ողջույնն ունի կույսի գերազանցության նշանակություն՝ բնության, շնորհների և փառքի։
Բնության՝ լի շնորհքով ասելով։
Փառքի՝ օրհնյալ ես դու կանանց մեջ ասելով։
Եկ տեսնենք այստեղ հրեշտակապետի պատգամավորությունը։
Քանզի այստեղ վեց բան է հայտնում մեզ։
Նախ, թե ինչպես պատվով ողջույն տվեց կույսին՝ ասելով. ողջույն, լի շնորհքով։
Երկրորդ, թե ինչպես գերազանցապես գովեց նրան՝ ասելով. օրհնյալ ես դու կանանց մեջ։
Երրորդ, թե ինչպես քաղցրությամբ զորացրեց նրան՝ ասելով. մի՛ վախեցիր, Մարիամ։
Չորրորդ, թե ինչպես զգուշությամբ կատարեց պատգամը՝ ասելով. ահա կհղիանաս և կծնես։
Հինգերորդ, թե ինչպես գեղեցկապես մեկնեց հղության եղանակը՝ ասելով. Սուրբ Հոգին կգա քո վրա։
Վեցերորդ՝ դրեց կաթողիկե եկեղեցու հավատի արմատը՝ ասելով. նա, ով քեզնից պիտի ծնվի, սուրբ է, և Աստծո Որդի կկոչվի։
Տեսնենք և կույսի պատասխաններն այստեղ։
Քանզի սուրբ գրքերում երկու երկխոսություն է ցույց տրվում։
Մեկը՝ Եվայի և բանսարկուի միջև, և մյուսը՝ հրեշտակի և կույսի միջև։
Իսկ որովհետև Եվան լիակատար ընտրություն չուներ, դրա համար մահը մտավ։
Իսկ որովհետև սուրբ կույսը կատարյալ ընտրություն ուներ։
Երեք բան արեց, որից կյանքը մտավ։
Նախ՝ որովհետև խորհեց իր մտքում, թե ինչպիսին է այս ողջույնը։
Երկրորդ՝ որովհետև հարցնում էր, թե ինչպե՞ս կլինի դա ինձ, քանզի այր չգիտեմ։
Երրորդ՝ որովհետև երբ սովորեց, անհնազանդ և լսելու մեջ դանդաղ չեղավ, ինչպես Զաքարիան, և ո՛չ էլ շտապ, ինչպես Եվան, այլ հրեշտակի վարդապետությունից հետո ասաց։
Ահավասիկ Տիրոջ աղախինն եմ, թող լինի։
Չորս առաքինություն է երևում կույսի պատասխանի խոսքերում։
Առաջինը, որ ասում է ահավասիկ, ցույց է տալիս կատարյալ հնազանդությունը։
Իսկ Տիրոջ աղախինն եմ ասելը ցույց է տալիս կատարյալ հնազանդությունը։
Իսկ թող լինի ինձ ասելը ցույց է տալիս բորբոքված սերը։
Իսկ քո խոսքի համաձայն ասելը ցույց է տալիս կատարյալ հավատը։
Իսկ որ ասվեց, թե բոլոր կույսերից գերազանց է։
Եկ ցույց տանք, թե ինչպես է կույսը գերազանցում բոլոր ստեղծված բանական կույսերին։
Եվ պետք է իմանալ, որ սրբությունը չորսի է բաժանվում։
Նախ՝ հասարակ սրբություն, ինչպես մկրտության և խոստովանության շնորհը, քանզի ովքեր անցնում են դրա միջով, սրբվում են։
Իսկ երկրորդը՝ եզակի շնորհ, ինչպես արգանդից սրբվածները՝ Երեմիան և Հովհաննես Մկրտիչը, ինչպես ասում է Գիրքը. «արգանդից սրբեցի քեզ»։
Երրորդ՝ կուսության շնորհը, որ ավելի ևս հատուկ և եզակի է, ինչպես սուրբ կույսինը։
Չորրորդ՝ հրեշտակային սրբությունը, որ հաստատագույն և անդրդվելի սրբություն է։
Իսկ այժմ պետք է ցույց տալ, թե ի՞նչ է ներգործում մկրտության հասարակ սրբությունը, այսինքն՝ մերժում է մեղքերը և շնորհներ տալիս, սակայն մնում է մեղքի արմատը և մեղքի մեջ դյուրասահությունը։
Երկրորդ՝ արգանդի սրբությունը, ինչպես Երեմիայինը և Հովհաննեսինը, սրբում է մեղքերը, այսինքն՝ հերքում է մահու չափ մեղանչելու դյուրասահությունը։
Երրորդ՝ հատուկ կուսությունը, ինչպես սուրբ կույսինը, վերացնում է մեղքի արմատը և մահու չափ և ներելի մեղանչելու դյուրասահությունը։
Իսկ լիակատար շնորհների սրբությունը, որ վերին գավառինն է, որ հրեշտակայինն է, ունի երեք ներգործություն. Նախ՝ բանականի անբաժանելի միավորությունն Աստծո հետ, Երկրորդ՝ բանականի ստորին մասերի բոլորովին նվաճումը։
Երրորդ՝ ամբողջ մարդու համակ, ամենօրյա և ներգործական դարձը դեպի Աստված, որով մարդը աստվածային քաղցրությամբ զմայլվում է, ինչպես հրեշտակները, ամբողջ սրտով, ամբողջ անձով և ամբողջ զորությամբ միշտ ներգործաբար դիմում է Աստծուն, և յուրաքանչյուրի մեջ Աստված ճառագայթում է նրա վրա։
Արդ, սուրբ կույսն ուներ մկրտության հասարակ շնորհները, քանզի մկրտության խորհուրդը ջուր ընդունելն է։
Իսկ սուրբ կույսի մեջ՝ Սուրբ Հոգին և Բարձրյալի զորությունը և Հոր ողջույնը՝ հրեշտակի միջոցով, որ մկրտության պես հերքում էր մեղքերը։
Նաև ուներ արգանդի սրբության շնորհները, քանզի որովայնից սրբվեց, որի դեմքով ասվում է Երգում։
«Տերը ստեղծեց քեզ, հաստատեց քեզ, պատրաստեց քեզ արգանդից, դու՝ կանանց մեջ գեղեցիկդ»։
Եվ շնորհքով ուներ մահու չափ և ներելի մեղքերից արգելք, ինչպես Հովհաննեսը և Երեմիան։
Նաև դրանից բացի ուներ երրորդը, որ իր կուսությանն էր հատուկ՝ մեղքի արմատից ջնջումը, և այս բանը հաստատում է Ավետարանի խոսքը, որ ասում է. «Սուրբ Հոգին կգա քեզ վրա»։
Քանզի Հոգու գալը կրկին ներգործության պատճառ էր՝ մեղքի արմատից սրբության, և կուսածնության պտղաբերության՝ զավակին ծնելու և կույս մնալու։
Իսկ չորրորդը, որ է բանականի միավորությունն Աստծո հետ, և մարդու բոլորովին դարձն Աստծուն, և նրանով զմայլվելը, և համակ, ամեն օր, ամբողջ անձով, ամբողջ մտքով և ամբողջ զորությամբ միշտ ներգործաբար Աստծուն դիմելը՝ ինչպես հրեշտակները։
Ընդունեց և Աստվածածին Մարիամ Կույսը՝ Աստծո Որդուն հղանալիս, և ինը ամիս արգանդի տաղավարում Աստված Բանին ընդունելով, և ամբողջ սրտով և ամբողջ անձով և զորությամբ զմայլված, հաստատվեց միշտ ներգործաբար Աստծուն դիմելու մեջ։
Նա ևս գերազանցեց հրեշտակներին սրանով, որ նրանք գոյացական վարքով ո՛չ աճել կարող են և ո՛չ նվազել։
Իսկ երանուհի կույսը կարող էր առաջանալ արդյունքներով և ոչ նվազել։
Երկրորդ՝ որովհետև հրեշտակները կուսությունն ունեն բնության հարկադրանքով, իսկ Աստվածածինը ողջախոհության կուսությունը մաքրությամբ պահեց։
Երրորդ՝ որովհետև ինչպես Աստծո մայր լինելը գերազանցում է ամեն պատվի, այնպես էլ այս գերազանց շնորհը, որ կույսին պատրաստեց Աստծո մայրության համար, գերազանցում է ստեղծվածների վրա հեղված բոլոր շնորհներին։
Ապա ուրեմն հայտնի եղավ, թե ոչ մի ստեղծված բանական չկարողացավ հասնել այն սրբությանը և շնորհներին, որոնց հասավ Մարիամ Կույսը։
Որով և մեզ լինի արժանի լինել՝ Քրիստոսի՝ մեր Աստծո Ծնող Աստվածածնի բարեխոսությամբ, իր սրբերի և սիրողների ժառանգության մասին, այժմ և միշտ և հավիտյանս հավիտենից, Ամեն։
Գլուխ Գ. Գրիգոր Եռամեծի Քարոզ Աստվածածին Կույսի Ավետման մասին՝ Դավիթ մարգարեի խոսքի վրա։
«Թող իջնի ինչպես անձրև գեղմի վրա, ինչպես ցող, որ ցողում է երկրի վրա»։
Աստվածային բոլոր բաները խորն են և անհաս, ծածուկ և թաքուն երևելի տեսություններից և եղական մտքերից։
Ո՜վ Աստծո մեծության և իմաստության խորություն, քանզի անքննելի են նրա դատաստանները, և անզննելի են նրա ճանապարհները։
Քանզի առաջին ճանապարհը՝ աշխարհի ստեղծման մեջ, կամ մարդեղության ճանապարհը՝ աշխարհի փրկության համար, կամ իրավունքների դատաստանը՝ աշխարհի նորոգման համար։
Բայց ինչ որ հայտնում է Սուրբ Հոգին, որ քննում է ամեն ինչ և Աստծո խորքերը, հավատով քիչ թե շատ տեղեկանալով, հայտնում ենք ձեզ՝ հավատացյալ սիրելիներիդ, ըստ որի ծածուկը Տեր Աստծունն է, և հայտնիները՝ մեզ և մեր որդիներին։
Որոնցից մեկն է այս աղոթական խոսքը, որ կանխատես հոգով է խոսված, քանզի նախ աղոթում և հայցում է մարդկային ազգի կողմից։
«Աստված, քո իրավունքը տուր արքային» և այլն, և ապա ասում է։
«Թող իջնի ինչպես անձրև և ինչպես ցող»։
Իրոք ընդունեց սրբերի աղոթքները, և Աստծո Որդին իջավ անձրևի պես երկնքից մարդկային ազգի ցամաքած և պապակած բանական երկրի վրա։
Իսկ որ ասում է. «Թող իջնի ինչպես անձրև գեղմի վրա»։
Նախ պետք է իմանալ օրինակը, և ապա անձրևի ճշմարիտ հատկությունը։
Եվ օրինակը. նախ՝ հրեշտակը Գեդեոնին երևաց և ասաց. «Տերը քեզ հետ», քանզի դու կհաղթես Մադիամին։
Եվ նշան տվեց, որ անձրև իջնի գեղմի վրա, որ կալը ցամաք մնա, և այդպես եղավ։
Եվ ապա ցող՝ երկրի վրա, և գեղմը ցամաք մնա, և այդպես եղավ, և գնալով հաղթեց Մադիամին և իսպառ կոտորեց։
Արդ, նույն հրեշտակը, որ Գեդեոնին ավետիս տվեց Մադիամի դեմ հաղթության մասին, նույն հրեշտակն ավետեց Մարիամ Կույսին՝ մահվան և դժոխքի դեմ հաղթության մասին։
«Աստվածածին Կույսին»
Եվ գեղմը Մարիամն էր։
Առաջինն ընդունեց երկնային անձրևը և կրեց իր արգանդում, և ապա նրանից կյանքի ցողը՝ ամբողջ երկրի վրա։
Դարձյալ անձրևը գեղմի վրա և երկրի ցամաք մնալը նշանակում է հրեաների ազգը, որ ուներ Աստծո գիտության և շնորհների անձրևը, և բոլոր հեթանոսները նրանից ցամաքած էին։
Իսկ երկրորդը՝ երկրի վրա ցողելը և գեղմի ցամաք մնալը, նշանակում է հեթանոսների ազգերը, որ Աստծո շնորհների գիտության ցողով երկիրը լցվեց, իսկ հրեաների ազգը ցամաքեց օրենքից և մարգարեներից և Աստծո շնորհներից։
Սա է նշանակում մարգարեի խոսքը, որ ասում է։
«Թող իջնի ինչպես անձրև գեղմի վրա»։
Եվ դարձյալ՝ ավելի առաջ մեծն Մովսեսը խոսեց ամբողջ ժողովրդի ականջներին և ասաց։
«Իմ բարբառը թող ընդունելի լինի ինչպես անձրև, և իմ պատգամները թող իջնեն ինչպես ցող։
Ինչպես անձրև սեզի վրա, ինչպես տարափ խոտի վրա, քանզի Տիրոջ անունը կկանչենք, և օրհնություն տվեք մեր Տեր Աստծուն»։
Ցամաք և ծարավ երկիրը ժողովուրդն է, որ կարոտ էին հորդ անձրևի, որ տարափ է կոչում, և հանդարտ անձրևի և ցողի իջնելուն։
Եվ սեզը արմատն է, որ երկրից կորզում է խոտը, բույսը և դալարը։
Նրանք առաջին օրենքն առան ինչպես անձրև սեզի վրա, և երկրորդ օրենքը՝ ինչպես տարափ դալարի վրա, և տվեցին մեր Աստծո մեծությունը և օրհնությունը։
Արդ, Աստված Բանը նախապես խոսեց այս պատգամները Մովսեսի լեզվով ժողովրդին, և սահմանված ժամանակի լրման մեջ՝ այս վերջին դարում, նույն Աստված Բանը Գաբրիելի հրեղեն լեզվով խոսեց Սրբուհի Մարիամ Կույսին հղության ավետիսը։
Այն պատգամ էր, և սա պատգամ է։
Քանզի պատգամը իրենից ոչինչ չի ասում, այլ առաքողինը։
Դրա համար նրա մոտ գալով՝ ասում է։
«Ուրախ եղիր, բերկրյալ, Տերը քեզ հետ»։
Բայց այս ողջույնը գովելի է չորս պատճառով։
Նախ՝ առաքողի պատճառով, քանզի Աստված ուղարկեց ողջույնը։
Երկրորդ՝ պատգամավորի պատճառով, քանզի Գաբրիել հրեշտակապետն էր ողջունաբերը։
Երրորդ՝ նրա պատճառով, որ ողջույնն ընդունեց, քանզի սրբուհի Աստվածածին Կույսը բոլոր Կույսերի պարծանքն էր։
Չորրորդ՝ ողջույնի կերպի պատճառով, որ ասում է. «Ուրախ եղիր, բերկրյալ»։
Որ նշանակում է անմեղության ուրախությունը, քանզի բնությամբ ողջ էր։
Եվ բերկրյալդ ասելը ցույց է տալիս բերկրալի կենցաղավարության շնորհները։
Եվ Տերը քեզ հետ՝ գերազանց հղությունը, որ երկնքի և երկրի Տիրոջը հղացավ, և ծնեց մարդացած Աստծուն։
Սրանք է նշանակում հրեշտակի ողջույնը։
Դարձյալ ուրախությունն է, որ մատուցում է, նրա հետ և ողջույն ավանդողին։
Բայց «Սուրբ Հոգին կգա քեզ վրա, և Բարձրյալի զորությունը քեզ հովանի կլինի»։
Երրորդության անձնավորությունը բացահայտ քարոզում է։
Բանն է տալիս ողջույն ավանդողին, ինչպես ասում է. «Տերը քեզ հետ, և Սուրբ Հոգին կգա քեզ վրա, և Բարձրյալ Հոր Զորությունը քեզ հովանի կլինի»։
Այսպես, որ Սուրբ Հոգին իջավ Աստվածածին Կույսի հոգու վրա, և Բանը նրանից մարմնացավ, և Հոր օրհնությունը շուրջանակի հովանի եղավ նրան։
Դարձյալ Սուրբ Հոգին սկզբից մաքրեց նրան, և Միածին Որդին առավ ամենամաքուր Կույսի արյունից, և Հայրը հովանի եղավ՝ անարատ պահելով եկամուտ և ներելի կրքերից, քանզի արգանդից ընտրված էր մահացու արկածներից։
Դարձյալ Հայրը մարմնացրեց, Բանը մարմնացավ, և Սուրբ Հոգին գործակից եղավ, ինչպես մեկ այլ տեղ ասաց, թե Հայրն է օծողը, և Բանը՝ մարմնով օծվածը, և Սուրբ Հոգին՝ օծման յուղը։
Ինչը և Մովսեսը նշանակեց իր պատգամներում. Անձրևը պտղաբերած Բանն է, ցողը՝ Սուրբ Հոգին՝ զվարթաբար, և հորդ անձրևը՝ տարափը, Հոր զորությամբ դալարած։
Եվ երբ հրեշտակին հարցրեց, թե՝ «ինչպիսի՞ն է այս ողջույնը»։
Սովորեց նրանից անճառելի խորհուրդը, թե՝ քո հղությունը Սուրբ Հոգուց է, և ծնվածը՝ Աստծո Որդին։
Ապա հավանեց և ասաց. «ահա Տիրոջ աղախինն եմ, թող ինձ լինի քո խոսքի համաձայն»։
Եվ ապա գնաց Եղիսաբեթի մոտ և նրանից ստուգեց։
Եվ ասաց. «օրհնյալ ես դու կանանց մեջ, և օրհնյալ է քո որովայնի պտուղը»։
Եվ ապա ինքը նրա հետ համաձայնելով՝ ասաց։
«Իմ անձը թող մեծացնի Տիրոջը։
Այսինքն՝ թող օրհնի, քանզի օրհնությամբ ենք մեծացնում և այլն։
Եվ այստեղ պետք է իմանալ, որ Ավետարանը յոթ խոսք է հիշում, որ խոսեց Աստվածածին Կույսը։
Առաջինը, որ խոսեց հրեշտակին. ինչպե՞ս կլինի ինձ դա, քանզի այր չգիտեմ։
Երկրորդ՝ Ահա Տիրոջ աղախինն եմ, թող ինձ լինի քո խոսքի համաձայն։
Երրորդ՝ երբ գնաց լեռնակողմ և ողջույն տվեց Եղիսաբեթին։
Չորրորդ՝ որ ասում է. թող մեծացնի։
Հինգերորդ՝ Որդյա՛կ, ի՛նչ արեցիր մեզ այդ։
Վեցերորդ՝ որ ասում է. Գինի չունեն։
Յոթերորդ՝ ինչ որ ասի ձեզ, արեք։
Առաջինը ցույց է տալիս մեծ խոհեմությունը, քանզի հարցրեց և քննեց խոսքը, և ապա հավանեց։
Երկրորդը ցույց է տալիս առավել խոնարհությունը։
Երրորդ՝ Եղիսաբեթի մոտ գնալը ցույց է տալիս քաղցր մարդասիրությունը։
Չորրորդ՝ ջերմեռանդ աղոթքը և գոհությունը։
Իսկ Հինգերորդը, որ ասում է. որդյակ իմ, ի՞նչ արեցիր, ահավասիկ մենք տառապում էինք և փնտրում էինք, ցույց է տալիս մեծագույն սերը։
Վեցերորդը ցույց է տալիս ընդարձակագույն գութը, որ ունի օտարների հանդեպ։
Յոթերորդը ուսման խրատ է. ինչ որ ասի ձեզ, արեք, քանզի պետք է Քրիստոսի բոլոր հրամանները պահել և կատարել։
Եվ տես, որ սրբուհու բոլոր խոսքերը կարճ և համառոտ են։
Բայց աղոթքները և գոհությունները՝ երկար։
Ինչը և մենք պետք է նույնն անենք, Մանավանդ կանանց դասերը՝ կարճ և համառոտ խոսել, և աղոթքի խոսքերը՝ երկար։
Եվ այստեղ կատարվեց մարգարեի խոսքը. «ինչպես անձրև սեզի վրա, ինչպես տարափ խոտի վրա, քանզի Տիրոջ անունը կկանչենք, և օրհնություն տվեք մեծ Աստծուն»։
Սա՝ ըստ նշանակության և օրինակի, որ ասում է։
«Թող իջնի ինչպես անձրև»։
Իսկ երկրորդը՝ ճշմարիտ հատկության։
Այսպես պետք է իմանալ, Քրիստոսի գալուստը կրկին է իմացվում։
Առաջինը՝ ծածուկ և խոնարհությամբ ուսուցանելու և բժշկելու, որ օրինակվեց հատկությանը։
Այսպես պետք է իմանալ, որ Քրիստոսի գալուստը կրկին է իմացվում։
Առաջինը՝ ծածուկ և խոնարհությամբ ուսուցանելու և բժշկելու, որ օրինակվեց Գեդեոնի ցողով, և անապատում մանանայի ցողով, և Քորեբ լեռան վառված մորենիով։
Իսկ երկրորդ գալուստը՝ հայտնի և բարձրությամբ, հուր և փայլատակում, ամպ և շարժում, և փողի ձայն, որ դատի աշխարհը և հատուցի ըստ գործերի, և սա օրինակվեց Սինա լեռան վրա։
Ուր Աստված իջավ հրով և ամպով և մեգով, որոտով և փողի ձայնով, և ովքեր լսեցին, հրաժարվեցին, որ խոսքը նրանց չկրկնվի։
Արդ, երկրորդ գալստյան ժամանակ հրով կերևա և կպատժի։
Իսկ առաջինում՝ ցողով, որ խնամի, ուստի մարգարեն ասում է. «թող իջնի ինչպես անձրև գեղմի վրա»։
Եվ տասը պատճառով։
Նախ՝ ինչպես անձրևն իջավ գեղմի վրա, նշանակում է Բանի հեզությունը և խոնարհությունը, որ իջավ երկնքից և բնակվեց սուրբ Մարիամ կույսի որովայնում։
Երկրորդ՝ ինչպես անձրևը գեղմի վրա, և առանց ոտնաձայնի Աստված Բանն իջավ երկիր։
Երրորդ՝ ինչպես ցողն անտես և անձայն է իջնում, Նույնպես Աստծո մարդեղության խորհուրդը թաքուն է և մտքերի համար անիմանալի, «քանզի այս աշխարհի իշխաններից ոչ ոք չճանաչեց»։
Չորրորդ՝ ցողն ամպով և օդով է իջնում, և Աստված Բանը՝ Սուրբ Հոգով և մարգարեների միջնորդությամբ։
Հինգերորդ՝ անձրևները ծովից ելնելով՝ ցողում են մեզ մոտ, և Աստված Բանն իջնում է իմանալի ծովից՝ Հայր Աստծուց։
Վեցերորդ՝ անձրևը մարում է կրակը, և Աստված Բանը մարեց մեղքի կրակը։
Ինչպես Բաբելոնում՝ երեք մանուկների համար։
Յոթերորդ՝ անձրևը բարեխառնում է տապն ու երաշտացած երկիրը։
Եվ Աստված Բանը լցրեց մարդկանց կարոտության ծարավը և զովացրեց փորձությունների տապը։
Ութերորդ՝ անձրևը դալարեցնում է, բուսցնում և պտղաբերում, և Աստված Բանը դալարեցրեց հավատով և պտղաբերեց գործով։
Իններորդ՝ անձրևը հավասար ցողում է լեռների և դաշտերի, վեմերի և հողերի վրա, և յուրաքանչյուրն ըստ իր արժանիքի է կրում։
Նույնպես Ավետարանը և Քրիստոսի մարդասիրության շնորհը հավասար ծագեց, բայց հավատի չափով ավելի և պակաս են արժանանում։
Տասներորդ՝ Նախ անձրևն է իջնում, բուսցնում և պտղի շարժում, և հետո ցողը՝ զվարթարար և դալարապահ, այսինքն։
Քանզի նախ Աստված Բանը մարդանալով քարոզեց հավատը և գործերը, և հետո նրանից եղող ցողերը՝ հայրապետները և վարդապետները, ըստ չափի քարոզում են եկեղեցու մանուկներին, որպեսզի հավատի դալարությունը և հոգևոր զվարթությունը միշտ պահեն և պտղաբերեն բարի գործերով։
Սա և այլ նման հատկություն է պետք իմանալ անձրևի մասին, որ ասում է։
«Թող իջնի ինչպես անձրև գեղմի վրա»։
Իսկ իմանալի գեղմ և բուրդ կոչվում է Մարիամը. Նախ՝ որովհետև անձրևի իջնելու տեղն է։
Երկրորդ՝ որովհետև ծածկաբար ընտրվեց։
Երրորդ՝ և աղտից սուրբ։
Չորրորդ՝ և աղտից սուրբ։
Չորրորդ՝ և սուրբ կենդանուց։
Հինգերորդ՝ երկիր և սրբության զգեստ մեզ համար, որ նրանից մարմնացավ։
Նաև երկիր է կոչվում։
Նախ՝ որովհետև ցողի իջնելու տեղն է։
Երկրորդ՝ պարարտ և ծարավ երկիր։
Երրորդ՝ գերազանց խոնարհության համար։
Չորրորդ՝ և խաղաղալից երկիր։
Հինգերորդ՝ մնայուն երկիր, քանզի ազգ է գալիս և ազգ է գնում, և այս երկիրը հավիտյան մնում է։
Իսկ կոչվում է իմանալի սեզ և խոտ։
Սեզ. Նախ՝ որովհետև դալարեց ցողով՝ վերևից և ներքևից։
Երկրորդ՝ որովհետև Հեսսեի արմատն է։
Երրորդ՝ որովհետև տունկի արմատն է։
Չորրորդ՝ որովհետև երկրի խորքում է։
Հինգերորդ՝ և անտեսությամբ է ծածկված։
Իսկ Խոտ. Նախ՝ որովհետև բարի բույս է Դավթի զավակների մեջ։
Երկրորդ՝ կանաչագեղ գույնով։
Երրորդ՝ դյուրանցուկ և տկար մարմնով, ինչպես վառված մորենին։
Չորրորդ՝ պայծառ ծաղկած, անթառամ։
Հինգերորդ՝ պտղաբերեց Քրիստոսին, որ մեզ համար եղավ անմահության կերակուր. «և նրա որովայնի պտուղը կնստի իր հոր աթոռին»։
Եվ նրա աթոռը հավիտյան հաստատված է երկնքում, ինչպես բազմապայծառ արեգակը՝ մշտնջենավոր բարձունքներում. «որի թագավորությանը վախճան չկա, ասում է», և նրան փառք հավիտյան, ամեն։
Իսկ ցողի և անձրևի խոսքը դարձնելով մեզ։
«Թող իջնի, ասում է, ինչպես անձրև և ինչպես ցող»։
Կյանքի անձրևն աստվածային խոսքերն են, որ Օրենքում և Ավետարաններում խոսում է մեզ հետ։
Ինչպես ասում է. «Երկնքից իջած անձրևը և ցողը չեն դառնա նույն տեղը, մինչև որ լցնեն և բուսցնեն»։
Նույնպես աստվածային հրամանների խոսքերն իջնում են մեզ մոտ և կատարում են ըստ իր կամքի։
Եվ երեք տեսակ է՝ անձրևը, ցողը և տարափը։
Անձրևը հայտնի քարոզությունն է և սուրբ գրքերի խոսքերը, և ցողը՝ շնորհների ծածուկ ազդեցությունը մեր հոգիներում, և տարափը՝ մարմնական խրատիչները, այսինքն՝ հիվանդություններ, տարաժամ մահեր, սովեր, սրածություններ և նման այլ բաներ, քանզի թեպետ պատուհաս են թվում մեզ, սակայն արարչի գութն ու խնամքն է, որ խրատով դարձնում է մեզ դեպի ուղղություն, և անհանդուրժելի և հավիտենական պատուհասը փոխում է ժամանակավորի և չափավորի։
Եվ այս երկնային և իմանալի անձրևը ամպի միջոցով է իջնում մեզ մոտ, այսինքն՝ հրեշտակների, մարգարեների, առաքյալների, քարոզիչների և այլ քարոզիչների և այլոց։
Քանզի սրանք ամպ են լինում և առնում են Աստծո իմանալի և անսահման ծովից և անձրևում են մեզ մոտ՝ ըստ մեր տարողության չափի։
Իսկ մենք, ինչպես ծարավ երկիր և սեզ և խոտ, ախորժելով լսենք Աստծո հրամանների պատգամները։
Քանզի «իմ անձը ծարավ երկրի պես է քեզ համար»։
Քանզի այն ժամանակ Աստծո հրամանների սերմը մեր մեջ բուսնելով՝ պտուղ են տալիս, ինչպես պարարտ երկիրը՝ երեսնապատիկ, վաթսունապատիկ, հարյուրապատիկ, որ առաքինության պտուղն է՝ ըստ մեր մարմնի, հոգու և մտքի։
Նաև հավատը՝ երեսնապատիկ, և հույսը՝ վաթսունապատիկ, և սերը՝ կատարյալ հարյուրապատիկ։
Նաև կուսությունը՝ հարյուրապատիկ, և վաթսունապատիկը՝ հալալ ամուսնությունը, և մեղքերից դարձածները՝ երեսնապատիկ։
Նաև մարտիրոսները և ճգնավորները՝ հարյուրապատիկ, և ուսուցիչները՝ վաթսունապատիկ, և սովորածները՝ երեսնապատիկ։
Նաև քահանայապետները՝ հարյուրապատիկ, և քահանաները՝ վաթսունապատիկ, և պաշտոնյաները՝ երեսնապատիկ։
Նաև բարեպաշտ թագավորները և իշխողներն ունեն այս կարգը, եթե օրենքով են կենցաղավարում՝ ըստ Աստծո հրամանների։
Նաև ովքեր մանկության հասակից ի վեր գալիս են աստվածպաշտության, դալար խոտի պես պտղաբերում են հարյուրապատիկը, և ովքեր միջին հասակից ի վեր՝ վաթսունապատիկը, և ծերության մեջ ուղղության եկողները՝ դալար սեզի պես, երեսնապատիկ պտուղ են տալիս։
Քանզի թեկուզ կյանքից քիչ ժամ է մնացած լինում, որքան ավազակինը՝ շունչը փչելիս, և նա բոլոր արդարներից առաջ Տիրոջ հետ մտավ Աստծո դրախտը։
Նաև զղջացածները՝ երեսնապատիկը, և խոստովանածները՝ վաթսունապատիկը, և հատուցմամբ Ապաշխարածները՝ հարյուրապատիկը։
Նաև ովքեր օրենքից առաջ էին՝ երեսնապատիկը, և ովքեր օրենքի ներքո՝ վաթսունապատիկը, և ովքեր շնորհի ներքո՝ հարյուրապատիկ պտուղ կտան։
Նաև այս ժամանակում սրբերը կստանան երեսնապատիկը՝ խնդությունը մտքում, և մահից հետո՝ վաթսունապատիկը՝ հանգիստը հոգում, և հարության ժամանակ՝ հարյուրապատիկը՝ երկնքի արքայությունում։
Նաև կան ոմանք, որ ասում են՝ այս մաքրված երկիրը երեսնապատիկ է, և դրախտը՝ վաթսունապատիկ, և վերին Երուսաղեմը՝ հարյուրապատիկ։
Բայց սա հասարակ կարծիքներն այդպես չեն իմանում, քանզի արքայությունը մեկ է, բայց փառքը և պսակը տարբեր են՝ ավելի և պակաս։
Եվ սա ևս պետք է ուշադրության առնել, որ լինենք դալարաբեր անձրևներ և ցողեր՝ ձրի առած և ձրի տված, ինչպես ուսուցիչները, հոգևոր առաջնորդները և պետերը, կամ լինենք միայն դալարած և պտղաբերած, այսինքն՝ հավատով և գործերով, ինչպես օրենքի աստվածային հրամաններին հետևողները և սովորածները, և դրանք իրենց անձերում կատարողները։
Եվ չլինենք չորացած խոտ և խռիվ՝ հավիտենական կրակի լուցկի, ինչպես ասում է Պողոսը. «հիմքը Քրիստոսն է, և շինվածքը՝ փայտ, խոտ, եղեգ, կամ ոսկի, արծաթ և պատվական քարեր»։
Քանզի ոսկեղեն էր մեր բնությունը, այսինքն՝ անմահ, անապական և անմեղ՝ Աստծո պատկերով ստեղծված, իսկ մեղքերով մենք մեզ դարձրինք խոտ, որ անասունների ուտելիքն է, ինչպես ասում է մարգարեն. «Մարդը պատվի մեջ էր և չիմացավ, հավասարվեց անբան անասուններին և նմանվեց նրանց։
Եվ սա էր խոտը։
Նախ՝ որովհետև դյուրանցուկ և ապականելի եղանք, և դարձյալ մեղքերով և զազիր գործերով գարշահոտ խոտ եղանք, դրա համար Աստված Բանն իջավ երկիր և մարդ եղավ, և իր անմեղությունն ու անմահությունը խառնեց մեր մեղավոր և մեռելոտի բնությանը, որպեսզի մեզ հանի դեպի առաջին ոսկեղեն բնությունը, այսինքն՝ անմեղը և անապականը։
Նաև ամեն օր մեզ վրա ցողում է քարոզությունը և սուրբ գրքերի խոսքերը, որպեսզի առաջին անապականությունը մեզ շնորհի։
Քանզի այժմ գործով սրբվենք, և հետո՝ հարության ժամանակ, անմահ և անապական լինենք։
Նաև սա պետք է իմանալ, որ Բանի մարդեղությամբ մի տեսակով փոխվեցինք դեպի առաջին անմահությունը, և այլ տեսակով՝ մեր գործերով։
Քանզի ինչպես առաջին մարդը՝ Ադամը, բնությամբ անմահ և անապական եղավ, և ապա երևաց բնության անմեղությունը։
Նույնպես մեր Տերը՝ երկրորդ Ադամը, պահելով առաջին կարգը, նախ արգանդում միավորվելով՝ բնությամբ անմահ և մարմնով անապական եղավ։
Եվ ապա անմեղությունը երևացրեց սուրբ գործով. «Որ երևաց մարմնով, արդարացավ հոգով, գրում է առաքյալը», և մեղք չգործեց, և նենգություն չգտնվեց նրա բերանում, ասում է մարգարեն։
«Իսկ մենք ո՛չ այդպես, այլ առաջին կարգը պահելով՝ առաջինին ենք դառնում»։
Քանզի Ադամը նախ մեղքերով ապականվեց, և ապա շատ տարիներից հետո մարմնով մահացավ։
Նույնպես նախ սրբության գործերով արդարանում ենք, և ապա հետո՝ հարության ժամանակ, լինում ենք անապական և անմահանում ենք մարմնով։
Սա է նշանակում, որ ասում է. «Անձրև սեզի վրա և ցող խոտի վրա»։
Ուստի Քրիստոսի սիրով աղաչում եմ ձեզ, հուսահատությամբ մեղքերի մեջ ընկնելով՝ հավիտենական գեհենի խոտ և խռիվ չլինենք։
Քանզի այնքան մեծ է Աստծո մարդասիրության շնորհը, որ եթե ծերության մեջ սեզ լինենք, և վերջին շնչում, երբ զղջանում ենք մեղքերից, կարող ենք արդարանալ Աստծո ողորմությամբ, ինչպես ավազակը, որ արդարացավ բոլոր մեղքերից և բոլոր սրբերից առաջ մտավ Աստծո դրախտը։
Իսկ կանաչ խոտ և մանուկ տարիքով կարող ենք հարյուրապատիկ պտուղ տալ Աստծուն՝ նրա հաճույքի համար, բայց միայն այն, որ չնայենք մեր մանկությանը և մեզ մահվանից հեռու չտեսնենք։
Լսենք մարգարեին, որ ասում է. «Ամեն մարմին խոտ է, և մարդու ամեն փառք խոտի ծաղկի պես, խոտը ցամաքեց և նրա ծաղիկը թափվեց, քանզի Տիրոջ հոգին փչեց նրա վրա»։
Եվ Դավիթն ասում է. «Մարդու օրերը խոտի պես են, ծաղկի պես, հողմը փչում է նրա վրա, և չկա»։
Եվ դյուրանցության մասին մեկ այլ տեղ ասում է։
«Իմ օրերը ստվերի պես անցան, և ես կարծես ցամաքեցի»։
Քանզի մեր կյանքը շուտով շրջվում է մանկությունից պատանեկության և ծերության և մահվան, և այն ժամանակ մեր մարմինը ցամաքած խոտի պես հողի մեջ լուծվում է և դառնում ժահահոտ և զազիր ապականված խոտ։
Նույնպես և հոգին մեղքերով ապականված է լինում և ժահահոտ և զազիր և ապականված խոտ և հավիտենական կրակի լուցկի։
Որոնցից թող փրկի մեզ Քրիստոսը՝ Աստծո Որդին, Քրիստոսին հավատացող մեզ բոլորիս միասին, դառը տանջանքներից և հավիտենական կրակից։
Եվ թող բևեռի մեզ իր սուրբ սիրո և երկյուղի մեջ, և ողորմության և անճառ պարգևների արժանի անի Քրիստոս Հիսուսով՝ մեր Տիրոջով, որին փառք հավիտյանս հավիտենից, Ամեն։
Գլուխ Դ. Նրա քարոզը ծննդյան մասին՝ Դավիթ մարգարեի խոսքի վրա. «Ուղարկեց իր խոսքը և բժշկեց նրանց և փրկեց նրանց իրենց ապականությունից»։
Մեծ են Աստծո գործերը և հրաշալի։
Որոնց ոչ ոք չի կարող խորհել և ոչ լեզվով ճառել, և ոչ միայն մենք՝ վերջին տկարացածներս, այլև գերագույն առաջինները՝ սուրբ կանխատեսները և աստվածային խորհուրդների ծածուկները հայտնողները։
Որոնցից մեկը նվաստացած ասում էր։
«Մեծ են քո գործերը, Տեր, և շատ խորն են քո խորհուրդները»։
Եվ մյուսը զարհուրած ասում է։
«Ո՜վ քո մեծության և իմաստության խորություն»։
Որ և որովայնից ընտրվածը և կանանցից ծնվածների մեջ մեծը չէր բավում Բանի մարդեղությունից որևէ բան թարգմանելու։
Ապա ուրեմն այն բանի մասին, որ պետք է երկրպագել, Տերը խոսք է տալիս Բանն ավետողներին, որ ասում է։
«Ուղարկեց իր խոսքը և բժշկեց նրանց»։
Արդ, տեսնենք նախ առաջին գլուխը, որ ասում է. «Ուղարկեց իր խոսքը»։
Քանզի Բան է կոչվում Միածին Որդին, որ Հորից ծնվեց հավիտյաններից առաջ, բազում պատճառով։
Նախ՝ որովհետև խոսքը մտքից է ծնվում՝ անախտաբար և անմարմնապես։
Նույնպես Աստված Բանը Հորից ծնունդ է՝ անմարմին և անախտ, իր ծնողի նմանը և պատկերը, և ինչպիսին լինելը ոչ ոք չգիտի, քանզի եղական և ժամանակավոր միտքը չի կարող քննել անեղությունը և անժամանակը։
Քանզի ինչպես այս օդը միջնորդ է աչքերի տեսության, նույնպես և ժամանակը՝ այս մտքի տեսության, և ուր ժամանակը չի հասնում, միտքն էլ չի կարող բավել։
Բայց ինչպես այս լույսով տեսնում ենք զգալիները, նույնպես հավատի լույսով հավատում ենք Միածին Որդուն՝ ծնունդ Հորից, և Հոգուն՝ բխում։
Բայց թե ինչպե՞ս, անգիտելի և անճառելի է մնում մեզ համար, և լռությամբ է պատվվում, և հավատով հասու լինում և երկրպագվում։
Երկրորդ՝ ինչպես խոսքը ծնվում է մտքից, բայց մտքից հետո չէ, քանզի բանավոր միտքը երբեք առանց խոսքի չի լինում։
Նույնպես Աստված Բանը Հորից ծնունդ է, բայց Հորից հետո չէ։
Ինչպես լույսը ծնվում է կրակից, բայց ժամանակ չկա կրակի և նրա լույսի միջև։
Նույնպես ժամանակ չկա ծնողի և ծնված Բանի միջև, այլ որքան որ Հայրն է, նրա հետ է Որդին։
Դրա համար ասում է ավետարանիչը. «սկզբից էր Բանը»։
Երրորդ՝ խոսքը ծնվում է մտքից և անբաժանելի է նրանից, գալիս է մեր լսելիքին և մտքին և չի բաժանվում։
Նույնպես Աստված Բանը Հորից ծնունդ է և չի բաժանվում նրանից, կույսի արգանդում է և Հոր ծոցից չի հեռանում։
Կույսի գրկում էր և Հոր հետ՝ փառքի աթոռին, մսուրում դրված և Հոր աջ կողմում նստած, ինչպես ասում է. «Բանը Աստծո մոտ էր»։
Չորրորդ՝ խոսքը նույն բնությունն ունի, ինչ միտքը, քանզի խոսքի և մտքի բնությունը միևնույնն է, բայց հատկությամբ որոշված, նույնպես մեկ է Հոր և Որդու բնությունը, թեպետ դեմքը հատկացված է, բայց աստվածությունը, փառքը, կամքը, զորությունը և ներգործությունը մեկ է Հոր հետ, դրա համար ասում է. «Բանն Աստված էր»։
Հինգերորդ՝ մեր խոսքը ո՛չ ոչնչից է, ո՛չ ինքն իրենից, և ո՛չ դրսից է ներս մտել, այլ մտքից է առաջ եկել։
Նույնպես Աստված Բանը ո՛չ ոչնչից է և ո՛չ ինքն իրենից, այլ Եղող Որդին է՝ Եղող Հորից, և ո՛չ դրսից ներս մտած և Երրորդության հետ կարգված, այլ Հոր հետ էր իբրև Որդի հավիտյաններից առաջ, ուստի ասում է. «նա՛ էր սկզբից Աստծո մոտ, ամեն ինչ նրանով եղավ»։
Վեցերորդ՝ մեր խոսքը կրկին է. ներքին՝ որ սրտում ծածուկ է, և առաջ բերված, որ լեզվի վրա է։
Նույնպես Աստված Բանն անմարմին ծածկված էր Հոր սրտում, և առաջ եկավ Սուրբ Կույսից և մարմնով երևաց, և ինչպես ներքին խոսքը և առաջ բերվածը միևնույնն են։
Նույնպես միևնույն Բանն է, որ Հորից անմարմին է, և նույնը Կույսից մարմին եղավ, և ոչ թե այլ և այլ, այլ միայն այն, որ առաջ անմարմին էր և հետո մարմին եղավ։
Յոթերորդ՝ մեր խոսքը ո՛չ մասամբ է լսելիքի մոտ և մասամբ մտքի մոտ, այլ ամբողջը՝ մեր մտքում, և ամբողջը՝ լսելիքի մոտ։
Նույնպես Աստված Բանը ո՛չ մասամբ է Հոր մոտ և ո՛չ մասամբ՝ մարմնում, այլ ամբողջ և կատարյալ անձով և բնությամբ միավորված է մարմնում, ինչպես ասում է առաքյալը. «նրա մեջ է բնակվում Աստվածության ամբողջ լրումը մարմնապես, որ է էապես»։
Ութերորդ՝ Աստծո Բանը Հոր արարչակիցն է. «քանզի Տիրոջ խոսքով երկինքները հաստատվեցին։
Քանզի նա ասաց, և եղան, հրամայեց, և հաստատվեցին»։
Քանզի ինչպես մեր խոսքը մերն է, նույնպես Աստծո խոսքը, բանը և հրամանը Միածին Որդին է, «որ ամեն ինչ կրում է իր զորության խոսքով»։
Այժմ արարչակից Բանի մասին է ասում. «Ուղարկեց և փրկեց մեզ»։
Իններորդ՝ խոսքը մտքի իմաստությունն է, նույնպես Միածին Որդին Հոր իմաստությունն է, ըստ առաքյալի. «Քրիստոսը Աստծո զորությունն է և Աստծո իմաստությունը»։
Եվ ինչպես խոսքը գիտի միտքը, և միտքը գիտի խոսքը։
Նույնպես Որդին գիտի Հորը, և Հայրը գիտի Որդուն, ինչպես ասում էր. «ինչպես իմ Հայրն ինձ գիտի, ես էլ գիտեմ Հորը»։
Ապա ուրեմն իր գալստյամբ մեր տգիտությունն իմաստնացրեց և բանավոր դարձրեց, և Աստծո գիտության բերեց։
Տասներորդ՝ խոսքի տեղերը երեքն են. միտքը, որ ծնում է, և լսողների միտքը, որ ընդունեց, և մի նյութ՝ քարտեզ, կամ այլ բան գրված։
Նույնպես Աստված Բանը Հայր Աստծո մոտ է, և մարմնում է միացած, և հավատացյալների սրտում է բնակված։
Ինչպես հավիտյաններից առաջ Հոր հետ էր, և ծնվեց Կույսից, և կույս մոր գրկում էր։
Նույնպես և այժմ, երբ կատարում ենք նույն ծննդյան օրը, մեր մեջ է և մեզնից հեռու չէ, ինչպես ինքն ասաց։
«Ուր երկու կամ երեք հավաքվեն իմ անունով, այնտեղ եմ ես նրանց մեջ»։
Սա է, որ ասում է։
«Ուղարկեց իր խոսքը»։
Իսկ ուղարկելը ուրիշ բան չէ, բայց միայն սուրբ և անարատ Աստվածածին Մարիամ Կույսի արգանդն իջնելը, ճշմարտապես մարմին, հոգի և միտք առնելը և նրանից ծնվելը։
Սա է առաջին գլուխը։
Երկրորդ՝ հարց, թե մարդ եղավ և փրկեց մեզ։
Կարո՞ղ էր առանց մարմին լինելու փրկել մեզ։
Վարդապետություններն ասում են, թե Աստված ամեն ինչում կարող է, և ոչ մի բանում չի տկարանում։
Բայց բազում պատճառով մարդ եղավ և փրկեց մեզ։
Նախ՝ որովհետև դեղը պատասխան է տալիս հիվանդությանը։
Ինչպես չորին՝ փափուկը, և ցրտին՝ ջերմը, և ապա առողջանում է։
Նույնպես և այս մարդկային բնությունը նախ հիվանդացավ աստվածանալու հպարտությամբ, և օձը խաբեության միջնորդն էր, դրա համար հպարտության դեմ Աստված երկնքից խոնարհվեց և մարդ եղավ, և միջնորդը Գաբրիել հրեշտակն էր։
Որ նախ ավետիսը տվեց Սուրբ Մարիամ Կույսին, և նա շտապող չեղավ, ինչպես Եվան, որ խաբվեց, և ոչ դանդաղ, ինչպես Զաքարիան, որ պատժվեց։
Այլ երբ մտքում խորհեց և քննեց, և հրեշտակից լսեց խոսքի ճշմարտությունը, ապա հնազանդվեց և ասաց։
Տիրոջ աղախինն եմ։
Արդ, Կույսի հնազանդությունը բժշկեց Եվայի անհնազանդությունը, և Բանի խոնարհությունը բժշկեց Ադամի հպարտությունը։
Եվ այսպես արդարությամբ Աստված մարդ եղավ, և մարդն աստվածացավ, ինչպես նախաստեղծը ցանկացավ և չհասավ։
Երկրորդ՝ մարդը բնությամբ աստվածասեր է, դրա համար ինչ որ պատվական էր տեսնում, Աստված էր կարծում և պաշտում, ինչպես արեգակը, լուսինը և մնացածը, և այդպես մոլորվեց կուռքերի հետևից, քարերի, փայտերի և արծաթի էր երկրպագում, դրա համար ճշմարիտ Աստված երևաց մարմնով, որ տեսնեն նրան և պաշտեն։
Երրորդ՝ մարդկային այս բնությունը զանազան մեղքերով հիվանդացավ, ոչ ոք չէր կարող արդարանալ և մեղքերից փրկվել, ուստի կարոտեց անմեղ բնության, որպեսզի ազատվի մեղքերից։
Բայց արդ, մարդկանցից եղող սրբերը, ինչպես նահապետները կամ մարգարեները՝ Աբրահամը, Մովսեսը, Եսային և այլք, չէին կարող փրկել այս աշխարհը, քանզի և նրանք ունեին նախահայր Ադամի դատապարտությունը։
Նաև հրեշտակների միջոցով չփրկեց, որ չպաշտեն և չմոլորվեն։
Այլ Աստված, որ բնությամբ անմեղ էր, մարդացավ և փրկեց, որպեսզի պաշտենք մեր Փրկչին և աստվածապաշտ լինենք, ըստ այն խոսքի. «ո՛չ միջնորդներով և պատգամներով, այլ ինքը՝ Տերը, կգա և կփրկի մեզ»։
Չորրորդ՝ Աստծո գործերը ճշմարտություն և իրավունք են, ասում է մարգարեն։
Բայց արդ, առանց մարմնի կարող էր ազատել մարդուն, բայց դա բռնություն կլիներ, այլ Աստված մարմնացավ, և այն մարմնով, որ սատանայից պարտվեց, հաղթեց սատանային, որպեսզի երևա արդար իր գործերում, դրա համար մարտնչեց փորձողի դեմ և հաղթեց մարմնով, և զորացրեց իր հետևողներին՝ նրան հաղթելու, ինչպես ասում է. «ձեզ իշխանություն տվեցի կոխելու օձերին և կարիճներին, և ձեզ ոչինչ չեն վնասի»։
Հինգերորդ՝ Աստված մարդասեր է կոչվում, կամեցավ առավել սերը ցույց տալ մեզ, ինչպես եթե մի բարեկամ, տեսնելով իր բարեկամին գերության մեջ, գնալով նրա մոտ՝ հարցնում է, բայց եթե գին է տալիս և փրկում, առավել է սիրում, և ավելի ևս է սիրում, երբ իր արյունն է տալիս և թափում։
Այսպես Աստված, տեսնելով իր պատկերին՝ մարդուն, սատանայից գերված և դժոխքում տանջված, եկավ մեզ որոնելու՝ մարդ լինելով, և այցելեց՝ սփոփելով, հիվանդներին բժշկելով, բորոտներին սրբելով, մեղքերը թողնելով, մեռելներին հարություն տալով և այլն, և ոչ միայն սա, այլև գին տվեց և արդարությամբ գնեց մեզ, որ մեղք չգործեց և հոգով արդարացավ, և նույնը մեզ սովորեցրեց, և սրանից բացի իր արյունը տվեց և գնեց մեզ, ինչպես ասում է առաքյալը. «ո՛չ ապականացու արծաթով, այլ Միածնի անապական արյամբ փրկվեցինք»։
Ապա ուրեմն Աստծո սերն առավել է, ինչպես ասում է. «քանզի ոչ ոք այսպիսի կատարյալ սեր չունի, որ անձը դնի, ինչպես ես դրեցի»։
Բոլորդ տեսեք, եղբայրներ, այսուամենայնիվ պարտական ենք սիրել նրան, որպեսզի նրա փրկությանը հաղորդ լինենք։
Արդ, նա երկնքից խոնարհվեց մեզ համար, և մենք չենք խոնարհվում եղբոր համար։
Նա իրեն տվեց քեզ համար և գնեց, և դու տեսնում ես եղբորը կարոտ և անտես ես անում։
Նա իր արյունը թափեց քեզ համար, և դու արցունք չես թափում, էլ չասած՝ քո արյունը, ապա ուրեմն ինչպե՞ս ենք հաղորդ լինում նրա մարդասիրությանը։
Վեցերորդ՝ որպեսզի կատարի նախահայրերի խոստումը, ինչպես ասվեց Աբրահամին, թե քո զավակը գերության մեջ կլինի մինչև չորս սերունդ»։
Արդ, խորհրդաբար, թե ինչպես չորրորդ սերնդում Մովսեսի միջոցով ազատվեցին Եգիպտոսից, սա խորհրդաբար Քրիստոսի մեջ է տեսնվում, որ նա մեզ համար մարդկային ազգի չորրորդ ծնունդը եղավ։
Այսպես, որ առաջինը՝ Ադամը ծնվեց առանց մոր և առանց հոր՝ հողից։
Երկրորդ՝ ծնվեց և Եվան Ադամից՝ առանց մոր։
Երրորդ՝ ծնվեց Սեթը Ադամից և Եվայից, և ամեն մարդ ծնվում է հորից և մորից։
Իսկ չորրորդը՝ մեր Փրկիչ Քրիստոսը՝ մորից առանց հոր, և այսպես ճշմարտապես ազատվեցինք Քրիստոսի ծննդյամբ։
Քանզի այն, որ Մովսեսն ազատեց, օրինակ էր, քանզի թեպետ գերությունից ազատվեցին, դարձյալ գերվեցին, և մարմնով ազատվեցին, իսկ հոգով մեղքի և դժոխքի ծառաներ էին, բայց ճշմարտությունը եղավ Քրիստոսով, որ ազատեց մեղքերից և դժոխքից, և Ինքը հարություն առավ մեռելներից և մեզ տվեց հարությունը և անմահ կյանքը։
Այս պատճառով, և սրանից ավելիով, որ խոսքը կարճելու համար թողնում ենք, Աստված Բանը մարդ եղավ և ծնվեց Կույսից։
Սա է երկրորդ գլուխը։
Երրորդ հարց։
Ինչո՞ւ Աստված Բանը մարդ եղավ, և ոչ Հայրը կամ Հոգին։
Եվ սրա համար վարդապետները պատճառներ են դնում և ասում։
Նախ՝ որպեսզի Երրորդության Անձերը չշփոթվեն, քանզի եթե Հայրը Կույսից մարմնացած լիներ, ինքը կլիներ Հայր և Որդի, և եթե Հոգին՝ նույնպես կլիներ Որդի և Հոգի։
Երկրորդ՝ որովհետև Հայրն անսկիզբ էր, քանզի եթե Հայրն աշխարհում մարմնացած լիներ, ոչ ոք անսկիզբ չէր լինի։
Բայց Որդին, որ Հորից սկսվեց հավիտյաններից առաջ, ժամանակի մեջ մարմնով մորից սկսվեց։
Երրորդ՝ որովհետև եթե Հոգին մարմնացած լիներ, երկու որդի կլիներ։
Հոր Բանը, և մյուսը՝ մոր որդին, այն ժամանակ միածին չէր լինի։
Ուստի Հոր Միածին Որդին նույնը եղավ Կույսի Որդին։
Չորրորդ՝ որովհետև բացահայտ քարոզելն ու պատմելը Բանինն է, ուստի Բանը մարմին եղավ և բացահայտ քարոզեց Հոր և հավիտենական կյանքի մասին, ինչպես ասում էր. «ինչ որ լսեցի Հորից, հայտնեցի ձեզ»։
Հինգերորդ՝ որովհետև Որդին Հոր էական պատկերն է, ինչպես ասում է առաքյալը. «Փառքի ճառագայթ և անտեսանելի Աստծո էության պատկեր», և մարդը նմանությամբ պատկեր է, ըստ այն խոսքի, որ Աստված ասաց. «մարդ ստեղծենք մեր պատկերով և նմանությամբ», և էական պատկերը նմանության պատկեր էր լինում, և նորոգում էր իր ստեղծած պատկերը, որ մեղքերով ապականվեց։
Վեցերորդ՝ Աստծո Որդին մարդու Որդի եղավ, որպեսզի մարդկանց Աստծո Որդի անի, ըստ Պողոսի։
«Աստված ուղարկեց իր Որդուն, որ եղավ կնոջից, որպեսզի մենք որդեգրությունն ընդունենք»։
Սա է ասվածը։
«Ուղարկեց իր խոսքը»։
Չորրորդ գլուխ։
Եթե մեկը տարակուսի, թե ինչո՞ւ Աստված Բանն այս միջին ժամանակում եկավ երկիր, և ոչ ավելի առաջ, ինչպես Նոյի, Աբրահամի, Մովսեսի և մյուսների օրերում, կամ էլ ամենավերջում՝ վերջին ժամանակներում։
Այսպես են պատասխանում։
Նախ՝ Հովհան Ոսկեբերանը, թե ինչպես բժիշկը հիվանդին դեղը ոչ շատ վաղ և առաջ է տալիս, քանզի վնասակար է, և ոչ շատ ուշ, քանզի անօգուտ է, այլ հարմար ժամին, քանզի առողջություն է։
Նույնպես Աստված Բանը, եթե հենց առաջին դարում եկած և մարդ եղած լիներ՝ Նոյի, Աբրահամի և մյուսների օրերում, կրկնակի վնաս կլիներ։
Նախ՝ որովհետև ոչինչ չէին խնդրում և չէին ցանկանում։
Երկու՝ ո՛չ հավատում էին և ո՛չ գիտեին, իսկ ամենավերջում՝ և դա կրկնակի պակասություն կլիներ։
Նախ՝ մարդիկ փրկությունից հուսահատված կլինեին։
Երկու՝ որովհետև հավատացյալների այսքան բազմությունը կկորչեր, ինչը չէր վայելում Աստծո ամենիմաստ գիտությանը, որ ամեն ինչ ամեն ինչում տնօրինում է։
Այլ հարմար ժամին, երբ ցավը զորացավ, և բժշկության կարոտ եղանք, եկավ և երևաց մարդասեր բժիշկը և առողջացրեց մեզ՝ մահացու խոցվածներիս։
Եվ ինքն իրեն բժիշկ էր անվանում. «առողջներին բժիշկ պետք չէ, այլ հիվանդներին, և չեկա արդարներին կանչելու, այլ մեղավորներին»։
Իսկ ուրիշ վարդապետներն ասում են, թե տվեց բնական օրենքը՝ և նրանից առաջ, և բնականը՝ Աբրահամին, Եվ գրավորը՝ Մովսեսին։
Եվ եթե այն ժամանակ փրկեր մեզ, կկարծեինք, թե փրկությունն օրենքից եղավ։
Բայց երբ օրենքները տկարացան և չկարողացան փրկել, հետո երևաց Աստված Բանը՝ օրենսդիրը, և փրկեց մեզ, որպեսզի ոչ թե օրենքից, այլ Քրիստոսի շնորհից արդարանանք և փրկված լինենք, ինչպես գրում է Պողոսը գաղատացիներին։
«Մարդը չի արդարանում օրենքի գործերից, այլ Քրիստոսի հավատից»։
Իսկ մեր վարդապետներն ասում են, ինչպես մեծն Ներսեսը. վեց օրում ստեղծեց մարդուն տիրական պատկերով, պատվիրանը զանց առնելիս՝ կործանվեց ապականության կորստի մեջ։
Իսկ նոր Ադամը նույն վեցերորդ դարում այցելեց և որոնեց կորած պատկերը՝ դարի խորհրդավոր թվի կատարման ժամանակ։
Եվ առաջին դարը Ադամինն է։
Երկրորդը՝ Ենովքինը։
Երրորդը՝ Նոյինը։
Չորրորդը՝ Աբրահամինը։
Հինգերորդը՝ Մովսեսինը։
Վեցերորդը՝ Դավթինը։
Իսկ վեցերորդը, Երբ ծնվեց Քրիստոսը։
Եվ դար է կոչվում հազար տարին, քանզի հինգ ու կես դարում ծնվեց Քրիստոսը։
Եվ այս մտքով է խաչի նշանը, որով դրոշմում ենք դեմքին, քանզի մատների ծայրը ափի մեջ բոլորելը նշանակում է հինգ ու կես դարը՝ վեցերորդը մտած, երբ Աստված Բանը երևաց և փրկեց մեզ, ուստի ասում է։
«Ուղարկեց իր խոսքը, բժշկեց նրանց»։
Հինգերորդ հարց։
Թե որքանաբար բժշկեց և փրկեց մեզ։
Սրա մասին պետք է իմանալ, որ բազում և անհամար են բժշկությունները և փրկությունները և փրկագործ տնօրինությունները, որ արեց մարդկային ազգի համար։
Քանզի բազում և զանազան վերքերի և հիվանդությունների համար զանազան բժշկություն է պետք, քանզի դեղը պատասխան պիտի տա հիվանդություններին, ինչպես ասացինք։
Բայց գլխավորապես վեցյակ թվով են հավաքվում փրկությունները, որ արեց Քրիստոսը։
Նախ՝ փրկեց մեղքերից։
Երկրորդ՝ Անեծքներից։
Երրորդ՝ փրկեց սատանայի բռնի ծառայությունից։
Չորրորդ՝ մահվան ապականությունից։
Հինգերորդ՝ փրկեց հոգիները դժոխքից։
Վեցերորդ՝ դիվամոլ կռապաշտություններից։
Եվ առաջինը՝ փրկեց մեղքերից, ըստ անվան, որ կոչվեց Հիսուս, որ Փրկիչ է. «քանզի և փրկեց ժողովրդին իրենց մեղքերից»։
Եվ այսպես կատարեց փրկությունը։
Քանզի Ադամի մեղքը սփռվեց մարդկանց ամբողջ բնության մեջ, ինչպես երբ ծառերի արմատը չորանում է, ճյուղերն էլ են չորանում։
Կամ ինչպես երբ աղբյուրի ակը պղտորվում է, առուներն էլ են պղտորվում։
Նույնպես և Ադամը մեր սկիզբն ու արմատն էր, քանզի բոլոր մարդիկ զորությամբ Ադամի մեջ էինք, երբ նա մեղքերով ապականվեց, և այն սկզբնական մեղքով ամեն մարդ ծնվում է և նրա մեղքին կցորդվում, ինչպես ասում է Հոբը. «թեկուզ մեկօրյա լինի մարդը, առանց մեղքի չէ»։
Եվ այս մեղքը գալիս էր մինչև Քրիստոս, և երբ նրան հասավ, չկարողացավ անցնել, ինչպես հորդահոս գետը, վեմին զարկվելով, չի անցնում։
Եվ քանի որ մեղքը կրկին է. մեկը՝ սկզբնական, և մյուսը՝ ներգործական՝ մահացու և ներելի։
Արդ, սկզբնական մեղքը նրա մեջ չկար, քանզի սերմից չէր, այլ Կույսի սրբված արյունից եղավ մարմինը։
Եվ ներգործական մեղք չկար. «քանզի մեղք չգործեց, և նենգություն չգտնվեց նրա բերանում, ասում է մարգարեն»։
Եվ այսպես այս երկու մեղքերն էլ վերացրեց այս մարդկային բնությունից։
Դարձյալ մկրտվեց նա, որ սրբության կարոտ չէր, երկու պատճառով։
Մեկը՝ որպեսզի զորություն տա ջրին և սրբի այն, որ ջուրը կարողանա սրբել մեզ։
Երկու՝ որպեսզի իր բոլոր հետևողներին օրինակ տա մկրտվելու և մեղքերից սրբվելու, ուստի կարգեց ավազանը՝ մեզ սկզբնական և բոլոր գործած մեղքերից սրբելու համար։
Իսկ եթե ավազանից հետո մեղանչում ենք ներելի կամ մահու չափ, կազմեց ապաշխարության երկրորդ ավազանը, որ խոստովանությամբ և ապաշխարությամբ սրբվենք մեղքերից, այսպես փրկեց մեզ մեղքերից։
Երկրորդ՝ փրկեց անեծքներից։
Եվ Անեծքը կրկին էր։
Նախ՝ Ադամինը և Եվայինը։
Ինչպես՝ անիծյալ լինի երկիրը քո գործերում, և ցավով, տրտմությամբ որդի կծնես։
Եվ երկրորդ՝ օրենքի անեծքը։
Ինչպես ասում է. «անիծյալ է ամեն մարդ, որ օրենքի մեջ չի մնում»։
Քանզի ովքեր չէին պահում, անեծքի տակ էին մնում։
Եվ ովքեր պահում էին, չարչարվում էին և չէին արդարանում։
Ուստի վերացրեց այսպիսի անեծքները։
Նախ՝ օրենքը կատարելով՝ ազատեց մեզ օրենքի անեծքներից, և վերացրեց այն և մեզ տվեց հավատով և շնորհով արդարանալ։
Երկրորդ՝ Եվայի անեծքը վերացրեց ծննդյամբ և ազատեց նրան երկունքից, դրա համար հրեշտակն ասաց։
«Ուրախ եղիր, բերկրյալդ, քանզի կհանի նախամոր տրտմությունը։
Իսկ Ադամինը վերացրեց, երբ բարձրացավ խաչի վրա, և լեղին ճաշակեց, և հող և գերեզման մտավ, Ադամի փոխարեն, որ մոտ գնաց և ձեռքը մեկնեց ծառին, իսկ Քրիստոսը ոտքերով գնաց խաչի վրա և ձեռքերն ու ոտքերը տարածեց նրա վրա։
Եվ մահացու քաղցր պտղի փոխարեն՝ լեղին ճաշակեց։
Եվ Ադամի հպարտության փոխարեն՝ խոնարհեցրեց գլուխը և մտավ գերեզման, որպեսզի օրհնի երկրի անեծքը։
Եվ փշե պսակը՝ փշի փոխարեն։
Եվ մնացածը նմանապես։
Եվ այսպես վերացրեց անեծքները և օրհնեց մեզ ամեն օրհնությամբ։
Սա է անեծքներից երկրորդ փրկությունը։
Իսկ երրորդ՝ փրկեց մեզ սատանայի բռնությունից, որ զորացել էր մարդկանց վրա և բռնությամբ և խաբեությամբ չարչարում էր մարդկանց։
Ուստի ողորմած Աստված տեսավ իր պատկերը հայտնապես դառը ծառայության մեջ և ուղարկեց իր Միածնին և փրկեց մեզ, քանզի բևեռեց նրան խաչափայտին և մերկացրեց նրա իշխանությունը, որ նշանակում էր նրա մերկանալը խաչի վրա և ձեռքերի բևեռվելը, և դա ասում է առաքյալը Հոր դեմքից, թե՝ փրկեց մեզ խավարի իշխանությունից և բերեց իր որդու արքայությունը»։
Ուստի ամեն օր աղոթում ենք. «թող գա քո արքայությունը, որ փրկեցիր մեզ սատանայի իշխանությունից։
Ուստի հայտնի է, որ սատանան այլևս չի կարող բռնությամբ տիրել մարդու վրա, և չի կարող բռնությամբ հոգին դժոխքում տանջել, եթե մարդիկ իրենց կամքով նրա հետևից չգնան։
Չորրորդ՝ փրկեց մահվանից, որի մասին Եսային ասում է։
«Մահը զորացավ և կլանեց, ասում է, և ոչ թե կերավ»։
Նախ՝ ամբողջը նշանակում է։
Քանզի մահը ոչ թե Մասին, այլ ամեն մարդու տիրեց։
Եվ երկրորդ՝ մահը բորբոք և ջերմ ցանկություն է նշանակում, որ կլանեց մարդկանց։
Իսկ երրորդը՝ կլանելը նշանակում է ամբողջովին մտնելն ու ելնելը, ինչպես Հովնանը՝ կետի փորում։
Նույնպես և Քրիստոսը մտավ դժոխք և հարություն առավ առանց ապականության, ըստ Դանիելի բազմակուլ վիշապի, որի փորը ճեղքվեց, նույնպես և դժոխքը։
Քանզի Քրիստոսի մահը մահ եղավ մահվան համար, և փրկեց մեզ մահվանից, և իր հարությամբ հարություն տվեց մեզ և կենդանացրեց։
Եվ եթե մեկն ասի, ապա այժմ ինչո՞ւ ենք մեռնում։
Վարդապետներն ասում են, թե մահը կրկին է՝ հոգևոր և մարմնավոր, նույնպես և հարությունը կրկին է՝ հոգևոր և մարմնավոր։
Արդ, հոգին մարմնից պատվական է։
Այժմ իր առաջին գալստյամբ Քրիստոսը փրկեց հոգևոր մահվանից, և հոգու հարությունը շնորհեց մեղքերի թողությամբ՝ ազատելով դժոխքից։
Եվ ապա երկրորդ գալստյան ժամանակ փրկում է մարմնավոր մահվանից, և տալիս է մարմնի հարություն և անմահ կյանք։
Եվ այսպես փրկեց մեզ մահվանից։
Հինգերորդ՝ փրկեց հոգիները դժոխքի տանջանքներից, որին սպասում էին մեղսասեր բանտում արգելվածները, որ գա և ազատի նրանց։
Եվ Փրկիչը գալով՝ բարձրացավ խաչի վրա, կապեց հզորին և արձակեց հոգիները, ինչպես ասում է Դավիթը։
«Ելավ բարձունքը, գերեց, ավար առավ մարդկանց հոգիները, պարգևներ տվեց՝ բաշխեց տանջանքներից ազատվելը»։
Քանզի ինչպես մարմնով երկրի վրա փրկություն գործեց, նույնպես մարդկային հոգով իջավ դժոխք և փրկեց նրանց միասին, քանզի ավարը ընդհանուրն է ցույց տալիս։
Եվ սա է պատճառը, որ դժոխքը չարչարում էր մարդկանց հոգիները Ադամի պարտքերի պատճառով։
Եվ այդ պարտքերը վճարեց Քրիստոսը և ազատեց նրանց։
Եվ ինչպես Քրիստոսից առաջ արդարներն ու մեղավորները գնում էին դժոխք, նույնպես և Քրիստոսը բոլորին միասին արձակեց՝ արդարներին և մեղավորներին, և այնտեղ հոգի չթողեց։
Բայց վախճանին, երբ արդարները մտնեն հավիտենական կյանք, մեղավորները կդառնան հավիտենական տանջանքի։
Այժմ ազատեց հոգիները, քանզի սատանան այլևս չի կարող բռնությամբ տանջել, եթե մենք մեր գործերով և կամքով չգնանք։
Վեցերորդ՝ փրկեց մեզ կուռքերի պաշտամունքից և բերեց մեզ ճշմարիտ Աստծո գիտության, ինչպես ասում էր հարությունից հետո։
«Գնացեք, աշակերտ դարձրեք, մկրտեցեք Հոր և Որդու անունով»։
Եվ այս վերջին փրկությունը մեծ է և առավել, քան բոլորը, երկու պատճառով։
Նախ՝ որովհետև եթե կուռքերից ազատված չլիներ, նրա բոլոր գործերը զուր կլինեին՝ մարդեղությունը, քարոզությունը, չարչարանքները և հարությունը։
Քանզի եթե չհավատային, չէին փրկվի, ինչպես այժմ բազում անհավատներ և չարեր կորստյան որդիներ են։
Երկրորդ՝ որովհետև որքան ծանր է մեղքը, այնքան մեծ է և փրկությունը, Արդ, կռապաշտության մեղքը բոլոր մեղքերից ծանր է։
Նախ՝ որովհետև ամեն մեղք Աստծո պատվիրանների զանցառում է, իսկ կռապաշտության մեղքը Աստծո էության դեմ է։
Երկրորդ՝ Որովհետև հին օրենքում բոլոր մեղքերը քավվում էին պատարագներով, ինչպես գառը, ոչխարը և այլն։
Բայց կռապաշտությունը չքավվեց, մինչև Միածին Որդին՝ Աստծո Բանը, մարդ եղավ և իջավ երկիր և փրկեց աշխարհը։
Սա է, որ ասում է։
«Ուղարկեց իր խոսքը, բժշկեց նրանց»։
Որ և մեր մարդասեր Փրկիչ Քրիստոսը՝ մանուկ դարձած Աստված, որ մեր փրկության համար երկնքից իջավ և մսուրում դրվեց և խանձարուրով պատվեց, Աստվածամոր՝ Կույսի մաղթանքներով և անդառնալի հայցվածքով, և շնորհի օրերում, թող փրկի մեզ մեր բոլոր մեղքերից, և ազատի չարերից, և մեզ մասնակից և հաղորդ անի երջանիկ հովիվների հետ տեսնելու, և եկած թագավորների հետ նորածին արքային երկրպագելու, հրեշտակների հետ բարեբանություն և փառաբանություն մատուցելու բարձունքներում Հայր Աստծուն և մարմնացած Բանին և գործակից Սուրբ Հոգուն, այժմ և միշտ և հավիտյան։
Գլուխ Ե. Նրա քարոզը Քրիստոսի Ծննդյան մասին՝ Դավիթ մարգարեի խոսքի վրա, որ ասում է։
Տերն ասաց ինձ՝ իմ որդին ես դու, և ես այսօր ծնեցի քեզ։
Քրիստոսի ծնունդը գրքերը կրկին են ուսուցանում։
Նախ՝ հավիտյաններից առաջ և ժամանակներից առաջ Աստված Բանը Հոր ծնունդն է, ըստ Դավթի, որ ասում էր Հոր կողմից Որդուն։
«Արուսյակից առաջ ծնեցի քեզ»։
Եվ Երկրորդ ծնունդը՝ այս ժամանակում, ինչպես այժմ ասում է։
«Տերն ասաց ինձ՝ իմ որդին ես դու, և ես այսօր ծնեցի քեզ»։
Որ երկու ծնունդն էլ նշանակում է. իմ որդին ես դու ասելով՝ հավիտենական ծնունդն է հայտնում։
Այսօր ծնեցի, որ այս ժամանակում երևաց։
Այն ծնունդը հավիտյաններից և ժամանակներից առաջ է։
Եվ սա՝ ժամանակի մեջ։
Այն ծնունդն անմարմին է, և սա՝ մարմնով։
Այն՝ Հորից առանց մոր, և սա՝ մորից առանց հոր։
Այն՝ երկնքում, և սա՝ երկրի վրա։
Այն ծնունդը՝ առանց պատճառի, և սա՝ պատճառով՝ մեզ համար, քանզի Աստված մարդ եղավ մարդկանց փրկության համար։
Աստված խոնարհվեց, որպեսզի մարդկանց բարձրացնի։
Աստծո Որդին մարդու Որդի եղավ, որպեսզի մեզ Աստծո որդի անի։
Նա մարմնավոր ծնվեց, որպեսզի մենք հոգևոր ծնվենք։
Եվ սա ե՞րբ է լինում, այսինքն՝ երբ վերստին ծնվում ենք ավազանով, շնորհով լինում ենք Աստծո որդի և Քրիստոսի ժառանգակից, ըստ այն խոսքի. «նրանց իշխանություն տվեց Աստծո որդիներ լինելու»։
Եվ սա՝ մեր Քրիստոսի ծննդյան և հայտնության այս տոնը, բոլոր բարիքների և փառավոր շնորհների սկիզբն ու հիմքն է։
Եվ ոչ միայն սա, այլև Աստծո Որդու բոլոր տնօրինական տոների և հոգևոր ուրախությունների տոների սկիզբն ու հիմքն ու գլուխն է մեր Աստված Քրիստոսի Ծննդյան և հայտնության այս տոնը։
Որում և հանդես գանք խոսքի քարոզության վեց իրերի մասին։
Նախ՝ թե ինչո՞ւ է ծննդյան այս տոնը ամեն ինչի սկիզբն ու հիմքը։
Երկրորդ՝ թե ինչո՞ւ է Ավետման հիշատակություն։
Երկրորդ՝ թե գիշերն է այս տոնի սկիզբը։
Չորրորդ՝ թե ճրագալույց է կոչվում, և ինը օր ենք տոնում։
Հինգերորդ՝ հովիվների և այրի մասին։
Վեցերորդ՝ տասներկու ընթերցվածների մասին։
Գանք առաջին գլխին։
Քանզի ամեն ինչի սկիզբն ու հիմքն ու գլուխը մեր Աստված Քրիստոսի ծննդյան և հայտնության տոնն է։
Եվ սա չորս պատճառով։
Նախ՝ որովհետև ինչպես սկզբում Հայրը Որդու և Հոգու հետ խորհուրդ անելով՝ մարդուն ստեղծեց իր պատկերով, նույնպես և այստեղ Հայրը Որդու և Սուրբ Հոգու հետ այն խորհուրդը, որ ազգերից և հավիտյաններից ծածկված էր, այժմ հայտնեց իր Բանի մարդեղության միջոցով։
Որովհետև Հայրը կամեցավ և ուղարկեց Որդուն, և Սուրբ Հոգին մաքրազարդեց սուրբ Կույսին և մարմնացրեց Որդուն։
Միածին Որդին մարդացավ և ծնվեց Կույսից՝ նոր ստեղծագործության և մարդկային ազգի փրկության համար։
Սա էր ծածուկ խորհուրդը, և այսօր հայտնվեց, դրա համար այսօր բոլոր տերունական տոների սկիզբն է։
Երկրորդ՝ այն, ինչ մարգարեները կանխաճառեցին, և օրենքը գուշակեց տարիներ և ժամանակներ առաջ, թե Աստված մարմնով կերևա և մարդկանց հետ կշրջի։
Այսօր նրանց խոսքերը լցվեցին, կատարվեցին և արդյունավորվեցին Աստվածածին Կույսի ծննդյան տոնին, դրա համար այսօր բոլոր տոների սկիզբն ու հիմքն է։
Երրորդ՝ որովհետև հանցանքների համար Ադամը և Եվան դատապարտվեցին, ինչպես Աստված ասաց. «փուշ և տատասկ կբուսնի քեզ համար, և տրտմությամբ որդի կծնես»։
և այդ ժամանակից մարդկային ազգն անեծքի տակ պատուհասված էր։
Այսօր Սուրբ Կույսի ծննդյան միջոցով անեծքները լուծվեցին, դատապարտությունը վերացավ, և տրտմությամբ ծնունդը ուրախության փոխվեց, ինչպես հրեշտակն ասում է Սուրբ Կույսին։
«Ուրախ եղիր, բերկրյալդ, Տերը քեզ հետ, և որդի կծնես», դրա համար այսօր բոլոր տոների և մարդկանց փրկության գլուխն ու սկիզբն է։
Չորրորդ՝ որովհետև ծննդյան տոնն առաջին է՝ խաչելության և հարության և համբարձման և մյուսներից՝ ըստ կարգի։
Որովհետև մեր Տեր Քրիստոսը նախ ծնվեց մարմնով Կույսից, և ապա եկավ տաճար, և ապա երեսուն տարի հետո՝ ծննդյան նույն օրը, մկրտվեց, և ապա խաչվեց և հարություն առավ և հետո համբարձվեց երկինք։
Այսքան պատճառներով ծննդյան տոնը բոլոր տոների հիմքն ու գլուխն ու սկիզբն է, որ սուրբ եկեղեցին կատարում է ամբողջ տարվա ընթացքում։
Սա է առաջին գլուխը։
Երկրորդ գլուխը։
Քանզի այսօր՝ հունվարի հինգի գիշերը, սկսում ենք նավակատիք և նախատոնակ անել մեր Աստված Քրիստոսի ծննդյան համար։
Ոչ թե այսօր Ավետման տոնն ենք տոնում, ինչպես ասում են հերձվածողները, քանզի Ավետման տոնը ինը ամիս առաջ է եղել և կատարվեց ապրիլի յոթին և նիսանի տասնյոթին։
Իսկ այսօր տոնում ենք չորս պատճառով։
Նախ՝ որովհետև Քրիստոսի ծննդյան նախատոնակն ենք կատարում, ինչպես Ավագ շաբաթ օրը՝ Քրիստոսի հարության համար։
Երկրորդ՝ որովհետև Ադամը մարգարեացավ Քրիստոսի գալստյան մասին՝ կնոջը կոչելով բոլոր կենդանիների մայր, որ կանանց մեջ ամենօրհնյալն է՝ Սուրբ Աստվածածին Մարիամ Կույսը։
Նույնպես և մյուս մարգարեները, քանզի Գեդեոնը տեսավ իմանալի գեղմը և ցողը, ուստի մարգարեների գուշակությունները, որ Քրիստոսի գալստից առաջ էին, պատրաստում էին սուրբ կույսին։
Այսօր ցույց ենք տալիս և երգում, թե Տերը եկավ և հավատարիմ արեց նրանց խոսքերը և հայտնեց այն խորհուրդը, որ հավիտյաններից ծածկված էր։
Երրորդ՝ որովհետև հրեշտակի ավետիսը, որ Սուրբ Կույսի ողջույնն է, այսօր գլուխ եկավ և կատարվեց, դրա համար և հայտնվեց։
Հրեշտակի ավետման երգերը դարձյալ երգում ենք նրան՝ բոլորի լսելու համար։
Ուրախացիր, սրբուհի, Գաբրիելի ավետիսով։
Որ այնտեղ ծածուկ տվեց սրբուհի Կույսի ավետիսը, երբ կատարվեցին մարգարեների խոսքերը, բացահայտ երգում ենք նրա ուրախությունը։
Չորրորդ՝ որովհետև երեք տոներն էլ մեկ խորհուրդ ունեն այսպես. քանզի Ավետումն է, որ Աստված Բանն իջավ Կույսի արգանդը և մարդ եղավ։
Եվ Աստծո Բանի իջնելը և մարդ գոյանալը հրեշտակը ծնունդ է կոչում Հովսեփին. «որ նրա մեջ ծնված է, Սուրբ Հոգուց է»։
Իսկ ծնունդը, որ կուսական արգանդից է, երկրի վրա ծնվեց, և հովիվները տեսան, և մոգերը երկրպագեցին։
Իսկ մկրտությունը դարձյալ վերստին հոգևոր ծնունդ է կոչվում։
Սա՝ ըստ իրի։
Նույնպես և անունով, քանզի Ավետումն Աստծո Բանի հայտնությունն է, որ մարմին եղավ, ինչպես ասում է ավետարանիչը. «Բանը մարմին եղավ»։
Նույնպես և ծնունդը հայտնություն է կոչվում, ինչպես աստվածաբանն է ասում. «այսօր Աստծո հայտնության տոնն է, քանզի Աստված ծննդյամբ երևաց երկրի վրա»։
Իսկ մկրտությունը հայտնի է, որ Հորից վկայվեց. «դա՛ է իմ սիրելի Որդին, և Սուրբ Հոգին աղավնակերպ իջավ նրա վրա, և նրա աստվածությունը հայտնեց ամբողջ աշխարհին»։
Այսպես այս երեք տոների խորհուրդները մեկ են՝ իրով և անունով։
Դրա համար այսօր Ավետման տոնը հիշեցինք։
Եվ գալիք օրերում ծննդյան և մկրտության տոնն ենք տոնում, և ամեն օր ութ օրերում Ավետման հիշատակությունն է, և ծննդյան ու մկրտության տոնը միասին ենք տոնում։
Երրորդ հարց. Թե ինչո՞ւ ենք այս տոնի սկիզբը գիշերն անում։
Ասում ենք, թե վեց պատճառով։
Նախ՝ որովհետև որքան որ աշխարհում ենք, կարծես խավարի մեջ մեղքերով մթնած ենք։
Դրա համար դրանք գիշերն ենք սկսում։
Երկրորդ՝ որովհետև Քրիստոսի առաջին գալուստը ծածուկ էր և ոչ հայտնի, ինչպես երկրորդը, որ երկնքից բացահայտ է ծագում, և կրակ է բորբոքվում նրա առաջ։
Բայց առաջին երևումը ծածուկ էր և խոնարհությամբ, առանց ոտնաձայնի, ինչպես գեղմի վրա իջած ցողը, դրա համար տոները գիշերն ենք սկսում։
Երրորդ՝ որովհետև Քրիստոսի ծնունդն ըստ մարմնի նույնպես կեսգիշերին եղավ Բեթղեհեմի այրում, որ ժամին և կեսգիշերին հարություն առավ գերեզմանից, և հայտնեց բացօթյա հովիվներին, որ իրենց հոտերի պահպանությունն էին պահում, երբ լսեցին երկնավոր զորքերի բազմության ձայնը։
Չորրորդ՝ նշանակում է, թե Քրիստոսը մեզ համար լույս ծագեց այս կենցաղի խավարում և լուսավորեց հավատացյալներին, ինչպես ասում է Դավիթը. «ուղիղների համար խավարում լույս ծագեց»։
Եվ դարձյալ՝ խավարում և մահվան ստվերում նստած ժողովրդին լույս ծագեց։
Ինչը և ինքը՝ Դավիթն էր հայցում. լույս տուր, Տեր, իմ աչքերին, և թե՝ ուղարկիր, Տեր, քո լույսը՝ ճշմարտությունը»։
Քրիստոսի մասին էր ասում, որ լուսավորեց մեր հոգու աչքերը անհավատությունից դեպի հավատի լույսը, և տգիտությունից դեպի ճշմարիտ գիտությունը, և մեղքերից դեպի արդարության լույսը։
Նաև շատերի մարմնի աչքերը լուսավորեց։
Դրա համար Քրիստոսը կոչվում է լույս և արդարության արեգակ։
Հինգերորդ՝ որովհետև հին օրենքը ստվեր էր և գիշեր, և մարգարեները՝ աստղերի պես, որ օրենքով քիչ ծագեցին և Քրիստոսի կարապետներ եղան, և մեր Տերը ստվերի մեջ մեզ համար լույս ծագեց, ըստ այն խոսքի. «լույսը խավարի մեջ էր լուսավորում»։
Քանզի մեզ տվեց նոր օրենքը՝ պայծառ լույս արեգակի պես, ուստի գիշերն ենք տոնում Քրիստոսի ծննդյան տոնը, որ մեզ համար եղավ արդարության արեգակ՝ ըստ Մաղաքիայի, քանզի նա ստվերը փոխեց լույսի, և օրինակը՝ ճշմարտության։
Վեցերորդ՝ որովհետև Քրիստոսի վերջին գալստյան օրինակով, քանզի գիշերը պիտի լինի, ինչպես ասում է Ավետարանը. «կեսգիշերին աղաղակ եղավ՝ ահա փեսան գալիս է»։
Դրա համար և առաջին գալստյան տոնը գիշերը սկսեցինք և տոնեցինք։
Չորրորդ հարց. Ինչո՞ւ եկեղեցին ինը օր իրար հետևից է տոնում։
Առաջին պատճառ. Յոթ օրը նշանակում է արարչությունը և այստեղի կյանքը։
Եվ Ութերորդը՝ հանդերձյալ մշտնջենական կյանքը, երբ մարդկային ազգը խառնվում է հրեշտակների դասերին և տոնում վերաշխարհիկ տոնը։
Իսկ իններորդը՝ առանձին զատված, ցույց է տալիս, որ ամեն գոյանալուց առաջ սուրբ Երրորդությունը միմյանցից փառավորվում էր։
Երկրորդ՝ դարձյալ ինը թիվը նշանակում է հրեշտակների ինը դասը, քանզի նրանք մեզ հետ են տոնում, և մենք՝ նրանց հետ պաշտելով։
Եվ երրորդ՝ որովհետև Աստված ինը ամիս բնակվեց Կույսի որովայնում, դրա համար ծննդից հետո ինը օր ենք տոնում։
Իսկ թե ինչո՞ւ երեկվա օրը դադարում են պատարագից։
Ոմանք ասում են, թե առաջին անգամ Երուսաղեմում պատարագի սիրով ջերմ էին, միջոց չէր լինում եկեղեցու սպասքը լվանալու կամ թափելու, ուստի այնտեղ սահմանեցին սա։
Ոմանք ասում են, թե առաջին ավետիսը ջրհորի վրա Սուրբ Կույսը հանձն չառավ, մինչև որ հրեշտակը երկրորդ անգամ եկավ Կույսի տաճարը, և ապա հավանելով ասաց՝ Տիրոջ աղախինն եմ, դա է նշանակում։
Դարձյալ տարվա չորս եղանակներն ունեն ԳԳ ժամ ավելի, և դա հավաքվում է ձմռան եղանակին, և մի օր է լինում, այդ հավաքված օրը թողնում են։
Եվ Դարձյալ հին ժամանակի օրինակն է, երբ պատարագ չկար, և որպեսզի մի օր միջոց լինի հնի ավարտի և այս նորի սկզբի միջև։
Եվ եկեղեցին մաքրելը նշանակում է մեր մաքրվելը խոստովանությամբ և ապաշխարությամբ, որպեսզի մեզ հարսնացնի՝ ընդունելի երկնավոր փեսային՝ Քրիստոսին։
Իսկ այն, որ երեկոյան պատարագ ենք մատուցում և առավոտյան պատարագ, կրկին իմաստ ունի։
Նախ, ինչպես ասացինք, Քրիստոսի ծնունդը կեսգիշերին է, և մկրտությունը՝ կեսօրին։
Այս երեկոյան պատարագը ծննդյան համար է, և առավոտյանը՝ մկրտության համար։
Եվ դարձյալ, որովհետև Քրիստոսի ծնունդը կրկին է. մեկը՝ Հորից, հավիտյաններից առաջ, հրեշտակներից և մարդկանցից ծածուկ և անգիտելի, որի նշանն է այս գիշերվա պատարագը, և մյուս ծնունդը՝ մորից, ժամանակի մեջ, հրեշտակներին և մարդկանց հայտնի, ինչպես հովիվները հրեշտակների հետ խառնված փառաբանում էին, որը նշանակում է առավոտյան պատարագը։
Քանզի Կույսից ծնվելով՝ մեզ համար առավոտ եղավ, և լույս ծագեց աշխարհին, ինչպես վերևում ցույց տրվեց։
Իսկ այս օրվա անունը ճրագալույս է կոչվում, կամ ճրագալույծ, կամ ճրագալույց։
Ճրագալույցն այն է, որ կանթեղ և ճրագ ենք վառում և երեկոյան պատարագում։
Իսկ ճրագալույծը, որովհետև ճրագով և երեկոյան լուծում ենք պահքը։
Իսկ ճրագալույսը բազում իմաստ ունի։
Նախ՝ որովհետև այս տոնի Տերը իմանալի լույսն է, որ ծագեց այս աշխարհում։
Ինչպես ինքն ասում էր. «ես լույս եկա աշխարհ»։
Երկրորդ՝ ճրագալույսը նշանակում է աստղի լույսը, որ առաջնորդեց մոգերին, և այրը մտնելով՝ կանգնեց այնտեղ, ուր մանուկն էր, դրա համար այս գիշեր բազում մոմ վառելով եկեղեցի ենք մտնում։
Երրորդ՝ թարգմանվում է ժամանակավոր լույս, որ նշանակում է Հովհաննես Մկրտչին, ինչպես Տերն ասում էր։
«Նա էր ճրագը, որ վառված էր, և դուք մի ժամանակ ցնծացիք նրա լույսով։
Չորրորդ՝ ճրագալույսը թարգմանվում է աղոտ ծագում, որ նշանակում էր Հովհաննեսից առաջ եղած մարգարեներին, քանզի տեսիլքի և երազների միջոցով ճանաչեցին և իմացան Քրիստոսի գալուստը։
Հինգերորդ՝ ճրագալույսը թարգմանվում է մեծ ավետարանի կարապետ, որ նշանակում է հին օրենքը, որ տրվեց անկատարներին, ինչպես ասում է Դավիթը. «քո խոսքերը ճրագ են իմ ոտքերի համար և լույս են տալիս իմ շավիղներին»։
Քանզի օրենքը նշանակում էր մեծ Ավետարանը, որ տրվեց կատարյալներին։
Վեցերորդ՝ ինչպես ասում է աստվածաբանը, թե այսօր վաղվա օրվա՝ մեծ լույսի ծագման կարապետն ու նախատոնակն է, ինչպես թագավորի գալու ժամանակ սիրելիները նախ ավետիսի համբավից խնդում են և պատրաստություն տեսնում և ջահերով ընդառաջ ելնում։
Նույնպես և մենք նախատոնակ և ճրագալույց ենք անում Քրիստոսի ծննդյան և հայտնության համար, որին վաղը պիտի հանդիպենք։
Սա է չորրորդ հարցը։
Հինգերորդ հարց. Ինչո՞ւ այսօր՝ հունվարի հինգին, ենք անում նախատոնակը։
Նախ՝ որովհետև հունվարը նոր ամիս է, և Քրիստոսը նորոգեց մեզ մեղքերի հնությունից, որ գործեցինք այս հինգ զգայարաններով։
Երկրորդ՝ որովհետև հունվարը թարգմանվում է ծննդյան ամիս, և մենք Քրիստոսի երկրի վրա ծնվելով՝ ծնվում ենք հոգևոր կյանքի՝ երկնքում։
Իսկ հունվարի վեցին տոնում ենք Քրիստոսի ծնունդը։
Նախ՝ նշանակում է վեց հազար դարի խորհուրդը, երբ Արարիչ Աստված խոնարհվում է երկիր։
Երկրորդ՝ որովհետև վեցերորդ օրը ստեղծվեց մարդը, և մարմնի վեց շարժումով հանցանք գործեց և կորավ, դրա համար Աստված Բանն ամսի վեցերորդ օրը ծնվում է իբրև նոր Ադամ, և ելնում է հին և կորած Ադամին փնտրելու և գտնում է, ինչպես անառակ որդու առակում է ասում։
«Քաջ հովիվը թողեց իննսունինը ոչխարը անապատում», այսինքն՝ այս երկրում, որ չարիքներից հեռու անապատ է, և եկավ մոլորված մի ոչխարին փնտրելու, որ մարդկային ազգն էր, ինչպես ասում է Դավիթը. «Մոլորվեցի ես կորած ոչխարի պես, փնտրիր քո ծառային, քանզի քո պատվիրանները...»։
Այս մտքով նա՝ բանավոր հոտերի քաջ հովիվը, նախ անբան ոչխարների հոտերի հովիվներին հայտնվեց, և սա վեց պատճառով։
Նախ՝ որովհետև առաջներում մարգարեներին հովիվներից ընտրեց, ինչպես Մովսեսին, Դավթին և մյուսներին, և այժմ իր գալստյան ժամանակ նախ հովիվներին հայտնվեց, որպեսզի ցույց տա, թե նույն Աստվածն է, որ այժմ Կույսից մարմնով երևաց։
Երկրորդ՝ հովիվներն աննենգ էին և աննախանձ, քանզի մարդկանց մեջ չէին սնվում, և նրանց երևաց։
Ցույց է տալիս, թե ովքեր սրտով սուրբ են նենգությունից, նախանձից և այլ չարից, նրանք Աստծուն կտեսնեն։
Երկրորդ՝ որովհետև անհարկ և բացօթյա էին, նշանակում է, թե ովքեր թողնում են աշխարհի կենցաղը՝ մորը, հորը, կնոջը, որդիներին, տներն ու ագարակները, նրանք կարող են Աստծուն տեսնել։
Չորրորդ՝ որովհետև զգույշ և արթուն էին, ինչպես ասում է. «իրենց հոտերի պահպանությունն էին պահում», ցույց է տալիս, թե ովքեր Քրիստոսի համար չարչարում են իրենց մարմինները, նրանք են հետևում նրան, ըստ այն խոսքի, թե՝ «ով իր խաչը չի վերցնում և իմ հետևից չի գալիս, ինձ արժանի չէ»։
Հինգերորդ՝ հովիվները պարզամիտ և տգետ էին և աստվածային սքանչելիքների տեսուչ և քարոզիչ եղան։
Ցույց է տալիս, թե ով կամենում է Քրիստոսով իմաստուն լինել, այս աշխարհում թող հիմար լինի։
«Քանզի Աստծո հիմարը զորավորներից հզոր է», ինչպես առաքյալները տկար, տգետ և անտոհմիկ էին, և զորությամբ, իմաստությամբ և մեծությամբ ամբողջ աշխարհից առավել եղան։
Վեցերորդ՝ որովհետև հույս տվեց ժողովրդի պետերին և հովիվներին, ինչպես քահանաներին և առաջնորդներին, որ եթե նախանձից զերծ սրտով լինեն, առաքինի վարքով, զգույշ և արի՝ ժողովրդի պահպանության մեջ, նրանք էլ կարժանանան Աստծո Որդու տեսությանը, դրա համար այսօր նախ հովվանոց ենք ընթանում, որ ընդհանուր տեղն է՝ սուրբ ժամատունը, ուր մենք՝ բանավոր հոտերս, հավաքված ենք։
Եվ սաղմոս ենք ասում. «Տերն ինձ կհովվի, և Իսրայելը Հովվողդ, նայիր», և ապա կարդում ենք հովիվների ավետարանը։
«Եվ հովիվները բացօթյա էին այդ տեղում»։
Եվ կրկին սաղմոսը, որովհետև երկնավորների հովիվն ու խնամողն էր, և մարդկային ազգի հովիվ եղավ, քանզի նրա աստվածությանն ու մարդկությանը հարմար է հովվական անունը Քրիստոսի վրա։
Եվ սաղմոսների մեջ ալելուիան նշանակում է այն, որ հովիվները հրեշտակների հետ խառնվեցին։
Որոնք երգում էին և օրհնում Աստծուն։
Նույնպես և մենք այժմ, երկնավորների դասերին խառնվելով, օրհնում և փառավորում ենք Քրիստոսի ծնունդը, որովհետև ալելուն հրեշտակային երգ է և թարգմանվում է՝ օրհնեցեք կամ գովեցեք Տիրոջը։
Եվ ապա գնում են մսուրի մոտ՝ այրը, ծննդյան տեղը, որովհետև Քրիստոս Փրկիչը այրում ծնվեց և մսուրում դրվեց, և հովիվներն այնտեղ ընթացան։
Եվ թե ինչո՞ւ Քրիստոսն այրում ծնվեց, ասում ենք՝ երեք պատճառով։
Նախ՝ աշխարհագրի պատճառով, որ քաղաքում բազում ամբոխ կար, և նրանց համար իջևանի տեղ չկար, և երեկոյան այնտեղ հասնելով՝ ծնվեց աշխարհի Փրկիչը։
Երկրորդ՝ խոնարհության համար, ինչպես աղքատ մորից և աղքատ տեղում է ծնվում և մսուրում բազմում, որպեսզի մենք նրա աղքատությամբ մեծանանք։
Երրորդ՝ խորհրդի համար, քանզի ջրհեղեղից հետո։
Նոյի անդրանիկ որդին՝ Սեմը, մարգարեաբար առնելով Ադամի նշխարները՝ թաղեց Գողգոթայում, և Եվայի նշխարները՝ այնտեղ՝ այրում, որպեսզի Աստվածածնի և Աստծո միջոցով ողջանա և ազատվի երկունքի անեծքից, և խաչի միջոցով Ադամը կենդանանա և ազատվի դժոխքից։
Եվ ծննդյան համար կրկին սաղմոս է ասվում, որովհետև Քրիստոսի ծնունդը կրկին է՝ նախ Հորից, հավիտյաններից առաջ, և երրորդ՝ Կույսից, ժամանակի մեջ, ինչպես ասում է։
Տերն ասաց ինձ՝ իմ որդին ես, սա Բանի ծնունդն է ասում, որ ժամանակից առաջ է, և ես այսօր ծնեցի քեզ՝ երկրորդ ծնունդն է ասում՝ Կույսից, անճառ միավորությամբ, և Աստված Բանը մարմին եղավ, և մարդ ծնվեց երկրի վրա։
Եվ հերձվածողները թող այս օրը սկիզբ չկարծեն, որ մյուս սաղմոսն է ասում անժամանակ ծննդյան մասին՝ արուսյակից առաջ ծնեցի քեզ։
Եվ կարդում են ծննդյան ավետարանը։
«Եվ Հիսուս Քրիստոսի ծնունդն այսպես էր»։
Սրանից հետո մտնում են եկեղեցի, որ նշանակում է երկինքը։
Այն է, որ Դավիթը խնդրում էր գտնել Հակոբի Աստծո հարկը՝ ասելով. «քուն չեմ տա իմ աչքերին և նինջ՝ իմ արտևանունքներին, մինչև որ գտնեմ Հակոբի Տեր Աստծո հարկի տեղը», և ասում են՝ խոնարհեցրու և ապրեցրու։
Եվ այստեղ պետք է իմանալ, որ այս երկու գլխավոր տոները Տիրոջ եղբայր Հակոբոսը կարգեց։
Նախաստեղծների, այսինքն՝ Ադամի և Եվայի համար՝ այս հայտնության տոնը Եվայի համար, և Զատիկը՝ Ադամի համար։
Ինչո՞ւ այստեղ խոնարհեցրու և ապրեցրու է կարգված, և այնտեղ՝ ոչ, սա է պատճառը. որովհետև դեռ հոգով հիվանդ ենք, նվաղ ձայնով մաղթում ենք մարդասեր բժշկին. խոնարհեցրու, Տեր, քո ականջը մեր շրթունքներին, և լսիր մեր ցավերը, և բժշկիր մեղքերի ցավերը, և ապրեցրու անօրեն մարդուց՝ կորստյան որդուց՝ սատանայից։
Եվ սա ընդունեց իմաստուն և գթած բժիշկը և խոնարհվեց՝ մեզ բժշկելու, և մեր փրկության և առողջության սկիզբը Քրիստոսի ծնունդն է, և կատարումը՝ մահն ու հարությունը։
Դրա համար այնտեղ աղաչանքի կարոտ չենք, իբրև կատարյալ և հոգով առողջացած, իսկ այստեղ պաղատում ենք՝ բարեխոս ունենալով նրա անարատ մորը՝ նրանից ծնված Որդու մոտ։
Վեցերորդ գլուխը ցույց է տալիս։
Որ այսօր կարդում ենք արարչության գիրքը սկզբից՝ երեք պատճառով։
Նախ՝ այն է ցույց տալիս, թե այսօրվա Նորածին Մանուկը երկնքի և երկրի և նրանց մեջ եղող ամեն ինչի Ստեղծողն ու Արարիչն է։
Երկրորդ՝ թե ինչպես մարդը պատվվեց արարչի պատկերով և բոլոր արարածների իշխան եղավ և դրվեց դրախտում, և պատվիրանը զանց առնելով՝ արտաքսվեց և ժառանգեց անեծքները և մահը։
Երրորդ՝ ցույց է տալիս, թե նույն արարչից օրհնվեցին և նորոգվեցին առաջին անեծքներից Աստվածածին Կույսի միջոցով, որ կյանքի մայր եղավ, քանզի ստույգ կյանքն է մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը, որ ասաց. «ես եմ ճանապարհը և ճշմարտությունը և կյանքը, որ բոլորի կյանքի և փրկության պատճառ եղավ»։
Իսկ տասներկու ընթերցվածն ունի բազում խորհուրդ։
Նախ՝ որովհետև Իսրայելի ազգը տասներկու էր, որոնց մեր Տերը քարոզեց փրկությունը, ինչպես ասում էր. ոչ մի տեղ չեմ ուղարկվել, եթե ոչ Իսրայելի տան կորած ոչխարների մոտ։
Երկրորդ՝ ինչպես արեգակը տասներկու կենդանակերպերով է կատարում տարին, նույնպես արդարության իմանալի արեգակը՝ Կույսից ծնված Քրիստոսը, տասներկու առաքյալներով կատարեց իր տնօրինության տարին։
Երրորդ՝ նշանակում է, թե Տերը եկավ կատարելու տասներկու մարգարեների կանխաձայնությունը, որոնք նրա ծննդյան մասին խոսեցին, որ դրված է ընթերցվածների կարգում։
Չորրորդ՝ որովհետև մեր անդամները տասներկու են, որոնք մեղքերով ապականվեցին, Տիրոջից առնվեցին և կատարելապես աստվածացան, և դրանով մենք սրբվեցինք մեր մեղքերի բոլոր անդամներից։
Հինգերորդ՝ որովհետև Ելիմում տասներկու աղբյուր կար, և անապատում պապակած ժողովուրդները խմեցին, և այս տասներկու ընթերցվածները դրանց փոխարեն մեզ համար ախորժելի հոգևոր են՝ այստեղ՝ չարիքներից հեռու անապատում, եկեղեցու մեջ հավաքված։
Վեցերորդ՝ Հեսուն տասներկու քարից սեղան շինեց և այնտեղ ողջակեզներ պատարագեց Աստծուն, և Սուրբ Գրքերը սեղան են՝ մեր հոգիների համար բաշխված օրինավոր կերակուր, ինչպես հրամայում է Տերը, թե՝ «մարդ միայն հացով չի ապրի, այլ Աստծո ամեն խոսքով»։
Յոթերորդ՝ տասներկու էին ավազանը կրող եզները ծովի ներքո, որ Սողոմոնը շինեց տաճարում, նույնպես այս տասներկու ընթերցվածը սրբություն և մեր մեղքերի լվացարան է այս կենցաղի ծովում, որ եկեղեցու մեջ ամեն օր մաքրվում ենք մեղքերից և մտնում երկնավոր տաճարը։
Ութերորդ՝ տարվա ամիսները տասներկու են, և այս տասներկու ընթերցվածները մեր խրատիչներն են ամեն օր՝ մինչև մեր կենցաղի կատարումը։
Իններորդ՝ սուրբ և զուգական Երրորդության անվան տառերը տասներկու են. Հայր, Որդի, Հոգի, և այս տասներկու ընթերցվածները մեզ ճանաչեցնում են Սուրբ Երրորդությունը՝ համագո և զուգափառ, մեկ բնություն և մեկ իշխանություն, բոլոր արարածների Արարիչ։
Տասներորդ՝ հավատը, հույսը, սերը, որ ունենք Քրիստոսի հանդեպ, այս տասներկու ընթերցվածները քրիստոնյաներին ուսուցանում են ուղղափառ հավատը, մեր փրկության հույսը և Քրիստոսի հանդեպ կատարյալ սեր ունենալը։
Այս խորհուրդն ունի տասներկու ընթերցվածը։
Իսկ վերջում՝ Դանիելից ընթերցվածը, որ Նաբուգոդոնոսորը վաթսուն կանգուն պատկեր կանգնեցրեց և կրակ բորբոքեց, և երեք մանուկների երգը, որոնք կրակից ապրեցին և Աստծուն օրհնում էին։
Նախ՝ որովհետև Նաբուգոդոնոսորը նշանակում է իմանալի բանավորին՝ սատանային, որ կանգնեցրեց կռապաշտության պատկերը՝ վաթսուն կանգուն երկարությամբ, որ վեց տասնյակ է, ցույց է տալիս վեց հազար տարին, վեց կանգուն լայնությամբ, այսինքն՝ մարդկանց վեց շարժմամբ կամենում էր զանազան մեղքերի միջոցով եղծել արարչի վեցօրյա գործը։
Իսկ սուրբ լեռից առանց ձեռքի կտրված վեմը, որ պատկերը կործանեց և տիեզերքը լցրեց, նշանակում է Քրիստոս վեմը, որ անսերմ հղությամբ ծնվեց սուրբ լեռից՝ Մարիամից, և զարկեց, կործանեց կռապաշտությունը, և տիեզերքը լցրեց Ավետարանի քարոզությամբ, դրա համար Դանիելը կարդում ենք բարձր տեղից՝ բեմի վրա։
Երկրորդ՝ որովհետև երեք մանուկների վրա ցողում էր, և կրակն այրում էր քաղդեացիներին, Նշանակում էր Աստված Բանին, որ երկնքից իջավ ցողի պես և անձրևի պես Սուրբ Կույսի արգանդը, և մարեց թշնամու չար բոցի զորությունը։
Եվ սատանան, որ մարդկանց ցանկության բոցը յոթնապատիկ էր բորբոքում, ինքն է այրվում անշեջ կրակում։
Ինչպես ասում է Դավիթը. «հատուցիր մեր դրացիներին յոթնապատիկ՝ նրանց ծոցը», և Տերը հրամայում է. «գնացեք ինձնից այն կրակը, որ պատրաստված է սատանայի համար»։
Երրորդ՝ ինչպես երեք մանուկները բոլոր արարածներին կոչում էին Աստծուն օրհնելու, նույնպես և մենք՝ եկեղեցու մանուկներս, բավական չենք Աստծո մեծամեծ շնորհների փոխարենը մատուցելու, երկինքն ու երկիրը, ծովն ու ցամաքը և բոլոր գոյերը միասին մեզ հետ առնելով՝ օրհնություն և փառաբանություն ենք տալիս Աստծուն բարձունքներում, քանզի քաղցր է նրա ողորմությունը, որ փրկության համար ուղարկեց Միածին Որդուն։
Նաև օրհնություն և փառք մարմնացած Աստված Բանին, որ մարմին եղավ և բնակվեց մեր մեջ, և փրկեց մարդկային ազգը սատանայի ծառայությունից։
Նաև բարեբանություն և փառք էակից և փառակից Ամենասուրբ Հոգուն, որ նորոգեց մեզ մեղքերի հնությունից և լուսավորեց վերստին ծննդյամբ՝ երկնավոր Հոր որդեգրության և երկնքի արքայության ժառանգության համար՝ Քրիստոս Հիսուսով՝ մեր Տիրոջով։
Որին գոհություն և երկրպագություն՝ Սուրբ Երրորդությանը, այժմ և միշտ և հավիտյանս հավիտենից, ամեն։
Գլուխ Զ. Նրա քարոզը Քրիստոսի Ծննդյան մասին՝ Հովհաննես ավետարանչի խոսքի վրա, որ ասում է. «Բանը մարմին եղավ և բնակվեց մեր մեջ։
Անհասանելի է Աստծո խորհուրդը, որ ո՛չ միտքը կարող է իմանալ, և ո՛չ լեզուն ճառել։
Ոչ միայն մեզ՝ հողանյութ գոյեղեններիս, այլև աննյութ և հրաբուն զորությունների՝ իմանալի բնություններին։
Իսկ այն, որ մարդուն իր նմանության օրինակով ստեղծեց, ունի որոշ նմանություն նախատիպ պատկերին, և ունի որպիսության աննման այլություն, այլապես նույնը կլիներ, և ոչ նման։
Ուստի և մարդու խոսքը, Աստծո Բանի հետ համեմատվելով, ունի համանուն պատկերակցության նմանություն, և ունի իսկության որպիսության այլություն, որքան Արարիչ Աստծո և արարած մարդու միջև։
Քանզի Աստծո Բանն անեղծ և անձնավոր գոյություն է, իսկ մարդու խոսքը՝ եղական և եղծական և պատահական արտաբերություն։
Ուստի ըստ նմանության համեմատաբար թող համեմատվի, և ինչ որ անճառ է, լռությամբ թող պատվվի, Որ ասում է։
«Բանը մարմին եղավ և բնակվեց մեր մեջ»։
Եվ այստեղ մեր ձեռնարկը վեց կարևոր բանի մասին է։
Նախ, թե ինչպես Բանը մարմին եղավ։
Երկրորդ, թե ինչո՞ւ Աստված մարդ եղավ։
Երրորդ՝ այս խոսքի չորս հերձվածողների մասին։
Չորրորդ, թե ինչո՞ւ է Բանի մասին մարմին ասում, և ոչ հոգի։
Հինգերորդ, թե Բանը մարմին եղավ առանց մարմնի, և մարմնին հակառակ, և մարմնի համար։
Վեցերորդ՝ մարմնացած Բանի ծննդյան տեղի և ժամանակի մասին։
Գանք այս խոսքի առաջին գլխին և ասենք, թե ինչպես Բանը մարմին եղավ։
Պետք է իմանալ, որ դրա ինչպիսին լինելն անգիտելի է մարդկանց մտքերի մեջ, նաև հրեշտակների իմացությունների, սակայն գրքերի օրինակով, ինչպես ասում են վարդապետները, իմանանք Բանի մարմին լինելը։
Եվ սա՝ տասը եղանակով։
Նախ՝ ինչպես մեր խոսքն անմարմին է, քանզի ո՛չ տեսնվում է և ո՛չ շոշափվում, և քարտեզի վրա գրվածը տեսանելի և շոշափելի է լինում։
Այսպես Աստված Բանը մարմնով տեսանելի և շոշափելի եղավ, ըստ այն խոսքի. «ականատես եղանք, և մեր ձեռքերը շոշափեցին կյանքի Բանը»։
Երկրորդ՝ ինչպես գրված խոսքը գրի հետ մեկ և անբաժանելի է լինում, քանզի գիրն ասում ենք խոսք, և խոսքը՝ գիր։
Եվ մարմնացած Բանը խոստովանում ենք մեկ և անբաժանելի՝ Բանը մարմին, և մարմինն Աստված, ըստ այն խոսքի. «մեկ է մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը, որով ամեն ինչ»։
Երրորդ՝ որովհետև գիրը երեքից է գոյացած՝ անշփոթ միությամբ, այսինքն՝ խոսք, նյութ և ձև, Եվ մեկ Քրիստոսի մեջ են Բանը և մարմինը և հոգին՝ անշփոթ միավորված, ըստ որի. «ճշմարտապես առավ մարմին, հոգի և միտք»։
Չորրորդ՝ ինչպես մեր խոսքը նախ մտքից է ծնվում, և ապա հետո քարտեզի վրա դրոշմվում, այսպես Աստված Բանը նախ հավիտյաններից առաջ Հորից էր ծնված։
Եվ ապա հետո մարմին եղավ ժամանակի մեջ, ըստ այն խոսքի. «սկզբից էր Բանը, և մարմին եղավ»։
Հինգերորդ՝ ինչպես մեր խոսքն ունի երկու ծնող՝ մեկը միտքը, և մյուսը՝ ձեռքը, և չի ասվում երկածին կամ երկտեսակ, այլ միատեսակ գրված խոսք։
Այսպես Աստված Բանն ունի ծնող երկնքում՝ Հորը, և երկրի վրա՝ Մորը, և չի ասվում երկածին կամ երկու որդի, այլ միշտ Միածին և մեկ Որդի։
Այսպես մեր բնության մեջ տեսակավորված Բանը միատեսակ է և մեկ բնություն՝ ըստ մեծն Դիոնեսիոսի, և մեկ է մարմնացած Բանի բնությունը՝ ըստ Աթանասի, և ոչ երկու բնություն, կամ երկու տեսակ, կամ կրկնապատիկ, կամ երկխումբ, և սրանց նման։
Վեցերորդ՝ ինչպես կամքով ենք գրում խոսքը, այսպես և Բանը կամքով և Հոր հաճությամբ մարմին եղավ, ըստ որի. «դա է իմ սիրելի Որդին, որին հավանեցի մարդեղության համար»։
Յոթերորդ՝ մի պատճառի համար ենք գրում խոսքը։
Եվ Աստված Բանը մարդկանց համար մարդ եղավ, քանզի առաջին ծնունդը պատճառ չունի, և ոչ էլ կամքով կամ ակամա է ասվում։
Ութերորդ՝ մեր խոսքը գրի մեջ միացած՝ անբաժանելի է մտքից, քանզի անպարփակելի է, ինչպես և իր ծնողը՝ միտքը։
Այսպես Աստված Բանը մարմնում միացած՝ Հոր մոտ է և չի հեռացել, մարմնում պարագրված է և անպարփակելի մնացած, ըստ այն խոսքի. «ոչ ոք չելավ երկինք, եթե ոչ մարդու Որդին, որ երկնքում է»։
Իններորդ՝ ով գիրն անարգում է և չի պատվում, թագավորի խոսքն է արհամարհում, և ոչ սոսկ գիր։
Այսպես նրանք, ովքեր չարչարեցին նրան, ոչ թե սոսկ մարդու, այլ Աստծո մարմնացած Բանին, և այսպես տիրասպան եղան, ըստ այն խոսքի. «իրենց Ստեղծողին՝ Տիրոջը, ուրացան, և փառքի Տիրոջը խաչը հանեցին»։
Տասներորդ՝ ինչպես խոսքը գրով է չարչարվում, և նրա բնությունն անչարչարելի է մնում, այսպես Աստված Բանը միավորությամբ է չարչարվում, և նրա բնությունն անչարչարելի է մնում։
Քանզի Աստծո անեղ բնության մեջ ո՛չ կիրք և ո՛չ չարչարանք է մտնում։
Սա է առաջին գլուխը։
Երկրորդ գլուխը. եթե մեկը տարակուսելով հարցնում է, թե ինչո՞ւ Աստված մարդ եղավ։
Ասում ենք, թե ոչ թե իր կարոտության կամ փառքի համար մարդ եղավ, այլ իր բարերար մարդասիրության համար, ինչպես նա, որ ստեղծեց աշխարհը, երկինքը, հրեշտակներին և մարդկանց, ոչ թե ինչ-որ կարիքի համար, այլ իր բարերարության համար ստեղծեց ամեն ինչ, որպեսզի արարածներն իր բարերարությանը հաղորդ լինեն։
Այսպես և իր բարերարության համար մարդ եղավ, և մարդկային ազգն իր փրկությանը հաղորդ արեց։
Որը տասը գլխով ցույց տանք՝ նրա բարությունը մեր հանդեպ։
Նախ առաջին՝ որովհետև Աստված արդար է և ստեղծեց մարդուն բարին և չարն ընտրող, և նա անձնիշխան կամքով հետևեց չարի պատրանքներին, ուստի և Աստծո արդարությունից դատապարտվեց, հետո նրա ծնունդների մեջ ոչ ոք այնքան արդար չեղավ, որ փրկեր նրան, այլ առավել չարիքներով հաճախեցին։
Ուստի արդար Աստված, որ ստեղծեց նրան, մարդ եղավ նրա ծնունդների մեջ և արդարացրեց նրան։
Երկրորդ՝ Աստված Բանը, որ դատապարտեց նախաստեղծին, և ոչ ոք չէր կարող վերացնել նրա վճիռը, քանզի բոլորը դատապարտության տակ էին, ուստի Աստված Բանը, որ դատապարտեց, նույն ինքը՝ Աստված, մարդ եղավ և վերացրեց իր դատավճիռը։
Երրորդ՝ սատանան չարախոսում էր մարդուն, թե բնությամբ և կամքով են մեղանչում, և այս չարախոսությունը վերաբերում էր նախ այս բնության արարչին, և ապա մեր անձնիշխան կամքին, որի հորդորիչն ինքն էր լինում, և չկար մարդ, որ նրան սուտ հաներ, քանզի բոլորը մեղանչեցին։
Ուստի Աստված Բանը մարդ եղավ, մեր հոգին և մարմինը նրա կրքերից անմեղ պահելով՝ դատապարտեց չարախոսին, և ջատագով եղավ Աստծուն, որ մարդուն արդար ստեղծեց, և փրկեց մեզ։
Չորրորդ՝ այն անմեղ մարմինը մեր մեղքերի համար պատարագ մատուցեց Հայր Աստծուն, և իր անմեղ մահով ցույց տվեց, թե սատանան է մարդու պատճառը և դավաճանը, ուստի Հայր Աստված դատավոր եղավ և իրավամբ արդարացրեց Որդուն, նրանով պատռեց մեր հանցանքները և դատապարտեց սատանային։
Հինգերորդ՝ յոթնյակ շնորհները, որ փչեց մարդուն ստեղծելիս, վերացրեց մեղքերի և մարմին լինելու պատճառով, և անհաշտ թշնամություն եղավ մարդու հետ, ուստի Աստծո Բանը միջնորդ եղավ Աստծո և մարդու հաշտության, և իր մահվան միջոցով հաշտեցրեց Հորը և տվեց Հոգին։
Քանզի Քրիստոսի մահն անմեղ էր և կամավոր, և որովհետև կամավոր էր, հաշտեցրեց Հորը, և որովհետև անմեղ էր, դարձյալ պարգևեց Հոգին։
Վեցերորդ՝ մահը զորացավ և կլանեց այս բնությունը, և ոչ ոք չէր կարող ազատել, քանզի բոլորը մահվան տակ էին։
Ուստի անմահ Աստված Բանն առավ մեր մահկանացու բնությունը և միավորեց իր աստվածության հետ, և Անմահը մարմնով մեռնելով՝ վերացրեց մեր մահը, և անմահությունը մեր մեջ հաստատեց՝ ասելով. ո՞ւր է, մահ, քո հաղթությունը և այլն։
Յոթերորդ՝ առաջին Ադամը մահը գցեց այս բնության մեջ, և ոչ ոք հարության հույս չուներ, ուստի Աստված Բանը երկրորդ Ադամ եղավ և արդարությամբ հաստատեց հարության հույսը, որ մեռելների անդրանիկ եղավ։
«Քանզի ինչպես Ադամով մեռանք, նույնպես և Քրիստոսով կկենդանանանք, ըստ առաքյալի»։
Ութերորդ՝ մարդիկ մեղքերի մեջ մեռած էին, և բնավ չգիտեին այն օրվա պատուհասը, երբ Աստված պիտի դատեր մարդկանց գաղտնիքները, ուստի Քրիստոսն արդարությամբ հայտնեց և սովորեցրեց նրանց արդարություն գործել։
Քանզի եթե կամովին կորչեին, ինչպես սատանան, ճշմարտության զրկում կլիներ նրանց փրկելը, իսկ եթե ակամա, պետք էր նրանց սովորեցնել, ուստի Աստված մարդ եղավ։
Իններորդ՝ առաջին Ադամը մեր մեջ սփռեց մեղքը և ապականությունը, քանզի նրանից ծնվեցինք ըստ մարմնի, ուստի Աստված Բանը՝ երկրորդ Ադամը, մեր հայրը եղավ, և նրանից ըստ հոգու ծնվելով՝ սրբվեցինք առաջին Ադամի մեղքերից և ապականությունից։
Արդ, կրկին Հայր ունենք, այսինքն՝ Ադամին և Քրիստոսին, և ինչպես նախ ծնվեցինք մարմնով Ադամից, և ապա հոգով՝ Քրիստոսից, պետք է նախ հին հոր հետ մեռնել, և ապա նոր հոր հետ հարություն առնել, և դարձյալ ինչպես նախ Քրիստոսը մեռավ և ապա կենդանացավ, նույնպես և մենք։
Տասներորդ՝ մահը կրկին է, այսինքն՝ հոգու և մարմնի, և կյանքը կրկին է՝ հոգու և մարմնի, և հոգու մահը, որ մեղքն է, պատճառում է մարմնի մահը, իսկ մարմնի մահը պատճառում է հոգու կյանքը։
Արդ, հոգու մահը կրեց Ադամը, որով մեռանք մարմնով, և մարմնի մահը կրեց Քրիստոսը, որով կենդանացանք հոգով։
Արդ, նախ մեր հոգիները կենդանացրեց Քրիստոսն իր առաջին գալստյամբ, և ապա մարմինները՝ երկրորդ գալստյամբ։
Սա և սրանից ավելին է Աստծո Բանի մարդ լինելու պատճառը, ինչպես ասում է ավետարանիչը. «Բանը մարմին եղավ»։
Սա է երկրորդ գլուխը։
Երրորդ գլխի հարցը։
Քանզի հերձվածողներն այստեղ չորս խոսքի վրա են տարակուսում, և խոսքերը թյուր իմանալով՝ իրենց անձերի կորստյան համար են մեկնում։
Նախ՝ որ ասում է. «Բանը մարմին եղավ»։
Քանզի եթե մարմին եղավ, ասում են, ապա այլայլվեց իր բնությունից։
Ասում ենք, թե թեպետ ասում է՝ Բանը մարմին եղավ, դա ցույց չի տալիս, թե Բանի բնությունն այլայլվեց, ինչպես այն, որ ասում է. «Տերն ապավեն եղավ», ցույց չի տալիս, թե Տերը փոխվեց իր բնությունից և ապավեն եղավ։
Այլ այն է նշանակում, թե Տերը մնաց և եղավ մեզ ապավեն և օգնական։
Նույնպես և այս, որ ասում է։
«Բանը մարմին եղավ», Բան լինելուց չփոխվեց, այլ Աստված Բանը մնաց և եղավ մարմին, քանզի ինչ որ էր, պահեց, և ինչ որ չէր, եղավ, այսինքն՝ մարմին։
Եվ դարձյալ, թե «Բանը մարմին եղավ» ասելը փոխարեն է այն ասելու, թե Բանը մարմին առավ։
Եվ որովհետև առնողը և առնվածը երկություն են նշանակում, դրա համար ասաց, թե «Բանը մարմին եղավ», որպեսզի քեզ առավել միությունն ուսուցանի։
Սրանք են առաջին հերձվածողները։
Երկրորդ՝ ոմանք չարափառներ ասացին, թե «Բանը մարմին եղավ», ապա հոգի և միտք չառավ, այլ ինքը՝ Բանը, հոգու և մտքի տեղն էր, ինչպես ասաց Ապողինարը, և սա չար և դառը հերձված է։
Նախ՝ որովհետև Աստված Բանն ինչ որ առավ, նույնն էլ աստվածացրեց և նույնն էլ փրկեց, արդ, եթե հոգի և միտք առած չէ, հոգին փրկած չէ, այլ միայն մարմիններն է փրկած։
Երկրորդ՝ եթե հոգի առած չէ, այլ միայն մարմին, այն ժամանակ Աստված մարմնասեր է և ոչ մարդասեր, բայց Աստված մարդասեր է և կատարելապես առավ հոգին և մարմինը և միտքը և այն ամենը, ինչ մարդու մեջ է, ճշմարտությամբ առավ մեր ամբողջ բնությունը, և բոլորիս շնորհեց հոգու, մարմնի և մտքի փրկությունը։
Բայց այստեղ, որ ասում է. «Բանը մարմին եղավ», մասով ամբողջ մարդուն է կոչում, ինչպես այն, որ ասում է. «ամեն մարմին քեզ մոտ կգա», առանց հոգու մարմինը Աստծո մոտ չի գնում։
Եվ Եսային ասում է. «ամեն մարմին կտեսնի մեր Աստծո փրկությունը», ոչ թե միայն մարմիններն էին փրկությունը տեսնում, այլ ամբողջ մարդը տեսավ։
Այսպես և այստեղ, որ ասում է. «Բանը մարմին եղավ», այն է ասում, թե Բանը մարդ եղավ։
Սա՝ երկրորդ հարցի մասին։
Իսկ երրորդ՝ ոմանք ասացին, թե Բանը մարմին եղավ ոչ թե մեր բնությունից, այլ երկնքից առավ մարմին և երևաց մեզ, կամ անշունչների ինչ-որ այլ պատվական մարմին, և ոչ թե մեր մարմինը։
Եվ սա ևս հերձված է։
Քանզի եթե երկնքից առավ մարմին, մեզ համար փրկություն չարեց, այլ երկնավորների համար արեց փրկություն, կամ այլ անշունչների և շնչավորների։
Բայց Աստված Բանն առավ մեր մարմինը և մերով մեզ համար փրկություն արեց, և հայտնի է հաջորդ խոսքից, որ ասում է. «Բանը մարմին եղավ և բնակվեց մեր մեջ», մեր մեջ բնակվելով՝ ցույց է տալիս, թե մեր միջից և մեր բնությունից առավ մարմինը։
Նախ՝ երրորդ հերձվածի այս վերջին խոսքը վերը ասված հերձվածների լուծումն է և նրանց բերանը փակում է։
Առաջինների, որոնք ասում են՝ Բանը մարմին եղավ և փոխվեց իր բնությունից, վրա բերում է՝ ասելով, թե բնակվեց մեր մեջ, քանզի բնակվելը անշփոթ մնալն է նշանակում, և այս երկու խոսքով հայտնի է անում Բանի և մարմնի անճառ միությունը։
Քանզի եղավ ասելը ցույց է տալիս միավորվելը, և բնակվեց ասելով՝ նույն միության մեջ անշփոթ մնալը։
Եվ օրինակը հայտնի է քո հոգու և մարմնի միավորությունից, քանզի ինչպես հոգին և մարմինը տարբեր բնություններ են՝ անմահ և մահկանացու, երևելի և աներևույթ, և միավորված՝ մեկ են լինում դեմքով, անձով և բնությամբ, քանզի մարդուն մեկ ենք ասում, և նրա բնությունը՝ մեկ։
Այսպես և Աստված Բանը մարմնում միավորված՝ մեկ դեմք, մեկ անձ և մեկ բնություն է՝ միավորված և անշփոթ մնացած, դրա համար ասում է. «Բանը մարմին եղավ և բնակվեց մեր մեջ»։
Նույնպես և լուծում է երկրորդ հերձվածը, որոնք ասում են՝ առանց հոգու մարմին առավ, մարմինն այս բնությունից չէ, այլ կամ անասուններից, կամ անշունչներից։
Բայց որ ասում է՝ բնակվեց մեր մեջ, ցույց է տալիս, թե այս բնությունից է առել մարմինը, որ բանական հոգով և մտքով կատարյալ է։
Նույնպես և լուծում է երրորդ հերձվածը, թե մարմինը երկնքից բերեց, ասում է՝ բնակվեց մեր մեջ, հայտնի է, որ այս մեր բնությունից է մարմնացել, և ոչ թե երկնայինից, և ոչ էլ այլ որևէ նյութից և մարմնից՝ բացի մարդկայինից։
Սա է երրորդ հերձվածը։
Իսկ չորրորդ՝ ոմանք հերձվածողներ ասացին, թե անգո և անանձն էր Բանը, որ մարմին եղավ, ինչպես մեր խոսքն է՝ եղծական և պատահական։
Եվ ոմանք ասացին, թե Բանը գոյությունն ընդունեց այս մարմնի լինելության հետ, ինչպես Մարկեղոսը և Փոտինոսը։
Բայց սրանց պատասխան է տալիս ավետարանիչը. «սկզբից էր Բանը, և Բանը Աստծո մոտ էր, և Բանն Աստված էր, և ամեն ինչ նրանով եղավ, և վրա է բերում, թե՝ Բանը մարմին եղավ»։
Քանզի սկզբից էր Բանը, և Բանը Աստծո մոտ էր ասելը ցույց է տալիս, թե հետո չեղավ՝ մարմնի լինելության հետ, այլ սկզբից էր՝ հավիտյաններից առաջ, Աստծո մոտ։
Եվ Բանն Աստված էր ասելը ցույց է տալիս, թե Աստծո Բանն անանձն և անգո չէ, ինչպես մեր խոսքը, այլ անձնավոր էր Բանը և Աստված և ամեն ինչի Արարիչ, այն Բանը, որ Աստծո մոտ է և բոլոր գոյերի ստեղծողը, նույն ինքը՝ Բանը, մարմին եղավ և բնակվեց մեր մեջ։
Սա է երրորդ գլուխը։
Չորրորդ գլուխը. թե ինչո՞ւ է ասում՝ Բանը մարմին եղավ, և չի ասում, թե հոգի եղավ։
Ասում ենք, թե չորս պատճառով չի ասում, թե Բանը հոգի եղավ, այլ մարմին։
Նախ՝ որպեսզի չասեն, թե Բանը երևութապես մարդ եղավ, ինչպես Մանին և ուրիշներն ասացին, թե երևութապես մարմին եղավ, և ոչ իսկապես, դրա համար ասում է. «Բանը մարմին եղավ»՝ թանձր, շոշափելի և տեսանելի, ինչպես այն, որ ասաց հարությունից հետո. «շոշափեցեք ինձ և տեսեք, որ ես նույնն եմ, քանզի ոգին մարմին և ոսկորներ չունի, ինչպես տեսնում եք, որ ես ունեմ»։
Դրա համար դավանության մեջ ասում ենք, թե՝ «մարդ եղավ ճշմարտապես, և ոչ կարծեցյալ»։
Երկրորդ՝ որովհետև եթե ասած լիներ՝ Բանը հոգի եղավ, մարդիկ կկարծեին, թե միայն հոգին առավ և ոչ մարմինը, քանզի կարող է հոգին առնել առանց մարմնի, ինչպես մենք Սուրբ Հոգին ենք առնում առանց մարմնի։
Բայց ասաց՝ մարմին եղավ, քանզի առանց հոգու մարմին չի առնվում, քանզի հոգու միջնորդությամբ առավ մարմինը, ինչպես ասում է աստվածաբանը։
Եվ այստեղ պետք է իմանալ, որ Բանի մարդեղությունը հասարակ չէր, ինչպես ամեն մարդունը, որ մինչև քսաներորդ օրը շնչավորվում է, և քառասուներորդ օրը մարմինը պատրաստվում է, և ապա հոգևորվում է բանական հոգով, և սա տկար բնության պատճառով է, որ ժամանակով է կատարվում։
Իսկ Աստված Բանը անապական և Սուրբ Կույսի արգանդն իջնելու հետ՝ եղավ արյան բաժանումը և շնչավորվելը և հոգևորվելը և աստվածանալը, նույն կետում, ժամանակի վայրկյանում քառասնօրյա մանուկ գոյացավ՝ ոսկորներով և անդամներով կատարյալ։
Որովհետև Բանի զորությամբ ներգործվեց, որ ամենակարող էր և ժամանակի կարոտ չեղավ, դրա համար ասում է. «Բանը մարմին եղավ»։
Երրորդ՝ հոգին մեր մեջ պատվական մասն է, և մարմինը՝ անարգ, իրեն պատվական մասով չի կոչում, թեպետ առավ հոգին և մարմինը։
Նախ՝ որովհետև մեզ խոնարհություն է ուսուցանում՝ իրեն հպարտությամբ և մեծարգո անունով չկոչել, այլ խոնարհությամբ, և դարձյալ, որպեսզի իմանանք, թե որքան առավել խոնարհեցրեց իրեն մեզ համար, որ առավել սիրենք նրան, ուստի և բազում տեղ մարդու Որդի կոչվեց։
Չորրորդ պատճառը, որ ասում է. «Բանը մարմին եղավ»։
Որպեսզի ցույց տա, թե մեզ համար կերակրելի եղավ, որովհետև աշխարհում երեք տեսակ ստեղծվածներ կան, և երեք տեսակ կերակուր կա նրանց համար՝ ըստ իրենց պատշաճի, այսինքն՝ ոմանք ամբողջովին հոգևոր են, ինչպես հրեշտակները, և ոմանք ամբողջովին մարմնավոր, ինչպես կենդանիները, և ոմանք բաղադրված հոգուց և մարմնից, ինչպես մարդը։
Նրանց, որոնք ամբողջովին մարմին են, Աստված տալիս է մարմնավոր կերակուր, ինչպես անասուններին։
Եվ նրանց, որոնք միայն հոգևոր են, տալիս է միայն հոգևոր կերակուր, ինչպես հրեշտակներին, քանզի հրեշտակների միակ կերակուրն Աստծո Բանն է։
Իսկ մարդուն, որ հոգուց և մարմնից է, տվեց խառը՝ հոգևոր և մարմնավոր, մարմնացած Բանին, դրա համար ասում է. «Բանը մարմին եղավ»։
Իբրև մեզ համար կերակրելի եղավ, քանզի մարմնացած Բանը մեզ համար կերակուր և ըմպելի է, ինչպես ասաց. «ես եմ կյանքի հացը, որ երկնքից իջավ և կյանք եմ տալիս աշխարհին, ով ուտում է իմ մարմինը և խմում իմ արյունը, հավիտյան կապրի»։
Դրա համար ասում է, թե՝ «Բանը մարմին եղավ և բնակվեց»։
Եվ պետք է իմանալ, որ բազում համեմատություն կա, որ Աստված Բանն առավ այս մարդկային բնությունը։
Նախ՝ որովհետև Աստված Բանն առավ այս մարդկային բնությունը և միավորեց իր աստվածության հետ, ոչ թե մաս առավ կամ մասի հետ միավորեց, այլ ամբողջը՝ ամբողջի հետ, ըստ այն խոսքի. «նրա մեջ է բնակվում աստվածության ամբողջ լրումը մարմնապես»։
Երկրորդ՝ Բանը նախկին է, արարածների սկիզբը, քանզի նրանով եղան բոլորը, և մարդը բոլոր եղածների հետինն ու վերջինն է։
Արդ, նախկինը հետինն առավ և առաջին արեց։
Երրորդ՝ Բանը Հոր պատկերն է, և մարդը՝ Բանի պատկերը, պատկերը պատկերն առավ, կամ նախատիպը։
Չորրորդ՝ Բանը իմանալիների մեջ գերագույնն է, և մարդը՝ զգալիների մեջ գերագույնը, դրա համար մարդ եղավ։
Հինգերորդ՝ Բանից կրկին էություններ առաջացան, այսինքն՝ իմանալիներ և զգալիներ, քանզի եթե միայն հրեշտակներից առած լիներ, զգալին կպակասեր, և եթե կենդանիներից՝ իմանալին կպակասեր, ուստի մարդ եղավ, որպեսզի իրենից առաջ եկածներին ամբողջովին իր մեջ միավորի։
Սա է չորրորդ գլուխը։
Եվ հինգերորդ գլուխը։
Պետք է իմանալ, որ Բանը մարմին եղավ առանց մարմնի, և մարմնին հակառակ, և մարմնի համար, Առաջինը՝ Բանը մարմին եղավ առանց մարմնի, այսինքն՝ առանց մարմնի զորության, քանզի աստվածային փրկական և սուրբ մարմինը մարդու սերմից չեղավ, այլ Սուրբ Հոգու աստվածային զորությամբ սրբվեց անապական արյունը։
Եվ դարձյալ մարմին եղավ առանց մարմնի, այսինքն՝ առանց մարմնի սովորության, քանզի ամեն մարմնի սովորությունն այս է, որ հղանում է ապականությամբ, և ծանրությամբ է տանում, և ցավով երկնում է և ծնում։
Բայց Սուրբ Կույսը՝ Աստվածածին Մարիամը, առանց ապականության հղացավ Աստված Բանին, քանզի Կույս մնաց, և առանց ծանրության կրեց ինը ամիս արգանդում, քանզի թեթևացավ, և առանց երկունքի և ցավերի ծնեց մեծ ուրախությամբ և խնդությամբ։
Քանզի ծննդյան պատճառով չտկարացավ, այլ առավել զորացավ, և դա հայտնի է նրանից, որ մանկաբարձի կարոտ չեղավ։
Այլ նույն ժամին, որ ծնեց, պատեց իր որդուն և դրեց մսուրում, ինչպես ասում է Ղուկասը. «թե ծնեց իր անդրանիկ որդուն և պատեց խանձարուրով և դրեց մսուրում»։
Այսպես Բանը մարմին եղավ և բնակվեց առանց մարմնի։
Իսկ երկրորդ՝ Բանը մարմին եղավ մարմնի դեմ և մարմնին հակառակ, այսինքն՝ մարմնի հեշտ ցանկությունների դեմ, ինչպես ասում է Պողոսը, թե՝ «քրիստոնյաները իրենց անձերը խաչը կհանեն մարմնի կրքերով և ցանկությամբ»։
Եվ դարձյալ Բանը մարմին եղավ մարմնի դեմ, այսինքն՝ մարմնի գործերի դեմ, որ շատ չար են մարմնի գործերը, ինչպես ասում է Պողոսը գաղատացիներին. «հայտնի են մարմնի գործերը, այսինքն՝ շնություն, պոռնկություն, պղծություն, գիջություն և այլն»։
Դրա համար Բանը մարմին եղավ, որպեսզի այսպիսի չար գործերը վերացնի մարմնից և հաստատի դրա մեջ բարի գործերը։
Իսկ երրորդ՝ Բանը մարմին եղավ մարմնի համար, այսինքն՝ որպեսզի մարմնի բնությունը պատվական անի և հավասարեցնի երկնքում եղող հրեշտակներին, և հրեշտակներից ավելի վեր, քանզի Ադամի առաջին ստեղծման մասին ասում էր. մարդուն հրեշտակներից մի փոքր ցածր արեցիր, բայց այս երկրորդ ստեղծագործությամբ մարդը բարձրացավ՝ հրեշտակներին հավասար՝ հարությամբ և անմահությամբ։
Եվ բոլոր հրեշտակներից վեր և պատվական եղավ չորս կերպով։
Նախ՝ որովհետև Աստված Բանն առավ մեր բնությունը և նստեցրեց բոլոր իշխանություններից և պետություններից վեր, և նրան են երկրպագում երկնավորների բոլոր դասերը։
Նաև նրանք ուղարկվում են սուրբ եկեղեցու սպասի համար, ինչպես ասում է առաքյալը. «հարկավոր հոգիներ են, որ ուղարկվում են սպասավորելու նրանց, ովքեր փրկությունը պիտի ժառանգեն», իսկ մենք հրեշտակներին ո՛չ սպասավորում ենք և ո՛չ երկրպագում։
Երկրորդ՝ սուրբ եկեղեցին Քրիստոս փեսայի հարսն ու մարմինն է, իսկ հրեշտակները Քրիստոսի ծառաներն ու պաշտոնյաներն են։
Երրորդ՝ որովհետև սուրբ եկեղեցին Քրիստոսի չարչարանքներին կցորդ է լինում և նրա փառքին հաղորդ, իսկ հրեշտակները, քանի որ մարմին չունեն, չեն կարող Քրիստոսի հետ չարչարվել և նրա փառքին հաղորդ լինել։
Չորրորդ՝ որովհետև սուրբ եկեղեցին կարող է իր գոյացական վարքով, իր գոյացական վարքով, օրեցօր աճել և առաջանալ փառքի մեջ, իսկ նրանք չեն կարող աճել, այլ ինչ որ ունեն իրենց բնության մեջ, նույնն անփոփոխ են պահում։
Եվ այս խոսքի գլուխը հայտնի է նրանից, որ Աստված Բանն այնպես սիրեց մեզ, որ եկավ մեր բնության մեջ, և մեզ համար մարդ եղավ, և չարչարանքներով փրկեց մեզ, հրեշտակների բնության մեջ չեկավ, և նրանց ազգից կորածին չփրկեց։
Ինչպես ասում է առաքյալը. «ոչ թե հրեշտակներին է բռնում, այլ Աբրահամի զավակից է բռնում»։
Սա է, որ Բանը մարմին եղավ մարմնի համար, որպեսզի մեր մարմինները հրեշտակներին հավասար և այլ գերազանց պատիվների բարձրացնի։
Սա է հինգերորդ գլուխը։
Վեցերորդ գլուխը։
Պետք է իմանալ, որ մարմնացած Բանի ծննդյան համար տեղ և ժամանակ է պետք, դրա համար այստեղ կրկին հարց է լինում. Նախ՝ տեղի մասին, թե ինչո՞ւ Բեթղեհեմում ծնվեց՝ այրում, և դրվեց մսուրում։
Եվ երկրորդ՝ ծննդյան ժամանակի մասին, և նախ տեղի մասին պետք է հարցնել։
Նախ՝ որովհետև ասում է մարգարեն. «օրենքը Սիոնից կելնի, և Տիրոջ խոսքը՝ Երուսաղեմից»։
Արդ, Քրիստոսն Աստծո Բանն է և մեզ՝ հավատացյալներիս համար օրենք եղավ, ինչո՞ւ չծնվեց Երուսաղեմում։
Դարձյալ՝ Բեթղեհեմը փոքր գյուղ է, ինչո՞ւ այնտեղ ծնվեց, և ոչ այլ մեծամեծ քաղաքում։
Ասում ենք, թե Քրիստոսը Բեթղեհեմում ծնվեց չորս պատճառով։
Նախ՝ որովհետև Քրիստոսը ըստ մարմնի Դավթի որդի եղավ, և Բեթղեհեմը Դավթի ծննդյան և սնունդի բնական տեղն է։
Պետք էր, որ Քրիստոսը Բեթղեհեմում ծնվեր, որպեսզի հայտնի լինի, թե Դավթի որդին է։
Եվ խոստումը կատարվեց, թե՝ «քո որովայնի պտղից կնստեցնեմ քո աթոռին», քանզի եթե այլ տեղում ծնված լիներ, չէին իմանա, թե Դավթի որդին է, ինչպես այն, որ ասում էին, թե՝ «Նազարեթից չի կարող բարի բան լինել, քննի՛ր և տե՛ս, որ մարգարե Գալիլեայից չի ելնում», և չգիտեին, թե Նազարեթում հղացվեց և սնվեց, բայց Բեթղեհեմում ծնվեց։
Երկրորդ՝ ինչպես նրա հայրը՝ Դավիթը, Բեթղեհեմում ծնվեց և Երուսաղեմում թագավորեց, այսպես և Քրիստոսը՝ նրա որդին, քանզի Դավիթը պիտի գա, Դավիթը պիտի վեր կենա, ասում էին, և կույրերն աղաղակում էին՝ Դավթի որդի, ողորմիր մեզ։
Ուստի Հոր նմանությամբ մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը Բեթղեհեմում ծնվեց և Երուսաղեմում խաչվեց և թագավորեց, քանզի խաչը Քրիստոսի թագավորությունն էր, ինչպես ասում է Երգում։
«Ելեք, տեսեք, Երուսաղեմի դուստրեր, տեսեք Սողոմոն արքայի պսակը, որով նրան պսակեց իր մայրը Երուսաղեմում՝ իր փեսայության օրը։
Եվ որովհետև խաչը Քրիստոսի փառքն էր, ինքն էր վկայում. «ժամը հասավ, որ մարդու Որդին փառավորվի»։
Եվ այն էր փառքը, որ խաչով փրկեց մարդկանց հոգիները դժոխքից և Հոր կամքը կատարեց։
Երրորդ՝ ծնվեց Բեթղեհեմում, որովհետև այնտեղ էր վկայել Միքիա մարգարեն. «և դու, Բեթղեհեմ, ամենևին փոքր չես Հուդայի իշխանների մեջ, քեզնից ինձ համար կելնի իշխան, որ կհովվի իմ ժողովրդին՝ Իսրայելին, և նրա ելքը հավիտենական օրերի սկզբից է»։
Եվ երբ մոգերը եկան Երուսաղեմ, աստղի ծածկվելիս հարցնում էին, թե որտե՞ղ է ծնվում Քրիստոսը՝ հրեաների Արքան, և նրանք այնտեղ պատասխանում էին ըստ Միքիայի մարգարեության, ուստի այնտեղ ծնվեց, որպեսզի մարգարեների խոսքը կատարվի։
Չորրորդ՝ որովհետև Բեթղեհեմը թարգմանվում է հացի տուն և մսի տուն, և Քրիստոսը մեզ համար երկնքից իջած հաց եղավ. «քանզի իմ մարմինը ճշմարիտ կերակուր է, ասում է, և իմ արյունը՝ ճշմարիտ ըմպելի։
Ով ուտում և խմում է, հավիտյան մահ չի տեսնի»։
ապա պատշաճ էր, որ Քրիստոսը Բեթղեհեմում՝ հացի տանը, ծնվեր և մեզ համար կյանքի և անմահության հաց լիներ։
Իսկ այն, որ ծննդյան տեղ ընտրեց փոքր գյուղը, աշխարհի մարդկանց հակառակ արեց, քանզի մարդիկ փառքի տեղը մեծ են ընտրում, որ առավել փառավորվեն։
Իսկ նախատինքի տեղը փոքր են ընտրում, որ նախատինքը քչերը տեսնեն, և Քրիստոսը սրան հակառակ արեց ծննդյան տեղը, որ փառքի և պատվի էր։
Որ հրեշտակներից, մոգերից, հովիվներից և աստղերով փառավորվեց, ընտրեց փոքրիկ գյուղը, և չարաչար նախատինքների և չարչարանքների տեղ ընտրեց Երուսաղեմը՝ տոնին, որ մեծ քաղաք էր, և Զատկի տոնին բազումներ էին հավաքված։
Եվ սա արեց, որպեսզի մարդկանց հպարտությունը կորցնի։
Որ ասում են՝ ես այս անունով տեղերից եմ, և մեծ քաղաքից և մեծ ազգից։
Այսպիսի պարծանքներն ու հպարտությունները սուտ և ունայն երևացրեց՝ փոքր գյուղում ծնվելով։
Իսկ այն խոսքը, որ Եսային ասում է. «Սիոնից կելնի օրենքը, և Տիրոջ խոսքը՝ Երուսաղեմից, Քրիստոսը կատարեց և լրացրեց։
Քանզի ծնվեց Բեթղեհեմում, բայց իր վարդապետության աթոռը դրեց Երուսաղեմում և սովորեցրեց աշակերտներին, և այնտեղ ուղարկեց և լցրեց նրանց իմաստությամբ, և այնտեղից ուղարկվեցին այս աշխարհի բոլոր կողմերը և քարոզեցին Քրիստոսի մարդեղության խորհուրդը։
Սա՝ թե ինչո՞ւ ծնվեց Բեթղեհեմում։
Իսկ թե ինչո՞ւ ծնվեց այրում։
Վարդապետներն ասում են, թե չորս պատճառով։
Նախ՝ աշխարհագրի պատճառով, որ քաղաքում բազում ամբոխ էր հավաքված, և նրանց համար իջևանի տեղ չկար, և երեկոյան հասնելով՝ այնտեղ ծնվեց աշխարհի Փրկիչ Քրիստոսը։
Երկրորդ՝ խորհրդի համար, քանզի ջրհեղեղից հետո Նոյի անդրանիկ որդին՝ Սեմը, և նրա որդին՝ Արփաքսադը, Ադամի նշխարները բերելով՝ թաղեցին Գողգոթայում, և Եվայի նշխարները՝ Բեթղեհեմում, այնտեղի այրում՝ իրենց երկրի բաժնում։
Եվ սա՝ մարգարեական հոգով, որպեսզի Աստվածածնի և Աստծո միջոցով ողջանա և ազատվի երկունքի անեծքներից։
Եվ խաչի միջոցով Ադամը կենդանանա և ազատվի դժոխքից։
Երրորդ պատճառ. որովհետև Ադամը թողեց լուսեղեն դրախտը և երկրի վրա խավարամած այրերում բնակվեց, ուստի երկրորդ Ադամը նույն ճանապարհով եկավ երկիր և ծնվեց վեմերի այրում, որպեսզի Ադամին վերստին հանի իր լուսեղեն տեղերը։
Չորրորդ՝ Քրիստոս վեմը ծնվեց այրի վեմի մեջ, դա ցույց էր տալիս, թե ովքեր հավատով տաճար են դարձել և վեմի պես հաստատված են, նրանց սրտերում է Քրիստոսը ծնվում և երևում և լուսավորում նրանց։
Այսքան պատճառներով մանուկ դարձած Աստված ծնվեց Բեթղեհեմում՝ այրում։
Իսկ թե ե՞րբ ծնվեց Քրիստոսը, ասում է Ավետարանը. «իր մայրը պատեց նրան խանձարուրով և դրեց մսուրում»։
Քրիստոսը խանձարուրով պատվեց երեք պատճառով։
Նախ՝ որովհետև Ադամը թզենիով ծածկվեց և ապա եկավ երկիր, այսպես և Ադամի Փրկիչը խանձարուրով պատված և ծածկված էր, նախ՝ մորից ծնվելով, և ապա երևաց երկրի վրա։
Երկրորդ՝ նա խանձարուրով կապվեց, որպեսզի մեր կապանքները լուծի, այսինքն՝ մեղքի կապը. «մեղավորներն իրենց ձեռքերի գործերով կկապվեն», և իր ծննդյան սկզբում արձակեց մեզ հանցանքների կապանքներից։
Երրորդ՝ խանձարուրով պատվեց, որպեսզի ծածկի մեր մերկությունը, որ բարի գործերից և շնորհներից մերկացած էինք, և Քրիստոսը եղավ մերկության ծածկույթ և զգեստ, և ուրախության պատմուճան, ուստի նախ խանձարուրով պատվեց։
Իսկ թե ինչո՞ւ դրվեց մսուրում։
Վարդապետներն ասում են, թե, վարդապետներն ասում են, թե երեք պատճառով։
Նախ՝ աղքատության համար, քանզի ինչպես աղքատ մորից ծնվեց, և ոչ թագավորներից, և Բեթղեհեմի փոքրիկ գյուղում և այրում երևաց, այսպես մսուրում դրվեց առավել աղքատության համար, և որքան նա առավել աղքատացավ և խոնարհվեց, մեզ այնքան առավել բարձրացրեց և հարստացրեց, ինչպես ասում է առաքյալը։
«Որ մեծատուն էր, աղքատացավ, որպեսզի մենք նրա աղքատությամբ մեծանանք»։
Եվ ի՞նչ աղքատություն կա դրանից ավելի, որ Աստված մարդ եղավ, որպեսզի մեզ Աստծո որդիներ անի, երկնքից երկիր խոնարհվեց, որպեսզի մեզ երկինք բարձրացնի։
Այսպես մսուրում դրվեց, որպեսզի մեզ հանգստացնի լուսեղեն դրախտում։
Երկրորդ պատճառը, որ Եսային ասում է. «եզը ճանաչեց իր տիրոջը, և էշը՝ իր Տիրոջ մսուրը, և Իսրայելն ինձ չճանաչեց»։
Եվ Ավետարանն ասում է. «յուրայինների մոտ եկավ, և յուրայինները նրան չընդունեցին», ինչպես նախապես Եսայի մարգարեի միջոցով գանգատվում էր Իսրայելից, այժմ մարմնով կատարեց, քանզի ոչ նրանց տաճարում դրվեց և ոչ նրանց թագավորական տանը։
Այլ եզի և էշի մսուրում, որ նշանակում է հեթանոսների ազգերը, որ անբան էին դարձել և մեղքերի բեռնակիր եղել, ընդունեցին նրան և ճանաչեցին և Քրիստոսին հնազանդ եղան։
Երրորդ պատճառ. որովհետև մսուրն անասունների կերակրի տեղն է, և մեր Տերը մսուրում դրվեց, դա ցույց էր տալիս, որ մարդկային այս ազգը Ադամից ի վեր անբան և անասուն էր դարձել, ըստ այն խոսքի. «մարդը պատվի մեջ էր և չիմացավ, հավասարվեց անբան անասուններին և նմանվեց նրանց»։
Եվ Քրիստոսը եղավ անբան մարդկանց կերակուր, և կյանք և գիտություն տվեց նրանց, ուստի մսուրում բազմեց։
Ո՜վ մեծ խորհուրդներ, որին երկինքները չէին կարող տանել՝ իրենց արարչին, այրում բնակվեց։
Որին քերովբեները բարձած ունեն, անբանների մսուրում բազմեց։
Որի առաջ սերովբեները փառքի ահից իրենց երեսներն էին ծածկում, այսօր մոգերից և հովիվներից երկրպագվեց և համբուրվեց։
Որ բոլոր արարածներին կերակրում է, կուսական ստինքներից կերակրվեց։
Որ Հոր փառքի ճառագայթն է, աստղից լուսավորվեց։
Սա՝ ծննդյան տեղի մասին, թե ինչո՞ւ Բեթղեհեմ գյուղում ծնվեց, և այրում երևաց, և խանձարուրով պատվեց, և մսուրում, ինչպես ասում է Ավետարանը. «Բանը մարմին եղավ և բնակվեց մեր մեջ»։
Իսկ այժմ վերջին հարցով մենք պետք է հարցնենք մարմնացած Բանի ծննդյան ժամանակի մասին։
Եվ ժամանակի մասին չորս բան է պետք հարցնել։
Նախ՝ թե ինչո՞ւ վերջին ժամանակներում՝ բոլոր օրենքների լրումից հետո ծնվեց Քրիստոսը։
Երկրորդ՝ թե ինչո՞ւ Քրիստոսը ծնվեց, երբ Իսրայելի թագավորությունը վերացավ։
Երրորդ՝ թե ինչո՞ւ Քրիստոսը ծնվեց ձմռան եղանակին։
Չորրորդ՝ թե ինչո՞ւ գիշերը երևաց և ծնվեց մարմնով։
Առաջինի մասին պետք է իմանալ, որ առաջին ժամանակներում Աստված բնական օրենքը տվեց Նահապետներին, և բանականը՝ Աբրահամին, և գրավորը՝ Մովսեսին։
Եթե նույն ժամանակներում եկած լիներ Քրիստոսը և փրկած լիներ մեզ, մարդիկ կասեին, թե մեր փրկությունը Քրիստոսից չեղավ, այլ օրենքներից։
Բայց երբ բոլոր օրենքները նկուն եղան և չկարողացան փրկել՝ ո՛չ բնական օրենքը, ո՛չ բանականը և ոչ էլ Մովսեսի գրավոր օրենքը, ապա դրա համար այս ժամանակում երևաց Աստված Բանը մարմնով և փրկեց մեզ, ինչպես ասում է առաքյալը. «որովհետև անհնարին էր օրենքի համար, որով մարմնով տկարանում էր, Աստված իր Որդուն ուղարկեց մեղքի մարմնի նմանությամբ և մեղքի համար, և դատապարտեց մեղքն իր մարմնում»։
Դարձյալ, եթե առաջին ժամանակում երևացած լիներ, մարդիկ կարոտ չէին լինի և չէին հավատա, քանզի չէին ճանաչում և փրկություն չէին գտնի։
Բայց վերջին ժամանակներում, երբ մեր հիվանդություններում մարդասեր բժշկի կարոտ եղանք։
Քանզի օրենքը նախապես գուշակեց, և մարգարեները վկայեցին, և երբ Քրիստոսը երևաց, նրանց խոսքերից ճանաչեցինք և հավատով ընդունեցինք փրկությունը և բժշկությունը, ըստ մարգարեի. «ուղարկեց իր խոսքը և բժշկեց նրանց, և փրկեց նրանց իրենց ապականությունից»։
Երկրորդ հարց, թե ինչո՞ւ Քրիստոսը ծնվեց այն ժամանակ, երբ հրեաների թագավորությունը վերացավ։
Վարդապետներն ասում են, թե պատշաճ էր, որ Քրիստոսը ծնվեր Իսրայելի թագավորությունները վերանալիս։
Նախ՝ որպեսզի կատարվի Հակոբ Նահապետի մարգարեությունը, որ ասում է. «իշխանը Հուդայից չի պակասի, և պետը՝ նրա երանքներից, մինչև գա նա, ում համար պատրաստված է», ուստի հրեաների թագավորությունը վերացած էր, և Հերովդեսը, որ այլ ազգից էր, թագավոր էր, երբ Քրիստոսը ծնվեց։
Դարձյալ, եթե թագավորների օրերում ծնված լիներ, կասեին, թե թագավորական իշխանությամբ և բռնությամբ ամբողջ աշխարհը դարձրեց դեպի իրեն։
Ուստի ո՛չ թագավորների օրերում ծնվեց, ո՛չ մեծատուն տոհմից, և աշակերտներին չընտրեց ո՛չ հարուստներից, ո՛չ իմաստուններից, որպեսզի չասեն, թե ճարտար իմաստությամբ և ունեցվածքի հարստությամբ և թագավորի բռնությամբ համոզեց աշխարհին։
Այդ պատճառով աղքատ մորից ծնվեց, և հիմարներին և աղքատներին ձկնորսներից աշակերտ ընտրեց։
Եվ երբ թագավորությունը վերացավ, այն ժամանակ ծնվեց և երևաց անվախճան թագավորը՝ Քրիստոսը, և հիմար աշակերտներով Աստծո իմաստությունն ուսուցանեց մարդկային ազգին, և աղքատությամբ երկնքի մեծությունը պարգևեց աշխարհին։
Երրորդ հարց, թե ինչո՞ւ ծնվեց ձմռան եղանակին։
Վարդապետներն ասում են, թե չորս պատճառով։
Նախ՝ որովհետև ձմռան եղանակին արեգակը դառնում է դեպի վեր, և օրը մեծանում է, սա նշանակում է, որ Քրիստոսի երևալով՝ հավատի լույսն աճեց մարդկանց մեջ, որ մինչև այժմ մեղքի և անհավատության գիշերն էր աճել, այժմ հավատի լույսը մեծացավ մարդկանց ազգերի մեջ։
Երկրորդ՝ այս ժամանակին արեգակը բարձրանում է դեպի մեզ, սա նշանակում է, թե Քրիստոսի անունը պիտի բարձրանա երկրի վրա, քանզի նա՛ է արդարության արեգակը, իսկ Հովհաննեսն ամռանը ծնվեց, երբ օրը փոքրանում է, նշանակում է, թե Քրիստոսից պիտի փոքրանար։
Քանզի նախապես նրան Քրիստոսից մեծ էին կարծում, մինչև որ ուղարկեցին և հարցրին նրան, թե՝ ո՞վ ես դու, Քրիստոսն ես դու, թե մեկ ուրիշը, ասաց, թե ես Քրիստոսը չեմ, այլ նրա առաջընթացն եմ, և նա փեսան է և եկեղեցու գլուխը, և ես նրա բարեկամն եմ։
Նա մեծ արեգակն է, և ես ճրագի լույս ունեմ, նրան պե՛տք է աճել, և ինձ՝ նվազել։
Երրորդ՝ դրա համար ծնվեց ձմռանը, որ իմացնի, թե ամբողջ աշխարհը սառել է Աստծո սիրուց, և ես եկա, որ ջերմացնեմ Աստծո սիրով, ըստ այն խոսքի. «կրակ եկա գցելու երկրի վրա, այսինքն՝ Աստծո սիրո ջերմությունը»։
Չորրորդ՝ ձմռան ժամանակին ծնվեց, որ ցուրտ ու դժվարին է, որպեսզի ցույց տա, թե ինքը՝ մեր Տերը, մարդկանց փրկության համար բազում նեղություն և չարչարանք պիտի կրի, և ապա մարդիկ ազատվում են սատանայի ձեռքից, ուստի աշխարհի Փրկիչը ծնվեց ձմռան եղանակին։
Իսկ չորրորդ հարցը, թե ինչո՞ւ գիշերը ծնվեց։
Նախ՝ ցույց է տալիս, թե մարդիկ մեղքերով և անհավատությամբ խավարած էին, ինքը՝ Քրիստոսը, մեզ համար լույս ծագեց և լուսավորեց մեր հոգու աչքերը գիտությամբ և արդարությամբ և հավատի լույսով, քանզի տգիտությունը խավար է, և անհավատությունը՝ խավար, և Քրիստոսը եկավ և տգիտությունից բերեց ճշմարտության գիտության, և մեղքերից հանեց արդարության, և անհավատությունից՝ աստվածպաշտության հավատի։
Ինչպես ասում է մարգարեն։
«Լույս՝ հեթանոսների հայտնության համար»։
Եվ ինքն ասում էր. «ես լույս եկա աշխարհ, որ ով ինձ հավատում է, խավարի մեջ չմնա»։
Դրա համար այս գիշերային ժամի տոնն անվանում ենք ճրագալույս և կատարում ենք բազում վառված լույսերով և մոմերով։
Մեկը՝ այն պատճառով, որ այս տոնի Տերը՝ Քրիստոսը, երկնավոր լույսն է, պետք է լույսով կատարել նրա տոները։
Եվ երկրորդ՝ որովհետև լուսավոր աստղն առաջնորդեց մոգերին, և եկավ, մտավ այրը, ուր մանուկն էր մսուրում, և կանգնեց նրա գլխավերևում, որը տեսան մոգերը և հովիվները և երկրպագեցին նրան, այն խորհրդով վառված լույսով մտնում ենք եկեղեցի և կատարում տոնը։
Եվ դարձյալ, դրա համար կեսգիշերին ծնվեց, և նույնպես կեսգիշերին հարություն առավ գերեզմանից, որովհետև երկրորդ գալստյան ժամանակ կեսգիշերին պիտի գա, ինչպես ասում է Ավետարանը. «կեսգիշերին աղաղակ եղավ՝ ահա փեսան գալիս է, ելեք նրան ընդառաջ», և իմաստուն կույսերը, պատրաստելով լապտերները, մտնում են լույսի առագաստը։
Ուստի այստեղ աղաչենք արտասվալից մաղթանքներով մանուկ դարձած Աստծուն՝ իր մոր՝ ամենասրբուհի Աստվածածնի և կույսի միջնորդությամբ, որ արժանի անի մեզ այժմ հովիվների և մոգերի հետ երկրպագելու, և այն ժամանակ իմաստունների հետ մտնելու իր երկնավոր ուրախության առագաստը՝ Քրիստոս՝ մեր Աստվածը, որ օրհնյալ է իր Հոր և Ամենասուրբ Հոգու հետ հավիտյանս հավիտենից, Ամեն։