Read in the reader, with word lookup
Դատաստանագիրք, Ա խմբագրություն · 1/2
Թարգմանությունը՝ Նախագիր · մեքենայական (Claude), դեռ չխմբագրված · CC BY-SA 4.0
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ԵՎ ԱՇԽԱՐՀԻԿ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՕՐԵՆՔՆԵՐ ԵՎ ԿԱՆՈՆՆԵՐ
[Ա]
ՈՐՏԵՂ ՊԱՏԱՍԽԱՆ Է ՏՐՎՈՒՄ ՆՐԱՆՑ, ՈՎՔԵՐ ՊԱԽԱՐԱԿՈՒՄ ԵՆ ՄԵԶ, ԹԵ ՀԱՅԵՐՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆ ՉՈՒՆԵՆՔ
Պատրաստվելով գրել դատաստանների գիրքը՝ նախ պատասխանենք նրանց, ովքեր պախարակում են Տիրոջ օրենքները, թե (նրանցում) դատաստան չկա, քանի որ նրանք շատ են, ոչ թե քիչ, որոնց գործն ու խոսքը եղավ այլազգիներին պատվելը՝ իբր նրանք են իրավացի դատաստան ունենում, և քանի որ իրենք գայթակղված լինելով՝ դրանով գայթակղեցնում են պարզամիտներից շատերին, որոնց նախ սա ասենք, թե ի սկզբանե բնական է մեզ համար ընտրել իրավացին, ինչպես որ հեթանոսների իմաստուններն էլ աստվածանարգներին մահվան դատապարտեցին, իսկ ծնողներին տանջողներին՝ ձեռքը կտրելու, և մյուսներին՝ նման ուղիղ դատաստանով։
Իսկ Օրենքն ավելի խիստ է վարվում՝ պատճառը վերցնելով բնական օրենքից, որ հորն անարգողը մահով մեռնի, և մյուսների համար նույնպես։
Իսկ մեր Փրկչի Ավետարանը երկուսի լրումն է, որի համար էլ հրամայում է՝ առաջիններին այս ինչն ասվեց, բայց ես ձեզ ասում եմ այս ինչը։
Որովհետև թեև Օրենքն ու Ավետարանը, իբրև մոռացված, հիշեցնում են բնական օրենքները, սակայն ազատ կամքը չեն վերացնում, առաջիններին ասելով՝ սիրիր քո ընկերոջը քո անձի պես, քանի որ բնական է իմանալ անձի սերը։
Եվ երկրորդը, ավելին՝ առաջինը, կամքին է ապավինում աշակերտությունը և մյուս ուղղությունը, որոնցով հաստատվում է մեր մեջ և բոլորի հետ իրավամբ վարվելը. դրա համար էլ Ավետարանը սկզբում գրով չավանդվեց։
Եվ երկրորդ՝ նա եկավ կատարյալների մեջ կատարյալ օրենքներ դնելու, չկամեցավ անկատարների օրենքի պես դատաստանը գրով ավանդել, ինչպես որ խրատում էր՝ ճանապարհին հաշտվել ոսոխի հետ, որպեսզի դատավորին դատաստանի չմատնվի։
Եվ մի անգամ էլ անիրավ դատավորի առակով բացահայտ ցույց տվեց, որ ամեն ինչ պետք է վճարել մտքի խղճով, որը դատավոր կոչեց. նույնպես և դատաստանի գործերը։
Նույնը նշանակեց և տնտեսի առակում, որը թեև սկզբում անիրավ էր, սակայն հետո գովելի դարձավ զղջումով, որով դատաստանի ատյան չմտավ հաշիվ տալու. ասելով՝ տուր քո տնտեսության հաշիվը, ցույց տվեց, որ դատաստանն անհրաժեշտ է, իսկ գովելով՝ թե հնարավոր է դատաստանի կարիք չունենալ։
Այդ պատճառով էլ հրաժարվեց դատաստան անել նրա համար, ով աղաչեց՝ ասա եղբորս, որ ժառանգությունը կիսի ինձ հետ, կարծես ասելով՝ կրկնակի պատճառ ունեք ինքներդ ընտրելու իրավացին, ինչո՞ւ եք ուրիշի դատաստանի կարիք ունենում։
Դրանից սովորեց առաքյալը՝ ասելով. քանի որ ընդհանրապես դատաստաններ կան ձեր մեջ, ինչո՞ւ դուք չեք զրկվում և նեղվում, այլ դուք եք զրկում և նեղում, և այն էլ՝ եղբայրներին։
Եվ երրորդ՝ կամեցավ, որ միմյանց հետ իրավունքի հարցերում հարկադրաբար գրավոր դատաստանին չկանգնենք, այլ սիրով և կարեկցությամբ, տարբեր ժամանակների անգիր օրենքներով պահենք արդարադատությունը։
Չորրորդ՝ որովհետև բավական համարեց, որ Օրենքի և Ավետարանի պատվիրանները սերմի պես լինեն հոգիներում, և դրանցով վարվենք դատաստանին արժանի գործերում։
Հինգերորդ՝ որովհետև դատաստանի գործերը նման չեն Օրենքի, կամ Մարգարեների, կամ Ավետարանի անշարժությանը, այլ միշտ ըստ ազգի և երկրների անհրաժեշտաբար փոփոխվում են, (ուստի) իրավացի է թողնել, որ ավելի հմուտները փորձեն ըստ պատահածի։
Վեցերորդ՝ գրում է, թե դատաստանը հաստատվում է երդումով, իսկ Տերն արգելեց (երդումը)՝ կամենալով, որ մենք ամբողջովին հավատացյալներ լինենք։
[Բ]
ԹԵ ԻՆՉՈ՞Ւ ՀԻՄԱ ԿԱՄԵՑԱՆՔ ԳՐԵԼ, ԿԱՄ ՈՒՄԻՑ ՇԱՐԺՎԱԾ ԵԿԱՆՔ ԱՅՍ ՄՏՔԻՆ
Որովհետև թեև ասվեց, որ հարկավոր չէր, որ Տերը դատաստանը գրով ավանդեր մեզ, բայց հիմա կամեցանք, քանի որ շատ անգամ պախարակումներ լսեցինք ոչ միայն այլազգիներից, այլև քրիստոնյաներից, թե Ավետարանի համաձայն ընդհանրապես դատաստան չկա՝ չիմանալով նրանում եղած աստվածային կամքը։
Եվ այսպիսի կարծիքը երկու չարիքով է հիվանդ. մեկը՝ (վերագրում է) օրենսդրին անիմաստություն, և երկրորդը՝ չի ուզում, որ մարդկային ազգը հավասարապես ապրի։
Եվ երկրորդ՝ որովհետև չարությունը մարեց մեր մեջ եղած բնական օրենքը, հոգու անկատարությունը՝ կատարելությունը, և ատելությունը՝ սիրո կարեկցությունը։
Երրորդ՝ որովհետև ծուլությունից անվարժ դարձանք Օրենքին, և Մարգարեներին, և Ավետարանին, որոնց զորությամբ չկարողացանք ընտրել դատաստանի գործերը, որոնք արժան համարեցինք դատաստանի գրքի միջոցով կարծես քնից զարթնեցնել։
Չորրորդ՝ որովհետև նվազեց մեր հմտությունը՝ փորձելու ըստ ժամանակի, և ազգի, և երկրների փոփոխությունը ըստ պատահածի, և (դատաստանը) Օրենքի, և Մարգարեների, և Ավետարանի պես անշարժ չի մնում։
Հինգերորդ՝ որովհետև հիմա Սուրբ Հոգին չի ներգործում, ինչպես երբեմն Դանիելի և Սողոմոնի մեջ, կամ ինչպես Կորնթոսում հավատացյալների և ուրիշների մեջ՝ ճշմարտապես դատաստան անելու, որի համար էլ կարիք չունեին գրավոր օրենքի, քանի որ օրենքները նրանց սրտերում էին, ըստ մարգարեի խոստման։
Ինչպես որ և առաքյալները չկամեցան Ավետարանը գրով տալ, մինչև որ դրա կարիքն ունեցան, այդպես էլ դատաստանը գրով չավանդեցին, որովհետև նրանք հոգս էին տանում խիստ հարկավորի մասին, և նրանք էլ թողեցին, որ բնական օրենքներով, քաղաքական կրթությամբ և վերը ասված այլ պատճառներով վարվեն։
Իսկ հիմա գրելը պատճառ ունի բոլոր այդ վրիպումները։
Վեցերորդ՝ որովհետև դատաստանի գործերն ավարտվում են երդումով, և Տերը դա թույլ չտվեց, իսկ հիմա հավատացյալների մեջ (երդումը) հաճախ է լինում, և գործից գործ, և զուր տեղը՝ դատաստանում, և առանց դատաստանի։
Այդ պատճառով կամեցանք ոչ թե Տիրոջ հրամանը լուծել, այլ լուծողի համար օրենքներ և կանոններ հաստատել դատաստանում, ըստ դատաստանը գրելու անհրաժեշտության։
Յոթերորդ՝ որպեսզի գրավոր դատաստան չլինելու պատճառով չդիմեն այլազգիներին, ինչպես մարգարեն է մեղադրում՝ մի՞թե Իսրայելի մեջ Աստված չկա, որ գնում են Ճանճիկին հարցնելու. որը և առաքյալը բացահայտ հանդիմանում է՝ ասելով՝ այլ եղբայրը եղբոր հետ է դատվում, և այն էլ անհավատների առաջ։
Ութերորդ՝ տեսնում ենք հիմա, որ եպիսկոպոսներից, վարդապետներից, քահանաներից և գլխավոր աշխարհականներից շատերը աչառությամբ և կաշառքով, և շատ անգամ տգիտությամբ, ծռում են ուղիղ դատաստանը։
Դրա համար նրանց ուղղելու և հանդիմանելու համար մի քիչ դրոշմեցինք դատաստանի գիրքը։
Իններորդ՝ որովհետև արարված բնությունը միշտ մոռանում է բարին՝ հոգու և մարմնի տարբեր ախտերի պատճառով, և դատաստանի ժամանակ թեև կամենանք ուղիղ վճռել, շատ անգամ մոռացությունից սխալվում ենք և հետո զղջալով տարակուսում՝ տանջվելով կարծիքներով, թե այդպես է, թե ոչ։
Բայց որ այդպես չլինի, դատաստանի գիրքը դրեցինք հիշելու համար, որպեսզի այն, ինչ այդ ժամին չենք կարողանում հիշել, ձեռք առնելով նորից հիշենք և օտար ազգերին ցույց տանք, որ գրավոր դատաստանով ենք վարվում, որով նրանք, բերանները փակված, մեզ չհանդիմանեն։
Տասներորդ՝ հոգու ստեղծման ժամանակ պատկերի շնորհն առաջ էր անցնում, իսկ չարին դառնալիս ասաց, որ հոգին մարդկանց մեջ չի մնա, որովհետև մարմին դարձան։
Ուստի և Տերը, նույնը կրկին մեզ տալ կամենալով, հաստատում է հոգու դատաստանը, այսինքն՝ Ավետարանը և կանոնները, իմանալով, որ անհրաժեշտաբար մարմնավորների մեջ մարմնի դատաստան է լինում։
Եվ քանի որ նորից մարմին դարձանք, նորից էլ ծառայենք մարմնին՝ դատաստանը գրելով։
Տասնմեկերորդ՝ որպեսզի դատավորները միշտ երկյուղ ունենան՝ իմանալով, որ կանգնելու են երկնավոր Դատավորի առաջ, որն անվրեպ գիտություն ունի, ինչպես գրավոր դատաստանն է օրինակում։
Տասներկուերորդ՝ և որպեսզի դատվողներն էլ նույնպես սարսափեն, քանի որ եթե մարդկանց առաջ չեն կարողանում սուտն արդարացնել, թեև շատ անգամ խաբում են դատավորներին, ի՞նչ պիտի անեն այնտեղ՝ Նրա առաջ, որ խորքերն է տեսնում, և որի առաջ խաբեությամբ արդարանալ հնարավոր չէ։
Ահա այս տասներկու գլուխներում ամփոփվեց այս դատաստանի գրքի պատճառը։
Որովհետև տասներկուսն էլ կազմված է երկու վեցյակից, իսկ վեցյակն առաջին կատարյալ թիվն է։
Ահա թե ինչպես.
Առաջին՝ որովհետև կազմված է երեքից՝ կենտից, և երկուսից՝ զույգից. իսկ ամեն թիվ զույգ է կամ կենտ։
Երկրորդ՝ որովհետև արարչության քանակն է։
Երրորդ՝ որովհետև մարմնի շարժման չափն է։
Չորրորդ՝ որովհետև մարմնի ներգործության թիվն է։
Հինգերորդ՝ որովհետև ծնում է մյուս երկարները։
Վեցերորդ՝ որովհետև իր կողմերից է կազմվում և կրկնվելով ծնում է տասներկու թիվը, իսկ տասներկուսն իր կողմերից զուգվելով ծնում է տասնվեցը՝ երկու կատարյալները՝ տասը և վեցը։
Եվ սա տասներկու առաքյալների՝ աշխարհի դատավորների խորհուրդն է, որովհետև նրանք եկեղեցում ուրիշ դատավորներ ծնեցին։
Եվ որովհետև վեցյակն ունի զույգ և կենտ, որ ներգործական և կրավորական է։
Եվ որովհետև դատավորներին է հատուկ ներգործելը, իսկ դատվողներին՝ կրելը։
Այս նույն թվով եղավ երկնավոր Դատավորի գալուստը, որը և վեց նեղությունից փրկեց արդարին, և նույն թվով տանջողներին ուղարկեց Իսրայելի տապարների տակ։
Այսքանն այս մասին բավական լինի, քանի որ մեր առաջ չենք դրել թվի բնությունը քննել, այլ (ցույց տալ), որ զուր չէ, որ այս դատաստանի գիրքը տասներկու գլխով ավարտվեց։
Իսկ թե ումի՞ց հորդորված եկանք գրելու։
Վաղուց ի վեր տարակուսում էի այս մասին՝ խոցվելով, երբ մերոնք և օտար ազգերը նախատում էին մեզ։
Սակայն չէի համարձակվում վստահել այս գործին՝ իմանալով իմ անձի տկարությունը։
Դրա համար մեր զրույցների ժամանակ իմ տատանումները լսեց եղբայր Պողոսը՝ աստվածային գրքերի սիրելի աշակերտը, և խոստովանեց, որ ինքն էլ դա փափագում է. ավելին՝ սկսեց հարկադրող խոսքերով շարժել ինձ։
Բայց դրանից էլ չկամեցա ձեռնամուխ լինել, այլ մտածում էի աղաչել ուրիշ զորեղ մարդկանց, որոնք կարող էին այս գործի պահանջը կատարել, քանի որ շատ էին այդպիսիները։
Բայց քանի որ գիտեի, որ մեր ազգի անընդունելությունը պատճառ կլինի, դրա համար ոչ ոքի չկամեցա այս բանի համար աղերսել. ապա դրանից հետո ես էլ լռեցի։
Եվ զարմանում էի այս մասին, թե ինչպե՞ս մեր նախնի հայրերը սա չկարգավորեցին։
Եվ գտա նույն պատճառը, որ Տերն էլ առաքյալներին չտվեց, կամ որ ոչ ոք չհրավիրեց, և իրենք էլ ինքնակամ չտվեցին՝ սարսափելով պախարակողներից, կամ հալածանքների և խռովությունների պատճառով անպարապ եղան, կամ այլ ազգերի տիրապետության տակ ընկնելով՝ նրանց դատաստանով վարվեցին։
Եվ թեև այս ժամանակիս էլ նույն պատճառները պատահեցին, ինչ մեր հայրերի օրերում, որ դատաստանը գրով չավանդվի, բացի մեկից՝ որ առաքյալներից էլ չտրվեց, բայց և այնպես անհրաժեշտ եղավ գրել, ինչպես վերևում ցույց տրվեց։
Եվ այս գործի սկիզբը այսպես եղավ։
Հանդիպեցինք տեր Ստեփանոսին՝ Տեր Հիսուսի շնորհով Աղվանից կաթողիկոսին, և նույն բանը նորից հիշատակվեց։
Եվ նա հորդորեց և շտապեցրեց մեզ՝ ասելով, թե շատ երախտապարտ կլինեմ այդ գործի կատարման համար։
Մենք էլ նրա առաջ դրեցինք մեր անկարողությունը, ինչպես վերևում։
Սակայն երբ նա կրկնեց և քաջալերեց, մեր մեջ մի միտք ծագեց, թե արժան է հոգևոր հրամանին անսալ, որովհետև եթե Տիրոջից է, իմաստությամբ լավ ավարտին կհասնի, քանի որ գուցե Նրանից է այս նախաձեռնությունը, իսկ եթե ոչ՝ պատճառ կլինի, որ ոմանք՝ կատարյալները, շարժվեն դեպի այս գործը։
Որովհետև ամեն գործ և արվեստ ի սկզբանե մեկ սկսողի կողմից չավարտվեց ու կատարվեց, այլ շատերի, որովհետև մասնակի գտնվածները հավաքվելով գոյացրին արվեստը, ինչպես ջուլհակների առակում է։
Նաև ինձ պատշաճ համարեցի սրանով ոտքի կանգնել, քանի որ պիտի մտնեմ անկաշառ և անողոք ատյանը, ինչպես որ իմ ձեռքով էլ գծում եմ գալիքների նշանը։
Եվ արդ, թող ոչ ոք չպախարակի ասվածները, որովհետև եթե մեկը տխմար է՝ թող սովորի, իսկ եթե ամենակատար իմաստուն է՝ թող լրացնի պակասը։
Երկուսին էլ պատրաստ ենք սիրով ընդառաջ գնալ։
[Գ]
ՀԱԿԻՐՃ ՑՈՒՅՑ ԱՅՍ ԱՌԱՋԻԿԱ ԳՈՐԾԻ ԶՈՐՈՒԹՅԱՆ, ԱՂԵՐՍԱՆՔՈՎ ԱՌ ՏԵՐ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԱՂՎԱՆԻՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ
Քանի որ սրանից հետո հարկավոր է հակիրճ ցույց տալ այս առաջիկա ձեռնարկի զորությունը, որի համար և աղաչում եմ, ո՜վ պատվական գլուխ Աղվանից տան սուրբ եկեղեցիների, անկարևոր չհամարել այս հոգևոր պարտքը, որ դրեցիր, որովհետև դատաստանի գիրքն էլ կանոնական սահման ունի, որին պետք է նրանք հարմարեցնենք, որպեսզի հայտնի լինի նրա չափը։
Եվ արդ, այսպես համեմատենք։
Կանոնական սահմանը հոգու ուղղիչն է, իսկ սա՝ մարմնի, և թեև նրանք իրարից բաժանված են, սակայն շատ բաներում միավորվում են, ինչպես հոգին և մարմինը. բնությամբ՝ երկու, իսկ անշփոթ խառնումով՝ մեկ, շատ անգամ միասին են գործում մեկ կամքով։
Դրա համար, թեև պատահում է, որ մեկ սահմանով են վարվում, միմյանց չեն լուծում։
Եվ ինչպես այնտեղ առաջիկա գործի ընտրությունն ավելի հմուտներինն է, նույնպես և՝ այստեղ։
Եվ ինչպես այնտեղ պատժի տույժ կա հանցավորների և մեղավորների համար՝ ըստ գործի տարբերության, նույնպես և՝ այստեղ։
Եվ ինչպես այստեղ հանդգնողների համար հետո բանտ է և կապանքներ, այնպես էլ այնտեղ բանադրանքն է բանտ և կապանքներ։
Եվ որովհետև արդարների վրա կանոնների օրենքներ չկան, ոչ էլ կյանքում ուղիղ ընթացողների վրա՝ դատաստաններ։
Եվ որովհետև արդարամիտ մարդը չի սարսափում երկնավոր դատավորից, նաև՝ երկրավորից։
Խնդրում եմ նաև երկրորդ խոսքի համաձայն միտք դնել, որովհետև քիչ օգուտ չի տալիս մեզ, քանի որ ամբողջ գիրքը չափով նրանց զուգընթաց է, որովհետև նրանց նպատակը մեղքերը կարճելն է, իսկ սրանը՝ նույնպես չարիքները կտրելը։
Եվ սրանք ուրիշ բան չեն, եթե ոչ այն, որ մեզ համամիտ և համակիր դարձնեն, որոնցով էլ հաստատվում է սերը՝ բոլոր պատվիրանների գլուխը։
Իսկ չորս առաքինությունների հետ համեմատած՝ հավասար է արդարությանը, որովհետև (արդարությունը) մյուս երեք մասերի վրա է կանգնած, ինչպես որ սա էլ կանգնած է անհավասարներին հավասարեցնելու վրա. և սա երրորդ խոսքի համաձայն է։
Իսկ արհեստների մեջ նման է ոսկերիչներին, որոնց ոսկին նախապես անհայտ կերպով կա նյութի մեջ և դժվարությամբ գտնվելով՝ գործի է դրվում. և սա չորրորդ խոսքի համաձայն է։
Հինգերորդ՝ ունի քերթողի զորությունը՝ կրճատել և տաշել բոլոր ավելորդները։
Հակիրճ կերպով այս գլուխներում, ինչպես իմաստունի համար, տեսակներ տվեցինք, որոնցով և կարող եք իմանալ, թե սրանց հետևելով՝ որքան օգուտ և շահ կլինի մեր հասարակ կյանքի համար, որովհետև գրում է, թե ամեն պատերազմ և խռովության ամբոխ սրա նվազելուց է, իսկ եկեղեցում հաստատվելով՝ խաղաղության և շատ բարեկարգության պատճառ կլինի, քանի որ աստվածային շնորհներից եկեղեցիներին՝ հնում և նորում տրված մի մասն էլ հենց սա է։
[Դ]
ԹԵ ՈՎՔԵ՞Ր ԵՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԸ, ՈՐՈՆՔ ԻՐԱՐԻՑ ՏԱՐԲԵՐՎՈՒՄ ԵՆ ԻԲՐԵՎ ԻՍԿԱԿԱՆ ԵՎ ՊԻՏԱԿԱՅԻՆ
Բոլորի առաջին դատավորն Աստված է, ինչպես ասված է՝ Տերը դատում է իր ժողովրդին, և այլուր՝ Տերը մեր դատավորն է, և թե՝ Աստված քննում է սրտերն ու երիկամները, և դարձյալ՝ վեր կաց, Աստված, և դատիր քո դատաստանը, և՝ Աստված արդար դատավոր է, և այսպիսի այլ (խոսքեր) դատաստանի տնօրինության նախապատկեր, որով հայտնի է, որ դատաստանը մարդկանց համար է, որովհետև ոչ անմարմիններն են դատվում, ոչ էլ զգայականները, թեև անասունները՝ սպանողները, սպանվում էին՝ մարդկանց երկյուղի համար։
Եվ դևերն ընկան դատաստանի տակ և ընկնում են, բայց ոչ միշտ։
Դրա համար էլ մարդու կազմության ժամանակ գործածվեց դատավորության անունը, որ Տեր է։
Իսկ ըստ տնօրինության ինքն իսկ ասաց՝ դատաստանի համար եկա այս աշխարհը, և թե՝ Հայրը ոչ ոքի չի դատում, այլ ամբողջ դատաստանը տվեց իր Որդուն, և՝ սա է դատաստանը, որ լույսն աշխարհ եկավ, և այսպիսի այլ (խոսքեր)։
Բայց Աստված անունը բնությունը չի բաժանում, որովհետև ինչպես Որդին է դատավոր, դատավոր են Հայրը և Հոգին, ըստ այս վկայությունների և ըստ բնության։
Եվ սակայն ամենևին դժվար չէ ցույց տալ, որ դատելու հատկությունը Հորն ու Հոգունն է, ինչպես ասված է՝ դա՛տ արա ինձ համար, Աստված, և դատիր նրանց, [ովքեր դատում են ինձ], որ պատշաճում է և Հորը, և Հոգուն։
Եվ նա գալով՝ կհանդիմանի աշխարհը մեղքի, արդարության և դատաստանի համար, և դրանց նման այլ (խոսքեր)։
Երկրորդ՝ դատելու անունը տվեց մարդկանց, ինչպես ասված է՝ դա՛տ արեք որբին, ընդհանրապես շնորհելով թագավորներին, իշխաններին, ժողովրդի ծերերին, մարգարեներին և քահանաներին։
Սրանցից տե՛ս Սողոմոնին, և նրանց, ովքեր Հեսուից հետո էին, և նրանց, որոնց անապատում կարգեց Մովսեսը, Դանիելին, և այն, ինչ ասաց մարգարեն՝ քահանաները թող կանգնեն արյան դատաստանի վրա։
Եվ (այդ անունը) ընդհանրական տվեց, թեև ըստ հնի այն մեկն է շնորհներից.
Առաջին՝ որպեսզի մոտակայքում դատավոր չլինելու պատճառով անիրավությունները չվնասեն։
Եվ երկրորդ՝ թեև ըստ հարկի մեկն է պատահում, բոլորն են վայելում շնորհը՝ Ելքի առաջիններին օրինակող տիպով։
Իսկ Տերը առաքյալների միջոցով, ասելով՝ նստե՛ք տասներկու աթոռների վրա՝ դատելու Իսրայելի տասներկու ցեղերին, որը փոխանորդաբար ստացել ու պահում են եկեղեցիների առաջնորդները՝ յուրաքանչյուրն իր ազգի համար։
Նաև Տերն անիրավ դատավորի առակում յուրաքանչյուրին իր անձի դատավոր ցույց տվեց, որպեսզի մեր մեջ մտքերը, զգայությունների վրա կանգնած, դատավորների պես հավասարությամբ վարվեն, անիրավություններից անըմբռնելի լինելով, և հոգին արդարությամբ լցված միշտ անպարսավ վարքով զարդարվի։
[Ե]
ԹԵ ԻՆՉ Է ԴԱՏԱՍՏԱՆԸ, ԵՎ ՈՐՈ՞ՆՑ ՀԱՄԱՐ Է, ԵՎ Ո՞ՒՄ ՊԵՏՔ Է ԱՎԱՆԴԵԼ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ ԳՈՐԾԵՐԸ
Այս անունը կազմված է գործից և տեղից. գործից՝ դատել, որ քննել է, և աստան, որ տեղ է, և փոխված ձևով՝ արան, որ դատարան է և զննարան, որովհետև դատաստանների գործերը զննելով են լինում՝ քննող դատավորի, դատախազների և ամբաստանյալների կողմից, (որոշ) տեղում։
Որովհետև այսպիսի անուններ շատ կան, ինչպես՝ Հայաստան և Ասորեստան, նույնպես և այլն։
Իսկ թե որոնց համար է՝ սրանից առաջ ճառում ցույց տրվեց, որ դատաստանը մարդկանց համար է՝ ըստ ազգի։
Բայց հիմա պետք է ասել, թե ո՞ր մարդկանց։
Ակնհայտ բարի մարդկանց համար դատաստան չկա, և ոչ էլ ակնհայտ չար մարդկանց, այլ նրանց, ում (գործերը) երկու կողմից էլ անհայտ են։
Որովհետև երեք (ձև) կա, որով մարդիկ վարվում են՝ բարի, չար և միջակ։
Եվ դատավորները պետք է քննեն ոչ ակնհայտ գողերին, և ոչ էլ բարի գործերով վկայված մարդուն, այլ նրանց, որոնց վրա չարը կասկածով է։
Ինչպես Սողոմոնը երկու կանանց կասկածելի գործն էր քննում, և Դանիելը հայտնում էր ծերերի սուտ ասածները, նույնպես և Տերը վախճանին ցույց է տալիս ամբողջովին արդարների մասին՝ ասելով՝ եկե՜ք, իմ Հոր օրհնյալնե՛ր. և արդարությունից անբաժին մեղավորներին՝ գնացե՜ք, անիծյալնե՛ր, կրակը. որից հայտնի է, որ դատաստանը միջակների համար է։
Եվ այստեղ միջակները ապաշխարողներն են, որոնց ապաշխարության գործերը պետք է կշռել մեղքերի հետ, և որը ավելին է, այն էլ բերում է վճիռը։
Երկու ծայրերը վերցնելով՝ ցույց տվեց, որ ոմանք առանց դատաստանի կոչվում են իրենց գործերի գովությամբ, և ոմանք մերժվում իրենց գործերի պախարակությամբ, որից սովորում ենք, որ դատաստանը ծայրերի և միջակների միջև է լինում։
Եվ արդ, այս բաներում դատավորներին շատ է պետք հմտություն՝ լավ ուսում, հանճար և աստվածային ու մարդկային գործերի տեղեկություն, որպեսզի անսխալ կտրի դատաստանի ատյանը, նաև՝ առողջություն և լավ զգայություն, որպեսզի ակամա սխալներ չգործի։
Իսկ թե ո՞ւմ պետք է ավանդել։
Ըստ Օրենքի դատավորները հատուկ էին, և ըստ պատահածի թագավորներ, իշխաններ, մարգարեներ և քահանաներ եղան, ինչպես նախապես ասվեց։
Բայց քանի որ մեզ մոտ այսպիսի կարգն ապականված է, դատաստանի գործերը և գիրքը պետք է ավանդել եպիսկոպոսների ձեռքը, քանի որ մեզ մոտ աշխարհականներից ոչ ոք չկա արտաքին իմաստությամբ վարժված, կամ Իսրայելի պես դպիր։
Եվ քանի որ հիմա եկեղեցիների և աշխարհականների հոգսը նրանց է հանձնված, և ըստ պատահածի թող լինի (դատաստանը) իշխանների և ժողովրդի գլխավորների, ավելի հմուտ քահանաների և վարդապետների ձեռքում, սակայն այս բանի ավանդապահները թող եպիսկոպոսները լինեն։
Բայց թող ոչ ոք ինձ չառարկի, թե եպիսկոպոսները տգետ են, պատիվն արծաթով են ստացել և անհանճար են՝ այս բանի համար բավական չլինելու չափ, որովհետև ես դա ամենևին չգիտեմ։
Մենք պատշաճ և հարմար կարգը ցույց տվեցինք։
Եթե բավական չլինեն, թող գործակիցներով վարվեն՝ ավելի փորձառու աշխարհականներով, քահանաներով և վարդապետներով։
Եվ այդժամ անբասիր կլինի՝ ամբարհավաճության և ամբարտավանության կարծիք չտալով։
Եվ ուրիշների ուղիղ դատաստանը նրա համար էլ վարժության պատճառ թող լինի։
[Զ]
ԹԵ Ի՞ՆՉՊԵՍ ՊԵՏՔ Է ԼԻՆԵՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԸ, ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼՆԵՐԸ ԵՎ ԴԱՏԱԽԱԶՆԵՐԸ
Եվ դատավորները պետք է անկաշառ լինեն, որովհետև, ինչպես գրված է, կաշառքը կուրացնում է սրատեսների աչքերը, որպեսզի դատաստանի ատյանում համարձակ լինի՝ իրավունքի վրա կաշառք չվերցնելով, և վճիռը ուղիղ ցույց տա՝ այն կտրելով. ոչ աչառությամբ, ինչպես որ Տերն իսկ ասաց, այլ ուղիղ դատաստան արեք, որպեսզի ավելի տկարների միտքը, գայթակղված, չխոցվի, և այդ պատճառով չդիմեն այլազգիներին։
Այլ որպեսզի համարձակ լինի Տիրոջ պես ասել՝ թեև ես էլ եմ դատում, իմ դատաստանն արդար է։
Թող իր անձի օգուտը չփնտրի, այլ շատերի միտքը դեպի իրեն մղի և ճշմարիտ վճռով հորդորի դատաստանը։
Եվ թեև ամեն բանում պետք է ողորմությունը հիշել, սակայն դատաստանում պետք է զգուշանալ, իրավացին հարթ և արդար պահել երկու կողմերի համար, իբրև անձը չխոնարհեցնել աղքատին ողորմելու համար, ինչպես ասված է՝ դատաստանում մի՛ ողորմիր որբին և այրուն, որպեսզի գայթակղության պատճառ չլինի. իսկ ասվեց՝ դատաստանում դատ արեք որբին և իրավունք տվեք այրուն։
Եվ թեև սա պետք է պահեն դատավորները, սակայն թող յուրաքանչյուրին սովորեցնեն միմյանց հանդեպ անգութ չլինել, այլ կարողները ողորմությամբ խոնարհվեն անկարողների հանդեպ։
Թող միայն ամբաստանյալի կամ դատախազի խոսքը չլսի, և եթե լսի, թող միայն տեղեկանա, բայց վճիռ չկտրի, մինչև որ միասին կատարելապես չքննվի։
Վճիռը թող կտրի երկու կամ երեք հավատարիմ վկաներով, ըստ Օրենքի։
Իսկ թե ի՞նչ է հավատարմությունը, կամ ինչո՞ւ երկու և երեք, կասենք այս ճառից հետո։
Իսկ ով վկա չունի, վճիռը թող կտրվի մյուս կողմի երդումով։
Բայց երդումներ չենք հրամայում, որովհետև չհրամայվեց էլ, բայց նրանց ունեցած սովորությունների համար, որոնք անօրեն են և անհրաման, կանոններ և ապաշխարություններ ենք սահմանում։
Իսկ թե ինչպե՞ս պետք է լինի երդումը և ո՞ւմ, կասվի իր ճառում՝ ոչ թե օրենք դնելով, այլ խրատելով։
Պարտք և պատշաճ է, որ դատաստանի ժամին դատավորներն ունենան երկու կամ երեք փորձառու մարդ, ինչ կարգից էլ լինեն, որ նրանց ուղիղ դատաստանի վկաներ լինեն, որովհետև ինչպես ոսոխների խոսքերը վկաներով են հավաստվում, այնպես էլ դատավորների դատաստանը վկաներով անկասկած կլինի։
Այս սովորությունն ունեին և հռոմեացիները նախապես՝ յոթանասուներկու ընտրյալ մարդկանց միշտ զբաղեցնելով դատաստանի և այլ բաների քննությամբ, որպեսզի նրանց դատածներն անվթար և առաջադեմ լինեն։
Եվ յոթանասուներկուսին ընտրում են ազգերից՝ ըստ լեզուների, կարծես նրանցով բոլոր ազգերի իմաստությունն ունենալու համար։
Իսկ հիմա տասներկու դատավոր են կարգում՝ ըստ տասներկու առաքյալների թվի, ոչ միայն իրավացին ընտրելու և արդարին անսխալ պահելու, այլև շատերի վկայությամբ դատաստանի ատյանը ճշգրտելու համար։
Իսկ հույները երեք դատավոր են կարգում, նույնպես և վրացիները, նրանցից սովորած, ըստ Երրորդության թվի կամ ըստ վկաների թվի։
Որը և մեզ համար հնարավոր է՝ երեքին ընտրել, որպեսզի դատելու ժամանակ եպիսկոպոսը, որովհետև նա է դատավոր, երկուսին կամ երեքին իր մոտ պահի ոչ միայն որպես վկա, այլև որպեսզի նրանցով ամեն ժամանակ կրթվի և հմտանա։
Գիշեր ու ցերեկ դատավորները պետք է խորհեն ոչ միայն բնագրերի կամ դատաստանների գրությունների ընթերցումով, այլև որսան իմաստուն մարդկանց խոսքերը՝ յուրաքանչյուր ազգից։
Եվ թեև հատուկ դատական գործ չի պատահում, բայց խոսքերը համեմատելով զորություն ստանալով՝ թող միշտ զորանա։
Շատ իրավացի է, որ նրանք կատարյալ լինեն ամեն տեսակ առաքինությամբ, առավել ևս՝ անոխակալությամբ և աննախանձ բարքով ամեն ժամանակ, մանավանդ դատաստանի ժամին, որպեսզի դատվողների միտքը չտանջվի այն բանից, որ բարկության կամ նախանձի պատճառով դատաստանը ծռեն։
Դատողները թող երկայնամիտ և ներողամիտ լինեն։
Եվ որովհետև շատ անգամ անհայտ գործեր են պատահում, թող կարճամտությամբ չլուծեն, այլ պահեստ դնեն և ազատ ժամանակ քննելով՝ կրկին ատյանով լուծեն, որքան էլ որ ժամանակ պահանջի։
Ատյանում ոսոխների բանավեճը թող սաստեն, որպեսզի ատյանում խռովության ամբոխ չլինի և դատաստանի խափանման պատճառ (չդառնա)։
Միաժամանակ դատախազները թող սովորեն ատյան գալ ոչ թե վիճելու համար, այլ կարեկցաբար արժան վճիռն ստանալու։
Թող երկուսին էլ կարգով խոսելու հնարավորություն տան՝ մեկը լռելով, որպեսզի ճշմարիտը ստուգվի, և նրանով վճիռ բերվի։
Դատավորը թող զգույշ լինի նաև իր ատենախոս սպասավորներից, որովհետև ամբաստանյալներն ու դատախազները սովորություն ունեն վարձով իրենց համար խոսեցնել ատյանում, որպեսզի նրանց խոսքերից ականջները կախարդված չլինեն և իսկապես դատաստանից դուրս չընկնի։
Անխաբ դատողությամբ միայն երկնային դատարանն է վարվում, որովհետև տեսնում է բոլորի ներքին խորքերը, իսկ երկրավորն թող անպարսավ լինի ակամա սխալի համար, իսկ կամավորը թող կանգնի վերին դատաստանի դատապարտության տակ։
Դատավորները թող ամբարհավաճելով չմոռանան իրենց, այլ թող իմանան, որ բոլորի դատավորը մեկն է՝ Աստված, ինչպես գրված է։
Իր ամեն մոլորության մեջ թող մտաբերի, որ Ամբակում մարգարեն Աստծուն անիրավ դատավորի վրեժխնդիր է կոչում։
Դատավորը պետք է բանտ ունենա, որպեսզի դրանով խրատի ստահակներին։
Եվ Տիրոջ հրամանները զեկուցում են այն ասելով՝ և դահիճը բանտ կգցի, որոնցով անհրաժեշտաբար պետք է վարվել։
Իսկ ամբաստանյալներին և դատախազներին ինքը Տերն է խրատ տալիս՝ ճանապարհին լուծել հաշիվը, որպեսզի որևէ հակառակ բան չպատահի։
Քրիստոսի աշակերտներին չի վայելում երկու կողմերից էլ նախապես մտածված սուտ խոսել, որովհետև սուտը չարից է։
Եվ երբ սուտ է խոսում, իրենից է խոսում, որովհետև սուտ է և նրա հայրը՝ սատանան, և Տերը կորցնում է նրանց, ովքեր սուտ են խոսում, և՝ մի՛ ստեք միմյանց, և յուրաքանչյուրը ճշմարտությունը թող խոսի իր ընկերոջ հետ, որովհետև բավական է, որ ստությունը վրիպումներով մտքի խղճով տանջվի։
Տիրոջ օրենքներից չէ ատյանում միմյանց համար խոսքերով որոգայթներ լարել, որով ջանում են բռնել, որովհետև ով ընկերոջ համար որոգայթ է լարում, ինքն է նրա մեջ ընկնում։
Թող հավատացյալների մեջ չլինի, որ հրապարակում միմյանց հանդեպ անիրավությամբ հաղթասեր լինեն, որովհետև եթե հաղթում է՝ իր անձն է զրկում, և եթե հաղթվում է՝ ամոթ է կրում։
Թող սուտ վկաներ չկանգնեցնեն՝ ուրանալով կամ ցանկանալով ընկերոջ ունեցվածքը, որոնք Օրենքն էլ երկուսն էլ արգելում է։
Ամենևին թող չլինի, որ վարձով պահեն ինչ-որ ճարտասաններ՝ ատենախոսներ, որոնցով չարը հաղթանակի հասցնեն։
Թող բանավեճով միմյանց չնախատեն և չծեծեն ատյանի առաջ։
Թող չկաշառի դատավորներին՝ ընկերոջինը հափշտակելու համար, արծաթսիրությամբ հիվանդացած, որովհետև այն բոլոր չարիքների արմատն է։
Թող լսի և առաքյալին՝ այլ տեղում. ինչո՞ւ դուք չեք զրկվում և նեղվում, այլ զրկում և նեղում եք, և այն էլ՝ եղբայրներին։
Թող սարսափեն կանոնների առաքելական հրամանից, որ Տիրոջ համար է գրված, թե ավելի լավ է հարվածվել, քան հարվածել, բամբասվել, քան բամբասել։
Թող զուր տեղը հրապարակը երդումով չլցնեն՝ մինչև դատավորի վճիռը, որովհետև մեր խոսքը երդվել չի հրամայում։
Թող իմանան Տիրոջ ասածը՝ ամեն դատարկ խոսքի համար մարդիկ հաշիվ պիտի տան դատաստանի օրը, և մյուսները, և թե՝ այս ամենի համար Աստված քեզ դատաստանի կբերի։
Թող խորհի նաև այն, որ ավելի լավ է այստեղ՝ դատաստանում, ունեցվածքի հափշտակությունը ուրախությամբ ընդունել և անձն անվրեպ պահել, քան ագահել, չհամբերել և մտնել ահեղ և երկնավոր Դատավորի անթյուր դատաստանը։
Թող նաև այս բանում խրատվեն, որ նախ աղոթքներով Տիրոջից օգնություն խնդրեն և ապա կանգնեն դատաստանի ատյանում՝ իրավացին և արդարը խորհելով։
Եթե տա, և իրավունքը չհաղթվի, թող նրան շնորհակալ լինեն, որովհետև նրա Հոր Հոգին տվեց բերան և իմաստություն։
Իսկ եթե ինչ-որ նախախնամությամբ Տերն արդարին անիրավի ձեռքը տվեց, թող միայն գոհությամբ համբերեն, որպեսզի ավելի լավ հատուցման հասնեն, և վրեժխնդրության նախանձը թողնեն Տիրոջը, ինչպես գրված է։
[Է]
ՎԿԱՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԹԵ Ի՞ՆՉ Է ՆՐԱՆՑ ՀԱՎԱՏԱՐՄՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԿԱՄ ԻՆՉՈ՞Ւ ԵՆ ԵՐԿՈՒՍ ԵՎ ԵՐԵՔ ԸՆՏՐՎՈՒՄ
Եվ դատաստանն անհրաժեշտաբար վկաներ է պահանջում, որպեսզի դատախազների ձգձգված և երկարած հակառակությունները դատավորը նրանցով լուծի, որովհետև մինչև նրանց գալը դատախազների հակաճառությունն անհավատալի է դատավորի համար, քանի որ, մոռանալով Օրենքը՝ մտածել ընկերոջ և ոչ թե իրենց մասին, եկան այդ բանին. նաև ոսոխներն ավելի շուտ նրանց են զիջում, քան դատավորին, երբ նրանք վարձկաններից անկասկած են, և ատյանի դատաստանը հավատալի է գտնվում։
Իսկ նրանց հավատարմությունը նախ վարքից է ընտրվում, այսինքն՝ որ ճշմարտախոս լինեն և կաշառքով եկած չլինեն ատյանի տեղը. և որ դատախազների մերձավոր ազգատոհմից չլինեն, իսկ եթե լինեն, և նրանց վարքը շատերի համար հավատարիմ լինի՝ թող ընդունվեն։
Երկրորդ՝ հավատարիմ են երկուսը և երեքը, ինչպես արևը և լուսինը, որովհետև նա երկնքում հաստատված հավատարիմ վկա է։
Երրորդ՝ որ ալեհերությամբ էլ պատվված լինեն, որով նրանց պատիվն ավելի ցույց կտրվի։
Բայց անհրաժեշտ է հայտնել նաև տարիքի հավատարմությունը։
Եվ սա այսպես է. երեք տարեկանում խոսում է, յոթ տարեկանում սովորում, տասնչորս տարեկանում՝ սերմանում, քսան տարեկանում՝ զինվորագրվում, և քսանհինգ տարեկանում՝ քահանայանում։
Արդ, պատշաճ է քահանայական տարիքը վկայության համար հավատարիմ համարել, որովհետև եթե Աստծու առաջ կանգնելու և ժողովրդի գործերի վկա լինելու համար հավատարիմ է, ավելի հավատարիմ կլինի և մարդկանց առաջ։
Իսկ որդեծնության տարիքը թող հավատարիմ լինի առևտրի տուրևառության համար, որովհետև եթե հավատարիմ է՝ իր անձն ու սերմը կնոջը վաճառելու և կնոջն ամուսնության համար գնելու, թող հավատարիմ լինի և առևտրի տուրևառության մեջ։
Իսկ եթե պատահի, որ մի վկան մանուկ է, ըստ ցույց տրված տարիքի, և մյուսը՝ ծեր, թող ընդունվի, ինչպես ասված է՝ երիտասարդը ծերի հետ, և նրա ճանապարհներն ուղիղ են։
Եվ եթե պատահի, որ երկուսը կամ երեքը ասված չափով մանուկ են, թող ընդունվի։
Իսկ ըստ ազգերի կրոնների՝ չպետք է անհավատների վկայությունն ընդունել քրիստոնյաների դեմ, թեկուզ արդար լինեն և շատ, ինչպես որ Տերն էլ չընդունեց դևերինը, թեև արդար վկայեցին, որովհետև ճշմարիտի հետ խառնած ունեին նաև սուտը. նաև Պողոսը չընդունեց, որպեսզի ինչ-որ միաբանություն չկարծվի. նաև ոչ հերձվածողներինը, որովհետև եթե Տիրոջ համար ճշմարիտ վկաներ չեն, ինչպե՞ս մեզ համար կլինեն, բայց նրանց համար նրանցինն ընդունելի է, եթե այդպիսի բան անհրաժեշտաբար պատահի։
Իսկ կանանց որպես վկա ընդունելի չէ, այլ միայն որպես վկաների արբանյակներ, ինչպես Տիրոջ հարության ժամանակ կանանցից չորսն առաքյալների արբանյակները դարձան, երկուսը՝ առաքյալներից, և նրանք, հաստատելով հարությունը, վկաներ եղան մեր Տիրոջ ճշմարիտ հարության։
Այսպես, եթե որևէ գործի պատահի, որ վկաները կանայք են, և նրանք ճշմարիտ են և վարքով վկայված, թող գործը պատմեն հավատարիմ տղամարդկանց, և իրենք էլ երկուսով լինեն, (այդպես) կանանց վկայությունը տղամարդկանց միջոցով հավատարիմ կլինի։
Բայց թող ատյանում չկանգնեն, որովհետև ինչպես նրանց չէ քահանայություն անել, ո՛չ զինվորագրվել, ո՛չ հնձան տրորել, ո՛չ էլ գինետներում նստել, և ո՛չ էլ ըստ կանոնների տղամարդու հագուստ կրել, այնպես էլ ո՛չ դատել և ո՛չ վկայել, բացի միայն ցույց տրված օրինակով։
Բայց թող ոչ ոք չկարծի, թե ես արհամարհում եմ կանանց վկայությունը Տիրոջ մասին, որովհետև Աստծու վկա լինելն այլ է, և մարդկանցը՝ այլ. եթե պատահեն, ինչպես շատերը պատահեցին, թող Տիրոջից ընդունվեն, և մարդկանցից՝ Աստծու համար, բայց մարդկային գործերում, դյուրագրգռության պատճառով, կասկածելի են։
Իսկ կանանց (գործերի մասին) պետք է կանանցից ընդունել, որովհետև շատ անգամ է պատահում, որ նրանց գործերին տղամարդիկ մոտ չեն լինում, իսկ կանանցը՝ տղամարդկանցից ընդունել, ինչպես ցույց տրվեց։
Եվ որ երկու տեղում էլ պետք է երկուսով լինեն։
Եվ ինչպես Տիրոջ վկայության համար ամեն տարիք ընդունելի է, ինչպես Բեթղեհեմի մանուկները, սուրբ Կյուրակոսը, Նախավկան և ուրիշներ, բայց և այնպես մարդկային գործերում ընդունելի տարիքը ցույց տրվեց. այդպես էլ կանանց վկայությունը Տիրոջ համար ընդունելի է, իսկ մարդկանց համար՝ ինչպես ասվեց, որովհետև Աստված, ինչպես ասված է, սրտերին է նայում, իսկ մարդը՝ երեսին և տեսքին։
Դրա համար էլ երբեմն է նրանց տրվում մարգարեանալ, և ոչ թե ատյանում, և առաքյալների հետ քարոզել կանանց, և ոչ թե տղամարդկանց։
Եվ եթե ոմանք մարգարեանալով Աստծու հոգու վկա եղան, և Մարիամ կույսն անճառ ծնունդով՝ Աստծու Բանի, ավելի ուրիշների միջոցով վկա եղան, քան ինքնիրենց, և որովհետև Մարիամ կույսի մասին սրանց հետ չպետք է հարցնել։
Իսկ թե ինչո՞ւ երկու կամ երեք են ընտրվում, պետք է ասել։
Երկուսը և երեքը ոչ թե ավելիին արգելք լինելու համար է, այլ որպեսզի պակաս չլինի. եթե շատ լինեն՝ լավ է, իսկ եթե ոչ՝ թող չպակասի։
Ինչպես առաքյալն է ասում՝ երեցի դեմ չարախոսություն մի՛ ընդունիր մեկից, այլ միայն երկու կամ երեք վկաներով։
Որովհետև դյուրին է, որ մեկն ինչ-որ ախտով չարախոսի, իսկ երեքը երկու վկաներից ավելի վեր են խաբեությունից և կաշառքից։
Եվ որպեսզի դատավորը սովորի, թե եթե երկու վկաների խոսքերը միմյանց նման են, իսկ երեքինը՝ ոչ, անհաստատ է, ինչպես Տիրոջ վկաները միմյանց աննման էին, որում և Պիղատոսը կասկածում էր, սակայն երկուսով է հաստատվում։
Եվ եթե խարդախությամբ շատերը վկա դառնալով՝ չար վճիռը գլուխ բերեցին, ինչպես Նաբովթի և սուրբ Նախավկայի դեպքում, դրանք դատախազների դավաճանություններն են, և նրանք միշտ չեն կարող թաքցնել պատրվակված չարությունը։
Բայց ըստ իրավունքի կարգի ճշմարիտ է երկուսը և երեքը, դրա համար էլ ամենուրեք այսքան են ընտրվում։
Որովհետև Մովսեսի միջոցով Օրենքի տրվելուն վկայում են Ովրը, Ահարոնը և Հեսուն. և Աստծուն՝ փողերը, ամպը, մեգը և կրակը. և Տիրոջ ծննդյանը վկայում են հրեշտակները, հովիվները և մոգերը, և դարձյալ՝ Հովսեփը, Մարիամը և մսուրը. և տաճարում՝ Սիմեոնը, Աննան և դուռը. և Եգիպտոսում՝ հրեշտակը, ձեռագործները և այնտեղ եղած նշանները. և դարձյալ տաճարում՝ Մարիամը, Հովսեփը և քահանաները. և մկրտությանը՝ Հայրը, Հոգին և Հովհաննեսը։
Իսկ Թաբորում երկուսն ու երեքը միաժամանակ միասին են վկայում, որովհետև մարգարեները երկու են, իսկ առաքյալները՝ երեք։
Նշաններում՝ մարմինների բժշկությունները, դևերի հալածումը և մեռելների հարությունը. և դարձյալ՝ ծովի վրա քայլելը, օդով ընթանալը և հացով կերակրելը. և չարչարանքներին ու մահվանը՝ արևի խավարումը, երկրի շարժը և ժայռերի պատռվելը, և դարձյալ՝ արյունը, ջուրը, վարագույրը և մեռելները. և հարությանը՝ հրեշտակները, քարը, պատանքը և վարշամակը. և դարձյալ՝ կանայք, առաքյալները և պահապանները. և համբարձմանը՝ առաքյալները, հրեշտակները և նախապես՝ մարգարեները։
Եվ թեև մեկ հավատարիմ վկայի վկայությունն էլ ճշմարիտ է, սակայն չի հաստատվում, ինչպես Տերն է ասում՝ դուք Հովհաննեսի մոտ ուղարկեցիք, և նա վկայեց ճշմարտության մասին. և քանի որ չհավատացին, ասաց՝ բայց ես Հովհաննեսինից մեծ վկայություն ունեմ՝ գործերը. և դարձյալ՝ ես եմ, որ վկայում եմ իմ մասին, և Հայրն է, որ վկայում է, և ձեր օրենքում իսկ գրված է, թե երկու մարդու վկայությունը ճշմարիտ է, իսկ մեկի վկայելն իր մասին անվավեր է, ինչպես հրեաներն ասացին Տիրոջը՝ դու քո անձի մասին ես վկայում։
Եվ թեև իսկապես ճշմարիտ էր, սակայն ասացին՝ և ճշմարիտ չէ, դրա համար էլ Հորը և Հովհաննեսին է վկա կոչում։
Եվ դարձյալ առաքյալներին է վկա կոչում. կլինեք, ասում է, իմ վկաները Երուսաղեմում, Սամարիայում և մինչև երկրի ծագերը։
Դրա համաձայն և Պետրոսն է վկայում, որ լսեց մեծավայելուչ փառքից եկած ձայնը, թե սա է իմ սիրելի որդին, սակայն իր հետ վերցնում է մարգարեական խոսքը։
Ինքը Հովհաննեսն իսկ ճշմարիտ է վկայում, սակայն և ասում է՝ երեքն են, որ վկայում են՝ արյունը, ջուրը և հոգին։
Սրանից վերցնելով՝ կանոնները հրամայում են եպիսկոպոսներին վկաներով ձեռնադրել. և առաքյալների աշակերտները ընծայագրերով էին շրջում։
Դրա համաձայն և Թադեոս առաքյալը Հայոց կողմերը գնաց Աբգար թագավորի նամակով։
Բայց սակայն վկայությունը երկու տեսակ է՝ կամ տեսնում է, կամ լսում, որը և վկաներից շատ պետք է ճշգրտել, որպեսզի տեսածն ու լսածը մեկը մյուսի հետ չշփոթեն. բայց տեսնելն ավելի ճշմարիտ է, քան լսելը, ինչը և դատավորները պետք է ստուգեն վկաներից դատի ժամին, որպեսզի, ինչպես գրված է, կարծիքով չդատվի։
[Ը]
ԵՐԴՄԱՆ ՄԱՍԻՆ, ԹԵ Ի՞ՆՉՊԵՍ ՊԵՏՔ Է ԼԻՆԻ ԵՎ ՈՐՈ՞ՆՑ, ՈՉ ԹԵ ՕՐԵՆՔ ԴՆԵԼՈՎ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՎ ՀՐԱՄԱՅՎԱԾ ՉԷ, ԱՅԼ ԽՐԱՏԵԼՈՎ ԵՎ ԱՆՕՐԵՆ ՍՈՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ ԿԱՆՈՆՆԵՐ ԵՎ ԱՊԱՇԽԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՎ
Տեսնում ենք, որ մեծ և տերունական պատվիրանը հիմա մարդկանց կողմից կոխկրտված է, որովհետև զուր տեղը հաճախացավ երդվելը, և այն էլ այն բանով, որը Տերը բոլորովին արգելեց՝ ասելով՝ ամենևին մի՛ երդվիր։
Որովհետև ընդհանրապես խոսքի կարգ դարձավ երդում տալ ոչ մի կարիքի համար՝ փողոցներում, գինետներում և հրապարակների բանավեճերում, և ոչ միայն մանուկները, այլև ծերերը և կատարյալները։
Եվ եթե պատահում է, որ ոմանք դատախազ են լինում, մինչև դատաստանի տեղը և դատավորի հրամանին հասնելը, շատ անգամ սոսկալի ձևով են երդվում։
Եվ եթե դատավորը դատաստանի իրավունքի համաձայն հրամայում է երդվել, հակառակվում են, թե աշխարհի բոլոր շահերի համար էլ չենք երդվի, և դրանով իրենց օրինապահ են ցույց տալիս նրանք, ովքեր մի քիչ առաջ առանց որևէ հարկի շատ անգամ երդվեցին։
Եվ եթե մեկը հանդիմանում է, թե օրեն չէ, ասում են՝ բա ինչո՞ւ չեն հավատում մեր խոսքերին։
Եվ բամբասում են Տիրոջ օրենքը, թե ամենևին մի՛ երդվեք, կույրերին նմանված, որոնց տեսնելը շոշափելն է։
Նրանց պետք է ասել, թե Տիրոջ օրենքն անհնարին բաներից չէ, այլապես դրված չէր լինի, քանի որ կամեցավ, որ մենք ամբողջովին հավատացյալ լինենք, ինչպես և մյուս բաներում՝ կատարյալ։
Եվ եթե ծուլությամբ վրիպեցինք, Օրենքը թող անպարսավ լինի, որովհետև նա Օրենքի հետ համեմատելով ասաց՝ չերդվել, որովհետև այսպես է Օրենքի լրումը, իսկ եթե մեկը հանցավոր գտնվի՝ չի լրացնում Օրենքը, այլ դեռ Օրենքի տակ է, և պետք է ապաշխարությամբ լրացնի։
Դրա համար ասացինք, թե մեր խոսքը երդվել չի հրամայում, որովհետև Տիրոջից էլ չհրամայվեց։
Բայց սովորությունների համար խրատներ և կանոններ ենք սահմանում։
Իսկ եթե ասեն՝ անհնար է չերդվել, և հայտնի է, որ Աստված երդվեց Աբրահամին՝ հրեշտակի միջոցով ասելով՝ ինքս ինձանով երդվեցի, ասում է Տերը, և Աբրահամը ծառային երդում տվեց, և դարձյալ՝ Տերը ճշմարտությամբ երդվեց Դավթին, և այսպիսի այլ բաներ. և առաքյալն է երդվում՝ ասելով՝ ձեր պարծանքով եմ երդվում, եղբայրնե՛ր։
Եվ արդար թագավորներն են երդվում, նույնպես և՝ իշխանները, որոնցով հաստատվում է, որ երդումն անհրաժեշտ է, մանավանդ դատաստանում։
Եվ արդ, սրանց լուծումը դնեմ։
Աստծու երդվելն Աբրահամին առաքյալն է սովորեցնում՝ ասելով՝ մարդկանց ամեն հակառակության հաստատուն վճիռը երդումն է, որով և Աստված, կամենալով երկու անփոփոխելի բաներով միջնորդել՝ երդումով և ինքն իրենով երդվելով, խոստանում է օրհնությունը։
Եվ ասվածն այսպես է. եթե մարդկանց, մանավանդ թագավորների սովորությունն է ինքնիրենցով երդվել, որով բանի կատարումն անվրեպ կնքում են, նույնպես և Աստված խոսքի այս ձևը վերցրեց՝ ոչ թե երդվելով, այլ ցույց տալով, թե ինչպես մարդկանց մոտ երդումը չի ստվում, այնպես էլ իմ խոստումը չի ստվի. այդպես է նաև՝ Տերը երդվեց Դավթին և այլն։
Եվ երկրորդ՝ որովհետև Աստված Օրենքի տակ չի ընկնում, մարդկանց սովորությունն է վերցնում, ինչպես ի սկզբանե բազմազան միջոցներ վերցրին խոսքը հաստատելու համար։
Աբրահամինն էլ դեռ ըստ Օրենքի է, ինչպես ջրհորը, քարակույտը և բլուրը, ինչպես և Աստված աղեղը դրեց ամպերի մեջ Նոյի համար, ինչպես որ հիմա էլ սկյութացիները ձիերի մտրակներն են վերցնում։
Իսկ առաքյալինը նույն օրինակն է, որովհետև չասաց՝ երդվեցի, այլ՝ երդվում եմ, և որովհետև չերդվեց, միայն ցույց տվեց սովորությունների հաստատությունը, որովհետև առաքյալի մոտ երդման տեղը քավ լիցին է, այսինքն՝ թող չլինի. և սա ըստ Տիրոջ է՝ այոն և ոչը, ինչպես որ ինքն էլ այլուր ասում է՝ որ իմ կողմից այոն այո լինի և ոչը՝ ոչ։
Իսկ արդար թագավորները երդվեցին՝ իրենց միջև և աշխարհի հետ խաղաղության ուխտը հաստատուն ցույց տալու համար։
Եվ սա անհրաժեշտաբար եղավ, որպեսզի դրան սովոր մարդկանց համար հավատալի լինեն. նույնպես և իշխանները՝ յուրաքանչյուրն իր ժամանակում։
Որովհետև եթե մարդկային ազգը ընդհանրապես հնազանդված լիներ Տիրոջ հրամանին, որ այոն այո լինի և ոչը՝ ոչ, դրա կարիքը չէր ունենա։
Բայց արդ, սովորությունների պատճառով Տիրոջ հրամանը լուծած լինելով՝ հիմա արդարներն ապաշխարությամբ են լրացնում Տիրոջ հրամանը, ինչպես նախապես ասվեց։
Իսկ ցույց տրվեց, որ երդումն անհրաժեշտ չէր լինի, եթե Տիրոջ հրամանի համաձայն միմյանց համար հավատալի լինեին, և այն մանավանդ դատաստանում է անհրաժեշտ լինում։
Պետք է իմանալ, որ դատաստան չլինելու վեցերորդ պատճառն էլ դա էր, որպեսզի երդման հարկ չլինի։
Եվ եթե մեկն ասի՝ ինչպե՞ս կարող էր դատաստան չլինել։
Եթե ընդունած լինեինք Տիրոջ հրամանը՝ ճանապարհին հաշիվ տալու, դրա կարիքը չէինք ունենա, նրա հետ նաև՝ երդման։
Եվ որովհետև ակնհայտորեն դրանից ընկանք, ապաշխարությամբ ենք լրացնում պարտքը, որի համար էլ ասացինք, թե վրիպողների համար ապաշխարություններ, կանոններ և խրատներ ենք սահմանում։
Իսկ թե ինչպե՞ս պետք է լինի երդումը, պետք է ասել։
Երդումը երկու տեսակ է. մեկը՝ ուրացության, իսկ մյուսը՝ խոստովանության։
Եվ ուրացության է, երբ մեկը հրաժարվում է՝ ձեռքը խաչի կամ Ավետարանի վրա դնելով, կամ եկեղեցում, կամ այլ ձևով, երբ այլազգիները ուրացության ձևեր են առաջարկում, կամ ճրագը մարել, կամ ջուր և ձեթ բերանով փչել, կամ շան պոչից բռնել, կամ գետնին խաչ նկարել և կոխել, կամ գետնին երկու շրջան անել և մեկից մյուսն անցնել։
Որովհետև այդ բոլորը և դրանց նմանները ուրացության ձև են, որոնք չպետք է հանձն առնել, թեկուզ մահ հասնի և տների բոլորովին քանդվել։
Իսկ խոստովանությունն այն է, երբ մեկը, հավատալով Աստծուն իբրև սրտագետի և ձեռքը խաչի և Ավետարանի վրա դնելով, կամ եկեղեցում, այսպես ասի՝ Աստված գիտի, և այս խաչն ու Ավետարանը իմ սրտի վկան են, որ այսպես է, ինչպես ասում եմ, և չեմ ստում։
Կամ ասի՝ փառք սրանց և զորություն, որ ճշմարիտ է իմ ասածը, և չեմ ստում։
Որովհետև այսպիսի ասվածները խոստովանություն են. Աստծուն սրտագետ ճանաչել, և խաչը՝ Քրիստոսի նշան, և Ավետարանը՝ Աստծու խոսք, և եկեղեցին՝ Աստծու տուն։
Արդ, երդումը թող խոստովանության լինի և ոչ ուրացության։
Թող ոչ ոք դրանից ավելի չերդվի։
Եվ որովհետև ոչ թե օրենք դնելով եմ ասում, այլ խրատ եմ տալիս, ինչպես շատ անգամ ասվեց։
Իսկ եթե դատախազի մի կողմն անհավատներից լինի և պնդի, որ ուրացության երդում տրվի, թող ամենևին հանձն չառնի, թեկուզ մահ կամ ավեր հասնի, ինչպես ասվեց, որովհետև նրանց դատավորն էլ, ըստ դատաստանի իրավունքի, չի հրամայում ավելին երդվել, քան խոստովանությամբ խաչով, Ավետարանով և եկեղեցով։
Ինչպես նախապես ասվեց, թող ոչ ոք չխաբվի։
Իսկ եթե երկուսն էլ քրիստոնյա լինեն և պնդեն միմյանց չար և ուրացության երդում տալ, թող դատավորի սաստով ատյանից հալածվեն, մինչև որ հանձն առնեն խոստովանության երդումը։
Բայց երդումը թող շտապ չլինի կամ քիչ ունեցվածքի համար, այլ դատավորը նախ թող հնար գտնի գործն առանց երդման կտրելու։
Եվ եթե հնար չլինի, և երդումով է կտրվում, նախ թող երդման ձևը սովորեցնի և ապաշխարության ծանրությունը հայտնի դարձնի, և ապա երդումը հրամայի։
Եվ ունեցվածքի չափն այսքան լինի. եթե պակաս է՝ տասը դահեկանի չափ և ավելի քիչ, դրա համար թող երդում չլինի, որովհետև չի վայելում երդվել նույնիսկ այս աշխարհի ամբողջ ունեցվածքի համար։
Իսկ եթե աղքատության պատճառով պնդեն, թող երդման գնի կեսը միմյանց տան և այդպես ազատվեն, և դատավորը թող նույն կերպ ցույց տա ապաշխարությունը և երդման ուսուցումը։
Եթե կեսը հանձն չառնեն, թող այդպես երդում լինի, և եթե ոչ՝ ապաշխարությունը կրեն, դատավորն անպարտ է։
Իսկ եթե տասից ավելի լինի՝ մինչև քսան և ավելի շատ, նույն կերպ՝ թող շտապ չլինի, այլ դատավորը թող օրերով ձգձգի, որպեսզի գուցե զղջան կամ միմյանց գին տալով ազատվեն։
Իսկ եթե առանց երդման անհնար է, ինչպես այնտեղ, այնպես էլ այստեղ թող դատավորը ցույց տա, և չընդունելու համար թող անպարտ լինի։
Եվ սա ոչ թե օրենք դնելով, այլ խրատելով ասվեց։
Իսկ թե ո՞ւմ է երդումը, պետք է ասել։
Ընդհանրապես դատաստանի բոլոր գործերում, ով վկա ունի, նրան երդում չի տրվում, իսկ ով վկա չունի, պետք է երդվի։
Իսկ եթե մեկը մեկին դատաստանի է բռնում, և ինքը վկա չունի, և նա էլ, ով բռնվեց, վկա չունի, երդումն անհրաժեշտ է ոչ թե բռնողին, այլ նրան, ով բռնվեց. բայց այն դեպքում, երբ բռնողի վրա ստության կասկած չկա։
Իսկ եթե ինչ-որ կասկած լինի և ստության նմանություն, երդումը թող բռնողին լինի, որպեսզի գուցե սարսափելով՝ դատաստանը լուծի։
Իսկ եթե մեկը հանդուգն է, որ ինչպես զրպարտեց, այնպես էլ երդվում է, ապա պետք է, որ բռնվածը երդվի, որովհետև նրա վրա ճշմարտության կասկած կա։
Իսկ եթե մեկին բռնեն գողության, կամ շնության, կամ ավազակության կասկածով, և բռնողները վկա չունեն, երդումը նրանցն է, որովհետև այդպիսի չարագործները չեն վախենում երդվելուց. թող նրանց երդում չտրվի։
Իսկ եթե աղաղակեն և իրենց անպարտ խոստովանեն, իսկ բռնողներին՝ զրպարտիչներ և ստախոսներ, և նրանց աղաղակը պատշաճ թվա դատավորին և ատյանին, թող երդումը նրանցը լինի և ոչ զրպարտողներինը։
Իսկ երդվողի՝ վկայի հավատարիմ տարիքը թող լինի քսանհինգ տարին։
Հիվանդին թող երդում չտրվի, մինչև առողջանա, որովհետև մահվան կասկածն առջևում է, գուցե անապաշխար աշխարհից ելնի։
Մանկանը թող չտրվի՝ տարիքի տհասության և Աստծու դատաստանի ահն ու երկյուղը չիմանալու պատճառով։
Նույնպես թող չտրվի և ծերին, որովհետև գուցե ժամանակը թույլ չտա ապաշխարել։
Թող չտրվի և ապաշխարողին, որպեսզի մեղքերի վրա բեռ չդնի։
Եվ կանանց, որ հավատքի և ապաշխարության մեջ են, կամ անմաքրության, կամ ծերության, նույնպես և մանկության մեջ, կամ ծննդաբերությանը մոտ, կամ ծննդաբերությունից հետո անմաքուր, թող չտրվի։
Մաքսավորին, ամեն մեղավորի և հարբեցողի, մինչև զղջան, թող երդում չտրվի, և թող վկաներ չունենան։
Խրատի համար ասվեց և ոչ օրենսդրության։
Ոչ օրենսդրության՝ որովհետև երդման հրաման էլ չկա, բայց սովորություններից հետո խրատը թող օրենսդրություն լինի։
Բայց եթե նախապես ասվածներից նրանք, որոնց համար երդումն անպատշաճ ցույց տրվեց, ունենան եղբայրներ, հայրեր և որդիներ, իսկ կանայք՝ մայր, դուստր, ամուսին, եղբայր և այլ մերձավոր արյունակիցներ, կամ բարեկամներ և սիրելիներ, եթե նրանք հավատարիմ են, թող երդման բեռը միմյանցից վերցնեն, և դատավորները թող դրանք ընդունեն։
Կրոնավոր քահանան և մոնոզոնը թող դատաստանի չմտնեն, որպեսզի երդման հարկ չլինի, այլ իրենց կարիքները թող ազգատոհմով լրացնեն, ինչպես նրանք, որոնց համար երդումն անպատշաճ ցույց տրվեց, և թող դատավորների կողմից ընդունվեն։
Բայց ըստ հարկի ուղիղ վճիռն ու վկան, եթե ճշմարիտ են, թող նրանց համար համարձակ լինեն։
Նույն կարգը թող լինի աշխարհական քահանաների համար։
Եվ եթե դատաստանի տեղը գնան, թող, ինչպես ասվեց, ազգատոհմի ձեռքը թողնեն, և իրենք իրենց անձի համար զգույշ լինեն, գուցե ինչ-որ անկարգ գործերի և գայթակղությունների մեջ ընկնեն։
Եվ արդ, պետք է սահմանել երդման ապաշխարությունը և կանոնները, որովհետև թեև սրբերը նախապես սահմանել և կանոնել են, սակայն բոլորովին լուծված է, և դատաստանի գործերում սովոր են զուր տեղը (երդվել)։
Եվ ինչպես շատ անգամ ասվեց՝ օրենք չենք դնում, թե արժան է երդվել և ապաշխարել, այլ չար սովորությունների համար ենք դնում ապաշխարություն և կանոններ, որպեսզի մեծ օրենսդրությունը և Տիրոջ հրամանը բոլորովին անտեսված չլինի։
Եվ եթե մի փոքր ներողամտությամբ ենք գրում, ոչ թե առաջինները լուծելու համար, այլ որպեսզի ներողամտությամբ գուցե առաջիններին գան։
Եվ դարձյալ՝ որովհետև դատաստանը գրով չավանդվեց, դրա համար էլ նրա երդման ապաշխարությունը հատուկ կանոնված չէ, թեև ընդհանրապես բոլոր երդումների համար սահմանվեց։
Եվ մենք ոչ թե կանոն ենք դնում, որովհետև կանոնը ժողովի հանդեսում է լինում, այլ հոժարեցինք դատաստանները գրով դրոշմել, ինչպես պատճառը ցույց տրված է, և նրա երդումների համար, որ սովորաբար և անօրեն են լինում, կանոններ և ապաշխարություններ ենք դնում՝ նախապես սահմանվածները, ներողամտությամբ, ոչ ամբողջությամբ, ինչպես ցույց տրվեց սրանց պատճառն էլ։
Եվ թեև դատաստանի գիրք և նրա երդման սահման չկար, սակայն ընդհանրապես կանոնվածների զորությունը վերցրինք զիջումով, ինչպես ասվեց։
Եվ արդ, այսպես, եթե Տերը կամենա, սահմանենք։
Եթե մեկը ճշմարտությամբ, և ոչ թե չնչին բաների համար, խոստովանության և ոչ ուրացության ձևով է երդվում, եպիսկոպոսը թող երեք տարի ապաշխարություն սահմանի, որովհետև նա է դատավոր։
Եվ եթե դատաստանը ուրիշի մոտ լինի, ինչպես ցույց է տրված, թող խոստովանի այն վարդապետներից, ում կամենա, որոնք գիտակ են դատաստանի գործերին, և նա թող սահմանի։
Իսկ եթե ստությամբ է երդվում խոստովանության երդումը՝ յոթ տարի, և սահմանողները թող նայեն ունեցվածքի շատին և քչին և հրամայեն ունեցվածքն աղքատներին տալ։
Իսկ եթե ուրացության երդում է երդվում, ապաշխարությունը թող լինի մինչև մահ՝ ըստ առաջինների կանոնների, լինի ճշմարիտ, թե սուտ, որովհետև այստեղ ներել չի կարելի։
Բայց սահմանողները թող իշխանություն ունենան՝ ինչպես տեսնեն, այնպես էլ օգտակարն անեն։
Իսկ եթե կրոնավոր լինի, որոնց չհրամայվեց (երդվել), լինի խոստովանության, թե ուրացության, սուտ, թե ճշմարիտ, սահմանը թող լինի մինչև մահ։
Բայց գիտնականները թող իշխանություն ունենան այս ամենում քննելու և այնպես կանոնելու։
Եվ քահանաների համար նույն կարգը թող լինի՝ աշխարհականների և վանականների։
Որովհետև եթե ծառաների համար արված երդումը, շատ ջանքերից հետո, որ այլազգիները ժողովրդականների երդումը չեն ընդունում, քահանայության պատվից զրկում է, որչա՞փ ավելի այստեղ։
Բայց և այնպես առաջնորդները թող իշխան լինեն ամեն ինչում ընտրություն անելու՝ սուտի և ճշմարիտի, ավելի և պակաս նյութի, խոստովանության և ուրացության երդման մեջ, և այդպես անսասան հաստատությամբ կանոնելու՝ ըստ Աստծու կամքի, լինի բեմից ներքև կարգված, թե մյուս բոլորը։
Իսկ նրանք, ովքեր երդվում են նրանց համար, որոնց չի վայելում երդվել, լինի կրոնավորի, թե քահանաների փոխարեն, ինչ ձևով էլ որ լինի, և իրենք որևէ պատճառի անգետ լինեն, թող նրանք կրեն ապաշխարությունը նրանց համար, ում փոխարեն երդվեցին։
Եվ ինչպես կարեկից եղան երդմանը, այնպես էլ՝ ապաշխարությանը, որքան էլ կամենան, թող գործեն իրենց և նրանց օգտի համար, ում փոխարեն երդվեցին։
Իսկ եթե իրենք որևէ պատճառի գիտակ լինեն և հանդգնեն, առաջնորդները թող ապաշխարությունը սահմանեն, ինչպես կամենան, և թող ընդունված լինի Աստծու կամքով։
Իսկ եթե տղամարդկանցից կամ կանանցից մեկը երդվի, որին պատշաճ չէ, ինչպես նախապես ցույց է տրված նրանց օրինակը և ընտրությունը, իմաստուն ուղղիչները թող սա էլ քննեն և անեն ինչպես կամենան, որովհետև ապաշխարության համար հաճելին ժամանակը չէ, այլ վարքի ջերմությունը, հոժարությունը և դարձի եղանակը։
Թող այդ ամենը քննեն և սովորեն կարճեցնել և երկարացնել, և թող ընդունված լինի մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի կամքով։
[Թ]
ԹԵ ՔՐԻՍՏՈՍԻՆ ՀԱՎԱՏԱՑՈՂՆԵՐԸ ՉՊԵՏՔ Է ԳՆԱՆ ՔՐԻՍՏՈՍԻՆ ՉՀԱՎԱՏԱՑՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ ԱՏՅԱՆԸ, ՔԱՆԻ ՈՐ ՄԵԾ ՄԻՋՆԱՊԱՏ ԿԱ, ԻՆՉՊԵՍ ՑՈՒՅՑ Է ՏԱԼԻՍ
Բոլորին հայտնի է հավատացյալների հեռավորությունն անհավատներից. առաքյալի ասածով՝ ի՞նչ միաբանություն ունի լույսը խավարի հետ, կամ՝ ի՞նչ բաժին ունի հավատացյալն անհավատի հետ, և այսպիսի այլ (խոսքեր)։
Այս ասվածներից սովորում ենք, որ միջնապատն անչափ է, այլ ընդելական օրինակով ցույց է տալիս, որ անհնար է անցնել։
Եվ որովհետև երբեմն բարկության որդի է կոչում, և երբեմն՝ խավարի, Տիրոջից սովորելով այն ասածը՝ ով չի հավատում Աստծու Որդուն, Աստծու բարկությունը մնում է նրա վրա, և դարձյալ՝ ով ջրից և Հոգուց չի ծնվում, չի տեսնում Աստծու արքայությունը։
Նույնպես և Հովհաննեսն իր թղթում ասում է՝ ով չի խոստովանում Աստծու Որդուն մարմնով աշխարհ եկած, նա է Նեռը։
Որոնց՝ ուղիղ հավատից հեռացածներին, մարգարեներն էլ ամբարիշտներ և հեթանոսներ են անվանում։
Որովհետև թեև հիմա մահմեդականները Աստծուն Հայր են խոստովանում, բայց Որդուն արարած ասելով՝ նույնն են ինչ հեթանոսները և ուղիղ գիտողների կողմից նրանց հետ են անվանվում և համարվում։
Եվ որ հավատացյալները չպետք է նրանց դատաստանով վարվեն, հայտնի է առաքյալից, որ գրում է կորնթացիներին՝ ասելով՝ ձեզանից ոչ ոք այնքան իմաստուն չէ՞, որ կարողանա իր եղբոր մեջ իրավունք ընտրել, այլ եղբայրը եղբոր հետ է դատվում, և այն էլ՝ անհավատների առաջ, և թե՝ եկեղեցու անարգներին եք դատավոր նստեցնում։
Որովհետև նրանք դատաստանն իրենց կրոնի համաձայն են վարում։
Թեև սկիզբը Մովսեսի Օրենքից ունեն, շատ բաներ կեղծավորությամբ այլայլում են և անում իրենց ախորժակի համաձայն։
Վարվում են սուտ վկաներով, կեղծավոր ատյանով, զրպարտող ճարտարներով և անզեղջ երդումով։
Մեռածներին զրկում են ողջերի անունով, և անժառանգներին բոլորովին կողոպտում են՝ բարեգործության պատրվակով։
Եվ որբերին այցելու են դառնում՝ ագահելով, և կանանց անխնա վարձ են տալիս։
Բոլոր չարիքները գործում են և լվացումը հոգու և մարմնի սրբություն են համարում։
Մարմնի հեշտությունն են պատվում և ոչինչ չեն արգելում, ինչ կամենում են։
Արքայությունը կանանցով են խոստովանում, և դրախտը՝ պոռնկանոց։
Իրենց մոլար առաջնորդին Աստծու սիրելի են ասում, իսկ նրա մասին շատ չարիքներ են վկայում։
Պարծենում են, որ Աստծուն են պաշտում, և հայհոյում են նրա Որդուն։
Հարություն են խոստովանում, և հոգուն ոչինչ չեն շնորհում։
Գործերի հատուցում են ասում և շիրիմներն են զարդարում։
Գինին չար են ասում, և չկա մեկը, որ չհարբի. և որպեսզի չերկարացնեմ։
Նրանց, որոնց վարքն այսքան օտար է և հավատը՝ այսքան թյուր, ինչպե՞ս նրանց դատաստանում ուղղություն կգտնվի՝ ըստ մեր կրոնի։
Եվ թեև նրանք ըստ Օրենքի շատ բան ունեն, և դա մեզ համար հավանելի է իբրև Աստծու Օրենքից, և ոչ թե նրանցից, որովհետև նրանց մոտ ճշմարտությունից ոչինչ չկա։
Իսկ մենք՝ Քրիստոսին ուղիղ հավատացողներս և հրեաներից, բարբարոսներից, սամարացիներից, հերձվածողներից, աղանդավորներից և մահմեդականներից բաժանվածներս, պետք է վերին, ճշմարիտ և կարեկից դատաստանով վարվենք։
Որովհետև մենք խոստովանում ենք Սուրբ Երրորդությունը՝ մեկ աստվածությամբ, զորությամբ և փառքով, և Որդուն՝ ճշմարիտ Աստված, որ ճշմարիտ մարդ եղավ, անքակ միությամբ և հավիտյան, և շտապում ենք բարի գործերի։
Եվ եթե աշխարհի ցանկություններից ինչ-որ բանով խաբվում ենք՝ չենք կեղծավորում, այլ խոստովանում ենք և հավատում թողությանը։
Միմյանց սիրում ենք և հանցավորներին թողություն ենք շնորհում։
Սրբություն ենք կամենում և զզվում ենք մեղավորներից։
Պահքի և աղոթքի համար զգույշ ենք։
Հավատքի համար ենք մեռնում և հարությանը, հատուցմանը և արքայությանն ենք սպասում։
Եվ որովհետև այս ճառը հավատքի և գործերի մասին չէ, որ ամբողջական բան գրենք, այլ որպեսզի հակիրճ ցույց տանք, որ ինչպես հավատքով և գործերով բաժանված ենք շատերից, այնպես էլ արժան է դատաստանով բաժանվել։
Որովհետև մեր դատաստանը պետք է ճշմարտությամբ և իրավունքով լինի, ո՛չ կաշառքով, ո՛չ սուտ վկաներով, ո՛չ խաբող ճարտարներով, ո՛չ մեռածներին զրկելով, ո՛չ կանանց վարձ տալով, ո՛չ անորդիների ժառանգությունը բոլորովին հանելով, ո՛չ անզեղջ երդումով վարվելով, և ո՛չ էլ կեղծավորությամբ սրբերին խնամող լինելով։
Եվ արդ, քանի որ դատաստանում այսքան հեռավորություն կա, արժան չէ, որ քրիստոնյան նրանց դատաստանը գնա, իսկ եթե հանդգնի, շատ չարիքների գայթակղության պատճառ է տալիս մեր և մեր օրենքների մասին. մեր մասին՝ որ ամենևին տգետ ենք կամ բազմատեսակ ախտերով բռնված, և օրենքների մասին՝ թե ճշմարտությամբ չեն ուսուցանում, այլ մոլար և խոտոր են։
Եվ նրանց վրա կատարվում է այն ասվածը, թե՝ վա՜յ ձեզ, որովհետև իմ անունը ձեր պատճառով հայհոյվում է հեթանոսների մեջ։
Հավատացյալներից շատերին ենք տեսնում, որ երբ տեսնում են, թե այլազգիների մոտ գնալով մեր դատաստանը հաղթանակով է վճռվում, այնտեղ են դիմում, իսկ եթե հավատացյալների մոտ լավ է ըստ իրենց կամքի, նրանց մոտ են գնում։
Ագահության և հաղթանակի համար հավատացյալները չպետք է անհավատների մոտ գնան, այլ հավատացյալների, թեկուզ իրավամբ զրկվեն, որպեսզի իրավացիին կանգնելով՝ դատաստանը ճանաչեն, որպեսզի Քրիստոսում կյանքին արժանանան։
[Ժ]
ԹԵ Ո՞Ր ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻՑ, ԳՐՔԵՐԻՑ ԿԱՄ ԱԶԳԵՐԻՑ ԵՆՔ ՀԱՎԱՔԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ ԳՈՐԾԵՐԸ, ՈՐՈՆՑՈՎ ՀԱՍՏԱՏՎՈՒՄ Է ՄԵՐ ՃՇՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԵՎ ԹԵ Ի՞ՆՉՊԵՍ Է ԿԱԶՄՎԱԾ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ ԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
Անհրաժեշտ է նրա համար, ով պատրաստվում է դատաստանի գործերը գրով ավանդել, ցույց տալ գրքերը և ազգերը, որոնցից վերցնում է, որպեսզի ճշմարտությունը հայտնի լինի, և ոչ ոք չգայթակղվի, թե մտացածին խոսքով է վարվում։
Արդ, նախ և առաջ՝ հավատարիմ ենք համարում վերցնել նաև բնական օրենքներից, որոնցով հեթանոսները վարվեցին, որովհետև սովորեցին դատել գողերին, սպանողներին և բոլոր չարագործներին։
Երկրորդ՝ որովհետև մահմեդականները վերցրել են բնական օրենքներից, և գրավորը վերցնում ենք ոչ թե նրանցից, որովհետև նրանցը չէ, ինչպես նախապես ցույց է տրված, այլ ինչ որ մեր օրենքներին է սեփական՝ ընդունում ենք, իսկ ախտավոր խառնուրդները դեն ենք նետում, երբեմն էլ օրինավորն ընդունում ենք Ավետարանի լրացումներով։
Երրորդ՝ Տիրոջը հավատացող բոլոր ազգերից, իբրև հարազատներից, պետք է հավաքենք այն, ինչ լսեցինք և տեսանք։
Դրանք՝ ազգերից, որովհետև ինչ որ մեր կարիքներին է պատշաճ, պետք է բոլորից հավաքել։
Իսկ գրքերից. առաջին՝ Ելքից, Երկրորդ օրենքից և այլ գլուխներից, որ ճշմարիտ աստվածատուր դատաստան է, որովհետև շատ տեղերում է հիշատակում՝ ասելով՝ սրանք են պատվիրանները, վկայությունները և դատաստանները, որ Տերը պատվիրեց ձեզ։
Երկրորդ՝ կանոնական հրամաններից, որովհետև այնտեղ էլ գտնվում է ոչ միայն դատաստանը զորությամբ ընտրելը, այլև դատաստանի մասին հատուկ խոսք։
Երրորդ՝ Հին և Նոր (Կտակարանների) բոլոր գրություններից պետք է վերցնել իմաստներն ու խրատները, որովհետև ամբողջ Կտակարանն ի՞նչ է, եթե ոչ դատաստանի խրատ։
Արդ, այսպիսի հավաքումը մեր ճշմարտությունը հայտնի է դարձնում կրկնակի կերպով։
Բայց պետք է իմանալ, որ այս դատաստանի գիրքը հիմա միանգամից ամբողջական չի պարունակվում, որովհետև կանոնական զորություն ունի, ինչպես նախապես ասված է։
Որովհետև ինչպես կանոնները միանգամից չդրվեցին, ոչ մեկ ժամանակում և ոչ մեկի կողմից, այլ քիչ-քիչ, շատ ժամանակներում և շատերի կողմից։
Որովհետև նախ՝ առաքելականը դրվեց, և ապա՝ Նիկիայում, և նրանից առաջ՝ ուրիշները, և ապա՝ մյուս ժողովներում, տարբեր ժամանակներում և շատ հայրերի կողմից։
Այսպե՛ս էլ պատշաճ է լինել այս դատաստանի գրքին։
Որովհետև հիմա սրա սկիզբը եղավ, և պատշաճ է, որ քիչ-քիչ աճի տարբեր ժամանակներում և շատերի կողմից ավելին կարգվի, և այդպես ամենատես գիտությամբ կատարման գա։
Որովհետև կանոնական հրաման է, որ տարին երկու անգամ ժողով լինի, և աշխարհում պատահած սխալների գործերը քննվեն, և կանոններ ու ապաշխարություններ կարգվեն։
Դրա համաձայն պատշաճ է լինել և այս դատաստանի գործերում, որ որքան նոր գործեր պատահեն, դրանք էլ քննվեն և դատաստանի գրքում կարգվեն՝ իրավունքն անելուց և տեսնելուց հետո։
Եթե մեկը միտք դնի՝ կգտնի, որ բոլոր մատյաններն էլ քիչ-քիչ և տարբեր ժամանակներում են կատարման եկել, լինի մեկի կողմից, թե շատերի, ինչպես Մովսեսի Արարածոց գրքերը միասին չգրվեցին և ոչ էլ մեկ ժամանակում, և տասներկու մարգարեներինը՝ ոչ մեկի կողմից և ոչ մեկ ժամանակում։
Նույնպես և մյուս մարգարեությունները, ինչը և Եսայիան հայտնի է դարձնում՝ ասելով՝ և եղավ այն տարում, երբ Ոզիան մեռավ, նաև պատմում է, որ մարգարեությունները մյուս թագավորների ժամանակ էլ եղան։
Այս օրինակով և Ավետարանները գրվեցին չորս ավետարանիչների կողմից և տարբեր ժամանակներում. նույնպես Պողոս առաքյալի տասնչորս թղթերը, և շատ այլ մատյաններ՝ վարդապետների և հայրերի կողմից։
Ցույց տրված եղանակով թող լինի և գրության այս ձեռնարկը, լինի մեզանից և ոչ մեկ ժամանակում, թե շատերից և տարբեր ժամանակներում, թող իշխանություն լինի միայն պակասը լրացնելու՝ ուղիղ տեսությամբ և անպարսավ իրավունքով։
Եվ քանի որ ամենավայելուչն այն էր, որ այս բանը շատերի հետ քննելով ձեռնարկեինք, դա էի տենչանքով խնդրում, բայց և այնպես չպատահեց՝ շատ պատճառներով։
Որովհետև եթե դատելիս երկու և երեք դատավորի միասին լինելն իրավունք համարեցինք, որչա՜փ ավելի պատշաճ էր այստեղ, որ շատերը միասին դատեին իրավացի գործերը և ապա գրով դրոշմեին։
Արդ, այս տեղը լրացնում ենք գրքերի վկայությամբ, որ նրանց զորությունից ենք վերցնում, և շատը՝ նրանց իսկ եղած դատաստանների գործերից, և հավաստի իրավունքների տեսությունից և լուրից ու քննությունից՝ յուրաքանչյուր ազգից։
Եվ այսպես անպարսավ ենք լինում։
[ԺԱ]
ՀԱԿԻՐՃ ՀԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ
Եվ թեև բոլորի համար բնական է ցանկանալ լավագույնը և ամեն բանում անսխալ լինել, սակայն հնարավոր չէ, որովհետև այս բնությունը ծննդի և ապականության մեջ է, և այդ՝ նույնիսկ մեծ ճարտասաններինը, որչա՞փ ավելի մերը, որ ամեն մի գործ սխալվեց, և գրեթե ի սկզբանե։
Դրա համար բոլորիդ, որ մեզանից հետո եք գալու՝ հայրերիդ և եղբայրներիդ, տարբեր ժամանակներում, մաղթանքներով աղաչում եմ՝ շատ և ոչ քիչ սխալներն ուղղեք, երբ հանդիպեք այս գրության ընթերցման մեջ, և իրավացի պակասը լրացրեք, ինչպես վերևում իմացվեց։
Որովհետև սովորական և սովորականից ավելի սխալների պատճառ ունեմ. նախ՝ անձի բծերը, որ խափանում են Հոգու ներգործությունը. և ապա՝ մարմնի ախտերը. և որ ակնհայտ անվարժությունն ընդհանուր է՝ սեռին և տեսակին. և դարձյալ՝ անպարապությունը, որովհետև ախտավորի ստերի տակ էի պահում խոսքի մանուկներին. և պանդխտությունն ու անտեղությունը. և գրչության անտեղյակությունը. և ներքին ու արտաքին հակառակությունները. զգայարանների տկարությունն ու դևերի մարտերը. և գծագրության գործիքների պակասությունը. և մատյանների աղքատությունը, որոնցից պատշաճ էր խոսքի նյութերը հավաքել։
Իսկ եթե մեր ազգին ընտանի բարքերով սխալների պախարակիչ եք լինում և ոչ ուղղիչ, իմանալով, որ դա մեր՝ հայկազունների գործն է, և միաժամանակ անձի չափը, այդ բանում ձեզ չենք մեղադրում։
Իսկ եթե սիրով հանդիպեք մեր խոսքերին և խնամող կամքով պակասը լրացնեք, Տիրոջից բարիքների հատուցումն կստանաք և ձեր ջանքերով խոսքի գանձերը եկեղեցիներում կամբարեք, որ դրանում ձեզ համար բարիքների հիշատակ մնա։
Իսկ այս գործը ձեռնարկեցինք Հայոց ՈԼԳ թվականին, և անցնող շրջանի ՃԱ (տարում), որ կոչվում է Փոքր, իսկ հռոմեականի՝ ՆԵ, մեր թագավորության անիշխանության տարիներին, վաղուց ի վեր մնացած մեր քիչ իշխանների ժամանակ՝ Խաչենի կողմերում, կրոնավորված Վախթանգի որդի Հասան անունով (իշխանի) և նրա որդի Վախթանգի ժամանակ՝ Հաթերք անունով կոչված դղյակում, որ մյուս իշխանների գլխավորն էր, և Կիլիկիայի կողմերում՝ Ռուբեն մեծ իշխանի ժամանակ, այն տարում, երբ մեռավ վրաց հաղթող թագավոր Գեորգին, Մեծ Հայքի տեր Գրիգորի հայրապետության և Աղվանից տան տեր Ստեփանոսի դիտապետության ժամանակ, Առանի աշխարհում, Գանձակ մայրաքաղաքի կոչված նահանգում, Դասնո անունով անապատում և եղբայրանոցում, որ սկսվել էր Հոռոմաշեն կոչված մենաստանի լեռնային կողմում, հիշյալ կուսաստանների սուրբ եկեղեցիների հովանու ներքո, Հովսեփ հոր ձեռնտվությամբ և Պողոս եղբոր հորդորով՝ առաջարկությամբ։
Բայց այս հիշատակարանի գծագրությունը եղավ այս դատաստանի գրքի Նախադրության մեջ, որովհետև սրա կատարումը միանգամից մեր ձեռքով չէ, ինչպես պատճառը նախապես ասված է։
Եվ արդ, որքան կարող ենք, գործի ենք անցնում՝ սրանից հետո դատաստանի գործերը հյուսելու։
Որոնց հետ սա էլ ենք մաղթում. եթե պատահի, և ոմանց հաճելի թվա այս օրինակից դատաստանի գործերն արտագրել, դրա հետ արտագրեք և այս հիշատակարանը, որպեսզի դրանով մեզ հիշեք, որով և դուք նույնպես հիշված կլինեք Քրիստոս Հիսուսում՝ մեր Տիրոջում, որին փառք հավիտյանս, ամեն։
Ավարտվեց այս դատաստանի գրքի Նախադրությունը՝ տասնմեկ ճառով։
ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ ՍԿԻԶԲԸ՝ ՀՈՐ ԵՎ ՆՐԱ ՈՐԴՈՒ՝ ՀԻՍՈՒՍ ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԿԱՄՔՈՎ, ՍՈՒՐԲ ՀՈԳՈՒ ԶՈՐՈՒԹՅԱՄԲ ԵՎ ՇՆՈՐՀՆԵՐՈՎ
[Ա]
ԳԼՈՒԽ Ա
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԻ ԲԱԺՆԻ ՄԱՍԻՆ
Եկեք հիմա իսկ անցնենք դատաստանի գործին՝ իմանալով, որ Մովսեսը հրամայում է, որ ըստ քաղաքների դատավորներ լինեն և նրանց դպիրներ, որից հայտնի է, որ Մովսեսը դատաստանի բոլոր գործերը գրով չավանդեց, այլ քիչ տեսակներ տվեց, և տարբեր գործերում և ժամանակներում դատավորներին ապավինեց։
Եվ դրա համար նրանց դպիրներ կարգեց, որպեսզի եղած դատաստանները գրով պահեն։
Ինչպես որ և մերը թող լինի, ինչպես և առաջ իսկ ասվեց։
Եվ արդ, նախ սա էլ տեսնենք, որ դատավորների համար անհրաժեշտ է դատաստանի աշխատանքի համար եկամտի թոշակ լինի, որպեսզի նրանց գործն անպտուղ չկարծվի, և ձանձրանալով չհեռանան դատելուց։
Որովհետև թեև Մովսեսը շատ անգամ դատավորներին է հիշատակում և նրանց թոշակը հայտնի չի դարձնում, որովհետև ոմանք ղևտացիներ էին և առանձին էին, և նրանք ունեին քաղաքներ և ժողովրդից (եկող) հասույթներ։
Իսկ մյուս ցեղերից եղողները, հավանաբար, թեև թագավորներից և իշխաններից էին կարգվում, առանց բաժնի չէին, և եթե իշխաններից էին լինում, նույնպես դատելու բաժին ունեին։
Եվ որովհետև հիմա թագավոր և իշխան չունենք, որ այսպիսի բարեկարգությունը նրանց ձեռքով լինի, դա թող մեր հայրապետը լրացնի, որովհետև նա է եկեղեցու դատավորների գլուխը։
Եվ այսպես թող լինի. եթե մի մարդ մեռնի, և նա չունենա ո՛չ որդի, ո՛չ դուստր, ո՛չ էլ իր հայրերի ցեղից որևէ մեկը, նրա ժառանգությունը թող դատավորների թոշակը լինի, որպեսզի իրենք կերակրվեն և հոգևորապես եկեղեցում գործի դնեն։
Բայց թող այս կերպ անեն. եթե անժառանգ վախճանվածը (հայրապետի) սեփական վիճակում է, ժառանգությունը թող հայրապետինը լինի, իսկ եթե եպիսկոպոսի վիճակում է՝ թող երեքի բաժանվի՝ հայրապետին, եպիսկոպոսին և ժողովրդի քահանաներին։
Եվ եթե նահանգում մի վարդապետ լինի և նույն դատաստանի աշխատանքը կրի, թող նրան էլ բաժին լինի՝ մյուսների չափով։
Իսկ աշխարհական դատավորներին թող բաժին չլինի, որովհետև նրանք բնականից դատավոր չեն, այլ պատահմամբ։
Որովհետև եթե մեկը դատաստանի վճռից հետո, տեսնելով նրանց աշխատանքը, նրանց ինչ-որ բան տա, դրանով թող բավարարվեն, բայց նրանց համար ոչինչ թող օրինական չլինի, որովհետև օրինականը առաջնորդներին թողնվեց՝ հոգևոր հատուցման համար։
Իսկ եթե վախճանվածը վանքում կրոնավոր է, ըստ մարմնի եղբայրը, այլ ազգատոհմը կամ հայրը թող նրա ժառանգը չլինեն, այլ՝ հոգևոր եղբայրներն ու հայրերը, որովհետև նա վաղուց հրաժարվել է մարմնավորներից։
Լինի վարդապետ, կամ նրա աշակերտը, կամ հոգևոր եղբայր, կամ ուսումնակից՝ նրանք թող ժառանգ լինեն, և մահվան և այլ ծախսերի հասույթները թող տան վանքի հորը, որովհետև մոնոզոնը նրանից է ձեռնադրվում։
Սրանից թող դատավորներին չլինի։
Իսկ եթե դրանցից ոչ ոք չլինի, թող հայրը ժառանգ լինի, և հասույթները թող տա եպիսկոպոսին։
Իսկ հավատավոր կանայք, եթե աշխարհական քահանայից է ձեռնադրվում և նրա մոտ վախճանվում, թող նրանը լինի. և եթե վանքում է ձեռնադրվում և նրանց մոտ վախճանվում, թող նրանցը լինի. եպիսկոպոսը թող նրանց նկատմամբ չագահի։
Իսկ եթե վախճանված կրոնավորը քահանա է, և նա ժառանգ ունի, ինչպես ասվեց՝ թող մատաղը տան վանքի հորը, և մնացածը՝ եպիսկոպոսին, որովհետև նա է նրա ձեռնադրողը և դատավորը. իսկ եթե ժառանգ չունի, թող եպիսկոպոսը լինի, որովհետև նա է նրա հայրը, և մահվան ընծաները թող տան վանքին, իսկ մնացածը՝ կաթողիկոսին։
Իրավունքի այս դատաստանը թող մնա նաև սենեկավորների համար, իսկ միաբանակյացների համար՝ ամեն ինչի ժառանգներն իրենք են, բայց քահանայի հանդերձը թող տան եպիսկոպոսին, որովհետև նա է նրա ձեռնադրողը։
Եվ սա կրկնակի իրավունք է՝ վիճակի և դատողության համար։
Նույնպես եթե եպիսկոպոսը վախճանվի, և ժառանգ ունենա, ինչպես ասված է, վախճանի հասույթները, հանդերձը, գավազանը, մյուռոնը և մյուս ընծաները թող տան հայրապետին. իսկ եթե ոչ ոք ժառանգ չլինի՝ թող հայրապետը լինի, որովհետև նա է նրա ձեռնադրողը և դատավորը, և մահվան հասույթները թող տա եպիսկոպոսի դռանը, իսկ հանդերձը, գավազանը և մյուռոնը՝ նրան, ում ձեռնադրի, կամ ում կամենա։
Իսկ հայրապետի տան տոների մատաղները թող իր եկեղեցու սպասավորինը լինեն, բայց ննջեցյալի հիշատակի, ազգատոհմի պսակի մատաղների, տոհմի վախճանվածների մատաղների և ընծաների հասույթները թող բաժանվեն դռան եպիսկոպոսների և այն վարդապետի միջև, որ մերձավոր է հայրապետի տանը։
Եվ եթե վարդապետներից ուրիշներն էլ կոչվեն այնտեղ՝ ժողովի, թող նույնպես հավասարապես բաժին ստանան։
Իսկ եթե հայրապետի վախճանն էլ հասնի, բոլոր մատաղների հասույթները և այլ ընծաները թող նրա հոգևոր ժառանգները հավասարապես բաշխեն, և հավաքված եպիսկոպոսներին, վարդապետներին, հայրերին և քահանաներին ընծա էլ թող տրվի։
Սա թող լինի եկեղեցու դատավորների իրավունքը. և ոչ ոք թող ընկերոջ իրավունքի վրա դուրս չգա, իսկ եթե ոչ՝ պարտավոր է անաչառ և անկաշառ դատաստանի։
[Բ]
ԹԱԳԱՎՈՐՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ՁԵՌՔԻ ՏԱԿ ԵՂՈՂՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Նախ դրեցինք դատավորների վիճակն ու նրանց դատաստանը, որովհետև նրանց պատիվն առաջինն է և անհրաժեշտ։
Իսկ երկրորդը դնենք թագավորների դատաստանը, որովհետև թեև մերը չէ, հարմարության համար դրեցինք նրանց դատաստանը։
Բայց պետք է իմանալ, որ իսկապես Թագավորն Աստված է, իսկ մարդիկ միայն անունը կրողներ են, ոչ թե ճշմարիտ (թագավորներ)։
Սակայն թագավոր են անվանվում նրանք, ովքեր միաժամանակ տիրում են իրենց ազգերին և այլ ազգերից հարկ են առնում, իսկ եթե ոչ՝ իրենք հարկ չեն տալիս։
Եվ եթե պատահի, որ նա որդիներ և դուստրեր ունենա, թագավորության վիճակը թող հավասար և արդար բաժանի։
Որովհետև թեև պատշաճ է անդրանիկին թագավորեցնել, բայց թագավորության աթոռին թող նստեցնի առավել առաջադեմին։
Եվ քանի դեռ նրա եղբայրները կան, նրա որդիների համար իրավացի չէ թագավորությունն առնել, և եղբայրները վերջանալուց հետո են նստում որդիները։
Եվ եթե դուստր ունենա, թող նրան ամուսնու հետ նահապետության տուն կարգի, թող եղբոր կես բաժինն առնի։
Եվ եթե թագավորները մահով վերանան, և լինեն որդու որդի և դստեր որդի, որդու որդին թող աթոռն առնի և ոչ դստերինը. և քանի դեռ որդու սերունդներից կան, դստերինը թող չառնի, իսկ եթե առնի՝ թող օտար համարվի։
Որովհետև այդպես մեր Աբգար արքան կարգեց պարսից թագավորության տունը։
Եվ Նոյ նահապետը որդիների հետ դստերն էլ վիճակի բաժին տվեց՝ հարավային կողմը, ինչպես որ այդ կողմերում կանայք են թագավորում, ինչպես և Սողոմոնը մի ժամանակ բերեց հարավի թագուհուն, և Տերն իսկ է վկայում։
Սակայն անդրանիկին պատվում է ընտիր վիճակով, որը և Օրենքը հրամայում է կրկնակի տալ։
Պատշաճ է, որ դստերն էլ իբրև եղբոր կեսին վիճակ տա, սակայն թագավոր է այն, ով նախնի է եղել։
Իսկ եթե որդի չլինի, և դուստր լինի, թող իր թագը դստերը տա։
Եվ Օրենքն ունենք իբրև հաստատուն վկա. եթե մեկը մեռնի, ասում է, և դուստր ունենա և ոչ որդի, իր ժառանգությունը թող նրան տա։
Եվ (դուստրը) ամուսին առնելով՝ թող իշխանություն ունենա իր թագը նրան տալու, բայց նրա մահից հետո նրա ծնունդները թող օտար համարվեն։
Իսկ եթե մեկն ասի՝ ինչո՞ւ հարավային կողմի օրինակով ինքը չի կարող թագավորել, այլ ամուսնուն տա, թող իմանա, որ այնտեղ սովորությունն է դրանք առաջ բերում, իսկ ես ըստ դատաստանի գրքի սա եմ հաստատուն համարում։
Եվ եթե արքան կտակ անի, քանի դեռ ողջ է, թող իշխանություն ունենա փոխելու՝ ըստ արժանավորի, որովհետև կտակը մահից հետո է հաստատուն, ըստ առաքյալի, ինչպես Կոստանդիանոս արքան կտակով թագավորեցնում էր իր որդիներին։
Եվ սահմանները թող հաստատի լեռներով, գետերով և արձաններով՝ առաջին թագավորների պես։
Եթե հայրերի ցեղից բոլորովին ժառանգ չլինի, թող իշխանություն ունենա իր թագը տալու օտարի, ոչ թե ըստ կրոնի, ինչպես Հնդկաց թագավորի որդին և մակեդոնացի Ալեքսանդրը, և մյուս մատակարարությունը թողնի Տիրոջը։
Իսկ եթե նրա հոր տնից ժառանգներ լինեն, որոնք մերձավոր են՝ թող նրանք լինեն։
Եվ եթե որդիներից լինեն, մեկին թող իր մոտ պահի, իսկ մյուսներին միշտ հեռվում, մինչև որ մեկին ժառանգ դարձնի իր տեղը, թող (մյուսներին) հեռու բնակեցնի, ինչպես այս սովորությունն ունեին առաջին թագավորները։
Դատաստանի այս իրավունքը ասված բոլոր բաներում թող միաժամանակ լինի իշխանների և ազատների համար։
Բայց թագավորեցնելը թող առանց հայրապետի հրամանի չլինի։
Եվ եթե քաղաք կամ դղյակ շինի, և եթե աշխարհագիր անի, և եթե դահեկան և դրամ հաստատի կամ կտրի, թող իշխանություն ունենա ըստ դատաստանի իրավունքի։
Իսկ իշխանների համար իրավացի չէ դահեկան և դրամ կտրել, և եթե կտրի, թող թագավորի հրամանով լինի. նույնպես՝ քաղաքներ և բերդեր շինելը։
Մեծ գետերի վրա կամուրջներ շինելը թող թագավորներինը լինի, և պանդոկների ու իջևանատների տները. իսկ ուրիշներինը՝ թող նրանց հրամանով լինեն։
Իշխանները թող թագավորների զգեստ չհագնեն, մինչև նրանք հրամայեն կամ պատիվ տան։
Մեծամեծ իշխանները թող արքայի առաջ չնստեն, եթե նա չհրամայի։
Արքայի սեղանից, բացի հայրապետից, թող ոչ ոք չուտի, և (հայրապետն էլ)՝ երբ նա կամենա։
Բայց արքունիքում հայրապետը թող ինքնիշխան լինի նստելու, իսկ արքան՝ ոչ հայրապետի տանը։
Թող չլինի, որ Տիրոջը հավատացող թագավորը հեթանոս թագավորի պես հարճերով վարվի, այլ թող ամուսնության կարգում օրինավոր լինի, որովհետև նա իշխանություն ունի հայրապետի հետ բեմում կանգնելու, այլ թող բարեպաշտ Ոզիայի, Եզեկիայի և հենց Դավթի, Կոստանդիանոսի և Թեոդոսի, Տրդատի և նրանց նմանների ձևն առնի։
Հավատացյալ թագավորը թող բոլոր գործերում և արարքներում դատաստանով վարվի։
Եթե պատահի, որ անհրաժեշտաբար այլազգիների հետ պատերազմի, երբ սուրը վերանա, թող սպանություն անել չտա, բացի նրանից, ով այլազգիներից պատերազմի պատճառն է։
Եվ եթե այլազգիների քաղաքը պաշարի, նախ թող նրանց խաղաղության կոչի մեկ, երկու և երեք անգամ. և եթե չկամենան գալ, և բռնությամբ առնի, դիմադրողներին սպանելով՝ մյուսներին թող հարկի տակ պահի. իսկ եթե անձնատուր լինեն, թող մյուս բաներով հարկվեն, բայց ոչ գլխահարկով։
Եվ քաղաքը պաշարելիս պտղատու ծառատունկերը թող չկտրի։
Քաղաք և բերդ մատնողներին, եթե ճշմարիտ է և այլազգիներից են, թող մահվան մատնի։
Իսկ եթե բավական լինի անձը փրկելու, կնոջն ու մանուկներին արքունիքում պահելով թող վաճառի և ժառանգությունից տարագիր անի՝ աչքերով պատժելով։
Իսկ եթե չարը գլուխ գա և ձեռքի տակ ընկնի, թող չապրեցնի։
Իսկ եթե քրիստոնյա է և պատրաստվում էր մատնել այլազգիներին, թե քրիստոնյաներին, մահվան նույն դատաստանն է։
Բայց մեր օրենքների մարդասիրության համար թող պատժվի աչքերով, կամ ձեռքերով, կամ այլ բանով, որպեսզի ապաշխարության հասնի և չկորչի, լինի չարը գլուխ եկած, թե ոչ։
Իսկ տերունական գանձի գողին. այլազգուն՝ աչքերով կամ ձեռքերով պատժելով, կնոջը, որդուն և ժառանգությունը արքունիքում պահելով՝ թող տարագիր անի, իսկ քրիստոնյային՝ գողոնը վերցնելով և իրեն, կնոջն ու որդիներին ազգատոհմին և քրիստոնյաներին վաճառելով՝ թող թողնի։
Իսկ եթե սա չլինի, թող աչքերով կամ ձեռքերով պատժվի և թողնվի։
Իսկ եթե այլազգին կամովին սպանի քրիստոնյային, թող սպանվի նրա փոխարեն, իսկ եթե ակամա՝ թող ձեռքերով պատժվի և արյան գինը տուգանք տա։
Իսկ մարդու արյան գինը ըստ արժանի գնի չէ, որովհետև Աստծու գործ է և պատկեր, և մեռածին հարություն տալը միայն Աստծունն է։
Բայց թող ոչ ոք Հովսեփի և Տիրոջ գինը՝ քսանը և երեսունը, ճշմարիտ չկարծի, որովհետև վաճառողները գող էին։
Այլ պատահականորեն և ըստ կարողության պատշաճ եմ համարում, որ գինը երեք հարյուր վաթսունհինգ դահեկան լինի՝ ըստ ժամանակի գործածության։
Այդ գինը բանականության շնորհի համար է, և քրիստոնեության համար թող կրկնակի լինի, և ըստ աստիճանների ավելանա, իսկ այլազգիներինը՝ թող երեք մասից մեկը լինի, որովհետև ոչ բանականության շնորհն ունեն և ոչ քրիստոնեությանը։
Այդ բաներում թող այդպես լինի դատումը։
Իսկ եթե հատուցելու կարողություն չունենա, թող վաճառվի և հատուցի սպանվածներին, և տունը թող կողոպտվի հօգուտ արքունիքի։
Իսկ եթե քրիստոնյան կամովին սպանի այլազգուն, թող արյան գինը տուգանք տա՝ ցույց տրված օրինակով, իսկ եթե ակամա՝ գնի կեսը, և գինը թող արքունիքին լինի, բայց երեք մասից մեկը թող տրվի նրա հարազատներին։
Իսկ եթե քրիստոնյան կամովին սպանի քրիստոնյային, թող արյան գինը տուգանք տա նրա հարազատներին, և արքայի տուգանքը թող լինի ըստ կարողության։
Եվ թեև ըստ Օրենքի մահվան արժանի է, բայց ձեռքերով պատիժ կրելով՝ թող ապաշխարության հասնի։
Եթե աղքատ է, թող իր հարազատների հետ վաճառվի ազգատոհմին և հատուցի։
Իսկ եթե ակամա է՝ գնի կեսը թող տա նրա հարազատներին և արքային՝ ըստ կարողության տուգանք, բայց պատիժ թող չկրի։
Թագավորը թող դրանք դատի, իսկ մյուս ընդհանուր դատաստանները թող թողնի դատավորներին, և բոլոր անհայտները՝ ուղղիչների խոստովանությանը։
Իշխանները թող չսպանեն սպանողներին առանց թագավորի հրամանի, իսկ գողերին պատժելու իշխանություն թող ունենան։
Եվ ազատը առանց իշխանի հրամանի թող չհամարձակվի գողերին պատժել։
Բայց պետք է ասել գերիների և ավարի բաժանման կերպը։
Եթե պատահի, որ թագավորը ամբողջ զորքով, դրոշներով և փողերով ավարառության գնա թշնամիների աշխարհը և ավար առնելով վերադառնա, ավարի մեջ գտնված ոսկին թող արքայինը լինի։
Բայց թող երդումով չառնի, այլ թող քարոզ լինի, որ եթե հետո մեկի մոտ գտնվի, մեկի դիմաց յոթը տուգանք կտա։
Բայց տասանորդը թող եկեղեցուն տա։
Եվ գերիների և ավարի կեսը թող արքայինը լինի, և թող տասանորդ տա եկեղեցիներին, իսկ կեսը՝ զորքերինը։
Յուրաքանչյուր իշխան թող նույն բաժանումն անի, և նրանք էլ նախ թող տասանորդ տան իրենց եկեղեցիներին։
Իսկ եթե արքան զորքի հետ չլինի, և իշխաններն իրենց դրոշներով և փողերով լինեն, ոսկին նույնպես թող արքայինը լինի, իսկ գերիներից և ավարից տասանորդը՝ արքային, իսկ եկեղեցիներին թող հիսներորդը տան, որ ըստ Օրենքի է։
Իշխանին փողեր և դրոշներ տալը թող գավառի և բերդի համար լինի։
Իսկ թագավորին և իշխանին գողեր (պահելը) չի վայելում, այլ միայն լրտեսներ։
Իսկ եթե իրավունքից դուրս գան և ուղարկեն, հրամանի համար թող նրանց կեսը լինի մարդուց և անասունից, իսկ եթե առանց հրամանի գնան, երկու բաժինը թող գնացողինը լինի, որովհետև կամովին մահվան դիմեցին։
Սա սովորության համաձայն ասացինք, որովհետև գրքերում հրաման չկա. որովհետև եթե զինվորը պատերազմում մեռնի, տերն անպարտ է։
Իսկ եթե գող ուղարկվի և մեռնի, տերը արյան պարտապան է, իսկ ինքնակամ գնացողի համար՝ ոչ։
Եվ ում ուղարկի և նա բռնվի, թող փրկագնի, իսկ ում չուղարկի, թող ինքն իր անձը փրկագնի։
Եթե զինվորը պատերազմում մեկին բռնի, նրա զգեստն ու բոլոր զենքերը թող իրենը լինեն, բայց զրահը թող տիրոջը լինի։
Ավարի արծաթը թող իշխաններինը լինի, պղինձը, երկաթը և դրանց նմանները՝ զորքերինը։
Դիպակը և ամեն տեսակ կերպասը թող թագավորինը լինեն, իսկ պատվական բրդեղենն ու կտավը՝ իշխաններինը, և անարգ բրդեղենն ու կտավեղենը՝ զորքերինը։
Իսկ գավառների և ազգերի հարկերը թագավորներն ու իշխանները թող արդարությամբ առնեն. թող առաջինների սովորություններից ավելի ոչինչ չպահանջեն, որովհետև ամեն ինչի համար հաշիվ պիտի տան, քանի որ Աստծուց կարգվեցին աշխարհի փրկության և պահպանության համար, և ոչ թե կործանման։
Եվ արդ, այսպես թող լինի։
Արտերից թող հինգերորդ մասն առնեն, ինչպես Հովսեփն օրենք դրեց Եգիպտոսում, որովհետև երբ երկիրը փարավոնի համար ձեռք բերեց, այն ժամանակ կարգեց հինգերորդը. հայտնի է, որ նախ ժառանգությունն իրենցն էր, և հինգերորդ չկար։
Այդպես էլ հիմա թող լինի, որ արծաթով գնված արտը, այգին և բուրաստանը հինգերորդի հարկի տակ չլինեն, նույնպես՝ ջրաղացն ու տունը։
Իսկ եթե բնակիչները արհեստի կամ առևտրի համար հարկվեն, որովհետև քրիստոնյաների համար գլխահարկ չկա, բայց այլազգիների համար՝ երբ նրանց բռնությամբ հարկի տակ դնեն։
Բայց ջրարբի արտերը թող հինգերորդի տակ լինեն, իսկ անջրդի հողերը՝ թող տասանորդվեն, որովհետև իշխանինը և թագավորինը միայն հողն է և ոչ ջուրը։
Այդպես էլ՝ անջրդի այգիներն ու ծառաստանները։
Այսպես և շաբաթվա օրերից յոթից մեկը թող աշխատի իշխանի և տիրոջ համար, իսկ ձեռքի տակ ընկածին ավելի աշխատեցնելը մեծ անիրավություն է։
Եզի համար թող առանձին ուրիշ հարկ չլինի, որովհետև հենց այն է, ինչ աշխատելով տալիս է հինգերորդը։
Կովից թող միայն մեկ լիտր յուղ լինի։
Արոտի համար թող ուրիշ հարկ չլինի, որովհետև արոտականներն իսկ նրանք են, որ հարկ են տալիս։
Ոչխարները թող գառներից տասանորդվեն. եթե տերերին հաճելի լինի՝ թող ոչխարով փոխանակի ըստ արժանվույն։
Ձիու, ջորու և էշի համար թող հարկ չլինի, որովհետև դրանցով շատ անգամ ծառայում է տերերին։
Տարեմուտին և տոների օրերին թող ըստ կարողության ծառայի։
Թող շատ չեքչեքներ չլինեն, այլ թող անիրավ սովորությունները չլինեն, որովհետև այս սահմանն էլ շատ և ավելորդ սովորությունների պատճառով եղավ։
Առանց դատաստանի թող չտուժի կամ տուգանք չտա, այլ թող ըստ կարողության լինի՝ տերերի հանդեպ հանցավոր գտնվելիս, իսկ ուրիշների հանդեպ հանցավոր գտնվելիս՝ թող դատավորներով վճռվի։
Անդատաստան է, որ իշխանները հավատացյալներին հարկեն այն հարկով, որով այլազգիներն են հարկում, որովհետև այլազգիներից է արժան հարկ առնել և ոչ թե նրանցից, ինչպես վրացիներն են անում իրենց ձեռքի տակ ընկածների հետ։
Եթե թագավորը իշխանին գավառ է տվել, և նա նրա հրամանով բերդ կամ առևտրական ավան է շինում, կամ մի նահանգի ավերակներ, թող նրա ժառանգությունը համարվի։
Թող առանց մեծ և իրավացի հանցանքների նրանից չփոխեն, և նրանց մահից հետո թող նրանց որդիներինը լինի՝ արքայի հրամանով։
Այդպես էլ իշխանների ձեռքի տակ եղող ազատները, և ազատների ձեռքի տակ եղող շինականները. երբ ավերակներ շինեն և անտառներից հող կտրեն, թող անփոփոխ ստացվածք լինի և մահից հետո՝ նրանց որդիներինը։
Իսկ փոփոխումը թող մեծ և իրավացի հանցանքների համար լինի, և թող զրպարտության պատրվակով չփոխեն։
Նոր շինված տեղերին թող ազատություն լինի, մինչև որ ամեն ինչով հաստատվի։
Քաղաքի և բերդի շինության մեջ, եթե արքայի գանձը պակասի, բոլորը թող ընդհանուր նպաստ տան։
Քաղաքացի մարդիկ թող գյուղացիներից ավելի պատվվեն, և գյուղացիներին նույնպես ավելի պատիվ թող լինի, քան ագարակի բնակիչներին։
Այդպես էլ թող լինի բերդի և ավանի բնակիչների համար, որովհետև դրանք էլ մեր առաջին թագավորների կարգն են։
Արհեստներից անհրաժեշտ և օգտակար են հողագործությունը, դարբնությունը և հյուսնությունը. և շատերի գործն է հողագործելը։
Երկաթագործը և փայտագործը թող ավելի պատվվեն։
Իսկ մարմնի բնությանն օգնող և արհեստներից անհրաժեշտ է բանական բժշկությունը, թող սա էլ պատվվի։
Եվ թեև բոլոր նվաստ համարվածները շատ անհրաժեշտ են, բայց որոնց գյուտը քիչ է, թող արքունիքից ավելի պատվվեն՝ հասարակաց կարիքների համար։
Սակայն բանական և փրկական արհեստներից պիտանի և անհրաժեշտ է վարդապետությունը, թող իշխանների և արքունիքի մոտ նախապատիվ լինի, որովհետև հասարակաց հայր է և հոգիների բժիշկ։
Թող ամեն կերպ ծաղրեն այս իրավունքների օրենքները նրանք, ովքեր հանդիպեն սրա ընթերցմանը՝ մեզ նմանեցնելով նրանց, ովքեր երազում թագավորություններ և շատ ախորժելի բաներ են տեսնում, և արթնանալով՝ դատարկ և ունայն են ամեն բանից։
Բայց թող իմանան, որ չեմ անտեղյակ, թե ամեն երկրային թագավորություն անցավոր և փոփոխելի է, առավել ևս մերը եղավ (այդպիսի) թագավորություն, որովհետև անցյալը մեջտեղում չէ, ներկայում չկա, և ապագային չեմ հանդիպում, բայց կերպարանելով փափագն եմ լրացնում և ջանում եմ այս առաջադրանքի հարմարությունն ամբողջական պահել։
Դրա համար հավաստի տեսնողների կողմից թող մեզ ներվի այս բաներում, որովհետև պատրաստ եմ անխուզարկու պախարակողներից բամբասանքներ հավաքել, և նրանցից էլ, եթե պատշաճ լինի, և չկամենան ազատ թողնել։
[Գ]
ԱՆԱՊԱՏՆԵՐԻ ՀԱՅՐԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԵՂԲԱՅՐՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Հոգիների դատաստանների կարգը և բարու հրահանգը եղբայրների և նրանց հայրերի համար բավականաչափ դրված է սուրբ Բարսեղի կողմից։
Բայց հակիրճ կերպով անհրաժեշտաբար ավելացնում ենք նաև մարմնավոր դատաստանի օրենքների նշանները, որովհետև հիմա ոչ բոլորն են վարվում նրա հրամանի համաձայն։
Նաև չենք համարձակվում որևէ բան մտածել սրբի սահմանի նպատակից հեռու, այլ վարվում ենք նրան հարմար շավիղներով։
Եվ արդ, այսպես սկսենք։
Թագավորների և իշխանների, միաժամանակ և բոլոր հավատացյալների վանքեր շինելը ոչ թե մարմնավոր ինչ-որ հույսի համար է, այլ մանավանդ՝ հոգևոր, դրա համար էլ չպետք է ժառանգություն լինի։
Որովհետև ով նախապես եղբայրների հայր եղավ, լինի իր շինած եղբայրների տեղում, թե ուրիշների, և լավ է առաջնորդում, անդատաստան է նրան փոխել, իսկ եթե ինչ-որ հակառակ բան է գործում, երկու և երեք վկաներով անհրաժեշտ է փոխել։
Եվ եթե մեկն իր ունեցվածքով է գալիս եղբայրների առաջնորդության, վանքի առաջվա ունեցվածքը պետք է նրան տալ գրով և վկաներով։
Եվ եթե պատահի, որ թողնի, և իր բերածը չկամենա եկեղեցուն թողնել, թող իշխանություն ունենա իրենն առնելու, իսկ ինչ որ եկեղեցու անունով տրվեց, այնտեղ թողնի։
Իսկ հայրերի մահից հետո թող չլինի, որ ազգատոհմը եղբայրների առաջնորդությունը առնի իբրև ժառանգություն, եթե (եղբայրները) չկամենան, և պատշաճ չլինի։
Իսկ եթե ազգականները հայրերի հաճելի շավիղներով լինեն, և եղբայրները կամենան, լավ է, որ նրանք լինեն, քան օտարները, իբրև իրենց վարքի գիտակներ, ինչպես ասված է՝ հայրերի փոխարեն թող որդիներ լինեն։
Իսկ եթե ազգականները հարմար չլինեն, անհրաժեշտաբար թող մյուս եղբայրներից ընտրվեն՝ Աստծու կամքով լավ հովվելու համար։
Իրավունքից դուրս է, որ իշխանները կաշառքով եղբայրների համար առաջնորդ կարգեն, որին նրանք չեն կամենում, և ըստ դատաստանի եղբայրները պետք է դուրս գան, մինչև որ նրանց կամքով լավը ընտրվի։
Բայց կամքը թող ընդհանուր լինի, և եպիսկոպոսները թող լինեն դրանց կարգիչները, և ոչ թե աշխարհական կարգերից մեկը։
Եվ քանի որ վանքում կան գործեր, որ ավելի աշխատատար են, իսկ բոլորի նպատակը մեկն է՝ հավիտենական կյանքի հույսը, բայց եթե մեկը կարճամտությամբ ամեն ինչ չի թողնում հոգևոր հատուցմանը, թող նրան ավելի բան տրվի, որպեսզի դրա պատճառով եղբայրների մեջ որևէ նվազություն չլինի։
Եվ եթե դրա համար տրտունջ լինի, թող դատաստան լինի, որ տրտնջացողն անի այդ գործը։
Եվ սա դրեցինք սուրբ Բարսեղի կանոնի կամքից դուրս՝ կարճամիտների համար։
Բայց եթե գործիքներից որևէ մեկին վնաս տա, որի մոտ գործավորները չեն, թող դատաստան լինի, որ վնասողը այն (նորը) ձեռք բերի։
Դրանք հակիրճ դրվեցին դատաստանի համար՝ բարեկարգության պատճառով։
Իսկ սրբերի ցույց տված ամենատես ուղղությունների սահմանները թող բավական լինեն։
[Դ]
ՎԱՐԴԱՊԵՏՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ վարդապետները թող ըստ իրավունքի նախակրթված լինեն Հին և Նոր կտակարաններում և կանոնական հրամաններում։
Թող երկու և երեք վարդապետներից կոչվեն հրամանի պատվին, թեկուզ պատահի, որ մեկից աշակերտեն։
Եվ եթե եպիսկոպոսի, կամ առավել ևս հայրապետի կամքը, նաև՝ իշխանինը, իրենց հետ վերցնեն, ավելի լավ կանեն, իսկ եթե ոչ՝ թող ըստ օրենքների երկուսից և երեքից հաստատվի։
Իսկ մեկից կարգվածներին և ինքնուրույն ընտրվածներին լռեցնելու դատաստանի իրավունք թող լինի։
Բայց ըստ օրենքների կարգվածներին պետք է պատվել, որովհետև մարգարեական շնորհից հետո երկրորդն է, քանի որ աշխատանքով հաղորդակից է առաքյալներին և շնորհով՝ մարգարեներին, որտեղից էլ խոսքով ընտրյալ է կոչվում։
Իսկ ովքեր մի վարդապետից նախակրթված լինելով և ամբարտավանելով՝ հրամանի պատիվը ուրիշից առնեն՝ արհամարհելով իրենցը, թող դատաստանի իրավունք լինի, որ նրանից սովորածը կրկնեն, կամ զղջալով՝ արժանավոր ապաշխարությամբ իր (վարդապետի) հրամանով կրկին ուղղվեն։
Եվ կոչողը, առանց իր վարդապետի կամքի, թող պատիժներ կրի՝ անզեղջ լինելու դեպքում, իսկ պատշաճ ապաշավանքով զղջալով՝ թող թողություն ստանա նրանից, ում արհամարհեց՝ նրանը առանց նրա հրամանի առաջ կոչելով։
Եվ եթե պատահի, որ վարդապետն աշխարհականներից կամ եկեղեցականներից մեկին կապի, ուրիշ վարդապետ թող չարձակի. եթե (կապողը) ախտավոր է կամ տգիտությամբ է արել՝ թող միջնորդ լինի ուղղելու իրավացին՝ անսասան, առանց հակառակվելու, և եթե չանսա՝ թող կապվի կապվածի փոխարեն, մինչև զղջա։
Իսկ եթե իրավացի է, և մեկ ուրիշը նրան չանսա, թող դատաստան լինի, որ նա էլ կապվածի հետ կապվի, մինչև զղջա՝ եթե տգետներից և ամբարտավաններից է, իսկ եթե վկայվածներից է՝ նրա առաջ թող ցույց տա կապանքի պատճառը, և պատասխանը նրան թողնելով՝ թող անպարտ լինի։
Եվ եթե պատահի, որ մի եղբայրանոցում երկու կամ ավելի վարդապետ լինի, նրան, ով առաջադեմ է, թող իրենց գլուխ և ավագ կոչեն՝ ըստ առաջնորդների հրամանի, որպեսզի նրանց մեջ էլ բարեկարգություն լինի, և գայթակղության պատճառ չտան՝ յուրաքանչյուրը գահերեցություն խնդրելով։
Եվ եթե յուրաքանչյուրը իրեն հավասար համարի, որովհետև հնարավոր չէ շնորհները համեմատել, թող առավելը տանի պատիվը, և նրա հրամանով մյուսները թող տոները զարդարեն խոսքով, նաև խոսքի այլ պահանջները։
Եթե մեկն ընդվզելով լուծի կարգի սահմանը, թող դատաստան լինի, որ եղբայրների միաբանությամբ նա դուրս գա։
Իսկ միմյանց աշակերտներին, առանց գրի և նրանց կամքի, թող չառնեն. իսկ եթե արհամարհելով առնի, թող դատաստան լինի՝ որքան որ նրանից սովորել է, թող կրկին սովորի, և նա թող սովորեցնի, կամ զղջալով՝ թող նրա կամքով մնա, և նա թող ընդունի։
Ավագ վարդապետի իրավունքն է հայրապետի և եպիսկոպոսի հետ վիճակ դուրս գալ՝ նրանց կամքով, կամ մեկ ուրիշը՝ երկուսի կամքով, որպեսզի եպիսկոպոսի կողմից կանոններից դուրս որևէ բան չգործվի, որովհետև եպիսկոպոսն էլ վարդապետի հետ միաբանությամբ պետք է կատարի յուրաքանչյուրի կարգը։
Եվ եթե վարդապետներից մեկը սրան չանսա, ըստ եպիսկոպոսի և առաջին վարդապետի դատաստանի թող դուրս գա նրանց միաբանությունից։
Իսկ նրանցից, ովքեր պատրաստվում են կոչվել հրամանի աստիճանին, պետք է գրքերի ուսման հաշիվ պահանջել, թե որտե՞ղ կամ ումի՞ց է յուրաքանչյուր գրությունը ուսմամբ կարդացել։
Եվ սա թող լինի նրա համար, ով շատերի մեջ շրջելով՝ նրա ուսումը չգիտենք, որպեսզի խաբեությամբ անկատարները պատիվն առնելով՝ իրենց տհասությամբ շատ վնասներ չգործեն։
Եվ դա թող լինի նրանց իրավունքը, բայց ընտրությունը թող ընդհանուր լինի։
Թող իրենց կամքով առաջ չգան, այլ նրանց առաջադիմությունը, երկյուղը և իրենց ու ուրիշների հոգիները լավ շինելը տեսնելով՝ թող հարկադրեն, և հոգով շարժված՝ մտքի անստգյուտ խղճով թող կոչվեն խոսքի սպասավորության։
Իսկ շտապողների և նրանց, ովքեր ուրիշներին են աղաչում խոսքի պատվին բարձրանալու համար, թող իրավունք լինի լռել, մինչև նախ ախտերից բժշկվեն, որպեսզի հոգով հիվանդ լինելով՝ շատերին չհիվանդացնեն. և այդ է նրանց իրավացի դատաստանը։
Բայց իրավացի չէ նրանց առանց վիճակի ամեն տեղ արձակել, այլ եթե կամենան իրենց գավառում, թե ուրիշ տեղում պանդխտանալ, թող եպիսկոպոսների միաբանությամբ և հրամանով լինեն՝ բարեկարգությամբ շրջելով. դրանք թող վկայվածներին վերաբերեն։
Իսկ աննշան շրջողներին, օշաքաղներին և նրանց, ովքեր կամենում են իրենց հետաքննիչ ցույց տալ՝ բոլորի մոտ գնալով, որովայնի և այլ ախտերի մշակներ դառնալով, խոսքավաճառներին և վկայվածների պախարակողներին, այդպիսիներին թող իրավացի դատաստանով լռեցնեն՝ ձեռքից վերցնելով գավազանը և տալով շրջողության ցուպ։
Եվ եթե պատահի, որ վարդապետը հյուրաբար գնա ուրիշ վանք, որտեղ վարդապետ կա, թող առանց տեղի վարդապետին մեծարելու չխոսի, այլ նա նախ թող խոսի ըստ տեղի սովորության, և ըստ բոլորի պահանջի՝ հյուրը։
Եվ եթե հյուրը վկայված մեկն է, և տեղացին կամենա, որ նա նախ խոսի, թող նրա կամքով խոսի. սակայն թող չհաճախի և հյուրընկալին չամաչեցնի և չտա, որ իր մարդիկ նրան արհամարհեն։
Իսկ եթե այս սահմանները լուծի և հանդգնությամբ առանց թույլտվության խոսի, թող դատաստան լինի՝ նրան անպատիվ ետ դարձնել։
[Ե]
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ թող չլինի, որ քահանաները ժողովրդին ժառանգություն դարձնեն, ինչպես տեսնում ենք, որ Քրիստոսի արյան գինը ժառանգության բաժին են տալիս նույնիսկ դուստրերին։
Թող դատաստան լինի, որ եպիսկոպոսներն այդպիսիներից վերցնեն Քրիստոսի հոտը և տան նրանց ձեռքը, ովքեր Տիրոջ համար հովվում են տերունականը, և իրավամբ պատասխանեն նրանց, թե ում քո սրով գերես և քո գնով գնես՝ նրանց պահիր քեզ համար ժառանգություն, և ոչ թե Քրիստոսի չարչարանքներով փրկվածներին. և եթե հանդգնի՝ թող լռեցնեն և քահանայությունից։
Եվ եթե պատահի, որ ժողովրդականները բնակությունը փոխեն, թող այն քահանայի հոտին պատկանեն, որտեղ էլ բնակվեն, և առաջինը թող դրա համար չհակառակվի, որովհետև ուղղափառների բոլոր տեղերում հովվության օրինակը մեկն է. որովհետև դրանց դատաստանը թող լինի այսպես՝ առաջին քահանայի ժամանակի համար առաջինը թող հաշիվ տա Տիրոջը, իսկ վերջինինի համար՝ վերջինը։
Եվ եթե դրան հակառակվեն, իբրև անբան ոչխարների վրա ագահելով, իրավացի է, որ հակառակվողը լռի և քահանայությունից։
Իսկ նրանք, ովքեր քահանայության պատիվը չունեն և Տիրոջ ժողովուրդը հարկով են ձեռք բերում, թող դատաստան լինի՝ կա՛մ քահանայանալ, կա՛մ դադարել չար սովորությունից, և եթե չհնազանդվեն իրավունքին, թող եպիսկոպոսների կողմից որոշվեն (եկեղեցուց), մինչև զղջան։
Իսկ վանական քահանաները չպետք է ժողովրդականների հովիվ լինեն, այլ թող զբաղվեն կրոնավորությամբ, որ ընդունեցին, և ժողովրդից հասույթները թող պահեն ըստ սուրբ Սահակի կանոնների սահմանի։
Բայց վանքում հոգեհանգիստ անելը ըստ դատաստանի գրքի օրենքների չէ, որովհետև կույսերի վանքում մսակերություն չկա, այլ թող մատաղներն աշխարհում անեն, և բաժինը, ինչպես նրանց վայել է, թող տանեն վանք։
Իսկ եթե անձեռնհասության կամ հույսի պատճառով տանեն վանք, և դատաստանների գրքից դուրս աշխարհականներն այնտեղ մսակերություն անեն, թող աշխարհի քահանաները դրա համար չհակառակվեն, որովհետև դատաստան չէ կարողությունից ավելին պահանջել կամ հույսը կտրել, քանի որ պետք է ուրիշների անկարգության վրեժխնդիր լինեն և ոչ թե սրանց համար։
Եթե աշխարհականներից մեկը իր տանը աղ օրհնել տա, իր քահանային անհնազանդ լինելու պատճառով, ուրիշ քահանայի, և նրան տա մորթին և ազդրը, թող դատաստան լինի՝ իր քահանային կրկնակի տալ, և իրավունքը լուծող քահանան թող եպիսկոպոսներից արժանավոր դատ ստանա։
Իսկ եթե ընտրյալների հույսի համար կամ իր մոտ քահանա չլինելու պատճառով տանն անի և մորթին և ազդրը տա իր եկեղեցուն, թող նրա համար որևէ դատ չլինի։
Եվ եթե ժողովրդականներից մեկը արհամարհի իր քահանային՝ նախատելով, կամ հանդգնի, կամ ծեծի, դատաստանն այն է, որ իրավամբ ձեռքը կտրեն։
Բայց եթե մեծ զղջումով առաջն ընկնի և աղաչի ապաշխարել, թող նրան ների։
Իսկ քահանան եթե իր անձի համար վրեժ խնդրելով մեկին կապի, ինչ պատճառով էլ լինի, մանավանդ իր անձն է դատապարտում, բայց եթե Տիրոջ օրենքների վրեժխնդրության համար է, զղջալու դեպքում թող ների, որ ցավակցաբար ապաշխարի։
Իսկ եթե իր անձի վրեժխնդրության համար չի ներում ապաշխարողին, թող դատաստան լինի եպիսկոպոսների կողմից՝ նրան կապել, մինչև զղջալով՝ ների զղջացողին։
Բայց և այնպես, ով կապվեց, իրավամբ, թե անիրավ, կապանքի տակ է, մինչև (քահանան) զղջալով արձակի։
Իսկ քահանաների ամբողջ դատաստանը ցույց է տրված գրքերում։
[Զ]
ԱՅՆ ԱՄՈՒՍԻՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐՈՆՔ ԱՆԿԱՐՈՂ ԵՆ ԿՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆԸ ԼՈՒԾԵԼ
Տղամարդու և կնոջ համապատասխանությունը պատշաճորեն ցույց է տրված՝ որ տղամարդը տարիքով ավագ լինի, իսկ կինը՝ կրտսեր, ինչպես ստեղծման ժամանակ ցույց տրվեց նախաստեղծներով, որպեսզի տղամարդը ամեն ինչով իշխի կնոջ վրա, ինչպես մյուս բաներում, նույնպես և ամուսնանալիս։
Եվ եթե պատահի, որ տղամարդը ամուսնությամբ չտիրի կնոջը, թող ըստ կանոնների հրամանի այդ ժամանակը միասին մնան։
Եվ եթե բաժանման դատաստան լինի, կնոջ ամբողջ ունեցվածքը, որ բերել է տղամարդու տունը, թող տա կնոջ ձեռքը և արձակի, որ ուրիշ տղամարդու լինի։
Եվ թեև սա առաջին կանոնների համաձայն չէ, այլ վերջինների, այդպես թույլատրվեց։
Բայց դրա համար թող տղամարդուն տուգանք չլինի, որովհետև ախտն ակամա է. և թող ամբողջը տրվի, բացի հանդերձներից, որ երկուսի համար արվեց հարսանիքին։
Եվ եթե անասուն է բերել, թող գլուխը տան, իսկ աճը թող երկու բաժանեն՝ պահելու աշխատանքի համար։
Եվ ծախսերն ու միմյանց ազգականների ընծաները թող չհիշվեն։
Այս իրավունքները դատաստանի համար հաճելի համարեցինք, որովհետև ինչպես ամուսնությամբ չի տիրում կնոջը, թող նրա ունեցվածքին էլ իշխան չլինի։
Սակայն թող (կինը) տղամարդու հավանությամբ և կամքով ուրիշ տղամարդու լինի, և տղամարդը թող ամուսնացած կին առնի։
[Է]
ԴԱՐՁՅԱԼ ԱՄՈՒՍԻՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ՊԱՏԱՀԻ, ՈՐ ՄԵԿԸ ԴԻՎԱՀԱՐ ԼԻՆԻ, ԿԱՄ ՀԻՎԱՆԴԱՆԱ ՈՒՌՈՒՑՔՈՎ, ԿԱՄ ԲՈՐՈՏՈՒԹՅԱՄԲ, ԿԱՄ ԵՐԿԱՐԱՏԵՎ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅԱՄԲ, ԿԱՄ ՀԱՇՄՈՒԹՅԱՄԲ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՆՄԱՆ ԱՅԼ ԲԱՆԵՐՈՎ
Եթե պատահի, որ տղամարդը կամ կինը դիվահար լինի, պետք է քննել. եթե դա միասին գալուց առաջ է եղել, և կնոջ ծնողները խաբեությամբ թաքցրել են, թող (կնոջը) իրենց տուն վերցնեն, և ուխտերի ընծաների ու կարիքների մյուս ծախսերը թող իրենք հոգան և ոչ թե ամուսինը, որովհետև ոչ թե ամուսնու տանը, այլ նախապես իրենց տանը հիվանդացավ։
Դա թող ամեն ինչում անեն ըստ կանոնների սահմանի։
Եթե բժշկվի, թող կրկին տրվի իր ամուսնուն, եթե ամուսինը համաձայնի, իսկ եթե ոչ՝ թող իշխանություն ունենա։
Իսկ եթե ախտն ամուսնու տանն է եղել, թող ամուսինը, ըստ այս ցուցումի, հոգա մինչև բժշկության սահմանը։
Իսկ եթե յոթ տարուց հետո անբժշկելի լինի, ըստ վերջին կանոնների հրամանի թող ամուսնուց արձակվի դեպի իր հոր տունը՝ իր ունեցվածքով, և ամուսինը թող ուրիշ կին առնի։
Եվ եթե մանուկներ լինեն, ամուսինը թող իր մոտ պահի և ըստ կարողության կնոջ ապրուստն էլ հոգա, սակայն թող կնոջ թույլտվությամբ լինի, և ապա ուրիշ կին առնի։
Իսկ եթե իր հոր տանն է ախտավոր եղել, թող ամուսինը իշխանություն ունենա, երբ բժշկության սահմանը լրանա, և նա չբժշկվի, և նույնիսկ սահմանից առաջ, առանց կնոջ կամքի, ուրիշ կին առնելու։
Եվ բաժանման դատաստանի իրավունքը թող նույնը լինի, ինչ նախապես անկարողների մասին ասվեց։
Իսկ եթե ամուսնուն պատահի դևից եկող ախտը. եթե պսակից առաջ էր, կինը թող իշխանություն ունենա մնալու բժշկության սահմանին կամ չմնալու, իսկ եթե պսակից հետո՝ պետք է համբերել բժշկության սահմանին, և ամուսնու հրամանով թող ուրիշինը լինի։
Իսկ եթե ուռուցք կամ բորոտություն լինի, այս ախտերը դժվարությամբ են թաքցվում։
Եթե իմանալով հանձն առավ՝ բժշկվելու ակնկալիքով, որովհետև ախտը տարածված չէր, պարտավոր է ամեն ինչ կրել և իշխանություն չունի թողնելու, իսկ եթե կինը, զղջալով, ամուսնուն թույլ տա կին առնել՝ թող առնի։
Թող սրա նման լինի, եթե ախտն ամուսնու տանն է եղել։
Իսկ եթե ծնողները խորամանկությամբ թաքցրին, ամուսինն իշխանություն ունի կնոջը թողնելու և իր կամքով ուրիշին առնելու։
Եվ դատաստանի իրավունքը թող այս լինի. եթե առնելիս ախտը գիտեր, և եթե ամուսնու տանն է հիվանդացել, թող մինչև մահ նրանց ապրուստը հոգան և բաժնի ունեցվածքը ետ վերադարձնեն, իսկ եթե ծնողները թաքցրել են՝ հոգսերը թող իրենցը լինեն՝ իրենց ունեցվածքով։
Իսկ եթե ամուսնուն պատահի ախտը. եթե պսակից առաջ՝ առողջ կարծվելով, և եթե պսակից հետո, կինն իշխանություն չունի ամուսին առնելու, բացի ամուսնու կամքով, իսկ եթե խաբեությամբ թաքցրել է, կինն իշխանություն ունի նրա կամքից դուրս ամուսին առնելու։
Եվ եթե պատահի երկարատև և անբժշկելի հիվանդություն, կամ հաշմություն, կամ որևէ այլ բան, որով անկարող է կնության համար, եթե ամուսնու տանն է պատահել՝ ամուսինն իշխանություն չունի թողնելու։
Իսկ եթե կինը խղճալով ամուսնուն հրաման տա կին առնել՝ թող առնի և նրա ապրուստը հոգա, և նրա ունեցվածքը տա նրա ձեռքը՝ ըստ դատաստանի իրավունքի։
Նույնը թող լինի և ամուսնուն պատահածի դեպքում, և ամուսնու հրամանով կինը թող ուրիշինը լինի։
[Ը]
ԳԵՐՎԱԾ ԱՄՈՒՍԻՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե (կինը) ամուսնու տնից գերության մատնվի, թող միայն ամուսինը փրկագնի, իսկ եթե ծնողների տնից՝ երկուսը, երբ այնտեղ է եղել ոչ ամուսնու կամքով։
Եվ դա թող լինի դրա դատաստանը։
Բայց սպասելու ժամանակը թող ըստ կանոնների լինի. որովհետև եթե յոթ տարի շրջելով չգտնի, թող գերված կնոջ ծնողների կամքով կին առնի, և բաժնի մեջ տրված ունեցվածքը ետ վերադարձնի։
Եվ գերված ամուսնու դեպքում նույնը թող լինի՝ կինը ամուսին առնի ըստ ժամանակի սահմանի։
[Թ]
ԱՄՈՒՍԻՆՆԵՐԻ ԱՏԵԼՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Երբ դիվային ախտով տղամարդն ու կինը միմյանց ատեն առանց շնության պատճառի, եթե ախտերի սկիզբն ամուսնությունից առաջ է, և ամուսնուց է, և նա չի կամենում նրա հետ հաշտվել, թող դիվահարների բաժանման սահմանը լինի։
Շատ խրատից և հանդիմանությունից հետո թող բաժանվեն, և ըստ դատաստանի կանոնների ամուսինն իշխանություն չունի կին առնելու, իսկ կինը թող ուրիշ ամուսնունը լինի՝ տանելով իր բաժինը և ամուսնուց (ունեցվածքի) երեքից մեկը, որովհետև (ամուսինը) անարգեց նրա պսակը։
Նույն դատաստանը թող մնա, եթե կնոջից է, և նա իշխանություն չունի ամուսնու լինելու, բայց եթե խղճալով միմյանց հրաման տան։
Բայց միմյանց ներելը թող եպիսկոպոսի հրամանով լինի, երբ նա ներելը պատշաճ և Տիրոջը հաճելի համարի։
Այսպես ամեն բանում թող միմյանց հրաման տալը առաջնորդի կամքով լինի, որովհետև առաջնորդներն են իշխում, և ոչ թե նրանք միմյանց։
Իսկ տուգանքն ու ապաշխարությունը ցույց են տրված կանոններում։
Իսկ եթե ախտն ամուսնությունից և որդիներ ծնելուց հետո է, թող ըստ վերևի սահմանի, խրատներով և շատ հանդիմանությամբ բաժանվեն, և (ամուսինը) ունեցվածքի կեսը թող տա կնոջը, որովհետև միացած էին, և իշխանություն չունի, բացի կնոջ հրամանով, կին առնելու։
Իսկ եթե իր կամքով առնի նրան, ում աչք է դրել, կանոնները ցույց են տվել դրանց դատաստանը, տուգանքը և ապաշխարությունը։
Իսկ եթե բաժանումը կնոջից է՝ առանց պատճառի, թող իր ունեցվածքից երեք մասից մեկը թողնի ամուսնուն, և թող ուրիշ ամուսնու չլինի, բացի ամուսնու հրամանով։
[Ժ]
ՇՆԱՑՈՂ ԱՄՈՒՍԻՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկի կինը այս չար ախտերի մեջ գտնվի, թող ամուսինն իշխանություն ունենա նրան արձակելու՝ ըստ Տիրոջ հրամանի։
Եվ որովհետև արձակվածին առնել թույլ չի տալիս, որպեսզի ամուսնու հետ հաշտվի, ըստ առաքյալի, կամ անամուսին մնա, դրա համար կնոջ զղջալու դեպքում թող (ամուսինը) իշխանություն ունենա նրան կրկին առնելու, և այդ՝ առանց պոռնկության խոսքի։
Նույնպես շնացող կնոջ ամուսինը թող իշխանություն ունենա նրա զղջալու դեպքում նրան առնելու կամ չառնելու։
Իսկ կինը, ըստ կանոնների դատաստանի, թող ուրիշ ամուսնու չլինի, բայց ամուսինն իշխանություն ունի կին առնելու, և կինը թող ուրիշինը լինի ամուսնու հրամանով։
Եվ կինն իշխանություն չունի շնացող ամուսնուց դուրս գալու, այլ միայն խրատի համար մի ժամանակ բաժանվելու։
Իսկ ունեցվածքի բաժանման եղանակը թող նույնը լինի, որ ատելության համար գրվեց։
[ԺԱ]
ԱՄՈՒԼ ՏՂԱՄԱՐԴԿԱՆՑ ԵՎ ԿԱՆԱՆՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկի կինն ամուլ գտնվի՝ թող դրա համար նրան չարձակի, որովհետև բնությանը ծնունդ տալն Արարչինն է։
Պետք է փորձել, որ եթե ցավերից է՝ բժիշկներով օգնվի, իսկ եթե այդպես չէ, պետք է բնական ամլությանը տանել։
Իսկ եթե (կինը) տեսնի, որ ամուսինն անժառանգության պատճառով տխուր է և ցավակից, Աբրահամի և Սառայի օրինակով թող համարձակություն տա կին առնելու՝ և թող առնի. բայց թող չլինի, որ ամուլին և ծնողին միասին պահի։
Նույնպես, եթե ամուսինն է անծնունդ, թող (կինը) այդպես անի։
Իսկ ժամանակի սահմանը թող անկարողներինից ավելի լինի և ոչ պակաս։
Եվ եթե կինը չկամենա ուրիշինը լինել, թող (ամուսինը) նրա ապրուստը, իբրև այրիության, ուրիշ տանը հոգա, քանի դեռ ողջ է, և կնոջ բերած ունեցվածքը վերադարձնի։
Իսկ եթե նախապես իմանա ամլության մասին և ցանկասիրությամբ, ցանկությունից դրդված առնի, թող մինչև մահ չբաժանվի։
Դա եմ ճշմարիտ դատաստան համարում։
[ԺԲ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԹԵ Ի՞ՆՉ ՊԱՏՃԱՌՆԵՐՈՎ ԿԻՆԸ ԿԱՐՈՂ Է ԱՄՈՒՍՆՈՒՑ ԴՈՒՐՍ ԳԱԼ
Երբ կինն իմանա ամուսնու արվամոլության կամ անասնամոլության չար ախտի մասին, կամ որ այլազգիների հետ է պղծվում, թող իշխանություն ունենա դուրս գալու, իսկ եթե (ամուսինը) զղջալով հավատացնի խոստովանահորը, և նրա միջոցով՝ կնոջը, թող դուրս չգա։
Բայց խոստովանահայրը թող ցույց տա ապաշխարությունը և կնոջից բաժանվելու սահմանի միջոցը, և այդպես խրատելով՝ թող միաբանությունը հաստատի։
Իսկ եթե մեկ և երկու անգամ սա անի և նույն ախտի մեջ մնա, թող (կինը) դատաստանի իրավունքով դուրս գա՝ ամուսնուց ունեցվածքի կեսը տանելով։
[ԺԳ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ԱՄՈՒՍԻՆՆԵՐԸ ԱՏԵԼՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ԻՐԱՐ ԹՈՂՆԵՆ ԵՎ ՈՒՐԻՇԻ ՀԵՏ ԶՈՒԳՎԵՆ, ԵՎ ՊԱՏԱՀԻ, ՈՐ ՆԱ, ՈՒՄ ՀԵՏ ԶՈՒԳՎԵՑ, ՄԵՌՆԻ, ԵՎ ՄԻՄՅԱՆՑ ՄՈՏ ՎԵՐԱԴԱՌՆԱՆ
Եթե կինն ատելությամբ ամուսնուց բաժանվի և ուրիշինը լինի, և պատահի, որ նա, ով առել էր նրան, մեռնի, և նա հարկադրաբար վերադառնա առաջինին, եթե ամուսինն ուրիշ կին առած չլինի, թող պահի նրան զղջացած, որը արժան չէր, որ ուրիշ ամուսնու լիներ, բայց եղավ, թեև իշխանություն ունի չառնելու, որովհետև բաժանվելու պատճառը կնոջից է, սակայն նրա հոգին շահելու համար՝ թող առնի։
Նույնպես եթե ամուսնուն պատահի ուրիշ կին առնել, և նա, ում առավ, մեռնի, և զղջալով վերադառնա առաջինին, եթե (կինը) ուրիշինը եղած չլինի, թող առնի, և կինը թող համաձայնի նրան՝ զղջման և երկուսի ապաշխարության օրինակի համար։
Իսկ եթե միմյանցից բաժանվելուց հետո ամուսինը կին առնի և կինը՝ ամուսին, և մեռնեն ամուսնու առած կինը և կնոջ առած ամուսինը, և որովհետև նրանց համար ուրիշ պսակ չկա, հարկադրված դառնան միմյանց մոտ, թող միավորվեն՝ բաժանման պատճառ դարձածին ապաշխարություն տալով։
Եվ եթե կնոջ ամուսինը մեռնի, իսկ ամուսնու կինը ողջ լինի, և կինն էր բաժանման պատճառը, և հարկադրաբար զղջալով ամուսնուն է խնդրում, ըստ իրավունքի արժան չէ, որ ամուսինը նրան առնի, մանավանդ եթե մանուկներ ունեն, և կնոջն ուրիշ ամուսին չի հասնում, իսկ եթե հասնում է՝ թող ամուսինն իշխանություն ունենա հարկից դրդված զղջացող կնոջն առնելու կամ չառնելու։
Նույնպես՝ եթե ամուսնու կինը մեռնի։
[ԺԴ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ԱՄՈՒՍԻՆԸ ԱՌԵՎՏՐԻ ԿԱՄ ԱՅԼ ԳՈՐԾԻ ՀԱՄԱՐ ՈՒՇԱՆԱ, ԵՎ ԿԻՆԸ ՈՒՐԻՇԻՆԸ ԼԻՆԻ
Երբ ամուսինը որևէ պատճառով կամ առևտրի համար ճանապարհ գնալով ուշանա, կինը պետք է սպասի։
Իսկ եթե մահվան կամ այլ կորստի վատ լուր գա, թող ուրիշ ամուսնու չլինի, մինչև ստուգի, թեկուզ ուշացումը շատ տարիների հասնի։
Իսկ եթե մահվան լուրն էլ հավաստի լինի, թող մինչև յոթ տարի ամուսին չառնի՝ ըստ գերիների սահմանի։
Իսկ եթե սահմանից կամ ստուգելուց առաջ ամուսնանա, և ամուսինը գա, իշխանություն ունի իր կնոջն առնելու, եթե նույնիսկ այն ամուսնու հետ պսակ չլինի, և մանուկներ լինեն։
Իսկ եթե իր (ամուսնու) համար պսակ լինի, և համաձայնի աղաչողներին, իր կամքն է հնազանդվել, թե ոչ։
Իսկ եթե սահմանից հետո գա, երբ մահվան սուտ լուրը ճշմարիտ էր կարծվել, թող իր կնոջը չառնի, եթե իր համար պսակ կա, իսկ այն ամուսնու համար՝ ոչ. իսկ եթե այն ամուսնու համար կա, իսկ իր համար՝ ոչ՝ թող առնի, թեկուզ մանուկներ լինեն։
Իսկ եթե ոչ այնտեղ կա, ոչ էլ իր համար, և նրանից մանուկներ լինեն, թող չառնի, որովհետև սահմանից հետո վերադարձավ։
Իսկ եթե սրան չանսա, թող կնոջը հարցնեն՝ ում հավանի՝ թող նրանը լինի, որովհետև գուցե այդպես հակառակությունը լուծվի։
Եվ երիտասարդության պատճառով պատշաճը տեսնելով նրա մեջ՝ թող երկուսից մեկին հասցնեն, եթե անսան։
Դա տեսանք իբրև իրավացի դատաստան այդ բաների մասին։
Իսկ եթե ամուսինը, հեռավոր աշխարհում ուշանալով՝ առևտրի կամ այլ պատճառով, այնտեղ կին առնի, և եթե առանց ուշանալու անի, թող նրա կինը մինչև յոթ տարի ուրիշ ամուսնու չլինի, գուցե զղջալով գա։
Իսկ դրանից հետո, երբ ամեն ինչ ստուգի քահանաների միջոցով, թող ամուսնու օրենքից արձակվի և ուրիշինը լինի։
Բայց թող սրանից առաջ ուրիշ պատճառով ուրիշ ամուսնու չլինի, թեկուզ ուշացումը շատ տարիների հասնի, որովհետև պատահում է, որ նրանք քսան տարի ուշանան, ավելի և պակաս. թող ստուգումով և փորձով լինի։
Իսկ եթե սահմանից հետո գա, երբ կինն ուրիշ ամուսնու է եղել, ըստ դատաստանի թող չհամարձակվի նրան առնել, որովհետև անարգեց օրհնության պսակը։
[ԺԵ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ԱՄՈՒՍԻՆԸ ՄԻՇՏ ԿՌՎԻ ԿՆՈՋ ՀԵՏ՝ ԱՆԱՐԳԵԼՈՎ, ԵՎ ԾԵԾԵԼՈՎ ՋԱՐԴԻ, ԿԱՄ ԽԼԻ, ԿԱՄ ԽԵՂԻ
Եթե դիվային ախտով լցված տղամարդը միշտ անարգում է իր կնոջը նախատինքներով, եթե խորթ (զավակներ) կան, և դրա պատճառով է մոլեգնում, թող դատաստան լինի. եթե նախապես նրանց հանձն առավ, պարտավոր է համբերել, իսկ եթե ոչ՝ թող (կինը) վերադառնա իր ազգին։
Իսկ եթե վայրենի բարքի պատճառով է անում, ջարդում կամ խլում է, դատաստանը թող նույնը լինի, ինչ օտարների համար՝ տուգանք հատուցել կնոջ հարազատներին, և թող կրկնակի լինի, որպեսզի (կանանց) հարճերի պես չպահեն, այլ իբրև իրենց մարմինը. և այդ՝ երբ զղջան։
Իսկ եթե նույն համառության մեջ մնան, և վախ կա, որ գուցե ծեծելով սպանի, շատ խրատից և հանդիմանությունից հետո թող բաժանվեն, որովհետև Տերն իսկ ասաց. Մովսեսը ձեր խստասրտության համար ասաց թողնել ձեր կանանց։
Եվ որպեսզի զուր պատճառով խստասիրտ չլինեն, ավելացրեց՝ բացի պոռնկության պատճառից։
Եվ որովհետև Օրենքում հրամայվեց թողնել, որպեսզի մահ չգործվի։
Եվ Տիրոջ կողմից նույն պատճառով ասվեց, որը և այստեղ նույն օրինակով պատշաճ համարեցինք բաժանվելը։
Իսկ ունեցվածքի բաժանումը գրված է ատողների մասին։
[ԺԶ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ՈՒՌՈՒՑՔԻ ԿԱՄ ԱՅԼ ԱՅՍՊԻՍԻ ԲԱՆԻ, ԽԵԼԱԳԱՐՈՒԹՅԱՆ, ՊՈՌՆԿՈՒԹՅԱՆ ԿԱՄ ԴԻՎԱՀԱՐՈՒԹՅԱՆ ԱԿՆՀԱՅՏ ԱԽՏ ՉԼԻՆԻ, ՈՐՈՆՑՈՎ ԿԱՄ ՉԵՆ ԹՈՂՆՈՒՄ ԻՐԱՐ, ԿԱՄ ԹՈՂՆՈՒՄ ԵՆ, ԱՅԼ ՄԻԱՅՆ ՀԻՄԱՐՈՒԹՅԱՄԲ ԵՆ ԻՐԱՐ ԹՈՂՆՈՒՄ
Եթե տղամարդն անպատճառ, պակասամտության պատճառով թափառելով, թողնում է կնոջը՝ նրա մասին բոլորովին չհոգալով, և կինը յոթ տարուց ավելի է համբերում, և կնոջ հարազատները շատ անգամ հանդիմանում և կանչում են, և նա չի կամենում, և հավաստում են, որ հնար չկա, թող նրա բերանից խնդրեն՝ կա՛մ կնոջն առնել, կա՛մ արձակման հրաման տալ, և կնոջը թողնելու համար թող ապաշխարի. և ուրիշ կին առնելու իշխանություն չունի, քանի դեռ նրա կինը ողջ է, և այս դատաստանը թող լինի կնոջն անպատճառ արտաքսողների համար, կամ կինը խղճալով թող հրաման տա։
Նույն դատաստանը թող լինի և կնոջ համար, եթե այդ ախտը նրան պատահի։
[ԺԷ]
ՈՒՐԱՑՈՂ ՏՂԱՄԱՐԴԿԱՆՑ ԵՎ ԿԱՆԱՆՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե սատանայից և նրա արբանյակներից խաբված կամ բռնությունից ամուսինն ուրանա, թող նրա կինը նրա հետ չբնակվի, թեկուզ բռնանա, որպեսզի նրա մոլորության մեջ չընկնի։
Իսկ եթե հանձն առնի գնալ հեռավոր աշխարհ և այնտեղ ապաշավանքով պահել ճշմարտությունը, ամուսնու փրկության համար կինը թող նրա հետ գնա՝ միշտ հորդորելով և մխիթարելով, և նրա հետ ըստ կարողության ապաշխարի, որպեսզի իբրև նրա հոգին շահող վարձ ստանա։
Նույնը թող լինի, եթե կնոջը պատահի։
Նույն իրավունքը պետք է պահել աղանդների և հերձվածների մեջ շեղվածի համար։
[ԺԸ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ԱՄՈՒՍԻՆԸ ԿՆՈՋ ՀԱՆԴԵՊ ՈԽԻ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ՈՒՐԱՑՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ԸՆԿՆԻ, ԿԱՄ ԿԻՆԸ՝ ԱՄՈՒՍՆՈՒ
Իսկ եթե ամուսինը կնոջ հանդեպ ոխից ուրացության մեջ ընկնի, զղջալու դեպքում կամավորի ապաշխարությունը թող կնոջը լինի, իսկ ակամայինը՝ ամուսնուն։
Իսկ եթե անզեղջ մնա, նրա արյունը, ըստ իրավունքի, թող կնոջից պահանջվի գնով՝ ապաշխարության հետ միասին, և նրա դատաստանը թող Տիրոջը լինի։
Նույնպես՝ եթե կինն ընկնի։
Եվ եթե ինքնակամ գնա, կամ խեղդվի, լինի տղամարդ, թե կին, թող նույն դատաստանը լինի։
Ըստ կանոնների դատաստանի կարծում եմ նաև, որ երկրորդ ամուսնությունը պետք է խափանել։
[ԺԹ]
ՄԻՄՅԱՆՑ ՍՊԱՆՈՂ ԱՄՈՒՍԻՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե ամուսինը կնոջը սպանի պոռնկության պատճառով, թող արյան ամբողջական դատաստան լինի, որովհետև Տիրոջից հրամայվեց արձակել և ոչ թե սպանել. իսկ եթե ուրիշ պատճառով՝ բարքերի չարությունից, թող կրկնակի տուգանք տա։
Իսկ եթե կինն ամուսնուն դեղերով կամ այլ կերպ սպանի, թող նույն դատաստանը լինի։
Բայց թող ոչ ոք ապաշխարություն չփնտրի դատաստանի գրքում, որովհետև դա կանոններինն է և հոգունը, իսկ սա՝ մարմնինը, և տուգանքի պատճառով ապաշխարությունը թող թեթև լինի։
Եվ որովհետև երբեմն հոգու դատաստան դնելն էլ անտեղի չեմ համարում, ինչպես և նա՝ մարմնինը։
[Ի]
ԹԱԳԱՎՈՐՆԵՐԻ ՀԱՆԴԵՊ ՀԱՆՑԱՎՈՐ ԻՇԽԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ՀԱՆԴԵՊ (ՀԱՆՑԱՎՈՐ) ՄՅՈՒՍՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե իշխանը և թագավորական տնից ուրիշները թագավորի հանդեպ հանցավոր լինեն, կամ այլ նվաստներ՝ իշխանի հանդեպ, ըստ դատաստանի է, որ հանցավորների մահից հետո նրանց որդիներին և եղբայրներին կարգեն նրանց ժառանգության մեջ, և թող որդիները հայրերի պատճառով չզրկվեն, եթե նրանց համաբարո չեն. որովհետև յուրաքանչյուրը թող իր մեղքի համար մեռնի՝ ըստ տերունական հրամանի։
[ԻԱ]
ՇԻՆԱԿԱՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Մարդկային բնությունն Արարչից ազատ եղավ, իսկ տերերին ծառայելը հողի և ջրի կարիքների պատճառով եղավ։
Եվ սա եմ պատշաճ դատաստան համարում, որ տերերին թողնելով՝ ազատ է կանգնել, որտեղ կամենա։
Իսկ եթե տերերից մեկը սա թույլ չտա և բռնադատի գնացածներին ետ դառնալ, հոր մահից հետո ազատ են այն որդիները, որ ծնվել են այլ տեղում և ոչ այնտեղ։
[ԻԲ]
ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԻ ՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Մանուկների կատարած սպանության դեպքում, եթե սպանողը տասներկու տարեկանից բարձր է, թող լինի իբրև կատարյալ արյուն, և ըստ այդմ թող տուգանք տա, իսկ դրանից ցածրերինը, ինչպես տասնմեկ և տասը տարեկաններինը, թող կեսը լինի, իսկ տասից ցածրերինը՝ թող երեք մասից մեկը լինի։
Եվ թեև այլ հանցանքներում կանոնները հրամայում են տասնհինգ տարեկանից ցածրերի մանկության մեղքերը չհիշել, արյան համար այսպես իրավունք համարեցինք։
Եվ թեև բոլոր դատաստաններում տեղ-տեղ կարող է կանոններից դուրս և նրանց հակառակ թվալ, ինչպես տղամարդկանց և կանանց մասին դատաստաններում, սակայն վարդապետների քննությունից հիշատակն ունենալով՝ համարձակվեցինք։
[ԻԳ]
ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ԽԱՂԻ ՄԵՋ ՄԻՄՅԱՆՑ ԽԵՂԵՆ, ԿԱՄ ՋԱՐԴԵՆ, ԿԱՄ ԶԳԱՅԱՐԱՆՆԵՐԻՑ ԶՐԿԵՆ
Երբ մանուկները խաղի մեջ միմյանց վնասեն, լինի պատահմամբ, թե բարկությամբ, թող դրանք դատվեն նույնպես, ինչպես սպանությունների դեպքում. և տարիքները թող սպանության նման լինեն։
Եվ զգայարանների դեպքում թող տուգանքը համեմատական լինի, և թող տուգանք տա վնասվածի և բժշկության համար։
Դա տեսանք իբրև իրավացի դատաստան՝ մանուկների համար։
[ԻԴ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԸ ՋՐԵՐՈՒՄ ՄԻՄՅԱՆՑ ՎՆԱՍԵՆ
Եթե ջրերում լողալիս մանուկները միմյանց խեղդեն, թող դատեն տեսնելով՝ արդյոք պարզամտաբա՞ր, խաղի մեջ, թե՞ բարկացած՝ ոխից, կամ ինքնակամ դիմե՞լ է դեպի խորքը, և մյուսները չեն կարողացել դուրս բերել։
Դրանք դատվելով՝ թող տարիքները համեմատվեն սպանության հետ, և այդպես վճիռը թող տրվի իրավամբ։
[ԻԵ]
ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ԳՐԱՎԻ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ՄԻՄՅԱՆՑ ԴՐԴԵՆ ԲԱՐՁՐԻՑ ՑԱԾ ՎԱԶԵԼ, ԵՎ ԴԺՎԱՐԻՆ ՏԵՂԵՐՈՎ, ՁՅՈՒՆԵՐԻ ՄԻՋՈՎ ԵՎ ԱՅԼ ԱՅՍՊԻՍԻ ՏԵՂԵՐՈՎ ԳՆԱԼ
Եթե ասված և այդպիսի բաներից որևէ մեկը պատահի մանուկներին, դրդողի տարիքը թող դատվի ըստ սպանության, և թող վնասի կեսը լինի, եթե մահ լինի, մանավանդ եթե վնասվածը տարիքով մեծ լինի, իսկ եթե փոքր՝ թող կեսի կեսը լինի, ինչպես տասնմեկ և տասը տարեկանների դեպքում. և մյուս ավելի փոքրերը թող նույնով դատվեն։
Որովհետև ինչպես կանոնները, ըստ վարդապետների, բոլորովին չեն արդարացնում դրանք, նաև՝ դատաստանը։
Եվ եթե գործը կատարյալներինը լինի, թող դրանով դատվի։
[ԻԶ]
ԱՆԻՄԱՍՏ ԳՐԱՎԻ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ՄԻՄՅԱՆՑ ՎՆԱՍՈՂ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Երիտասարդները սովոր են անիմաստ կերպով միմյանց դրդել ծանր բաներ բարձրացնել, ինչպես քարեր և այսպիսի այլ բաներ, և վնասվել և միմյանց վնասել։
Եթե դրդողներից մեկը ակնհայտորեն ինչ-որ բան գրավ դրեց, և դրանից խաբված մեկը վնասվեց, թող արյան վնասի կեսը լինի, որովհետև խոսքով հանցանքի մղեց, մանավանդ եթե խաբվածը տարիքով մեծ է, և թող տուգանք տա վնասվածի և բժշկության համար։
Եվ սա դրեցինք, որպեսզի զուր տեղը մահ չլինի։
[ԻԷ]
ԳԻՆԵԽՄԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ՎՆԱՍՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Գինեխմերում եղած որևէ վնասի դեպքում, ըստ մեր հոգևոր օրենքների, թող դրա համար ոչինչ չներվի, որովհետև նախ հարբեցողությունն է դատվում։
Եվ եթե այնտեղ կռվելիս միմյանց ջարդեն կամ խեղեն, թող հավաստի դատ լինի, և թող տուգանք տա բժշկության և վնասվածի համար. և եթե մահ գործվի՝ թող պատահածը քննվի. նախանձո՞վ, թե՞ վրիպումով, թե՞ այսպիսի այլ բաներով է, երկուսի՞ց է դրդված եղել, թե՞ մեկինն է գերազանցել, և այդպես թող վճիռը կտրվի, և թող արյան գինը տուգանք տա։
Եվ գինեխմի ընկերակցությունը թող հավաստի դատվի, և նրանց տույժն էլ թող նրա հետ լինի. և եթե զգայարաններից որևէ մեկը վնասվի, թող դատն էլ ըստ այդմ լինի։
Բայց թեև ըստ Օրենքի նրանք մահվան իսկ արժանի են, բայց թող ձեռքերով պատիժ կրեն և ըստ Ավետարանի ապրեն։
Դա ենք պատշաճ դատաստան համարում։
Եվ դա թող նախախնամաբար անեն, որ եթե նույն չար գործը կրկնելու վախ չլինի, թող պատիժ չլինի, այլ միայն տույժ և ապաշխարություն։
[ԻԸ]
ՇՆԱՑՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ԱՅԼ ՉԱՐԱԳՈՐԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Երբ ամուսնացած կնոջ հետ շնացողների չար գործը հայտնի լինի, թող դատաստանով վրեժ լինի։
Եթե կնոջ կամքով և կանչով է, կամ եթե տղամարդու լրբությամբ է պղծվում, մեկ անգամ, թե շատ անգամ, և եթե դրանով տղամարդը վնասիչ է ճանաչվում, ըստ Օրենքի մահվան արժանի է, բայց ըստ Ավետարանի թող արյունը փրկագնով լինի, թող [դրա] հետ հարցվի և կնոջ կամքը, և այլն։
Բայց դատավորներից ոմանք արժան համարեցին դրանց առնանդամը կտրել, և անասնապղծինը և արվամոլինը. բայց օրենքը թույլ է տալիս դրա փոխարեն կանոնական պատուհաս և փրկագին։
Եվ դրանք թող լինեն, եթե դատաստանի որևէ կարիք լինի։
Եթե այլազգիներից պատահի, և մեր ձեռքի տակ լինեն, կտրելն իրավացի է։
Իսկ եթե այրի կնոջ հետ շնանա, եթե խաբի, որ կին է առնելու, կամ պատճառը կնոջից է, եթե բռնադատելով, դա դատելով և պարտավոր ցույց տալով՝ թող տղամարդը տուգանք տա նշանված կույսի տուգանքի կեսի չափով, առնի այրի կնոջը, թե ոչ իր պարտականությունն է։
[ԻԹ]
ԴԵՌ ՉՆՇԱՆՎԱԾ ԿՈՒՅՍԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Նշանվածին բռնաբարելու համար թող նույն դատաստանը մնա, ինչ ամուսնացած կնոջ համար, ինչ ձևով էլ լինի։
Իսկ եթե մեկը գտնի մի կույս աղջկա, որ նշանված չէ, և բռնությամբ պառկի նրա հետ, թող այն տղամարդը, ով պառկեց նրա հետ, աղջկա հորը տա հիսուն երկդրամյան արծաթ, և թող նա իր կինը լինի. և թող իր ամբողջ կյանքում չհամարձակվի նրան արձակել։
Դա՝ ըստ Օրենքի. մեզ մոտ թող լինի՝ որ առանց բաժինքի (կին) առնի նրան՝ անարձակելի։
Իսկ եթե չկամենան, թող տույժը լինի ըստ նշանվածի։
[Լ]
ԿԱՆԱՆՑ ԲԱՄԲԱՍՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկը կին առնի և ատի, և ստությամբ բամբասի, թե կույս չէր, երբ կնոջ խոստովանությամբ և այլ կանանց գիտությամբ ճշգրտվի, թող տղամարդը պատժվի գանով և ըստ Օրենքի հարյուր սիկղ տուգանք տա՝ մերի հետ համեմատած, և կինը թող նրանը լինի, և թող ամբողջ կյանքում չարձակի։
Իսկ եթե խոսքը ճշմարիտ լինի, և աղջկա կուսությունը չգտնվի, ըստ Օրենքի՝ մահ։
Իսկ մեզ մոտ թող լինի. ամուսնու կամքն է՝ արձակել, եթե կամենա, և պահել՝ եթե հաճելի լինի, և թող չհրապարակի, որովհետև կույսերի հետ շատ բան է վրիպումով կատարվում, և որովհետև անարգությունն ամուսնու տանը չեղավ։
Եվ ամուսինը, եթե արձակի, իշխանություն ունի կին առնելու, և կինը՝ ամուսին, որովհետև ամուսնու օրենքի տակ չշնացավ։
Լրման և ճշգրտման համաձայն թող սա լինի մեր դատաստանը։
Եվ եթե սուտ բամբասանքների պատճառով չկամենա (նրան) պահել, դրա տուգանքն էլ ցույց է տրված այլ տեղերում։
[ԼԱ]
ԳԱՎԱՌՆԵՐԻ ԵՎ ԳՅՈՒՂԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԳՈՐԾԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Գավառներում իշխանների բոլոր սահմաններում գտնված ոսկու հանքերը թող արքունական լինեն, իսկ արծաթինը՝ թագուհիներինը. և նրանց կամքն է՝ նրանցից բաժին տալ, թե ոչ։
Իսկ պղինձը, երկաթը և դրանց նման այլ բաները թող մեծամեծ իշխաններինը լինեն՝ թագավորների պարգևով. նույնպես և՝ աղը, բորակը, նավթը, կուպրը, ապակին և այսպիսի այլ բաներ։
Իսկ թանկարժեք քարն ու մարգարիտը թող արքունական լինեն, և այլ բաներ՝ պատվավորներինը։
Իսկ ձյութը, խունկը, դեղնախունկը, գղթորը, մաստակը, ղարիկոնը, սակամոնին և այսպիսի այլ բաներ, որ վաճառվում և շահ են բերում, թող իշխաններին տասանորդ տրվեն։
Իսկ յուրաքանչյուր սահմանի անտառներում գտնված ամեն պտուղ թող այդ շինականներինը լինի։
Իրավացի է, որ օտարները, պտուղ քաղելիս, որ իրենցը չէ, տասանորդ տան նրանց, ում սահմանն է, և թող նրանց խնդրանքով և կամքով լինի։
Այսպես և՝ փայտը շինության համար, խոտը արոտի և հնձի համար, և հողը վարելու համար։
Իսկ գետերը ոչ թե այն սահմաններինն են, որոնցից հոսում են, այլ որոնց հասնում են։
Եվ որսերը թող նրանց յուրաքանչյուրինը լինեն, որոնց մոտով անցնում են. և օտարների որսածից թող տասանորդ տրվի, ում սահմանում էլ որ լինի։
Նույնպես և անտառներից հանված որսից թող տասանորդ տրվի նրանց, ում սահմանն է։
Այսպես թող լինի և ծովի որսը, ինչպես մյուս բաներում։
[ԼԲ]
ԳՏՈՆԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկին պատահի իր արտում կամ իր կալվածքի այլ տեղում, կամ իր տունը շինելիս գանձերից ոսկի կամ արծաթ գտնել, եթե նմանությամբ իմանան, որ առաջին թագավորներինն է, թող արքունական լինի, և գտնողին թող տասանորդ տրվի՝ տեղի և գտնելու համար՝ կրկնակի, իսկ եթե միայն գտնելն է, թող պարզապես տասանորդ տրվի, իսկ տեղի տիրոջը թող կրկնակին լինի։
Իսկ եթե կարծվի, որ մի նախարարինն է, կամ այլ փարթամներինը, եթե նրանց ազգից լինեն, ում ժառանգությունն է պատկանում՝ թող նրանցը լինի, և թող տասանորդ տրվի արքունիքին, գտնողին և տեղի (տիրոջը)՝ եթե իրենցը չէ։
Իսկ եթե հավանական է, որ իրենց նախնիներինն է, թող տասանորդ տրվի արքունիքին։
Իսկ եթե գտնողը վարձկաններից մեկն է, տասանորդ տալն իրավացի չեմ համարում, այլ բաժին տալը։
[ԼԳ]
ԿՌՎՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ՄՈՐՈՒՔ ՓԵՏՏՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե տղամարդիկ կռվեն, և պատահի, որ մեկն անչափահաս լինի և հանդգնելով փետտի չափահասի մորուքը, թող դատաստան լինի. մազերը կրկնակի կտրել և գանով արժանավորապես կսկծեցնել, մանավանդ որ պատվավորին անարգեց։
Իսկ եթե հանդգնողը ավելի զորեղ կամ պատվավոր է, թող տուգանքը մեկ զգայարանի տուգանքի կեսը լինի։
Եվ դա թող այդ դեպքի համար լինի, որովհետև մյուս կռիվների դատաստանների օրինակը ցույց է տրված։
[ԼԴ]
ՍԵՐՄԵՐԻ ՀՈՐԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ եթե մեկը ցորենի կամ այլ սերմերի հոր բացելով՝ իրեններից, թե օտարներից մեկին ներս թողնի, որ նրանից հանի, և նա մեռնի, թող մահվան դատաստան լինի. և եթե հիվանդանա, թող տուգանք տա բժշկության և վնասվածի համար, որովհետև պետք էր թողնել, մինչև հոտը դուրս գա, և այդպես զգուշանալ։
Եվ դա թող դրա դատաստանը մնա։
Սակայն վարձով պահվածին և նախապես զգուշացվածին թող ճշգրիտ քննությամբ տեսնեն, նույնպես և՝ բռնադատվածին։
[ԼԵ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵՐԲ ՇԻՆԱԿԱՆՆԵՐԸ ՎՆԱՍՎՈՒՄ ԵՆ ՏԵՐԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ՍՈՎՈՐԱԿԱՆԻՑ ԱՎԵԼԻ ԵՂԱԾ ՀՐԱՄԱՆԻՑ
Եվ եթե (տերը) անգթաբար հրամայի օրենքից ավելի աշխատել, և դրանով տերերի հարկի տակ ընկածներին մահվան վնաս հասնի, թող գերագույն տերերի կողմից արյան դատաստանի պարտապան լինի, և թող արժանավորապես ապաշավանք ցույց տան խոնարհությամբ, իսկ մյուս վնասների համար թող հատուցեն բժշկությունը և վնասվածը, իսկ անբժշկելիների համար՝ տուգանքը։
[ԼԶ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵՐԲ ՔԱՀԱՆԱ ՉԵՂՈՂՆԵՐԸ (ՔԱՀԱՆԱՅԱԿԱՆ) ԳՈՐԾԵՐ ԵՆ ԱՆՈՒՄ, ԿԱՄ ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԸ՝ ԱՆԻՐԱՎ ԲԱՆԵՐ
Առաքյալները կարգեցին և հաստատությամբ դրեցին, որ մարդկանցից ոչ ոք, ով քահանայության օծումը չի ընդունել, չհանդգնի իշխանությամբ ինչ-որ գործեր անել քահանայի պես, կամ քահանան աչառությամբ և երեսպաշտությամբ որևէ բան գործի առանց օրենքի և իրավունքի, այլ (թող գործի) արդարությամբ և անաչառությամբ։
Եվ առաքելական կանոնի այս հրամանը առաջնորդները պետք է այսպես դատեն, որ լուծեն այն չար սովորությունը, որ աշխարհականները՝ տղամարդիկ և կանայք, անում են՝ եկեղեցու վերակացու լինելով, և լռեցնեն այն քահանաներին, ովքեր օշաքաղությամբ, երեսպաշտությամբ և այլ ախտերով են վարվում։
Եվ դա ճշմարիտ դատաստան է եկեղեցում անզղջների համար, իսկ զղջացողների համար՝ ուղղվել։
[ԼԷ]
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻՆ ԱՆԱՐԳՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Առաքյալները կարգեցին և հաստատությամբ դրեցին, որ ոչ ոք չանարգի, չանգոսնի և արհամարհանքով չվերաբերվի քահանային, թեկուզ նա անարգներից ամենավերջինը լինի. թող իմանա, որ Աստծուն է անարգում, որովհետև նա Աստծու սպասավոր է ձեզ համար՝ բարու համար, և ձեր հոգիների համար հաշիվ կտան. մի՞թե գրված չէ՝ քո ժողովրդի իշխանին մի՛ բամբասիր։
Եվ այս դատաստանը, և այն, ինչ սրանից առաջ մի անգամ թեև մի քիչ գրեցինք, բայց հիմա հոժարեցինք կրկնել առաքելական կանոններից՝ ցույց տալու համար քահանաներին անարգողների պատիժների մեծությունը, որովհետև իրավացի դատաստանով նրանց պետք է դատել աստվածանարգների հավասար. ինչպես ասված է՝ ով ձեզ անարգում է, ինձ է անարգում։
Իսկ ովքեր (քահանա) չեն, դա էլ ըստ արժանվույն ցույց տրվեց։
[ԼԸ]
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Առաքյալները կարգեցին և հաստատությամբ դրեցին, որ ովքեր դատավորության աստիճանում են և իշխանություն ունեն դատաստան անելու, եթե ծռեն և աչառեն երեսները, և պարտավոր հանեն արդարին և արդարացնեն պարտավորին, թող այլևս դատավորության կարգում չմնան և պատուհասվելով՝ կշտամբվեն, որովհետև չիմացան Մովսեսի Օրենքում աստվածային ձեռքով գրվածը, թե՝ դատաստանում իրավունքը մի՛ խոտորիր և իրավունքի վրա կաշառք մի՛ առ։
Դատավորների այս դատաստանից, այս կանոնական հրամաններից սովորեցինք, որ եկեղեցու դատողությունն էլ աստիճանների շնորհներից մեկն է. և եթե իրավունքից դուրս և աչառությամբ վարվի, թող այդ շնորհից ընկնի։
Որովհետև դատավորների համար էլ դատաստաններ կան՝ իրենցից բարձրերի կողմից, ովքեր գիտեն Օրենքի իրավունքները։
[ԼԹ]
ԵԿԵՂԵՑՈՒ ԵՎ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ՈՒՆԵՑՎԱԾՔԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Թող հայտնի լինեն և եպիսկոպոսի գույքը, եթե առանձին բան ունի, և եկեղեցունը թող հայտնի լինի, որպեսզի վախճանված եպիսկոպոսը իշխանություն ունենա իրենը թողնելու նրանց, ում կամենա, և եկեղեցական գույքի պատրվակով թող եպիսկոպոսի իրենը չընկնի (եկեղեցուն), քանի որ գուցե նա կին և մանուկներ ունի, կամ ազգական կամ ծառաներ։
Որովհետև իրավացի է Աստծու և մարդկանց առաջ, որ եկեղեցին որևէ վնաս չկրի եպիսկոպոսի գույքը չիմանալու պատճառով, և որ եպիսկոպոսին և նրա ազգականներին եկեղեցու պատրվակով ամեն բանից չզրկեն, կամ նրա ազգականները ինչ-որ գործերի մեջ չընկնեն, և նրա մահը հայհոյության պատճառ չդառնա։
Ահա հանդիմանվում են նրանք, ովքեր բամբասում են եկեղեցին, թե դատաստան չունի, որովհետև դատաստանների այս իրավունքները հենց առաքյալներինն են. որովհետև նրանք և դատավորներին են հրամայում դատել անիրավներին, և եպիսկոպոսների և եկեղեցու ունեցվածքի իրավունքները ցույց տվեցին։
Որից հայտնի է, որ դատաստանով վարվում էին ոչ միայն ավանդությամբ, այլև հակիրճ գրվածներով՝ իբրև պատկերով սովորելով ամբողջը՝ վարվում էին։
Դրա համաձայն և մեզ շատ պատշաճ է վարվել և ոչ թե այլ կերպ։
[Խ]
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ԳՈՒՅՔԻ ՎՐԱ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ԻՇԽԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Հրամայում ենք, որ եպիսկոպոսը իշխանություն ունենա եկեղեցական գույքի վրա, որովհետև եթե մարդկանց պատվական հոգիները նրան են վստահված, առավել ևս իրավացի է, որ գույքը տնօրինի, որպեսզի իր իշխանությամբ խնամի կարիքավորներին, և երեցների և սարկավագների միջոցով խնամակալություն անի Աստծու երկյուղով և ամենայն զգուշությամբ. և իրենք էլ, եթե որևէ բանի կարիք ունենան, և օտար եղբայրների կարիքների համար, որպեսզի որևէ բանով նրանց պակասություն չլինի, որովհետև Աստծու Օրենքը հրամայում է, որ սեղանի պաշտոնյաները սեղանից կերակրվեն. ինչպես որ զինվորն էլ իր թոշակով չի բերում պատերազմի զենքերը։
Եվ որովհետև վերևում ասաց, որ եպիսկոպոսի և եկեղեցու գույքը հայտնի լինի, և թեև ավելացրեց պատճառը, որ չկարծվի, թե եպիսկոպոսը եկեղեցու գույքի վրա չի իշխում, ցույց տվեց իշխանությունը, սակայն և սահմանը հայտնի դարձրեց, որպեսզի զուր տեղը որևէ բան չգործի, ինչը և պետք է իրավացի համարել եկեղեցու դատաստաններում։
[ԽԱ]
ԱՅՆ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԵՎ ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐՈՆՔ ՉԵՆ ՏԱԼԻՍ ԺԱՌԱՆԳԱՎՈՐՆԵՐԻ ԿԱՐԻՔՆԵՐԸ
Եթե որևէ եպիսկոպոս կամ երեց չտա կարիքավոր ժառանգավորների կարիքները, թող որոշվի (եկեղեցուց) իբրև իր եղբոր սպանող։
Թող միաբանների հայրերը լսեն կանոնական դատաստանը, որովհետև անգութ բարքը սպանողների հետ է դասում, և այս դատաստանի համար շատ վկաներ կան։
[ԽԲ]
ԿՌՎԻ ՄԵՋ ԽՓՈՂ ԺԱՌԱՆԳԱՎՈՐՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե որևէ ժառանգավոր կռվի մեջ մեկին խփի, և նա մեկ հարվածից մեռնի, թող (պաշտոնից) լուծվի իր հանդգնության համար, իսկ եթե ժողովրդական մեկն է՝ թող որոշվի (եկեղեցուց)։
Եվ այս կանոնական հրամանն ըստ Օրենքի է. որովհետև եթե չմեռնի, այլ անկողին ընկնի, և վեր կենա և ցուպով շրջի, խփողն անպարտ թող լինի։
Սահման դրեց, որ եթե դրանից հետո մեռնի. նույնն է և սա՝ մեկ հարվածից։
Իսկ եթե մեկ հարվածից չմեռնի, թող չլուծվի, այլ թող դատաստան լինի ուղղության և ապաշխարության համար՝ լինի ժառանգավոր, թե ժողովրդական։
[ԽԳ]
ԵՐԿՐՈՐԴ ԱՆԳԱՄ ՁԵՌՆԱԴՐՎԱԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եպիսկոպոսը, կամ երեցը, կամ սարկավագը, որ երկրորդ ձեռնադրություն է ընդունել մեկից, թող լուծվի և՛ նա, և՛ ով ձեռնադրեց, բացի եթե ցույց տա, որ ձեռնադրությունը թերահավատներից էր ստացել, որովհետև այսպիսիներից մկրտվածն ու ձեռնադրվածը չեն կարող լինել ո՛չ հավատացյալ, ո՛չ էլ ժառանգավոր։
(Եթե երկրորդ անգամ ձեռնադրվի) հայրապետից կամ ժողովից, իսկ նա դեռ աստիճանում է, այդպիսին ամբարտավանությամբ հիվանդացած է գործում, նույնպես և՝ ով ձեռնադրվեց, ուստի իրավացի է նրանց իրավամբ լուծել։
Իսկ թերահավատներից, այսինքն՝ հերձվածողներից մկրտվածներին և ձեռնադրվածներին հրամայում է կրկնել (մկրտությունն ու ձեռնադրությունը)։
[ԽԴ]
ԵԿԵՂԵՑՈՒՑ ԳՈՂԱՑՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե որևէ ժառանգավոր կամ ժողովրդական սուրբ եկեղեցուց մոմ կամ ձեթ վերցնի, թող որոշվի (եկեղեցուց) և հնգապատիկ տուգանք տա, ինչպես ոսկե կամ արծաթե սրբագործված անոթ վերցրած մարդը։
Եվ թող ոչ ոք գողանա իր կարիքների համար, որովհետև դա օրինազանցություն է. իսկ եթե մեկը բռնվի՝ թող պատուհասվելով որոշվի։
[ԽԵ]
ԱՄԲԱՍՏԱՆՎԱԾ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե եպիսկոպոսը ամբաստանվի ինչ-որ հավատարիմ մարդկանց կամ հավատացյալների առաջ, եպիսկոպոսները պետք է նրան կանչեն։
Եթե գալով խոստովանի, թող նրան հանդիմանելով՝ պատուհաս սահմանվի։
Իսկ եթե կանչելիս չլսեց, թող երկրորդ անգամ կանչվի՝ նրա մոտ ուղարկված երկու եպիսկոպոսների միջոցով։
Իսկ եթե այսպես էլ չլսեց, թող երրորդ անգամ կանչվի՝ դարձյալ նրա մոտ ուղարկված երկու եպիսկոպոսների միջոցով։
Իսկ եթե այդպես էլ արհամարհելով ժողովին չգա, թող այդպիսիի համար այն վճիռը կտրվի, որ արժանի թվա, որպեսզի չթվա, թե փախչողը որևէ շահ ունեցավ։
Սրանք են ճշմարիտ իրավունքները, որ պետք է անել ամբաստանվածների համար՝ ըստ այդմ։
Իսկ վճիռն այնպես են ընտրում, որ պատճառն առավել ստույգ իմանալով կտրվի։
[ԽԶ]
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ՎԿԱՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ վկայության համար թող որևէ թերահավատի չընդունեն, բայց և ոչ մեկ հավատացյալի, որովհետև ամեն խոսք երկու և երեք վկաների բերանով թող հաստատվի։
[ԽԷ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԸ ԻՐԵՆՑ ՀԱՐԱԶԱՏՆԵՐԻՑ ՈՉ ՈՔԻ ՉՁԵՌՆԱԴՐԵՆ ՄՅՈՒՍՆԵՐԻ ԿԱՄՔԻՑ ԵՎ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԴՈՒՐՍ
Որովհետև եպիսկոպոսը չպետք է եղբորը, կամ որդուն, կամ այլ ազգականի շնորհի եպիսկոպոսության պատիվը՝ ինչպես ինքն է կամենում՝ ձեռնադրելով իր եպիսկոպոսության ժառանգավոր։
Արժան չէ Աստծունը մարդկային սիրուն շնորհել, որովհետև եկեղեցին էլ (չպետք է) ժառանգության տակ դնել։
Իսկ եթե մեկը սա անի, թող նրա ձեռնադրությունն անհաստատ լինի, և ինքը որոշվի։
Կանոնական իրավունքն այսպես է. որ իշխանություն չունի (պատիվը) իրեններին տալու, և ոչ միայն ձեռնադրելու, և ոչ էլ եկեղեցին ժառանգություն դարձնելու։
Իսկ եթե հանդգնի, հոգևոր դատաստան է. եթե շատերին հաճելի թվա՝ մասնավոր օրհնությամբ հաստատել, իսկ եթե ոչ՝ թող նույնն անհաստատ մնա, և ինքը որոշվի, մինչև արժանավոր ապաշխարանքներ ցույց տա։
[ԽԸ]
ԱՅՆ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՎՔԵՐ ԻՐԵՆՑ ԳՑՈՒՄ ԵՆ ԵՐԿՐԱՎՈՐ ՀՈԳՍԵՐԻ ՄԵՋ
Եպիսկոպոսը չպետք է իրեն գցի երկրավոր հոգսերի մեջ, այլ պետք է զբաղվի եկեղեցական կարիքներով, իսկ եթե ոչ՝ թող (պաշտոնից) հեռացվի, որովհետև ոչ ոք չի կարող երկու տիրոջ ծառայել, ըստ տերունական խոսքի։
Եվ սա պետք է հասկանանք ոչ միայն իշխանների գործերը հոգալու մասին, այլև եթե պայմանով այլազգիներից վիճակ առնի, ինչպես հիմա անում են եպիսկոպոսներից և քահանաներից շատերը, որոնց համար տերունական խոսքն է բերում արժանավոր դատաստանը՝ ասելով՝ ոչ ոք չի կարող երկու տիրոջ ծառայել։
Հայտնի է, որ անզեղջներին հրամայում է իրավամբ լուծել։
[ԽԹ]
ԾԱՌԱՆԵՐԻՆ ԺԱՌԱՆԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ԲԵՐԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Չենք հրամայում ծառաներին ժառանգավորության մեջ ընդունել առանց տերերի կամքի՝ ի տրտմություն տերերի, որովհետև սա տների կործանում է գործում։
Իսկ եթե երբևէ ծառան աստիճանի ձեռնադրության արժանի երևա, ինչպես Ոնեսիմոսը երևաց, և նրա տերերը թույլ տան, ազատեն և տնից արձակեն, թող լինի։
Կանոնների այս դատաստանը հրամայում է սրանք պահել, որ եկեղեցին անգայթակղ մնա, որպեսզի բարեպաշտության պատրվակով որևէ վնաս չգործեն և տեղ չտան չարախոսներին մեր դեմ։
[Ծ]
ԹԱԳԱՎՈՐԻՆ ԿԱՄ ԻՇԽԱՆԻՆ ԱՆԱՐԳՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկն անիրավաբար թշնամանի թագավորներին և իշխաններին, թող պատուհաս կրի. եթե ժառանգավոր է՝ թող լուծվի, իսկ եթե ժողովրդական՝ թող որոշվի։
Եվ այս դատաստանը դատելը եպիսկոպոսներինն ու վարդապետներինն է, որովհետև թագավորներն ու իշխանները Աստծու պատկերն են։
Եվ եթե անզեղջ անարգողը ժառանգավոր է, իրավացի է լուծել, և աշխարհականին՝ որոշել, մինչև զղջա։
Եվ դա թող հիմա հաստատվի։
[ԾԱ]
ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԻՆ ԽԵՂԴՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկը խեղդի մանկանը, իբրև խեղված կամ շնությունից ծնված, եթե կամովին է արել՝ թող ինքը մեռնի նրա փոխարեն, որովհետև ինչպես հնարավոր չէ (մեռածին) կանգնեցնել, այնպես էլ՝ ապաշխարել։
Եվ որովհետև ըստ Օրենքի ակամաների, և ոչ թե կամավորների համար, ապաստանի քաղաքներում ապրելը եղավ, և որովհետև ըստ Օրենքի հավատացյալ հրեաների համար է վարվում, ուստի և հետո սրան էլ ապաշխարություն տրվեց։
Եվ դրանցից կամովին խոստովանողներին՝ ապաշխարություն, իսկ անզեղջներին՝ արյան դատաստան։
[ԾԲ]
ԳՈՂԵՐԻ, ԱՎԱԶԱԿՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ՄԵԾԱՐՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Գողերը կամ նրանց հյուրընկալը, ըստ եկեղեցու կամքի, թող արժանի լինեն մահվան մատնվելու, որովհետև հնացած ավազակը և նրա հացով մեծարողները միշտ մահվան են դատապարտվում։
Դատավորը պետք է դրան հետևի։
Եվ սա ասում է մարդագողերի և ավազակների մասին, և ըստ Օրենքի հրամայում է մահվան դատապարտել, նաև՝ կամակից հացատվին. և ըստ եկեղեցու օրենքների էլ է կարգում։
Բայց կանոններից հետո դա էլ է ցույց տրված դատաստան։
[ԾԳ]
ԱՌԵՎԱՆԳԻՉՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Առևանգվածին, թեկուզ որդիներ ծնվեն, եթե հայրը, մայրը և աղջիկը չկամենան, թող ետ վերադարձնեն, և թող չարագազան հոգուց ոչ մի վնաս չկրի։
Հայտնի է, որ պսակված, թե առանց պսակի, (սա) բռնի պսակների մեջ է՝ կամքից դուրս։
Եթե ձեռնհաս են, անխիղճ է ետ վերադարձնել և կամքով պսակել։
Իսկ եթե հետո կամեցան, թող ապաշխարությամբ կարգվի, ինչպես և սա է ցույց տրված կանոններում։
Եվ դա եկեղեցու ճշմարիտ դատաստան է։
[ԾԴ]
ԸՍՏ ՕՐԵՆՔԻ ԾԱՌԱՆԵՐ ԳՆԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե քրիստոնյային պատահի քրիստոնյա ծառա գնել, ըստ Օրենքի՝ թող վեց տարի ծառայի և յոթերորդ տարում դուրս գա։
Մեզ մոտ թող լինի այսպես՝ երբ իր գնի չափով ծառայի, թող ազատ դուրս գա։
Եթե միայն ինքն է մտել, թող միայնակ դուրս գա, եթե կնոջ հետ է մտել, թող կինն էլ նրա հետ դուրս գա։
Իսկ եթե նրա տերը նրան կին տա, և նա որդիներ և դուստրեր ծնի, կինը և որդիները թող նրա տիրոջը լինեն, և նա միայնակ դուրս գա. թող նրանք էլ փրկագնով դուրս գան։
Իսկ եթե ծառան պատասխան տալով ասի՝ սիրեցի իմ տիրոջը, իմ կնոջը և իմ որդիներին, և ազատության չգնա, թող նրա տերը նրան տանի Աստծու եկեղեցի և քահանաներով, հավատարիմ վկաներով և գրով առնի նրան հավիտենական ծառա։
Եվ թող դրա համար հոգ չտանի, թեկուզ կարողանա ազատ լինել, որովհետև, ըստ առաքյալի, Տիրոջով կոչված ծառան Տիրոջ ազատն է։
[ԾԵ]
ԱՂԱԽՆԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Իսկ եթե մեկին պատահի իր դստերը վաճառել, ինչ պատճառով էլ լինի, հավատացյալ մարդու աղախնության, թող վճռով աղախնի պես չվաճառի, որովհետև եթե նա հաճելի չլինի իր տիրոջ աչքին, որին նշանվեց, թող նրա հայրը փրկագնի նրան։
Բայց նրա տերը իշխանություն չունի նրան օտար ազգի վաճառելու, որովհետև անարգեց նրան. իսկ եթե նրան իր որդու հետ նշանի, թող դստեր օրենքի համաձայն վարվի նրա հետ։
Իսկ եթե նա ո՛չ իր, ո՛չ էլ իր որդու համար կնության նշանվի, երբ նրա սպասավորության տարին լրանա իր գնի չափով՝ թող ձրի ազատ լինի։
Իսկ եթե նրա հայրը կարողանա նախապես նրան փրկագնել՝ թող փրկագնի։
[ԾԶ]
ԱՅԼԱԶԳԻ ԾԱՌԱՆԵՐԻ, ՆՈՒՅՆՊԵՍ ԵՎ ԱՂԱԽԻՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկը այլազգի ծառա կամ աղախին գնի, եթե նրանք հանձն առնեն մկրտվել՝ թող փրկագնի տակ լինեն. գնի չափով ծառայելով՝ թող ազատ լինեն. իսկ եթե չկամենան՝ (տերերը) թող իշխանություն ունենան վաճառելու։
Բայց թող չազատելու համար մկրտելուց չծուլանան։
Իսկ մկրտվածների ազատվելը կամ չազատվելը թող նույնը լինի, ինչ ի բնե քրիստոնյաներինը. նույնպես և՝ աղախիններինը։
[ԾԷ]
ՀՈՐԸ ԿԱՄ ՄՈՐԸ ԾԵԾՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Ով իր հորը կամ մորն է ծեծում, թող մահով մեռնի։
Դրանք ըստ Օրենքի են։
Նույնպես կանոնները թող լինեն՝ մինչև մահ ապաշխարել։
Իսկ դատաստանը թող այս լինի. եթե անզգայությունից և մանկությունից է գործում, ներելի է ծնողների համար, իսկ եթե հանդգնությամբ և արհամարհանքով՝ ծնողները թող իշխանություն ունենան, շատ անգամ խրատելուց հետո, քահանաների և ծերերի առաջ նրանից հրաժարվելու և ժառանգությունից տարագրելու։
Իսկ եթե զղջալով, նրանց կամքով արժանապես ապաշխարությամբ դառնա, թող կրկին ընդունվի։
[ԾԸ]
ՄԱՐԴԱԳՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Ով Իսրայելի որդիներից մեկին գողանա և վաճառի նրան, և նա գտնվի նրա մոտ, թող մահով մեռնի։
Իսկ մեզ մոտ թող այսպիսի լրացմամբ փոխված լինի. եթե քրիստոնյան, գողանալով քրիստոնյային, վաճառի այլազգիներին, և չար գործը հայտնի դառնա, ապաշխարության հասնելու համար թող մահով չմեռնի, այլ բանտ նետվելով՝ թող երաշխավորներով առած գինն ուղարկի և վաճառվածին ետ բերի. իսկ եթե հնար չլինի՝ թող անզղջներին պատիժ լինի, գինը թող գողացվածի տերերին տան, և աչքերով պատժելով՝ թող արձակեն։
[ԾԹ]
ՀՈՐԸ ԿԱՄ ՄՈՐԸ ԲԱՄԲԱՍՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Ով իր հորը կամ իր մորն է բամբասում, թող մահով մեռնի։
Մահով մեռնելն ասում է ակնհայտ բամբասողների և ծնողների հանցանքները հրապարակողների մասին, բայց մեզ մոտ՝ թող լինի ծնողներին ծեծողների դատաստանների պես, ինչպես ցույց է տրված։
[Կ]
ԿՌՎՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե երկու մարդ կռվեն, և նրանցից մեկը իր ընկերոջը խփի քարով կամ բռունցքով, և նա չմեռնի, այլ անկողին ընկնի, եթե մարդը վեր կենա և դրսում ցուպով շրջի, խփողը թող անպարտ լինի, բայց նրա վնասվածի և նրա բժշկության համար թող տուգանք տա։
Այդ դատաստանը լրիվ ասվեց Օրենքում, և մենք պետք է նույնն ամբողջությամբ պահենք։
Եվ մեռնողի դեպքում թող ապաշխարություն լինի։
[ԿԱ]
ՏԵՐԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ՍՊԱՆՎԱԾ ԾԱՌԱՆԵՐԻ ԵՎ ԱՂԱԽԻՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկն իր ծառային կամ իր աղախնին գավազանով խփի, և նա նրա ձեռքից մեռնի, թող դատաստանով վրեժխնդրություն լինի տերերից։
Տիրոջ մասին է ասում և դատաստանը՝ գավազանի, սրի և այսպիսի այլ բաների դեպքում, միաժամանակ նրանց ապստամբության և (մահվան) պատճառ լինելու դեպքում։
Լինեն այլազգի, թե քրիստոնյա, ըստ այդմ թող արյան գինը տուգանք տան։
Բայց եթե մեկ կամ երկու օր ապրի, թող վրեժ չպահանջվի, որովհետև նրա արծաթի գինն է։
Թող ապաշխարություն լինի։
[ԿԲ]
ՏՂԱՄԱՐԴԿԱՆՑ ԿՌՎԻ ԺԱՄԱՆԱԿ ՀՂԻ ԿՆՈՋԸ ԽՓԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Իսկ եթե երկու մարդ կռվեն և խփեն հղի կնոջը, և սաղմը դուրս գա չկերպարանված, թող վնասի կեսը տուգանք տա, որքան որ կնոջ ամուսինը նրա վրա դնի, և թող աղաչելով տա։
Իսկ եթե կերպարանված է, թող անձ տա անձի դիմաց։
Աստվածային դատաստանն էլ ըստ սահմանի հայտնի է, թեև ըստ ամուսնու հույսի, որ կինը կծնի, կերպարանվածն ու չկերպարանվածը մեկ են, թեկուզ մեծ միջնապատ կա կերպարանվածի և չկերպարանվածի միջև։
Եվ թող անձ տա անձի դիմաց. և այս դատաստանը, փոխված, թող վճարվի տուգանքներով և ապաշխարությամբ, ինչպես հայտնված է թագավորների դատաստաններում՝ դրանց հետ համեմատելով։
[ԿԳ]
ՀԱՐՎԱԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Աչք աչքի դիմաց, ատամ ատամի դիմաց, ձեռք ձեռքի դիմաց, ոտք ոտքի դիմաց, խարան խարանի դիմաց, վերք վերքի դիմաց. հարված հարվածի դիմաց։
Եվ այս աստվածային դատաստանը, Ավետարանի շնորհով, թող վճարվի տուգանքներով՝ արյան բանական գնի հետ համեմատած։
Սակայն զգայարանների, անդամների և գործերի ավելի կամ պակաս լինելու մասին թող քննություն լինի, և յուրաքանչյուր անդամի և զգայարանի համար բաժանումը քսանվեց դահեկան և կես դանգ է՝ մեկ գարեհատիկ պակաս։
[ԿԴ]
ՏԵՐԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ՀԱՐՎԱԾ ՍՏԱՑԱԾ ԾԱՌԱՆԵՐԻ ԵՎ ԱՂԱԽԻՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Իսկ եթե մեկը խփի իր ծառայի կամ իր աղախնի աչքին և կուրացնի, թող նրանց ազատ արձակի նրանց աչքի փոխարեն։
Եվ եթե իր ծառայի կամ իր աղախնի ատամը թափի, թող նրանց ազատ արձակի նրանց ատամի փոխարեն։
Գուցե աստվածային Օրենքը մյուս զգայարանների և անդամների համար էլ, սրան հավասար, հրամայում է, որ ծառաներն ու աղախինները նույնպես ազատ դուրս գան։
Եվ այս դատաստանը թող մեզ մոտ Օրենքից անփոփոխ մնա հավատացյալների համար։
Իսկ եթե ծառան և աղախինը այլազգիներից են, թող վաճառի որքան արժե՝ պակաս կամ գնի կեսով, ինչպես պատշաճ է դատաստանի իրավունքով։
Սակայն թող իշխանություն ունենա, եթե չկամենա էլ վաճառել։
[ԿԵ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ՑՈՒԼԸ ՀԱՐՎԱԾԻ ՏՂԱՄԱՐԴՈՒՆ ԿԱՄ ԿՆՈՋԸ
Իսկ եթե ցուլը հարվածի տղամարդուն կամ կնոջը, և նրանք մեռնեն, թող ցուլը քարկոծվի, նրա միսը թող չուտվի, և ցլի տերը թող անպարտ լինի։
Եվ այս դատաստանը ըստ Օրենքի թող մեզ մոտ հաստատուն մնա։
Ցուլը մորթելով՝ թող քարկոծման տեղը լրացնի, և միսն այլազգիներին վաճառելով՝ գինը թող աղքատներին տան, և հաստատուն լրումով իսկ ասվեց՝ և տերը թող անպարտ լինի։
Իսկ եթե ցուլը երեկ և երեկ չէ առաջին օրը հարվածող է եղել, և նրա տիրոջը բողոքել են, և նա նրան միջից չի վերացրել, և նա սպանի տղամարդուն կամ կնոջը, թող ցուլը քարկոծվի, և ցլի տերն էլ նրա հետ մեռնի։
Իսկ եթե նրա վրա փրկագին դրվի, թող իր անձի համար ամեն ինչով տա փրկագինը, որքան որ նրա վրա դնեն։
Եվ եթե որդուն կամ դստերը հարվածի, թող նրա հետ նույն օրինակով վարվեն։
Եվ այս իրավունքը մեզ մոտ թող փրկագնով սահմանվի՝ ըստ Օրենքի, և ոչ մահով, որովհետև Օրենքը պատճառով խառնում է ողորմությունը ստուգության հետ։
Եվ որովհետև փրկագինը՝ իբրև արյան գին, ցույց է տրված թագավորների դատաստաններում։
Իսկ եթե ցուլը ծառային կամ աղախնին հարվածի, թող նրա տիրոջը երեսուն կրկնակի սատեր արծաթ տա, և ցուլը թող քարկոծվի։
Դրանով նշանակում է տալ ծառայի գինը, իսկ ցլինը ցույց է տրված։
Սակայն ըստ դատաստանի թող քրիստոնյայի և այլազգու միջև խտրություն լինի։
Իսկ եթե ջարդի կամ զգայարաններից որևէ մեկը վնասի, և (տերը) ցլի վնասակարության գիտակ չլինի, նրա տերը թող անպարտ լինի. իսկ եթե բողոքել են, և (ցուլը) միջից վերացված չէ, թող տուգանք տա բժշկության և վնասվածի համար։
Եվ սա թող յուրաքանչյուրի մեջ դատողությամբ լինի։
[ԿԶ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ՑՈՒԼԸ ՀԱՐՎԱԾԻ ՑԼԻՆ ԵՎ ՍՊԱՆԻ
Իսկ եթե մեկի ցուլը ընկերոջ ցլին հարվածի և սպանի, թող ողջ ցլին վաճառեն և նրա գինը բաժանեն, և սպանված ցլին էլ թող բաժանեն։
Իսկ եթե երեկ և երեկ չէ առաջին օրը գիտեին ցլի մասին, և նրա տիրոջը բողոքել են, և տերը նրան միջից չի վերացրել, թող ցուլ տուգանք տա ցլի դիմաց, և սպանվածը թող իրենը լինի։
Եվ այս դատաստանը թող մեզ մոտ Օրենքից հաստատուն մնա։
[ԿԷ]
ՀՈՐԵՐԻ ԵՎ ՋՐՀՈՐԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵՎ ԵԹԵ ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻՑ ՄԵԿԸ ԴՐԱ ՄԵՋ ԸՆԿՆԻ
Իսկ եթե մեկը հոր բացի կամ ջրհոր փորի և այն չծածկի, և այնտեղ արջառ կամ էշ ընկնի, հորի տերը թող արծաթ տուգանք տա և տա նրա տիրոջը, իսկ դիակը թող իրենը լինի։
Եվ այս դատաստանը պետք է իրավամբ պահենք։
Բայց գուցե էշով անմաքուրներին նշանակեց, իսկ արջառով՝ մաքուրներին։
[ԿԸ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ՏՂԱՄԱՐԴԿԱՆՑԻՑ, ԿԱՆԱՆՑԻՑ ԿԱՄ ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԻՑ ՄԵԿԸ ԸՆԿՆԻ ՀՈՐԻ ԵՎ ՋՐՀՈՐԻ ՄԵՋ
Իսկ եթե տղամարդ կամ կին ընկնի բացված հորի կամ փորված ջրհորի մեջ, եթե ցերեկն է՝ թող արյան կեսը տուգանք տա, իսկ եթե գիշերը՝ արյան ամբողջը։
Նույնը թող լինի կանանց, ծառաների և աղախինների համար։
Թող քրիստոնյան և այլազգին (առանձին) դատվեն։
Կույրը, հարբածը և մանուկը թող լինեն ինչպես գիշերը։
[ԿԹ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ՑՈՒԼԸ ՀԱՐՎԱԾԻ ՄԱՔՈՒՐ ԿԱՄ ԱՆՄԱՔՈՒՐ ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻՑ ՄԵԿԻՆ ԵՎ ՍՊԱՆԻ
Իսկ եթե ցուլը հարվածի կովին կամ ոչխարին կամ այսպիսի մի այլ կենդանու և սպանի, որովհետև չգիտեր, որ ցուլը հարվածող է, թող գնի կեսը տուգանք տա, և սպանված փոքր կենդանին թող իր տիրոջը լինի, իսկ մեծը թող բաժանվի, երբ գները հավասար լինեն, և հարվածողը թող վաճառվի։
Իսկ եթե բողոքել են, և (ցուլը) միջից վերացված չէ, թող ամբողջը տուգանք տա։
Նույնը թող լինի և անմաքուրների, այսինքն՝ բեռնակիրների համար։
[Հ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ԲԵՌՆԱԿԻՐՆԵՐԸ ԽԵՂԴԵԼՈՎ ԿԱՄ ԱՔԱՑԵԼՈՎ ՄԻՄՅԱՆՑ ՍՊԱՆԵՆ ԿԱՄ ՎՆԱՍԵՆ
Եթե ձին, կամ էշը, կամ ջորին խեղդելով կամ աքացելով միմյանց սպանեն կամ որևէ այլ վնաս տան, եթե տերը գիտեր իրենի կատաղությունը և չզգուշացավ՝ թող ամբողջը տուգանք տա, իսկ եթե չգիտեր՝ վնասի կեսը։
Նույնը թող լինի և այլ կենդանիների համար, եթե սպանեն կամ վնասեն։
[ՀԱ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ԱՍՎԱԾ ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻՑ ՄԵԿԸ ԿԾԵԼՈՎ ԿԱՄ ԱՔԱՑԵԼՈՎ ՍՊԱՆԻ ՏՂԱՄԱՐԴՈՒ ԿԱՄ ԿՆՈՋ, ՈՐԴՈՒ ԿԱՄ ԴՍՏԵՐ, ԾԱՌԱՅԻ ԿԱՄ ԱՂԱԽՆԻ
Եթե բողոքել են՝ թող ամբողջը տուգանք տա, կամ եթե չզգուշացրեց. իսկ եթե չգիտեր, կամ զգուշացրել էր՝ վնասի և մահվան կեսը։
Իսկ եթե չվնասվի կամ չմեռնի, թող վնասվածի և բժշկության համար տուգանք տա. իմանալով և չզգուշացնելով՝ ամբողջը, իսկ չիմանալով և զգուշացրած լինելով՝ կեսը։
Իրավացի եմ համարում բոլոր դեպքերում, երբ (մարդը) չի վնասվել և չի մեռել, վնասվածի և բժշկության համար տուգանք տալ։
Իսկ բոլոր դեպքերում ապաշխարությունները թող վարդապետները քննեն, որովհետև այստեղ միայն դատաստանի գործերն ենք շտապում հատուցել, քանի որ դատաստանի գիրքն անհրաժեշտաբար իրենն է պահանջում։
[ՀԲ]
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵԹԵ ԱՍՎԱԾ ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻՑ ՄԵԿԻ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ՄԵԿԸ ՄԵՌԱՎ ԿԱՄ ՎՆԱՍՎԵՑ, ԵՎ ԹԵ ՏԱՆԵԼՈՎ ՍՊԱՆԵՑ ԿԱՄ ՎՆԱՍԵՑ ԻՐԵՆՑԻՑ ՄԵԿԻՆ, ԿԱՄ ՀՈՐԻ, ԿԱՄ ՋՐՀՈՐԻ ՄԵՋ
Եթե ծառան, կամ աղախինը, կամ որդին, կամ դուստրը, կամ կինը, կամ իրեններից մեկ ուրիշը սպանվեց կամ վնասվեց, եթե չգիտեր, կամ զգուշացրել էր՝ թող դատաստանից անպարտ լինի։
Իսկ եթե իրենները բողոքեին, և նա չվերացրեց կամ չզգուշացրեց, թող դատաստան լինի վարդապետներից՝ սահմանել կամավորի և ակամայի ապաշխարությունը։
Եվ դա է համարվում դրանց իրավունքը։
[ՀԳ]
ԱՐՋԱՌ ԵՎ ՈՉԽԱՐ, ԷՇ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՆՄԱՆՆԵՐԸ ԳՈՂԱՑՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Իսկ եթե մեկը արջառ կամ ոչխար գողանա, մորթի կամ վաճառի, թող հինգ արջառ տուգանք տա արջառի դիմաց և չորս ոչխար՝ ոչխարի դիմաց։
Իսկ եթե նա ոչինչ չունենա, թող վաճառվի իր գողության փոխարեն։
Իսկ եթե բռնվի, և գողոնը գտնվի նրա ձեռքում ողջ՝ արջառից և էշից մինչև ոչխարը, թող կրկնակի տուգանք տա։
Այս դատաստանը հայտնի է, որովհետև կորածների համար հինգ և չորս է հրամայում հատուցել, իսկ չկորածների համար՝ միայն կրկնակի։
Եվ Օրենքի այս իրավունքը թող այսպես պահենք։
[ՀԴ]
ՊԱՏԸ ԾԱԿՈՂ ԳՈՂԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Իսկ եթե գողը պատը ծակելիս գտնվի և խոցվելով մեռնի, դա նրա համար սպանություն չէ։
Իսկ եթե արևը նրա վրա ծագի, (սպանողը) մահապարտ է. թող փոխարենը մեռնի։
Գիշերվա խավարում չիմանալը սուրբ Օրենքը մեղք չի համարում, իսկ լույսը ծագելուց հետո (սպանողն) իրավամբ դատվում է իբրև կամովին սպանող, որովհետև մարդագողերի համար հրամայվեց մեռնել, իսկ մեզ մոտ թող կամավորի և ակամայի ապաշխարություն սահմանվի, և թող փրկագին լինի, ինչպես ցույց է տրված։
Եվ կորած գողոնի համար թող քառապատիկ հատուցվի, իսկ չկորածների համար՝ կրկնակի, ինչպես մյուս դեպքերում։
[ՀԵ]
ԵԿԵՂԵՑՈՒՑ ԳՈՂԱՑՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եկեղեցունը գողացածի համար, որ կորել է կամ վաճառվել, և վերադարձ չկա, թող հնգապատիկ հատուցի, իսկ չկորածների համար՝ կրկնակի։
Իսկ ապաշխարությունը ցույց տվեցին կանոնները։
[ՀԶ]
ԱՐՏԵՐԸ ԱՐԱԾԵՑՆՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկը արտ կամ այգի արածեցնի և թույլ տա, որ իր հոտը ուրիշի արտն արածի, թող իր արտից տուգանք տա՝ ըստ բերքի։
Իսկ եթե ամբողջ արտն արածեցնի, թող իր արտի ընտիր մասը և իր այգու ընտիր մասը տուգանք տա։
Եվ սա էլ իրավամբ թող դարձյալ ըստ բերքի լինի, և այս դատաստանը թող մեզ մոտ հաստատվի։
[ՀԷ]
ՀՐԴԵՀՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Իսկ եթե կրակ ելնի և փուշ գտնի և դրա հետ այրի կալը, կամ դեզը, կամ արտը, թող տուգանք տա նա, ով կրակը հանել է։
Եվ այս դատաստանը սուրբ Օրենքը հրամայում է քննությամբ դատել, թե որտե՞ղ էր հանված կրակը՝ մո՞տ, թե՞ հեռու, անտառո՞ւմ, թե՞ արտում, և ումի՞ց՝ բարեկամի՞ց, թե՞ թշնամուց, պատահմա՞մբ, թե՞ կամովին, մանո՞ւկ, թե՞ ծեր, և այսպիսի այլ բաներ, որովհետև տուժելով տուժելն է դա հայտնի դարձնում։
Եվ մենք պետք է սրանց հետևենք։
Որովհետև եթե կամովին է, թող կրկնակի տուգանք տա։
Իսկ եթե մեկը կալի կամ դեզի մոտ կրակ վառի և անզգուշությամբ չմարի, թող ամբողջը տուգանք տա, իսկ եթե հեռավոր արտից գա՝ դրա կեսը և այն, ինչ սրանց հետևում է։
Նույնպես եթե անասուններից կամ մարդկանցից այրվի տուն կամ շինության որևէ այլ մաս, կամ հանդերձ և դրանց նման բաներ, թող դրանով դատեն և սա։
[ՀԸ]
ԱՎԱՆԴՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Իսկ եթե մեկն իր ընկերոջը արծաթ կամ իր այլ կարասի ավանդ տա, և դա գողանան մարդու տնից, եթե գողացողը գտնվի՝ թող կրկնակի տուգանք տա, իսկ եթե գողացողը չգտնվի, թող տան տերը մոտենա Աստծու առաջ և երդվի, որ ինքն ամենևին չի նենգել իր ընկերոջ ավանդը։
Ամեն վնասակար բանի համար՝ արջառի, էշի, ոչխարի, հանդերձի և ամեն կորստի համար, որով վնաս կհասցնեն, ինչ էլ որ լինի, երկուսի դատաստանը թող Աստծու առաջ գա, և նրանցից ով Աստծու ձեռքով բռնվի, թող իր ընկերոջը կրկնակի տուգանք տա։
Այս դատաստանն էլ պետք է անփոփոխ պահել։
Գողը գտնվելով՝ թող կրկնակի տուգանք տա։
Եվ երդման օրինակը մեզ մոտ ցույց է տրված. և երդվելով՝ տուգանք չի տալիս։
Եվ ով բռնվում է՝ կրկնակի տուգանք է տալիս. կամ որովհետև սուտ երդվեց, և հայտնի դարձավ, կամ որովհետև չերդվելով՝ սուտ լինելը ցույց տրվեց, իսկ մյուսը՝ որովհետև սուտ զրպարտող եղավ։
[ՀԹ]
ՊԱՀԱՌՈՒԹՅԱՆ ՏՐՎԱԾԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ եթե մեկն իր ընկերոջը էշ, կամ եզ, կամ ոչխար, կամ որևէ այլ անասուն պահելու տա, և այն ջարդվի, կամ սատկի, կամ գերի տարվի, և ոչ ոք չիմանա, թող երկուսի միջև Աստծու երդումը լինի. եթե ամենևին որևէ նենգությամբ չի վարվել իր ընկերոջ ավանդի հետ, ապա թող նրա տերը հանձն առնի, և թող (պահողը) տուգանք չտա։
Իսկ եթե նրանից գողությամբ գողացվի, թող նրա տիրոջը տուգանք տա։
Իսկ եթե գազանից հոշոտված լինի, թող նրան վկա բերի դիակի մոտ և թող տուգանք չտա։
Շատ իրավամբ թող այս դատաստանն էլ պահենք, որովհետև պահելու տալը վարձով է։
Դրա համար էլ գողոնի համար տուգանք է հրամայում, իսկ ավանդի համար՝ այլևս ոչ։
[Ձ]
ԱՌԱՐԿԱ ՓՈԽ ԱՌՆՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Իսկ եթե մեկն իր ընկերոջից առարկա խնդրի, և այն ջարդվի, կամ սատկի, կամ գերի գնա, և նրա տերը նրա հետ չլինի, թող տուգանք տա, իսկ եթե նրա տերը նրա հետ լինի, թող տուգանք չտա. իսկ եթե վարձով է վերցրել՝ թող իր վարձի դիմաց լինի։
Տուժելով տուժելու համար թող ճշգրիտ քննություն լինի։
Թող սա էլ լինի ըստ մերի։
[ՁԱ]
ՆՇԱՆՎԱԾ ԿՈՒՅՍԻՆ ԽԱԲՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Իսկ եթե մեկը խաբի նշանված կույսին և պառկի նրա հետ, թող վարձով վարձի նրան իր կնության համար։
Եթե հայրը հանձն չառնի նրան նրան կնության տալ, թող նրա հորը արծաթ տուգանք տա, ինչպես որ կույսերի վարձն է։
Այս դատաստանն էլ պետք է իմանալ, որ խաբելու և համաձայնվելու համար չեն մեռնում, թեկուզ նշանված լինի, ինչպես նա, ով բռնաբարում է նշանվածին, այլ հրամայում է վարձով վարձել, որովհետև ոչ թե ծնողների համաձայնությամբ և խոսքով են վարձվում, այլ կամքով տրված տուրքերով, և հոր չհամաձայնվելու դեպքում՝ վարձատրվել, ինչպես կույսերի հորը խնդրելն է օրեն. և սա է տուգանք տալը։
Իսկ ըստ կանոնի հրամայում է կին առնել հենց նրան, ում հետ հաճեցավ։
Իսկ եթե աղջկա հայրը կամ մայրը, կամ ինքը չկամենա, թող տուգանք տա ըստ այն վարձի, որ կույսերի ծնողները սովոր են առնել։
Իսկ եթե երիտասարդը կամ իրենները չկամենան առնել, թող տույժը կրկնակի լինի։
Եվ տույժը՝ ծնողներին և ոչ թե տերերին՝ ըստ իրավունքի։
[ՁԲ]
ՓՈԽԱՌՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե արծաթ փոխ տաս քո եղբորը, որ աղքատ է քո մոտ, նրան մի՛ ստիպիր և նրա վրա տոկոս մի՛ դիր։
Հին և Նոր կտակարանները այս բաներում միաբան են՝ վերացնել վաշխն ու տոկոսները։
Այստեղ տոկոսը հիշատակելով՝ վաշխը թույլ չի տալիս, որովհետև ծայրը վերացնելով՝ դրա հետ արմատն էլ է վերացնում։
Եվ այն սաստը, որ Նոր կտակարանում է, ավելորդ է կրկնել, իբրև գիտողների համար, որովհետև եթե Օրենքն էլ չի հրամայում ստիպել, որչա՞փ ավելի Նորը։
Եվ փոխ ասվեց, որ մայր գումարը ետ հատուցվի։
Արդ, դատաստանի իրավունքը թող լինի՝ մայր գումարը ներողամտությամբ առնել, և վաշխը թող լինի հանդերձյալ հատուցումը։
Իսկ եթե փոխառուն կարողություն ունենա, թող փոխատուին տա նույն մայր գումարը, որ նույն չափը նրա մոտ մնա. և դա թող ըստ կարողության լինի, որովհետև այս դատաստանը հենց Աստծունն է՝ վաշխ և տոկոսներ չառնել։
Եվ պետք է իմանալ, որ եթե մեկը ծռում է Աստծու դատաստանը, վնասում է հոգին՝ հանդերձյալ հատուցումից զրկելով։
Իսկ եթե մեկը պատրվակներ է բերում՝ առանց վաշխի (փոխը) չհատուցելու համար, թող դատ լինի. մայր գումարը վճարելիս՝ թող թողություն լինի։
Հայրերի մահից հետո որդիները թող վաշխը չհատուցեն, այլ միայն մայր գումարը, որովհետև դա բոլորովին ըստ իրավունքի չէ։
Եվ դա օրենսդրություն է և միաժամանակ դատաստան։
[ՁԳ]
ԳՐԱՎԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկը գրավ վերցնի մեկի տունը, կամ այգին, կամ հողը, կամ այսպիսի մի այլ բան, և պատահի, որ (վճարումը) ուշանա, թող գումարի չափ մայր գումարը առանց վաշխի առնելով՝ գրավը ետ վերադարձնի։
Եվ եթե ավելին է կերել, թող դա էլ հատուցի։
Եվ ինչ որ իրենից ծախսել է, թող իր մայր գումարի մեջ հաշվվի, երբ տիրոջ անձեռնհասության պատճառով իր գրավը չի խնամվել։
Նույնը թող լինի, եթե գրավը կենդանիներից է։
Եվ եթե գրավը հանդերձներից և դրանց նմաններից է, և մաշվի, պակասածը թող իր մայր գումարի հաշվին լինի։
Եվ ոսկեղենը և այսպիսի այլ բաներ, որ գողացվել և կորել են, եթե ինքը չի նենգել և երդումով հաստատի, թող իր տիրոջը լինի (կորուստը), իսկ եթե ինքն է նենգել և կորցրել՝ թող քառապատիկ հատուցի։
Իսկ եթե ձեռքի տակ է, և ստում է, թող կրկնակի տուգանք տա։
Իսկ ավարի տարվածը՝ թող իր տիրոջը լինի (կորուստը)։
Այգու կտրված ծառը և այրված ցանկապատը, տան և գրավի այլ վնասները, եթե տիրոջ պատճառով է՝ թող իր տիրոջը լինեն, իսկ եթե նրա պատճառով, ում մոտ գրավն է՝ թող նրանը լինեն։
Անասուններից զուր տեղը վնասվածը և ջարդվածը թող իր հաշվին պահի, իսկ սովորական կերպով սատկածը՝ իր տիրոջ հաշվին։
Եթե Օրենքը գրավը թույլ չի տալիս պահել գիշերը, որչա՞փ ավելի հրաժարեցնում է գրավների վաշխերից։
[ՁԴ]
ՀՐԿԻԶՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկը կամովին կրակ տա տանը, և կրակ տվողը բռնվի, թող քննեն՝ որ եթե մարդկանցից մեկը կրակի մեջ մեռնի, թող ձեռքով պատժվի, թեև ըստ Օրենքի մահվան արժանի է, որպեսզի գուցե ապաշխարության հասնի։
Եվ թող տույժ լինի. եթե կարող է՝ թող ամբողջ արյունը պահանջվի, իսկ եթե ոչ՝ թող ըստ կարողության լինի։
Եվ տուգանք տվողին պատիժ չկա, ո՛չ այստեղ և ո՛չ մյուս դեպքերում, այլ անառակին պատիժը և ոչ թե տույժն է պատշաճ. թող արժանավորապես պատշաճն անեն։
Իսկ եթե անասուններից (մեռնի)՝ թող քառապատիկ հատուցի։
Իսկ եթե խոտի ամբար, կամ դեզ, կամ այսպիսի բաներ է, թող տույժը կրկնակի լինի։
Նույնը թող լինի ցանկապատի կամ դրա նման բաների համար։
Այսպես և հանդերձների և դրանց նմանների համար։
[ՁԵ]
ՏՆԿԱԿՏՐՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկը, սատանայական բարկությունից շարժված, կտրի մեկի տնկին, և դա ճշգրտորեն հայտնի դառնա, թող դատաստան լինի. կտրողը տնկին թող տնկի, և այնքան տարի, քանի դեռ տնկին անպտուղ է, իր տնկիներից նույն չափով թող տուգանք տա, իսկ եթե իրենը չունի՝ թող ըստ գնի լինի։
Որովհետև Օրենքը նույնիսկ այլազգի թշնամիների տնկիները չի հրամայում կտրել։
Եվ դա թող այդպես լինի իրավամբ։
[ՁԶ]
ԱՎԱՆԴԻ ԵՎ ԸՆԿԵՐԱԿՑՈՒԹՅԱՆ, ՀԱՓՇՏԱԿՈՒԹՅԱՆ, ԸՆԿԵՐՈՋԸ ՎՆԱՍԵԼՈՒ ԵՎ ԿՈՐՈՒՍՏ ԳՏՆԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Տերը խոսեց Մովսեսի հետ և ասաց. եթե մի մարդ մեղանչի և արհամարհելով արհամարհի Տիրոջ պատվիրանները, և ստի իր ընկերոջը՝ ավանդի, ընկերակցության կամ հափշտակության մասին, կամ որևէ վնաս տա իր ընկերոջը, կամ կորուստ գտնի և ուրանա դա, և որևէ բանի համար սուտ երդվի, այն ամենից, ինչ մարդն անում է դրանցով մեղանչելու համար, և երբ մեղանչի և հանցանք գործի, թող հատուցի իր հափշտակած հափշտակությունը, և իր տված վնասը, կամ իրեն ավանդված ավանդը, կամ իր գտած կորուստը։
Այն բոլոր բաներից, որոնց համար սուտ երդվեց, թող մայր գումարը տուգանք տա և դրա վրա հինգերորդ մասն ավելացնի, և ումն է՝ թող նրան հատուցի այն օրը, երբ հանդիմանվի։
Դատաստանի այս աստվածախոսությունը թող հաստատուն մնա և եկեղեցում, որովհետև հենց Տիրոջն է։
Բայց խոյի քավությամբ ցույց տվեց, որ դատաստանի բոլոր գործերը, որ տուգանք են պահանջում, ապաշխարության կարիք ունեն։
Եվ որովհետև կանոններն ու դատաստանները միմյանցից դրանով են բաժանվում, որ գաղտնի եղած հանցանքների համար, որոնք տուգանքի կարիք ունեն, հրամայում է ողորմություն անել, իսկ դատաստանը, թեև տուգանք է դնում, չի վերացնում ապաշխարությունը։
Սակայն թող իմաստունների ներողամտությամբ և փորձով լինի, դրա համար էլ դատաստանի բոլոր գործերում ապաշխարությունը թողեցինք կանոններին։
[ՁԷ]
ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՊՏՈՒՂԸ ԵՎ ԱՅԼ ՀԱՍՈՒՅԹՆԵՐԸ ՈՒՏՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ եթե մարդն անգիտությամբ ուտի սրբությունները, թող դրա վրա հինգերորդ մասն ավելացնի և սրբությունը տա քահանային։
Եվ թող չպղծեն Իսրայելի սրբությունների սրբությունը, որ նրանք առանձնացրին Տիրոջ համար, և թող իրենց վրա հանցանքների անօրենություն չբերեն՝ ուտելով իրենց սրբությունների սրբությունը, որովհետև ես եմ Տերը, որ սրբում եմ նրանց։
Աստվածային այս դատաստանը թող մեզ համար եկեղեցում անփոփոխ նշան մնա։
[ՁԸ]
ԱՍՏԾՈՒ ԱՆՈՒՆԸ ՀԱՅՀՈՅՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ դուրս եկավ մի իսրայելացի կնոջ որդի, և նա եգիպտացի մարդու որդի էր Իսրայելի որդիների մեջ. և բանակում կռվեցին նա, որ իսրայելացիներից էր, և մի իսրայելացի մարդ։
Եվ իսրայելացի կնոջ որդին Անունն անվանելով՝ անիծեց. և բերեցին Մովսեսի մոտ։
Եվ նրա մոր անունն էր Սաղամիթ, Դաբրիի դուստրը, Դանի ցեղից։
Եվ նրան բանտ գցեցին, որ դատեն Տիրոջ հրամանով։
Եվ Տերը խոսեց Մովսեսի հետ և ասաց. անիծողին հանե՜ք բանակից դուրս, և լսողները թող իրենց ձեռքերը դնեն նրա գլխին, և ամբողջ ժողովուրդը թող նրան քարկոծի։
Եվ Իսրայելի որդիների հետ կխոսես և կասես նրանց. մի մարդ, որ Աստծուն անիծի, մեղք թող կրի, որովհետև Տիրոջ անունը տվեց. թող մահով մեռնի, ամբողջ ժողովուրդը թող նրան քարկոծի քարերով. լինի պանդուխտ, թե բնիկ, Տիրոջ անունը տալիս՝ թող սատակի։
Եվ Մովսեսը խոսեց Իսրայելի որդիների հետ, և անիծողին բանակից դուրս հանեցին, և ամբողջ ժողովուրդը նրան քարերով քարկոծեց։
Եվ Իսրայելի որդիներն արեցին այնպես, ինչպես Տերը պատվիրել էր Մովսեսին։
Իրավացի է այս դատաստանը այսպես փոխել. եթե մեկը, սատանայից շարժված, իրենց կռվի մեջ հայհոյի Քրիստոսի անունը, կամ խաչը, կամ եկեղեցին, կամ քահանային, կամ մկրտությունը, եթե նա այլազգիներից է, ինչպես և այնտեղ պատահեց, արժան է սպանել՝ քարկոծելով, թե այլ կերպ. իսկ եթե քրիստոնյա են՝ թող մահվան դատաստան լինի՝ պատահածը քննելով։
[ՁԹ]
ԱՆԱՍՈՒՆ ՍՊԱՆՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ ով խփում է անասունին՝ թող անձ տուգանք տա անձի դիմաց։
Իր ակնհայտ տեսությամբ այս աստվածային դատաստանը թող մեզ մոտ էլ մնա։
Սակայն դատաստան է կոչվում, որովհետև պետք է քննվի՝ նախանձո՞վ է խփել, թե՞ պատահմամբ, և այսպիսի այլ բաներ։
[Ղ]
ՀՈՂ ՎԱՃԱՌՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ԳՆՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե քո եղբայրը, որ քեզ հետ է, աղքատանա և իր կալվածքներից վաճառի, թող գա նրա մերձավոր փրկագնողը և փրկագնի իր եղբոր վաճառածը։
Իսկ եթե որևէ մեկը մերձավոր փրկագնող չունենա, բայց ինքը ձեռնհաս լինի և իր փրկագնի համար բավականաչափ գտնի, թող հաշվի իր վաճառքի տարիները և մնացածը հատուցի այն մարդուն, ում վաճառել է, և թող վերադառնա իր կալվածքին։
Իսկ եթե նրա ձեռքում բավականաչափ չգտնվի նրան հատուցելու համար, թող նրա վաճառածը լինի այն մարդունը, ով ձեռք է բերել այն, մինչև իր թողության տարին, և թող թողության տարում դուրս գա և ետ վերադառնա իր կալվածքին։
Ըստ Ավետարանի հրամանների, Տիրոջից ամեն ինչում, նույնպես և դատաստանի գործերում առավելություն է հրամայված։
Եվ որովհետև հիմա ո՛չ առավելությամբ, ո՛չ էլ հավասարությամբ ենք վարվում, մենք պետք է փրկագնի տակ լինենք։
Եթե աղքատության պատճառով իր կալվածքից վաճառում է, թող իր ազգատոհմից փրկագնի տակ լինեն մինչև յոթ տարի։
Ըստ Օրենքի դրեցինք յոթ տարին, բայց արժան է ավելացնել որքան կարելի է, որովհետև ըստ Օրենքի ազատ չի թողնում, ինչը պատշաճ էր Օրենքի նման ազատ թողնել։
Իսկ եթե յոթ տարում չկարողանա փրկագնել, թող այդժամ վաճառքը հաստատվի։
Իսկ եթե վաճառքը այլ պատճառով է, թող նույն տարում հաստատվի։
[ՂԱ]
ՏՈՒՆ ՎԱՃԱՌՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ԳՆՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եթե մեկը պարսպապատ քաղաքում բնակության տուն վաճառի, թող նրա փրկագնի իրավունքը լինի մինչև իր վաճառքի տարվա օրերի լրանալը. թող նրա փրկագինը օրերով հաշվված լինի։
Իսկ եթե չփրկագնվի, մինչև նրա ամբողջ տարին լրանա, թող պարսպապատ քաղաքում եղող տունը հաստատվի իր ձեռք բերողին՝ հաստատությամբ, իր սերունդների համար, և թող թողության տարում էլ դուրս չգա։
Եվ փարթամների վաճառքը, եթե ինչ-որ աղքատների վաճառում են պայմանով, ողորմության համար պետք է վերադարձնել՝ ըստ պայմանի։
Իսկ ավաններում եղող տները, որոնց շուրջը պարիսպ չկա, թող երկրի արտերի հետ հաշվվեն, և միշտ փրկագնի տակ լինեն, և թողության տարում դուրս գան։
Եվ այս դատաստանը այսպես ընդունենք. որովհետև թեև մեզ մոտ թողության տարի չկա, սակայն փրկագնի տարիները հաստատուն պահենք՝ առավելությունից պակասած լինելով. նույնպես և՝ օրերը։
[ՂԲ]
ՏՈՒՆ ԵՎ ԱԳԱՐԱԿ ՎԱՃԱՌՈՂ ԵՎ ԳՆՈՂ ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ ղևտացիների քաղաքներում այն տները, որ նրանց կալվածքների քաղաքներում են, թող միշտ փրկագնի տակ լինեն ղևտացիների մեջ։
Եվ ով ղևտացիներից փրկագնի, թող նրանց կալվածքների քաղաքների տների վաճառքը դուրս գա թողության տարում, որովհետև ղևտացիների քաղաքների տները Իսրայելի որդիների մեջ նրանց կալվածքներն են։
Եվ նրանց քաղաքների համար առանձնացված ագարակները թող չվաճառվեն, որովհետև դա նրանց հավիտենական կալվածքն է։
Պետք է այս դատաստանն էլ այսպես հասկանալ. որ քահանաները թող իշխանություն ունենան իրենց բնակության տունը վաճառելու քահանաներին, և թող միշտ փրկագնի տակ լինեն, աշխարհականների վաճառքից ավելի առավելությամբ։
Եվ եկեղեցիների համար առանձնացված ագարակներն ու այլ ստացվածքները թող չվաճառվեն, որովհետև դա նրանց հավիտենական կալվածքն է։
Այսպես թող լինի և այս իրավունքը, թեև մեզ մոտ թողության տարի չկա։
Նաև այս բոլոր դատաստաններում փրկագնելիս թող ձեռք բերողի ծախսերը հաշվի առնվեն։
[ՂԳ]
ՋՐԱՂԱՑՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ աղքատության պատճառով վաճառված ջրաղացները թող մեկ տարի փրկագնի տակ լինեն իրենց և ազգականների համար, իսկ այլ կերպ (վաճառվածը)՝ թող նույն տարում հաստատվի։
[ՂԴ]
ԱՆԱՍՈՒՆՆԵՐԻ ՎԱՃԱՌՔԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ չորքոտանիներ վաճառողը թող երեք վկաների առաջ սա հաստատի, որ գողոն չէ, ոչ հնակաղ է, ոչ հնահազ, ոչ գիշերակույր, ոչ էլ կամրջի վրայով չանցնող, և ոչ էլ ոտքերով հարվածող։
Բեռնակիրների մեջ սրանցից որևէ մեկը գտնվելիս, բացի գողոնից, թող մինչև մեկ տարի ետ վերադարձվի, կամ գինը ըստ արժանվույն իջնի, կամ տիրոջը հաստատվի։
Իսկ գողոնը թող ամեն ժամանակ ետ վերադարձվի. և եթե հայտնվի՝ առաջին տերը թող առնի, իսկ գնողը գինը թող վաճառողից առնի։
Իսկ սրանից դուրս պատճառների համար՝ թող մինչև յոթ օր փորձվի, վճիռը կտրվի, և եթե ետ չվերադարձնի՝ թող վաճառքը հաստատված լինի։
Իսկ վաճառողի համար թող նույն սահմանը մնա՝ ըստ արժանվույն վաճառել։
Եվ մյուս վաճառքներում էլ նույն սահմանը պետք է պահել, ինչպես վաճառողի, այնպես էլ գնողի համար։
[ՂԵ]
ԵԶՆԵՐԻ ՎԱՃԱՌՔԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ եզներ վաճառողները թող երեք վկաներով սա էլ հաստատեն, որ փորձված է հերկում, սայլում և կալում, և որ ոչ հնակաղ է, ոչ հնահազ, ոչ գիշերակույր և հարվածող, և ոչ էլ գողոն։
Թող մինչև մեկ տարի դրանց փորձի համար ետ վերադարձվի, իսկ գողոնը՝ ամեն ժամանակ, և մյուս բաներում թող յոթ օր փորձվի։
Իսկ մյուս թերությունների համար՝ թող ետ վերադարձվի, բացի լծից, հերկից, սայլից և կալից, որոնց փորձը նախապես անհայտ է։
[ՂԶ]
ԿՈՎԻ ՎԱՃԱՌՔԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Նույնպես և կով վաճառելու դեպքում թող մյուս բաները վկաներով հաստատի, ինչպես նաև սա, որ իր տեսակի համաձայն ամեն տարի ծնում է, և սրանց համար թող մեկ տարի ետ վերադարձվի. ըստ արժանվույն գինը հաստատելով կամ տիրոջը մնալով։
Իսկ մյուս բաներում թող յոթ օր փորձվի։
[ՂԷ]
ՄԵՂՈՒՆԵՐԻ ՎԱՃԱՌՔԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ աշնանը վաճառված մեղուների վաճառքը թող հաստատվի ըստ նրանց ունեցած մեղրի։
Իսկ եթե ըստ կարիքի անկշիռ վաճառվի, կամ նույն փեթակով կշռվի, և դուրս տանելով պակաս գտնվի, թող կշիռը լրացվի վաճառողից, իսկ եթե ոչ՝ թող այդ խաբուսիկ վաճառքը չլինի։
Իսկ ավելի գտնվածը, եթե ո՛չ շատ է, ո՛չ էլ խաբեությամբ, թող ետ չվերադարձվի, որովհետև դրա հույսով է գնում։
Եվ գարնանը սերմանոց վաճառելու և մեղվանոցում դնելու դեպքում թող մինչև տասը կամ քսան օր փորձվի. թող վճիռը վկաներով հաստատվի, որ եթե մտնելն ու ելնելը ուղիղ ցույց տրվի, թող վաճառքը հաստատվի։
Իսկ եթե վճռի օրերում թյուրության, զոդության և առաջնորդի մահվան կասկած լինի, թող վաճառողին ետ վերադարձվի։
Կասկածի օրերն անցնելուց հետո՝ այդպիսի վնասը թող գնողինը լինի։
Կերակրից սատկածը և տարվա ընթացքում անպտուղ եղածը թող գնողինը լինի։
[ՂԸ]
ԱՄԱՆՆԵՐԻ ՎԱՃԱՌՔԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ վաճառված և գնված կարասը թող հաստատվի, երբ լցված և ամբողջ զարկված՝ մեկ տարի գինի պահի։
Իսկ եթե թրծումից ճաքելու կասկած լինի, և գինին կորցնի, կարասը սարքողը թող ոչ միայն կարասն առնի, այլև վնասի կեսը տուգանք տա։
Իսկ եթե ճաքելու կասկած չլինի, և կասկածը թաղելիս եղավ, թող վաճառողն անտույժ լինի։
Իսկ եթե դրանում երկբայեն, վաճառողը թող միայն ամանը տուգանք տա։
Դա թող այդպես լինի փոքր և մեծ (ամանների) դեպքում։
[ՂԹ]
ԱՅԳԻՆԵՐԻ ԵՎ ԱՅԼ ԱՐՄՏԻՔՆԵՐԻ ՊՏՈՒՂ ՎԱՃԱՌՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ԳՆՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Շատերին է պատահում տարվա պտուղները վաճառել և գնել՝ շահի հույսով։
Եթե (բերքը) պակասի, արժան է, որ վաճառողը ամբողջ մայր գումարը պահի՝ ոչ միայն հույսի, այլև աշխատանքի համար։
Իսկ եթե (գնողը) շահի, առանց խաբեության, թող վաճառողը զղջալով ետ չվերադարձնի, որովհետև վաճառքները հաջողությամբ բազմապատիկ շահ են տալիս։
Սակայն փորձի օրերը թող երեք վկաներով տասը օր լինեն. և ավարտը ցույց տրվեց ըստ իրավունքի։
[Ճ]
ՋՐԱՂԱՑՆԵՐԻ ԵՎ ԱՅԼ ԱՅՍՊԻՍԻ ԲԱՆԵՐԻ՝ ԸՍՏ ՄԱՅՐ ԳՈՒՄԱՐԻ ՀԱՏՈՒՑՄԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ այսպիսի բաներ մայր գումարով վերցնելիս՝ թող վկաներով հաստատի։
Շահելը թող տվողի համար անզեղջ լինի, և թող շահի փոխարեն տուգանք չտա։
Եվ ամբողջ սարքավորումը պատրաստելը թող իրենը լինի, և վնասները, որ գործի կարգով են եղել, իսկ անպատրաստությունից եղածները թող վերցնողինը լինեն՝ քարի, նավի, երկաթի և մնացած բոլոր բաների, և գողացվածի համար։
Իսկ այրվածը, եթե տիրոջ պատճառով է՝ թող նրանը լինի, իսկ եթե վերցնողի պատճառով՝ թող նրանը լինի։
Թող դրանով դատվեն և այդպիսի մյուս բոլոր բաները, ինչ էլ որ լինեն։
[ՃԱ]
ՏՂԱՄԱՐԴԿԱՆՑ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԱՆՄԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ մոտեցան Սաղպաադի դուստրերը՝ Ոփերի որդու, Գաղաադի որդու, Մաքիրի որդու, Հովսեփի որդի Մանասեի գնդից։
Եվ սրանք են նրանց անունները՝ Մաաղա, Նուա, Եգղա, Մեղքա և Թերսա։
Կանգնեցին Մովսեսի առաջ, Եղիազար քահանայի առաջ, իշխանների և ամբողջ ժողովրդի առաջ՝ վկայության խորանի դռան մոտ, և ասում են. մեր հայրը մեռավ անապատում, և նա չէր այն ժողովրդի մեջ, որ հավաքվեց Տիրոջ դեմ Կորխի ժողովրդի մեջ, այլ իր մեղքերի համար մեռավ, և նա որդիներ չունեցավ։
Եվ արդ, մեր հոր անունը թող չջնջվի իր ցեղի միջից, որովհետև նա որդի չուներ. տվե՛ք մեզ ժառանգություն մեր հոր եղբայրների մեջ։
Եվ Մովսեսը նրանց դատաստանը մատուցեց Տիրոջ առաջ։
Եվ Տերը խոսեց Մովսեսի հետ և ասաց. ուղիղ խոսեցին Սաղպաադի դուստրերը, անպայման կտաս նրանց ժառանգության կալվածք իրենց հոր եղբայրների մեջ, և նրանց հոր վիճակը կդնես նրանց վրա։
Եվ Իսրայելի որդիների հետ կխոսես և կասես. եթե մի մարդ մեռնի, և որդի չունենա, թող իր ժառանգությունը տա իր դստերը. և եթե դուստր չունենա, նրա ժառանգությունը կտաք նրա հորեղբորը. և եթե նրա հոր եղբայրներ չլինեն, նրա ժառանգությունը կտաք նրա մերձավոր ընտանիքի անդամին. նրա ցեղից թող ժառանգի նրանը։
Եվ թող Իսրայելի որդիների համար այդ լինի դատաստանի իրավունքը, ինչպես Տերը հրամայեց Մովսեսին։
Դատաստանի այս վճիռն էլ թող անլուծելի մնա բոլոր հավատացյալների մեջ, որովհետև այն բոլոր իրավունքները հավաստի գիտողինն է։
Որովհետև որդուն է պատկանում ժառանգ լինել, եթե կա, իսկ եթե չկա՝ դստերը, որ դեռ տանն է։
Իսկ դուրս գնացած և ամուսնացած երկու դուստրը թող մեկ դստեր բաժին առնեն, բայց ժառանգ լինել չեն կարող։
Եվ սա հայտնի է նրանից, որ Սաղպաադի դուստրերին թույլ չտվեցին օտար ցեղի տղամարդկանց լինել, որպեսզի ժառանգությունը օտարներին չանցնի։
Իսկ եթե դուստր չլինի, թող եղբայրը ժառանգի։
Իսկ եթե ամուսնացած դուստրը կամենա իր ծնունդներով և ամուսնով գալ և հայրենիքը ժառանգել, թող նրանցը լինի և ոչ թե եղբորը, և այն էլ, երբ եղբայրը որդի չունի. իսկ եթե չկամենա գալ՝ իր մասն առնելով, թող եղբայրը ժառանգի։
Իսկ եթե եղբայր չլինի, թող հորեղբայրը ժառանգի։
Եվ եթե հորեղբայր չլինի, թող մի այլ մերձավոր ընտանի ժառանգի՝ հոր ցեղից։
Քանի դեռ մերձավոր կա, հեռավոր ընտանիքի անդամին չի հրամայում. և հոր ցեղն է ժառանգ դարձնում, և ոչ թե մոր, մինչդեռ ժառանգ լինելը միայն դստեր վրա կանգնեցրեց։
Իսկ եթե հորեղբորն է հրամայում ժառանգ լինել, հայտնի է, որ եթե հայրը կա, նա է ժառանգում, իսկ մայրը, քույրը և կինը չեն ժառանգում, այլ մասեր են առնում, ինչպես և ցույց է տրվում. կնոջը՝ մեկ դանգ, քրոջը՝ մեկուկես դանգ, և մորը՝ երեք թասու։
Իսկ մերձավոր ընտանի ենք համարում նրանց, որոնց մերկությունը Օրենքը հրամայում է մինչև չորրորդ սերունդը չբացել՝ կին առնելիս. սա ժառանգավորների համար էլ պետք է պահել։
Իսկ դրանից հետո ժառանգ չեն, այլ ժառանգությունը թող դատավորների բաժինը լինի, ինչպես ցույց է տրված նրանց կարգադրություններում։
Իսկ համամայր չեղող եղբայրը թող համահայր և համամայր եղբայրների հետ ժառանգի կես դանգ պակաս։
Սա և Աբրահամ նահապետը ցույց տվեց, որովհետև իր ամբողջ ունեցվածքը տվեց իր որդի Իսահակին, իսկ հարճերի որդիներին պարգևներ տվեց և արձակեց նրանց։
Եվ եթե մեկն ասի. այստեղ՝ օրհնության պսակ է, իսկ այնտեղ՝ Քետուրան՝ երկրորդ կին, սակայն այնտեղ՝ տուրքեր են, իսկ այստեղ թող ժառանգություն լինի, ցույց տրվածների համաձայն, մի փոքր պակաս. և Օրենքում անդրանիկին երիցության պատիվ տրվեց։
Այս օրինակով թող լինեն և հորեղբայրները։
Աստվածային օրենքների այս դատաստանով հանդիմանվում են մահմեդականների դատաստանները, որովհետև հայրերի դուստրերին ժառանգ չեն դարձնում, այլ ընտանիքի անդամների հետ բաժին են տալիս, որոնց չպետք է հետևել, այլ անվրեպ՝ աստվածային դատաստանների իրավունքներին։
[ՃԲ]
ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԱՆՄԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵՐԲ ՈՐԴԻՆԵՐ ԵՎ ԴՈՒՍՏՐԵՐ ԿԱՆ
Նախ այն ասենք, որ երկու դուստրը թող մեկ որդու բաժին առնեն։
Եվ սա վկայված է կանոններում և Օրենքում այսպես է նշանակված։
Տերը խոսեց Մովսեսի հետ և ասաց. խոսի՛ր Իսրայելի որդիների հետ և կասես նրանց. ով ուխտ անի՝ իր անձի գինը տալ Տիրոջը, արուի գինը թող լինի քսան տարեկանից մինչև վաթսուն տարեկան, թող նրա գինը լինի հիսուն երկդրամյան արծաթ՝ ըստ սրբության սիկղի, և իգինը թող լինի երեսուն երկդրամյան։
Իսկ եթե հինգ տարեկանից մինչև քսան տարեկան՝ թող արուի գինը լինի քսան երկդրամյան, իսկ իգինը՝ տասը երկդրամյան։
Նաև կազմության մեջ է երևում, որ էգը ծննդաբերության ժամանակ կրկնակի օրերի կարիք ունի, քանի որ թերին կողից վերցվեց. և անունն իսկ նշանակում է, որ «կին»-ը մարմնի կեսի համաձայն է անվանվում։
Եվ թեև այս մեկ պատվերում իգի գինը կրկնակիից հինգով ավելի է՝ տարիքի կատարելության կամ կարգերի կարիքների պատճառով, սակայն ըստ կազմության մյուսում ցույց տրվեց, որ արուինը կրկնակի է։
Դրանցից հաստատվում է, որ ժառանգության մեջ երկու դուստրը մեկ որդի է։
Բայց պետք է իմանալ նաև այն, որ երկու դուստրը մեկ որդի են (համարվում), երբ ամուսնացած են, բայց ոչ նա, որ տանն է, որովհետև ժառանգ հրամայվեց, որից հայտնի է, որ որդու բաժին է առնում. իսկ մյուսները՝ դուրս գնացածները, եղբոր կեսն առնելով, նույնպես եղբայրներին հավասար են գտնվում, ըստ Տիրոջ հրամանի՝ եթե որդի չլինի, դուստրը թող ժառանգի։
Բայց սա դատվեց ըստ կազմության, որ երկու դստերը պետք է մեկ եղբայր համարել, և ըստ Տիրոջ հրամանի ցույց տրվեց, որ տանը եղողը ժառանգ է՝ որդու նման։
Բայց կարելի է սա էլ ըստ հաճույքի ընտրել, թե բոլո՞ր դուստրերից երկուսին պետք է մեկ համարել, թե՞ դուրս գնացածներին։
Բայց ինձ այսպես է թվում, որ տնից բաժնով դուրս եկածը և ամուսնացածը, երկուսը մեկ լինելով, եղբոր հետ հավասար բաժին է առնում իր կրկնակի բաժնով, իսկ նա, որ տանն է, հորը ժառանգում է եղբայրներին հավասար։
Սրանով հաստատվում է, որ հոր ժառանգությունը որդիների և դուստրերի համար հավասար է, ինչպես որ Աստված էլ արքայության ժառանգությունը տղամարդկանց և կանանց հավասար տվեց։
Սակայն եկեղեցու կարգերի ավանդապահները տղամարդիկ են և ոչ թե կանայք. նույնպես, թեև քույրերը եղբայրների հետ ժառանգության բաժնեկիցներ են, բայց ժառանգապահներ չեն, երբ եղբայրներ կան։
Եվ եթե հայրը կա, միայն կինը թող մաս առնի, և ո՛չ մայրը, ո՛չ էլ քույրը, իսկ եթե չկա՝ թող մայրն ու քույրը բաժին ստանան։
Իսկ դստեր որդին ո՛չ ժառանգում է, ո՛չ էլ մաս առնում, բացի եթե (պապը) ողջ եղած ժամանակ գրով ժառանգ դարձնի, որովհետև իր սերմը դուստրն է և ոչ թե դստեր որդին։
Նույնը թող լինի և խորթի համար, սակայն իշխանություն ունի կենդանության օրոք նրան ժառանգ դարձնելու, եթե կամենա, իբրև օտարի. և եթե խորթ հոր տանն աշխատել է, թող իբրև վարձկան վարձ առնի և ոչ թե մաս. նույնպես և՝ թոռը. որովհետև առաքյալն էլ նրանց որդիների հետ չի հաշվում՝ ասելով՝ խորթեր եք և ոչ թե որդիներ։
Իսկ եթե մեկը կանոններից սրան հակառակ բան դնի, որ նրանց ծնունդներին, իբրև որդիների, հրաժարեցնում է խնամիությունից, թող իմանա, որ ընտանեկանությունը եղավ մոր հետ պսակով, և ամուսնությունը խափանվում է, բայց որովհետև հոր սերմը չէ, չի ժառանգում. որովհետև եթե Աբրահամն իր ծնունդներին էլ ժառանգ լինելու արժանի չդարձրեց, որչա՞փ ավելի օտար ծնունդը։
Նաև ո՛չ մոր եղբայրը, ո՛չ նրա որդին, ո՛չ քրոջ որդին, ո՛չ մորաքույրը և նրա որդին, կամ հորաքույրը ո՛չ ժառանգում են, ո՛չ էլ բաժին ստանում, բացի եթե նախապես ձեռք բերի։
Իշխանություն ունի նաև ծառաներին ժառանգ դարձնելու, եթե կամենա, ինչպես եպիսկոպոսների կանոններում ցույց տվեց՝ գուցե ծառաներ է ձեռք բերել, հայտնի է, որ ժառանգներ, որոնց ասաց ունեցվածքը թողնել։
Իսկ երբ ժառանգում է դուստրը, որ տանն է, հորեղբայրը և նրա որդիները չեն կարող ժառանգել և ոչ էլ բաժին ստանալ. իսկ եթե (դուստրը) ամուսնացած է և ժառանգ է գալիս, հորեղբայրը թող մեկ դանգ մաս առնի, բայց ոչ նրա որդին, բացի եթե պատահի, որ հայրերի ժառանգության համար դատաստան լինի։
Իսկ եթե չլինեն որդիներ և դուստրեր, մինչև չորրորդ սերունդը թող հոր կողմից ժառանգեն, իսկ ուրիշները՝ այլևս ոչ, և ոչ էլ մոր տոհմից։
[ՃԳ]
ԿԱՆԱՆՑ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԱՆՄԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ մեռած կանանց համար թող նույն դատաստանը լինի, ինչ տղամարդկանց համար՝ մահից հետո. եթե որդիներ և դուստրեր չլինեն, կարծես որդիներ և դուստրեր է ծնել, և նրանք մեռել են, և եթե ի բնե անժառանգ է, կամ պսակից շուտ է վախճանվել կուսությամբ, սակայն այդ բաներում դատաստանը տարբեր է։
Արդ, տղամարդկանց նմանությամբ, եթե որդի կա, թող նա ժառանգի մորը, իսկ եթե չկա՝ դուստրը, և եթե դուստր չկա՝ եղբայրը, և եթե եղբայր չկա՝ հորեղբայրը, և եթե հորեղբայր չկա, հոր ցեղից է ժառանգում մինչև չորրորդ սերունդը։
Իսկ եթե հայրը կա, հայրն է ժառանգում, և մյուսները՝ միմյանց հավասար են։
Իսկ եթե մայրը ծնունդներ ունի, ամեն ինչ նրանցն է, ինչպես և հոր ժառանգությունը։
Իսկ եթե մանուկը մեռնի, ժառանգությունը հորն անցավ, և չի վերադառնում մորը իբրև ժառանգություն։
Իսկ եթե մայրն էլ մեռնի, և մոր հայրը կա, ժառանգությունը թող երկուսինը լինի՝ մանկան հորը և մանկան մոր հորը. նախ նրա հոգու համար պատշաճը տալով՝ թող երկու բաժանվի։
Իսկ եթե ի բնե անժառանգ է, ժառանգությունը թող հորը լինի, և եթե հայր չկա՝ թող մյուս ժառանգավորներինը լինի, ինչպես ցույց է տրված։
Իսկ ամուսնուն թող մեկ դանգ լինի՝ միասին կենակցելու համար։
Իսկ եթե միավորված չէին, և կինը մեռնի, թող ամուսնուն կնոջից ոչինչ չլինի, որովհետև ինչպես չի տիրել նրա մարմնին, այնպես էլ չի տիրում նրա ունեցվածքին։
Նույնը թող լինի և կնոջ համար։
Իսկ եթե ամուսնացել է, թեկուզ կարճ ժամանակով, նույնպես թող ամուսնուն մեկ դանգ լինի։
Եվ ինչպես որդին հորը ժառանգելիս մայրը մեկ դանգ է առնում, այնպես էլ որդին մորը ժառանգելիս հայրը թող մեկ դանգ առնի։
[ՃԴ]
ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ՈՒՆԵՑՎԱԾՔԸ ԲԱԺԱՆԵԼՈՒ ԱՐՎԵՍՏԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Բաժանման արվեստի համաձայն ժառանգությունը այսպես ուղիղ կբաժանես։
Ամբողջ ունեցվածքը մեկ դահեկան կհամարես, իսկ դահեկանը՝ վեց դանգ։
Եվ եթե մեկ որդի լինի և մեկ դուստր, որ տանն է, երկու մասի կբաժանես. երկուսուկես դանգը՝ եղբորը, նույն մասը՝ քրոջը, և մեկ դանգը՝ մորը։
Իսկ եթե քույրերն ամուսնացած են, երկուսին մեկ եղբայր կհամարես և երկուսուկես դանգը կտաս եղբորը, երկուսուկես դանգը՝ երկու քույրերին, և մեկ դանգը՝ մորը։
Իսկ եթե մեկ եղբայր լինի և մեկ ամուսնացած քույր, թող եղբորը լինի կես դահեկան և չորս գարի, քրոջը՝ մեկուկես դանգ և երկու գարի, և մեկ դանգ՝ մորը։
Իսկ եթե երկու եղբայր լինի և մեկ քույր, որ տանն է, թող մի եղբորը լինի մեկուկես դանգ և երկու գարի, նույնչափ՝ մյուս եղբորը, նույնքան՝ քրոջը, և մեկ դանգ՝ մորը։
Իսկ եթե քույրն ամուսնացած է, թող մի եղբորը լինի երկու դանգ, երկու դանգ՝ մյուս եղբորը, մեկ դանգ՝ քրոջը, և մեկ դանգ՝ մորը։
Իսկ եթե մայր չլինի, թող միայն իրենց միջև բաշխվի. երկու դանգ և մեկ թասու և մեկ գարի և գարու չորս դանգ և գարու երեք թասու՝ մի եղբորը, նույնպես՝ մյուս եղբորը, և մեկ դանգ և երկու գարի և գարու երկու դանգ և գարու կես դանգ՝ քրոջը. քրոջը գարու կես թասու ավելի է։
Եվ սա ցույց տվեցինք հայտնի դարձնելու համար, որ դատաստանը իրավացին և արդարն է խնդրում։
Իսկ եթե երեք եղբայր լինի և մեկ քույր, յուրաքանչյուր եղբորը՝ մեկուկես դանգ և երկուսուկես գարի, և քրոջը՝ երեք թասու և մեկուկես գարի։
Եվ քրոջը գարու մեկուկես դանգ ավելի է։
Որովհետև եթե կամենաս, այդպես թույլ մասին կթողնես այդ քիչ ավելին, իսկ եթե ոչ՝ դա էլ կհավասարեցնես։
Իսկ եթե չորս եղբայր լինի և մեկ քույր, յուրաքանչյուր եղբորը՝ մեկ դանգ և մեկ թասու և մեկ գարի, և քրոջը՝ կես դանգ և կես թասու և կես գարի։
Իսկ եթե հինգ եղբայր լինի և մեկ քույր, յուրաքանչյուր եղբորը թող լինի մեկ դանգ և մեկ գարի, և քրոջը՝ կես դանգ և մեկ գարի. այստեղ էլ քրոջը կես գարի ավելի է լինում։
Իսկ եթե վեց եղբայր լինի և մեկ քույր, յուրաքանչյուր եղբորը թող լինի երեք թասու և երկու գարի, և կես դանգ՝ քրոջը. այստեղ էլ քրոջը կես գարի ավելի է։
Այս օրինակով կբաժանես և մյուսները, որքան էլ լինեն։
Նույնպես կբաժանես և մոր ժառանգությունը։
Իսկ եթե վեց քույր լինի և մեկ եղբայր, ժառանգությունը թող չորս մասի բաժանվի. վեց քույրը թող երեք եղբայր լինեն։
Այս օրինակով թող լինեն և մյուսները։
Եվ եթե մայր լինի՝ դա էլ ցույց տրվեց, եթե ոչ՝ դա էլ։
Եվ եթե քույրը տանն է, կամ եթե ամուսնացած է, թող դատաստանն էլ հաստատվի ըստ նրանց տարբերության, որովհետև սրա համար էլ քիչ նշան տրվեց։
Որից թող մեկը գտնի արժանը և լրացնի պակասը, և թող որևէ պախարականք չդնի, որովհետև մեր կարողությամբ այդքանն իմացվեց։
[ՃԵ]
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻՆ ԵՎ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԻՆ ԱՐՀԱՄԱՐՀՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ եթե դատաստանում որևէ բան քեզ համար դժվար լինի՝ արյան և արյան միջև, դատաստանի և դատաստանի միջև, գրգռության և գրգռության միջև, հակառակության և հակառակության միջև, դատաստանի գործ քո քաղաքներում, վեր կենալով կգնաս այն տեղը, որ Տերը՝ քո Աստվածը, կընտրի, որ իր անունը այնտեղ տա։
Եվ կգնաս ղևտացի քահանաների մոտ և այն դատավորի մոտ, որ կլինի այն օրերում, և քննելով քեզ կպատմեն դատաստանը։
Եվ կանես այն հրամանի համաձայն, որ քեզ կպատմեն նրանք, ովքեր կլինեն այն տեղում, որ Տերը՝ քո Աստվածը, կընտրի. և շատ զգուշացի՛ր ամեն ինչում անել այնպես, ինչպես քեզ օրենք կտրվի։
Ըստ Օրենքի և ըստ դատաստանի, որ քեզ կասեն, կանես և չես շեղվի այն խոսքից, որ քեզ կպատմեն, ո՛չ աջ և ո՛չ ձախ։
Եվ այն մարդը, ով հպարտությամբ կանի՝ չլսելով քահանային, որ կկանգնի Տիրոջ՝ քո Աստծու անունով պաշտելու, կամ դատավորին, որ կլինի այն օրերում, այն մարդը թող մեռնի։
Տե՛ս, որ քահանաներին և դատավորներին արհամարհողներին հավասար ցույց տվեց, որովհետև Օրենքի և դատաստանի զորությունը մեկ է, և նրանց պարտավորությունը մահն է, որովհետև նրանց չանսալը ուրիշ բան չէ, եթե ոչ անհնազանդություն Աստծուն. և արյան դատաստանը հայտնի է։
[ՃԶ]
ԺՈՂՈՎՐԴԻՑ ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ՍՏԱՑԱԾ ՀԱՍՈՒՅԹՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Եվ սրանք են քահանաների իրավունքները ժողովրդից, որոնք զոհ են մատուցում. լինի արջառ, թե ոչխար՝ թող քահանային տա ազդրը, ծնոտները և խախացոցը։
Եվ քո ցորենի ու գինու և քո յուղի պտուղները, և քո հոտերի խուզի պտուղները կտաս նրան։
Որովհետև նրանց ընտրեց Տերը քո բոլոր ցեղերից՝ կանգնելու Տիրոջ՝ քո Աստծու առաջ, պաշտելու և օրհնելու նրա անունով, նաև նրա որդիները՝ բոլոր օրերում։
Այս իրավունքները հիմա հավատացյալները չեն պահում, որ պետք էր Օրենքից ավելացնել, որովհետև ընդհանուր մատաղի համար օրենք է դնում իբրև մյուս պտուղների համար, քանի որ այդ խոսքը մատաղների ընծաների մասին չէ։
Եվ դա դրեցինք (ցույց տալու համար), որ ըստ դատաստանի իրավունքի է, որ քրիստոնյաներն էլ այդ բաներով պատվեն քահանաներին։
[ՃԷ]
ԲՈԼՈՐ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
Մի՛ փոխիր քո ընկերոջ սահմանները, որ քո հայրերը հաստատեցին քո ժառանգության մեջ, որ կժառանգես այն երկրում, որ Տերը՝ քո Աստվածը, քեզ ժառանգություն կտա։
Այս խոսքը արտերի և այլ բաների մասին է ասում. հրամայում է եղբայրների, ազգականների և օտարների հետ իրավամբ վարվել։
Ժառանգության այն սահմանը, որ հորից ունի, չպետք է փոխի՝ ընկերոջինը հափշտակելով, բայց եթե նախապես զրկված է, թող դատ վարի։
Իսկ ճշմարտությամբ հորից ստացած ժառանգությունը իրավացի չէ հոր մահից հետո զղջումով փոխել այլ ժառանգակիցների հետ։