Read in the reader, with word lookup
Դատաստանագիրք, Բ խմբագրություն · 1/2
Թարգմանությունը՝ Նախագիր · մեքենայական (GPT-6), դեռ չխմբագրված · CC BY-SA 4.0
Նախադրություն
[Ա]
ԱՌԱՋԻՆ ՆԱԽԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ, ՈՐ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ ԳՐՔԻ ՍԿԻԶԲՆ Է։
Ա. գլուխ, որը պատասխան է նրանց, ովքեր մեզ պախարակում են՝ ասելով, թե դատաստան չունենք։
Պատրաստվելով գրել դատաստանների գիրքը՝ նախ պատասխանենք նրանց, ովքեր պախարակում են Քրիստոսի օրենքները՝ ասելով, թե դրանցում դատաստան չկա, որովհետև շատերն են գովում այլազգիներին, կարծես նրանք արդար դատաստան ունեն։
Իսկ նրանք, ովքեր այդպես են ասում, իրենք են գայթակղվել և իրենց պարզամտությամբ ուրիշներին էլ են գայթակղեցնում։
Նրանց առաջին պատասխանն այսպես տանք. Աստված ի սկզբանե մարդկային բնության մեջ սահմանել է իրավացին ընտրելու կարողությունը. դրա համար հեթանոսների իմաստունները սահմանել են, թե ով անարգում է աստվածներին, թող մահվան դատապարտվի, իսկ ով հարվածում է իր հորը՝ թող նրա ձեռքը կտրեն։
Բայց Մովսեսի օրենքն ավելի խիստ է վարվել՝ պատճառը վերցնելով բնական օրենքներից, թե ով անարգում է հորը կամ մորը, թող մահվան դատապարտվի։
Մեր Տիրոջ Ավետարանը բնական օրենքի և Մովսիսական օրենքի լրումն է, դրա համար էլ հրամայում է՝ լսել եք, թե ինչ ասվեց առաջներին, բայց ես ձեզ ասում եմ այսինչը։
Որովհետև Օրենքն ու Ավետարանը հիշեցնում են բնական օրենքները, բայց չեն վերացնում ազատ կամքը՝ ասելով՝ սիրիր քո ընկերոջը, ինչպես քո անձը, քանի որ բնական է անձի հանդեպ սերը ճանաչելը։
Եվ երկրորդը, ավելի ճիշտ՝ առաջինը, աշակերտությունն ու մյուս բարի գործերը կամքին են ապավինում, որով հաստատվում է, որ մեր կամքով է, որ յուրաքանչյուր մարդու հետ արդար վարվենք. և այդ պատճառով էլ Ավետարանը սկզբում գրով չավանդեցին, այլ խոսքով։
Եվ երկրորդ՝ Քրիստոս եկավ մարդկանց օրենքները կատարելագործելու և չկամեցավ անկատարների նման դատաստանը գրով տալ, ինչպես որ ճանապարհին խրատում է հաշտվել հակառակորդի հետ, որպեսզի դատավորի դատաստանին չմատնվի։
Եվ երբեմն անիրավ դատավորի առակով հայտնի դարձրեց, որ ամեն ինչ պետք է վճարել մտքի խղճով, որին դատավոր կոչեց. նույնը և դատաստանի գործերի համար։
Նույնը ցույց տվեց նաև անիրավ տնտեսի առակում. թեև սկզբում նրան անիրավ կոչեց, հետո զղջման համար գովեց, որով նա դատաստանի ատյան չմտավ հաշիվ տալու. ասելով՝ տո՛ւր քո տնտեսության հաշիվը, ցույց տվեց, որ դատաստան լինելն անհրաժեշտ է, իսկ գովելով՝ սովորեցրեց, որ հնարավոր է դատաստանի կարիք չունենալ։
Այդ պատճառով հրաժարվեց դատաստան անել նրա համար, ով աղաչեց իրեն՝ ասելով՝ ասա՛ եղբորս, որ ժառանգությունը բաժանի ինձ հետ, կարծես երկու պատճառ ունեք՝ բնությունից և օրենքից, ուրեմն ինչո՞ւ եք ուրիշների դատաստանի կարիքը զգում։
Դրանից առաքյալը սովորեց՝ ասելով՝ քանի որ ձեր մեջ դատաստաններ կան, ինչո՞ւ դուք ինքներդ չեք զրկվում և նեղվում, այլ դուք եք զրկում և նեղում, և այն էլ՝ եղբայրներին։
Երրորդ՝ չկամեցավ դատաստանը գրով տալ, որպեսզի հարկադրաբար չկանգնենք իրավունքի մեջ, այլ սիրով ու կարեկցանքով ամեն ժամանակ անգիր օրենքներով պահենք արդարությունը։
Չորրորդ՝ որովհետև բավական համարեց Օրենքը, մարգարեներին և Ավետարանը հոգիներում սերմի պես ունենալը և դրանցով դատաստանի իրավունքի մեջ վարվելը։
Հինգերորդ՝ որովհետև Օրենքը, մարգարեներն ու Ավետարանն անփոփոխ են, իսկ դատաստանը հարկադրաբար փոխվում է ազգերի և աշխարհների հետ. դրա համար թույլ տվեց, որ իմաստուններն իրենց փորձով ու ըստ հանգամանքների դատաստան սահմանեն։
Վեցերորդ՝ որովհետև դատաստանի մեջ անպայման երդում է մտնում, իսկ Տերն արգելեց երդումը՝ կամենալով, որ մենք ճշմարիտ հավատացյալ լինենք, որպեսզի այո-ն այո լինի, իսկ ոչ-ը՝ ոչ, այսինքն՝ հա-ն՝ հա, և ոչ-ը՝ ոչ։
[Բ]
Բ. գլուխ։
Թե ինչո՞ւ այժմ կամեցանք դատաստան գրել, կամ ի՞նչ պատճառով մեր միտքը մղվեց դրան։
Թեև ասացինք, որ Տերը մեզ չավանդեց դատաստանը գրով տալ, բայց քանի որ բազմիցս լսեցինք այլազգիներից և քրիստոնյաներից նախատինք, թե Քրիստոսի օրենքներում ընդհանրապես դատաստան չկա։
Իսկ նրանք, ովքեր այդպես են ասում, չգիտեն Սուրբ Գրքի կամքը, որովհետև այս չար կարծիքը երկու վնաս է ծնում՝ կամ կարծել, թե օրենսդիրը տգետ էր, կամ թե չէր կամենում, որ մարդիկ հավասար ապրեն։
Սա մեկ պատճառ է։
Եվ երկրորդ՝ որովհետև մեր բնությունից ունեցած գիտությունը չարությունը մարեց, մեղքը կատարյալ ստեղծվածը անկատար դարձրեց, իսկ սերն ու կարեկցանքը ատելությամբ փոխարինվեցին։
Երրորդ՝ որովհետև այժմ ծուլության պատճառով չեն վարժվում Օրենքին, մարգարեներին և Ավետարանին, որպեսզի դրանց զորությամբ կարողանան ճիշտ դատաստան ընտրել. դրա համար կամեցանք այս դատաստանի գրքով նրանց քնից արթնացնել։
Չորրորդ՝ որովհետև այժմ մեր գիտությունը նվազել է, որով կարող էինք դատաստանը քննել և ընտրել ըստ ժամանակի, ազգերի ու աշխարհների. կամեցանք գրքերից հավաքելով դատաստան գրել, որպեսզի այն անշարժ լինի՝ Օրենքի, մարգարեների և Ավետարանի նմանությամբ։
Հինգերորդ՝ որովհետև այժմ Սուրբ Հոգին այնպես չի ներգործում, ինչպես Սողոմոնի կամ Դանիելի մեջ, կամ ինչպես կորնթացիների և մյուսների մեջ, որպեսզի ճշմարիտ դատաստան անեն, որովհետև Հոգին էր նրանց սրտերում գրված օրենքը, և նրանք դատաստանի գրքի կարիքը չունեին. ինչպես որ առաքյալները չկամեցան Ավետարանը գրով տալ, այլ խոսքով, մինչև որ դրա կարիքն զգացին։
Նույնպես և դատաստանները գրով չավանդեցին, որովհետև հոգ էին տանում առավել մեծ գործերի համար, այլ թույլ տվեցին, որ մարդիկ առաջնորդվեն բնական օրենքներով, քաղաքացիական կրթությամբ և գրքերի զորությամբ։
Բայց այժմ ամեն ինչում մոլորվեցինք. դրա պատճառով հարկադրված եղանք գրել։
Վեցերորդ՝ որովհետև դատաստանի գործն ավարտվում է երդմամբ, իսկ Տերը դա չհրամայեց։
Բայց քանի որ չարությունն աճեց, հավատացյալները երդվում են ոչ միայն դատաստանի ժամանակ, այլև զուր տեղը, հաճախ և ամեն անպետք բանի համար, որով խախտվում է Փրկչի հրամանը. մենք էլ կամեցանք, որ խախտված օրենքն ու կանոնները դատաստանի մեջ հաստատվեն։
Յոթերորդ՝ որպեսզի դատաստանի բացակայության պատճառով չգնան այլազգիների մոտ դատաստանի, ինչպես մարգարեն հանդիմանում է՝ ասելով, թե Իսրայելի մեջ Աստված չլինելու պատճառով գնում եք հարցնելու Ակկարոնի աստված Բահաղ-Ճանճին. առաքյալն էլ հանդիմանում է՝ ասելով, թե եղբայրը եղբոր հետ դատվում է, և այն էլ՝ անհավատների առաջ։
Ութերորդ՝ տեսնում ենք, որ այժմ եպիսկոպոսներից, վարդապետներից, քահանաներից, գլխավոր աշխարհականներից և իշխաններից ոմանք աչառությամբ, կաշառքով և տգիտությամբ խեղաթյուրում են ուղիղ դատաստանը։
Դրա համար քիչ բանով կամեցանք դրոշմել դատաստանի գիրքը, որպեսզի այն այդպիսիներին հանդիմանելու և ուղղելու համար լինի։
Իններորդ՝ որովհետև մարդկային բնությունը միշտ մոռանում է բարին՝ հոգու և մարմնի բազմաթիվ ախտերի պատճառով. և թեև կամենում ենք ուղիղ դատաստան անել, դատելու պահին մոռանալով՝ սխալվում ենք, իսկ հետո զղջալով՝ տարակուսում՝ տանջվելով եղածի կամ չեղածի մասին կասկածներով։
Բայց որպեսզի այդպես չլինի, դատաստանի գիրքը դրեցինք որպես հիշեցում, որպեսզի ամեն ժամ ձեռքն առնելով՝ հիշենք. և մյուս ազգերին ցույց տանք, թե գրավոր դատաստանով ենք առաջնորդվում, որպեսզի նրանք այլևս չկարողանան նախատել մեզ։
Տասներորդ՝ երբ մարդը ստեղծվեց, Աստված նրա մեջ փչեց հոգու շնորհը, և այդ շնորհն աճում էր. իսկ երբ նա մեղքի դարձավ, Աստված ասաց՝ իմ հոգին մարդկանց մեջ թող չմնա, որովհետև նրանք մարմնավոր են։
Ուստի Քրիստոսը, երբ եկավ, մարդկանց տվեց նույն Հոգին և հոգևոր դատաստանը, որ Ավետարանն ու կանոններն են, որովհետև գիտեր, որ մարմնավորները հարկադրաբար մարմնավոր դատաստանով են դատվում։
Բայց քանի որ դարձյալ մարմնին դարձանք, այսուհետև հարկ է գրով ընդունել դատաստանները՝ ընտրելով գրքերից։
Տասնմեկերորդ՝ որպեսզի դատավորները դատաստանի գրքերից իմանան ուղիղ դատաստան անել՝ գիտենալով, որ իրենք էլ են գալու դատաստանի՝ երկնավոր դատավորի առաջ։
Տասներկուերորդ՝ որպեսզի դատաստանի եկողները նույնպես զարհուրեն. որովհետև եթե մարդկանց առաջ չեն կարող սուտը ճշմարիտ դարձնել, թեև շատ խոսքերով ջանում են խաբել դատավորներին, ի՞նչ պիտի անեն երկնավոր դատավորի առաջ, որը տեսնում է ծածուկը, որի առաջ ոչ ոք խաբելով չի կարող արդարանալ, այլ նա ճշմարտությամբ է քննում։
Այս տասներկու գլուխներում պարփակվեց մեր դատաստանի գիրքը գրելու պատճառը՝ սուրբ առաքյալների օրինակով, որոնք Տիրոջից աշխարհի դատավորներ կարգվեցին և հոգով ծնեցին եկեղեցու հայրապետներին ու վարդապետներին՝ եկեղեցու դատավորներին։
Եվ տասներկուսը կատարյալ թիվ համարվեց արտաքին գիտությունների մեջ, որովհետև կազմվում է երկու վեցից. վեցը արարչության օրերի թիվն է, մարմնի շարժման չափն ու մարմնական ներգործության թիվը, և թվաբանական արվեստում էլ ունի բազմաթիվ այլ արժանիքներ։
Այն նաև Իսրայելի տասներկու նահապետների որդիների օրինակն է, որոնց Մովսեսի ձեռքով տրվեցին գրավոր օրենքները։
Դրա համար էլ մեր դատաստանի գրքի ավարտը եղավ այս տասներկու գլուխներով։
Իսկ ի՞նչն էր մեզ այս գործին՝ գրելուն, մղելու պատճառը։
Երկար ժամանակ տարակուսում էի այս հարցերի շուրջ՝ մերոնց և օտարների նախատինքների պատճառով։
Մեզ այս գործին մղեց նաև Սուրբ Գրքի սիրելի աշակերտ Պավղոսը՝ հարկադրող խոսքերով, և ես չկարողացա հանձն առնել՝ պատճառ բերելով իմ տգիտությունն ու մարմնի տկարությունը։
Եվ մտածեցի խնդրել սուրբ վարդապետներից ուրիշ զորավորների, որովհետև շատ էին Սուրբ Գրքի հռչակավոր գիտակները. բայց իմանալով մեր ազգի անհնազանդությունը՝ չկամեցա որևէ մեկին հարկադրել։
Սակայն զարմանում էի, թե ինչպես առաքյալներն ու հռչակավոր սրբերն անփույթ մնացին այսպիսի մեծ գործի հանդեպ. և մտածեցի, թե դա եղավ ժամանակի զբաղվածության կամ հալածանքների պատճառով, կամ որովհետև ոչ ոք չխնդրեց, իսկ նրանք անձամբ չկամեցան անել՝ վախենալով նախատողներից, կամ էլ ուրիշ ազգերի ծառայության տակ լինելով՝ բավարարվում էին նրանց դատաստանով. որովհետև մեր ժամանակում էլ այս բոլոր պատճառները կան։
Բայց այս գիրքը գրելու պատճառ եղավ Աղվանից կաթողիկոս Տեր Ստեփանոսի՝ մեկ և երկու անգամ մեզ հարկադրելը. իսկ ես պատճառաբանեցի իմ անձի տկարությունն ու տգիտությունը։
Երբ նա ավելի ստիպեց, հանձն առա՝ մոռանալով իմ տկարությունը, որովհետև գիտեի, որ պետք է հնազանդվել հոգևոր հրամանին։
Որովհետև եթե խորհուրդը Աստծուց է, նրա իմաստությամբ կկատարվի՝ լավ է, իսկ եթե ոչ՝ սա պատճառ թող լինի, որ ուրիշ ավելի կատարյալ մարդիկ շարժվեն այս գործին և ավարտին հասցնեն. որովհետև սկզբից ի վեր բոլոր արհեստներն ու գործերը մեկից չեն սկսվել ու նրա կողմից ավարտվել, այլ շատերի մասնակցությամբ, քանի որ առանձին գտածները միավորվելով ստեղծել են արհեստը։
Դարձյալ մտածեցի, որ մտնելու եմ Քրիստոսի անկաշառ և անողոքելի ատյանը, և պարտավոր եմ իմ ձեռքով գրել գալիք դատաստանի օրինակը։
Եվ այժմ թող ոչ ոք չպախարակի ասվածը. եթե մեկը տխմար է՝ թող սովորի, իսկ եթե կատարյալ է՝ թող ինքն իր մեջ լրացնի պակասը. երկուսի կամքն էլ սիրով պատրաստ ենք ընդունելու։
[Գ]
Գ. գլուխ։
Գրքերի զորության մասին համառոտ օրինակ և աղերսանք Աղվանից կաթողիկոս Տեր Ստեփանոսին։
Աղաչում եմ քեզ, Աղվանից տան եկեղեցիների պատվական գլուխ, զուր և թեթև գործ մի՛ համարիր հոգևոր պարտականությունը, որ դրել ես։
Որովհետև պարտավոր ենք քեզ համառոտ ցույց տալ, թե ինչ զորություն ունի այն գիրքը, որին ձեռնամուխ ենք լինում. դատաստանի գիրքը կանոնների նմանություն ունի, և պետք է այն ու կանոնները համեմատենք, որպեսզի նմանությունը երևա։
Եվ այսպես, նրանք նման են միմյանց. կանոնները հոգին ուղղելու համար են, իսկ դատաստանը՝ մարմինը. և թեև միմյանցից բաժանված են, շատ հարցերում միավորվում են. ինչպես հոգին ու մարմինը, որ բնությամբ երկու են և անխառն, բայց միմյանց հետ միավորվելով՝ մեկ են դառնում և շատ գործեր միասնական կամքով կատարում։
Նույնպես և կանոններն ու դատաստանները։
Դրա համար, թեև պատահում է, որ երկուսը միասին խառնվեն, բայց մեկը մյուսին չեն վերացնում։
Եվ ինչպես կանոններում գիտակներն են ուղղում, նույնպես և դատաստաններում. և ինչպես այնտեղ պատիժ ու խստություն կա հանցավորների համար, նույնպես և այստեղ. և ինչպես դատաստանում անիրավների համար բանտ ու կապանք կա, նույնպես և կանոններում բանտ ու կապանք է բանադրանքը. և ինչպես կանոնները արդար մարդկանց վրա որևէ հարկ չեն դնում, նույնպես և դատաստանը նրանց վրա, ովքեր աշխարհում ուղիղ են ապրում. և ինչպես արդար մարդը չի վախենում երկնավոր դատավորից, նույնպես և անմեղը՝ երկրավորից։
Դարձյալ մեկ այլ օգուտ էլ է բերում մեզ. բոլոր գրքերը սահմանվել են նրա համար, որ մարդկանց մեղքերից կտրեն, նույնպես և դատաստանի գիրքը ջանում է վերացնել չարերին ու անիրավներին, որպեսզի միմյանց հետ սիրով և բարի մտքով ապրենք։
Եվ չորրորդ առաքինությունը արդարությունն է, որը դատաստանի մեջ է լինում։
Սա նաև ոսկեգործների օրինակն է, որովհետև ոսկին սկզբում հողի ու քարի մեջ ծածուկ է և դժվարությամբ է երևան գալիս, իսկ մշակվելուց հետո պատվական է դառնում։
Սա նաև քերթողական արվեստի օրինակն է, որը կտրում է ավելորդ ու զուր խոսքերն ու գրերը և մաքրելով՝ պայծառացնում դրանք։
Այս պատճառները տանք իմաստուններին, որպեսզի ճանաչեն, թե որքան օգուտ կա սրանում բոլոր մարդկանց համար. այն վերացնում է ամբոխն ու խռովությունը և խաղաղություն է բերում բոլորին, որովհետև որտեղ դատաստանները պակասում են՝ խռովությունը շատ է, իսկ որտեղ դատաստան ու իրավունք կա՝ աշխարհում և եկեղեցիներում խաղաղությունը շատ է, քանի որ սա աստվածային շնորհներից մեկն է, որ տրվել է եկեղեցուն։
[Դ]
Դ. գլուխ։
Ովքե՞ր են միմյանցից զանազանված ճշմարիտ և նման դատավորները։
Առաջին և ճշմարիտ դատավորը Աստված է, ինչպես ասում է մարգարեն՝ Տերը դատում է իր ժողովրդին, և թե՝ Տերն է մեր դատավորը, և՝ արի՛, Աստված, դատի՛ր քո դատաստանը, և այսպիսի այլ խոսքեր։
Որովհետև նա է դատավորը և մեզ դատաստան է սովորեցնում. դրանով հայտնի է, որ դատաստանը սահմանված է մարդկանց համար, ոչ թե հրեշտակների կամ անասունների. որովհետև թեև սպանող անասունին սպանում են, բայց ոչ թե անասուններին խրատելու, այլ մարդկանց։
Դևերի դատաստանը եղավ անկումը, բայց ոչ շատ անգամ, այլ մեկ անգամ։
Եվ երբ Աստված ստեղծեց մարդուն, այն ժամանակ հիշատակեց դատավորի անունը, որ Տերն է։
Քրիստոսն էլ, աշխարհ գալով, ասում էր՝ դատաստանի համար եկա այս աշխարհ, և թե Հայրը ոչ ոքի չի դատում, այլ ամբողջ դատաստանը տվեց իր Որդուն, և՝ սա է դատաստանը, որ լույսը եկավ աշխարհ, և այսպիսի այլ խոսքեր։
Բայց Աստված անունը այլ բնություն չէ, որովհետև ինչպես Որդին է դատավոր, նույնպես դատավոր են Հայրն ու Հոգին. և սա հայտնի է գրքերից նրանց, ովքեր կամենան քննել։
Երկրորդ՝ դատավորության անունը տվեց մարդկանց՝ ասելով՝ դատե՛ք որբին և այրուն։
Եվ սա ընդհանուր է՝ թագավորների, իշխանների և ծերերի, ինչպես նաև մարգարեների ու քահանաների համար, և նրանց, ում Մովսեսը անապատում դատավորներ կարգեց, ինչպես նաև նրանց, ովքեր Հեսուից հետո դատավորներ եղան։
Նույնպես և Սողոմոնը Տիրոջից իմաստություն էր խնդրում՝ ժողովրդին դատելու համար։
Քահանաներն ու ծերերն էլ դատավորներ էին, ինչպես ասվում է՝ քահանաները թող կանգնեն արյան դատաստանի առաջ։
Եվ ինչո՞ւ Աստված դատավորությունը բոլորին տվեց։
Որպեսզի բոլորը շնորհներից օգտվեն, և դարձյալ՝ որպեսզի դատավորների պակաս լինելու պատճառով միմյանց չզրկեն։
Եվ նոր ժամանակներում մեր Տերը առաքյալներին հրամայեց՝ կնստեք տասներկու աթոռների վրա՝ դատելու Իսրայելի տասներկու ցեղերին. նրանցից էլ փոխանորդեցին քրիստոնյա բոլոր ազգերի առաջնորդները։
Նույնպես և Տերը անիրավ դատավորի առակում սովորեցրեց, որ մեզնից յուրաքանչյուրը մտքով դատավոր լինի իր հոգու, մարմնի և զգայությունների համար և իրեն պահի արդարության մեջ։
[Ե]
Ե. գլուխ։
Ի՞նչ է դատաստանը, ո՞ւմ համար է այն և ո՞ւմ պետք է վստահել դատաստանը։
Այս անունը կոչվում է առարկայից և տեղից. ԴԱՏ՝ այսինքն քննել, ԱՍՏԱՆ՝ այսինքն տեղ։
Եվ եթե կամենաս պարզ հասկանալ՝ ԴԱՏԱՍՏԱՆ նշանակում է քննելու տեղ, որտեղ դատավորը քննում է միմյանց հետ վիճողների գործերն ու խոսքերը. կամ ԴԱՏԱՐԱՆ՝ այսինքն քննելու վայր. որովհետև այսպիսի անունները շատ են, ինչպես Հայաստան կամ Ասորեստան և այլ նմանները։
Իսկ դատաստանն ո՞ւմ համար է։
Արդեն ասվեց, որ մարդկանց համար է. բայց մարդիկ երեք տեսակ են՝ չար, բարի և միջակ։
Ուրեմն դատաստան պետք չէ այն մարդկանց, ովքեր հայտնիորեն բարի են և ոչ ոքի չեն զրկում, ինչպես նաև նրանց, ովքեր հայտնիորեն չար են՝ գողերին կամ ավազակներին, այլ նրանց, ովքեր միջակ են և որոնց դեմ մեղադրանք կամ կասկածելի գործ կա։
Ինչպես Սողոմոնը երկու կանանց միջև կասկածելի դատաստան էր քննում, Դանիելը ծերերի սուտ խոսքերն էր բացահայտում, իսկ Քրիստոսն իր գալստյան ժամանակ աջ կողմում գտնվող հայտնի արդարներին ասում է՝ եկե՛ք, իմ Հոր օրհնյալներ, իսկ ձախ կողմում գտնվող հայտնի մեղավորներին՝ հեռացե՛ք ինձնից, անիծյալներ, դեպի կրակը։
Այստեղից հայտնի է, որ դատաստանը միջակների համար է. միջակ են կոչվում նրանք, ովքեր ապաշխարում են մեղքերի համար, և դատավորը կշռում է նրանց մեղքերն ու ապաշխարությունը, և որն ավելի ծանր լինի, այն էլ վճիռը կտանի։
Նույնպես և դատաստաններում։
Ուրեմն դատավորը պետք է հմուտ լինի, լավ կրթված, հանճարեղ, Սուրբ Գրքի և մարդկային բոլոր գործերի գիտակ, որպեսզի անսխալ դատաստան անի։
Նա պետք է նաև հասուն տարիքի լինի, ուշիմ, խոհեմ և զգաստ, որպեսզի անգիտության պատճառով ակամա սխալներ չգործի։
Եթե նույնիսկ փոքր արհեստներում անտեղյակ մարդը չի կարող գործել, որքան առավել՝ դատավորության մեծ գործում, որը Աստծուն է վայել. որովհետև դատաստան անելը Աստծու գործն է, քանի որ Նա է ճշմարիտ դատավորը, իսկ մյուս դատավորները Նրա նմանությամբ են կոչվում։
Ուստի նա ամեն կերպ պետք է գիտուն, զգաստ, հանճարեղ և անաչառ լինի, որպեսզի Աստծու դատաստանը չխեղաթյուրի և Նրա կողմից չդատապարտվի։
Իսկ ո՞ւմ պետք է տալ դատավորության իշխանությունը։
Օրենքի ժամանակ հայտնի էին դատավորները, մարգարեները և քահանաները, որոնք Աստծուց էին ընտրված. նրանցից էլ ընտրվում էին ծերերն ու իմաստուն դատավորները։
Պատահում է նաև, որ թագավորներն ու իշխաններն են դատավոր լինում՝ աշխարհիկ դատաստանները քննելու համար։
Ուրեմն մեզ մոտ էլ այսպես թող լինի. որտեղ քրիստոնյա թագավոր կամ իշխան կա, նրանք թող ատյանում և օրենքով հոգան աշխարհի դատաստանները, իսկ եկեղեցու դատաստանը թող հոգա եպիսկոպոսը՝ վարդապետական կրթությամբ և իր հետ երկու կամ երեք հասուն մարդկանցով։
Իսկ այնտեղ, որտեղ թագավոր կամ իշխան չկա, դա պետք է վստահել եպիսկոպոսին, որպեսզի նրանք հոգան բոլոր դատաստանները։
Բայց թող ոչ ոք չառարկի այս խոսքին՝ ասելով, թե եպիսկոպոսների մեջ կան տգետներ, որոնք արծաթով են ընտրվել. ես դա գիտեմ։
Բայց քանի որ նրանք աստիճան ունեն և Աստծու առաջ պարտավոր են պատասխան տալ բոլոր հոգիների համար, նույն կերպ թող պատասխան տան նաև այս հարցում։
Վերևում էլ ասվեց, որ դատաստանը պետք է անեն վարդապետների հետ. իսկ եթե դա հնարավոր չէ, թող անեն գիտուն քահանաների և տանուտերերի հետ. և եթե ինքը տգետ է, նրանց վճռով թող իմանա դատաստանը, որպեսզի իրավունքը լինի անպարսավելի և վստահելի։
[Զ]
Զ. գլուխ։
Թե ինչպիսին պետք է լինեն դատավորները, չարախոսներն ու դատախազները։
Դատավորը պետք է առանց կաշառքի լինի, որովհետև գրված է, թե կաշառքը կուրացնում է սրատես աչքերը. որպեսզի նա դատաստանի ատյանում համարձակ լինի, իրավունքի դիմաց կաշառք չվերցնի և դատաստանի վճիռը ուղիղ կայացնի, որպեսզի լսողների միտքը հավանի, ինչպես Տերն ասաց՝ աչքով մի՛ դատեք, այլ ուղիղ դատաստան արեք։
Եթե այդպես չլինի, տկարների միտքը կգայթակղվի, և նրանք կդիմեն այլազգիներին՝ նրանց մոտ դատաստանի գնալու. իսկ նա պետք է համարձակորեն ասի Տիրոջ խոսքի համաձայն՝ թեև դատվում եմ, իմ դատաստանն արդար է։
Թող իր անձնական շահը չքննի, այլ այնպես անի, որ շատերի միտքը վստահի իրեն, և ճշմարիտ վճռով դատական ատյանը ուրախացնի։
Թեև ամեն ինչում ողորմությունն ավելի լավ է, բայց դատաստանի մեջ պատշաճը ուղիղն է, որպեսզի մեծահարուստի երեսից աչք չփակի և աղքատին էլ անտեղի չողորմա՝ ըստ այն խոսքի, թե դատաստանի մեջ աղքատին մի՛ ողորմիր։
Թեև դատավորը պարտավոր է այսպես վարվել, սակայն թող մյուսներին էլ սովորեցնի, որ չի կարելի հզորներին թույլ տալ նեղել ու հարստահարել որբին կամ աղքատին։
Դատավորը թող միայն հակառակորդի կամ դատախազի խոսքը չլսի, իսկ եթե լսի, միայն այնքան, որ իմանա նրանց ասածը. բայց վճիռ չկայացնի, մինչև երկուսն իրար դեմ կանգնեն։
Գործը պետք է ճշմարտությամբ քննվի, և ապա վճիռը կայացվի երկու կամ երեք վկաներով, այսինքն՝ իրավունքը որոշվի, ըստ Օրենքի, թե ամեն խոսք հաստատվում է երկու կամ երեք վկաներով։
Իսկ եթե վկա չլինի, վճիռը թող կայացվի մյուս կողմի երդմամբ։
Բայց մենք երդումները ո՛չ հրամայել ենք, ո՛չ էլ հրամայում ենք. սակայն քանի որ մարդիկ սովորել են անօրեն և անպատշաճ երդվել, կամեցանք չհրամայված այդ գործը մտցնել ապաշխարության սահմանների և կանոնների մեջ։
Իսկ թե ինչպես պետք է լինի երդումը և ում համար՝ կասվի իր գլխում՝ որպես խրատ։
Դատավորը չպետք է դատաստանն առանձին վարի, այլ՝ շատերի հետ, իսկ եթե դա հնարավոր չէ, դատաստանի ժամանակ պետք է իր հետ ունենա երկու կամ երեք փորձված և գիտուն մարդկանց, ապա վճիռ կայացնի. նախ՝ որպեսզի դատաստանն արդար լինի, և երկրորդ՝ որպեսզի նրանք էլ վկայեն դատաստանի իրավացիության մասին։
Ինչպես դատախազներին երկու կամ երեք վկա է պետք, նույնպես և դատավորների դատաստանը թող անկասկած հաստատուն լինի վկաներով։
Այսպիսի սովորություն նախկինում հռոմեացիներն ունեին. նրանք միշտ խորհրդում յոթանասուներկու մարդ էին պահում՝ բոլոր գործերը քննելու համար. և յոթանասուներկուսին այդ պատճառով էին սահմանել, որպեսզի թվար, թե նրանց մեջ յոթանասուներկու ազգերի մարդկանց գիտությունն ունեն։
Բայց այժմ տասներկու դատավոր են կարգել՝ ըստ տասներկու առաքյալների, ոչ միայն որպեսզի շատերի քննությամբ դատաստանը ճշմարիտ ու արդար լինի, այլև որպեսզի շատերի վկայությամբ դատաստանի ատյանը լինի ճշմարիտ, անկասկած և ահեղ։
Իսկ հույները երեք դատավոր են նշանակել, և վրացիներն էլ նրանցից սովորելով՝ նույնպես երեք, Երրորդության թվով կամ վկաների թվի համաձայն։
Մեզ էլ նույնը՝ երեքը, հաճելի է, որովհետև սրանից ավելի շատերին ամեն տեղ դժվար է գտնել։
Բայց քանի որ եպիսկոպոսն առաջին դատավորն է, թող իր մոտ պահի երկու կամ երեք իմաստուն մարդկանց և նրանց հետ դատի գործը. ոչ միայն որպեսզի նրանք իրավունքի վկաներ լինեն, այլև որպեսզի ինքը նրանցից դատաստան սովորի։
Դատավորները պարտավոր են գիշեր-ցերեկ կարդալ ոչ միայն Սուրբ Գրքի Կտակարաններն ու դատաստանի գրքերը, այլև որսալ ու մտապահել բոլոր ազգերի իմաստուն մարդկանց խոսքերը. և եթե դրանք ուղղակիորեն դատաստանի մասին չեն, միևնույն է, իմաստուն խոսքերից ուժ են առնում և մշտապես դրանք նմանեցնում իրենց գործին։
Դատավորը պետք է ամեն ինչով բարի ու առաքինի լինի, առավել ևս՝ առանց բարկանալու. միշտ բարի և աննախանձ, մանավանդ դատաստանի պահին, որպեսզի դատվողների միտքը չխոտորվի և չկարծեն, թե դատաստանը խեղաթյուրվել է նախանձի կամ բարկության պատճառով։
Դատավորները պետք է նաև համբերատար ու ներողամիտ լինեն, որովհետև հաճախ դատաստանը դժվար գտանելի և անհայտ է լինում. թող կարճամտորեն չլուծեն այն, այլ համբերությամբ օրեր սպասեն, հանգիստ քննեն և հետո կրկին ատյանում վճիռ կայացնեն։
Եթե հակառակորդները ատյանում վիճաբանեն, թող նրանց թույլ չտան, այլ սաստեն, որպեսզի ատյանում ամբոխ ու խռովություն չլինի և դատաստանը չխափանվի։
Դատախազներին էլ թող սովորեցնեն, որ ատյան են գալիս ոչ թե վիճելու, այլ կարեկցանքով արդար վճիռ ստանալու համար։
Թող հակառակորդներին հերթով խոսելու հնարավորություն տան, որպեսզի մեկը խոսի, իսկ մյուսը լուռ մնա, ապա նա խոսի, իսկ ընկերը լռի, մինչև նրանց խոսքերից հասկանան և հետո վճիռ կայացնեն։
Դատավորը պետք է զգուշանա նաև իր սպասավորներից, որոնք կարող են դատաստանի ժամանակ խոսել, որովհետև դատի եկածների սովորությունն է գաղտնի կաշառել նրանց, որպեսզի իրենց կողմը խոսեն։
Գուցե նրանց հնարքներով ու խոսքերով դատավորի միտքը խաբվի և նա սխալ դատաստան կայացնի։
Աստծու դատաստանն է անխաբելի, որովհետև Նա տեսնում է ծածուկն ու հայտնին, իսկ երկրավոր դատավորը շատ անգամ կարող է սխալվել։
Բայց թող ոչ ոք մեզ չվերագրի նրանց սխալները, ովքեր ակամա են սխալվում. իսկ նա, ով կամովին խեղաթյուրում է դատաստանը, կմնա վերին դատաստանի դատապարտության տակ։
Բայց դատավորը թող չհպարտանա և ոչ ոքի չարհամարհի, այլ իմանա, որ դատավորը մեկն է՝ Աստված, որի առաջ ինքն էլ պետք է կանգնի դատաստանի։
Դատավորը պետք է նաև բանտ ունենա, որպեսզի անօրեններին բանտ գցի և նրանց զսպի, ինչպես Քրիստոսն էլ հրամայում է, որ դատապարտյալին բանտ նետեն։
Իսկ դատախազներին ու մեղադրողներին Քրիստոսն ինքը ճանապարհին հաշտվելու խրատ է տալիս, որպեսզի որևէ հակառակություն չպատահի։
Քրիստոսի աշակերտին վայել չէ նախապես մտածելով սուտ խոսել, որովհետև ստախոսը սատանայի որդի է կոչվում. ինչպես Քրիստոսն է ասում, որ սուտը և դրա հայրը սատանան են, և թե Տերը կկորցնի նրանց, ովքեր սուտ են խոսում, և՝ միմյանց մի՛ ստեք, այլ յուրաքանչյուրը ճշմարտությունը խոսի իր ընկերոջ հետ։
Սխալներից բավական է սուտ խոսելը և դրա համար խղճի խայթ ունենալը։
Քրիստոնյային վայել չէ դատաստանի ժամանակ խոսքով որոգայթ լարել և ընկերոջը սխալ խոսքի մեջ գցել, որովհետև գրված է, թե ով որոգայթ է լարում իր ընկերոջ համար, ինքն իր ձեռքով կլցնի այն։
Հավատացյալին վայել չէ ատյանում անիրավությամբ հաղթել սիրել, որովհետև եթե հաղթի՝ իր անձն է կորցնում, իսկ եթե պարտվի՝ անիրավության պատճառով ամոթ կկրի։
Թող սուտ վկաներ չկանգնեցնեն՝ ընկերոջ ունեցվածքը հափշտակելու համար, որովհետև սուտը մերժված է Աստծուց։
Թող երբեք վարձով չվերցնեն ճարտասան ատենախոսների և ստությամբ չհաղթեն դատաստանի մեջ։
Թող չկաշառեն դատավորին և արծաթասիրության ախտով չհափշտակեն ընկերոջ ունեցվածքը, որովհետև արծաթասիրությունը բոլոր չարիքների արմատն է։
Առաքյալը հրամայում է՝ ինչո՞ւ դուք չեք նեղվում և զրկվում, այլ դուք եք զրկում ու նեղում, և այն էլ՝ եղբայրներին. իսկ Քրիստոսի մասին գրված է, որ նրան պախարակեցին, բայց նա չպախարակեց, և ինքը հարված ստացավ, բայց ուրիշներին չհարվածեց։
Հրապարակում զուր տեղը երդվել պետք չէ, մինչև դատավորը վճռով չհրամայի, որովհետև Քրիստոսը դա չի հրամայել. մարդիկ դատաստանի օրը հաշիվ են տալու ամեն դատարկ խոսքի համար, որ ասեն։
Պետք է նաև այս մասին մտածել՝ երկրավոր դատաստանում ունեցվածքի հափշտակությունը ուրախությամբ ընդունելն ու անձը դատապարտությունից զերծ պահելն ավելի լավ է, քան ուրիշներին անիրավելը և երկնավոր դատաստանում հատուցում ստանալը։
Երբ կամենան դատաստանի գնալ, նախ աղոթքով Աստծուց խնդրեն, որ եթե Աստծու կամքով արդարությամբ հաղթեն և շահեն, շնորհակալ լինեն Աստծուն, որովհետև Նա է իմաստություն տալիս։
Իսկ եթե Աստված իր այլ նախախնամությամբ թույլ տա, որ անիրավը հաղթի արդարին, թող չտրտմի, այլ շնորհակալ լինի Աստծուն՝ հույս ունենալով, որ ավելի լավ հատուցման կհասնի, և վրեժխնդրությունը թողնի Աստծուն։
[Է]
Է. գլուխ։
Վկաների մասին. ի՞նչ է նրանց վստահելիությունը, և ինչո՞ւ են ընտրվում երկու կամ երեքը։
Դատաստանը պետք է վկաներով լինի, որովհետև դատավորը նրանց միջոցով է ավարտում դատախազների երկար վեճը. եթե նրանք չմոռացած լինեին առաքյալի օրենքը, որ հրամայում է մտածել ընկերոջ և ոչ թե սեփական շահի մասին, այս վիճակին չէին հասնի։
Դրա համար դատավորը չի կարող հավատալ մինչև վկաների գալը. հակառակորդներն էլ վկաների ներկայությամբ ավելի են հանդարտվում, երբ նրանք անկասկածելի են, և դատաստանը ուղիղ է երևում։
Վկաների վստահելիությունն առաջին հերթին երևում է նրանց վարքից. նրանք պետք է բարի և ճշմարտախոս լինեն, իրավունքի տեղը կաշառքով չգան, ստախոս կամ ազգական չլինեն. իսկ եթե ազգական են, բայց նրանց վարքը բոլորին հայտնի է որպես վստահելի, թող ընդունվեն։
Երկու կամ երեք վկաների վստահելիությունը արևի ու լուսնի պես է, որովհետև երկնքում հաստատված են որպես հավատարիմ վկաներ, ինչպես ասում է Դավիթը։
Վստահելիության երրորդ պայմանն այն է, որ նրանք հասուն տարիքի լինեն և պատվի արժանացած՝ որով նրանց պատիվն առավել ակնհայտ է դառնում։
Պետք է նաև նշել տարիքն ու ժամանակի պահանջը. երեք տարեկան երեխան սկսում է խոսել, յոթ տարեկանում սովորում է, տասնչորս տարեկանում սերմնացան է դառնում, քսան տարեկանում՝ զինվոր, իսկ քսանհինգում՝ քահանա։
Ուրեմն կարծում եմ, որ քսանհինգ տարեկան մարդուն պատշաճ է վստահելի համարել վկայության համար. եթե նա Աստծու առաջ հավատարիմ է և ժողովրդի գործերի վկա, առավել ևս մարդկանց առաջ պետք է վստահելի վկա լինի։
Իսկ հասունության այդ տարիքի մարդը վստահելի է առևտրի գործերում, որովհետև եթե նա վստահելի է իր անձը և սերմը կնոջը վաճառելու, իսկ կնոջը՝ ամուսնության համար գնելու մեջ, նույն կերպ վստահելի թող լինի նաև առևտրի գործարքներում։
Բայց վստահելի վկան պետք է քսանհինգ տարեկան լինի։
Իսկ եթե պատահի, որ վկաներից մեկը հասուն լինի, ինչպես գրեցինք, իսկ մյուսը՝ երիտասարդ, թող ընդունվի, ըստ այն խոսքի, թե երիտասարդի ու ծերի ճանապարհները ուղիղ են։
Իսկ եթե երկուսն էլ երիտասարդ լինեն, իսկ մեկը՝ ծեր, կամ երեքն էլ երիտասարդ լինեն, թող ընդունվեն։
Իսկ ըստ ազգերի ու կրոնների՝ պարտավոր չեն ընդունել այլակրոնների վկայությունը քրիստոնյաների դեմ, թեկուզ նրանք շատ լինեն և ուղիղ խոսեն. ինչպես Քրիստոսը չընդունեց դևերի վկայությունը, թեև ճշմարիտ էր նրանց ասածը՝ նրան Աստծու Որդի կոչելը, որովհետև ճշմարիտ վկայության հետ սուտն էլ էին խոսում. Պավղոսն էլ չընդունեց, որպեսզի չկարծեն, թե նրանք ճշմարտության հետ միաբանություն ունեն։
Եվ պետք չէ ընդունել նաև հերձվածողների վկայությունը, որովհետև եթե նրանք Տիրոջ ճշմարիտ վկաները չեն, ինչպե՞ս կարող են մեզ համար լինել։
Բայց նրանց վկայությունը իրենց իսկ վերաբերյալ պետք է ընդունել, եթե նման անհրաժեշտություն առաջանա։
Իսկ կանանց պետք չէ ընդունել որպես վկաներ, այլ որպես վկաների ուղեկիցներ. ինչպես Տիրոջ հարության ժամանակ առաքյալների ուղեկից եղան չորս կանայք, իսկ երկու առաքյալներ եկան և նրանք հաստատեցին Քրիստոսի ճշմարիտ հարությունը։
Եթե պատահի, որ որևէ գործի ականատես ու վկա լինեն միայն կանայք, և նրանք վատաբարո չլինեն, այլ ճշմարիտ լինեն ու շատերի կողմից իրենց վարքով վկայված, պետք է նրանց թիվը տղամարդկանցից կրկնակի լինի, որովհետև տղամարդկանց համար երկու կամ երեք վկա է հրամայված, իսկ նրանց թող լինեն չորս կամ վեց։
Բայց թող ատյան չգան, այլ նույն թվով վստահելի տղամարդկանց տանը պատմեն, և նրանք գան ու վկայեն, որպեսզի ընդունելի լինեն. որովհետև ինչպես նրանց թույլատրված չէ քահանա կամ զինվոր լինել, խաղող ճզմել, կանոնների համաձայն շուկայում նստել կամ տղամարդու հագուստ կրել, նույնպես և դատաստան վարելն ու վկայելը։
Բայց թող ոչ ոք չառարկի՝ ասելով, թե կանանցից շատերը Աստծու վկաներ են եղել, որովհետև Աստծու վկայությունը մի բան է, մարդկանցը՝ մեկ այլ բան. շատերը վկայել են, ընդունվել և մարդկանց կողմից պատվել, բայց նրանց դյուրագրգռության պատճառով նրանց չպետք է ընդունել որպես վկաներ։
Իսկ կանանց վկայությունը կանանց վերաբերյալ պետք է ընդունել, ինչպես նաև կանանց վկայությունը տղամարդկանց վերաբերյալ, ինչպես գրվեց։
Եվ թող ոչ ոք սրա պատճառով չդժվարանա, որովհետև Աստծու վկաները ոչ միայն հասուն մարդիկ են եղել, այլև երեխաներ, ինչպես Մանկանց Նախավկայրը և սուրբ Կիրակոս մանուկը, և շատ ուրիշներ։
Բայց մարդկային կարգի համար ցույց տրվեց, որ հասուն տարիքի մարդիկ պետք է վկաներ լինեն. նույնպես և կանայք կարող են Աստծու վկաներ լինել, բայց ոչ մարդկանց, որովհետև Աստված սրտին է նայում, իսկ մարդիկ՝ երեսին ու արտաքինին։
Դրա համար կանայք Աստծու վկաներ եղան, իսկ երբեմն նաև մարգարեներ, բայց մարդկային դատաստանի համար դա անպատշաճ է համարվել։
Ասեմ, թե ինչու են վկաները երկու կամ երեք։
Երկու կամ երեք վկաների պահանջը չի բացառում ավելի շատերին, այլ ցույց է տալիս, որ եթե շատերը լինեն՝ լավ է, իսկ եթե ոչ՝ այս թվից պակաս չլինեն. որովհետև մեկի համար հեշտ է որևէ ախտի պատճառով չարախոսել, բայց երկուսի կամ երեքի համար այդքան էլ հեշտ չէ։
Դատավորը պետք է ուշադրություն դարձնի վկաներին, որպեսզի նրանց խոսքերը նման լինեն միմյանց և իրար չհակասեն, ինչպես Տիրոջ դեմ վկայողների խոսքերը. իսկ երկու կամ երեքի խոսքերի նմանությունը ճշմարիտ է։
Թեև գրքերում հանդիպում է, որ շատերը ստությամբ միաբանվել են և սուտ վկաները չարը գլուխ են բերել, ինչպես Նաբովթի և սուրբ Նախավկայի դեպքում, դա դատախազների նենգության պատճառով էր. բայց նրանք չեն կարող միշտ այդպես դավադրություն անել, իսկ երկու կամ երեք վկաների վկայությունը ճշմարիտ է, ինչպես Աստծու կողմից հաստատվեց։
Մովսեսի օրենքը տալու ժամանակ դրա վկաներն էին Ովրն ու Ահարոնը և Հեսուն։
Սինայում Աստծու իջնելու ժամանակ վկայում էին փողերը, ամպը, մառախուղն ու կրակը։
Տիրոջ ծննդյան ժամանակ վկայում էին հրեշտակները, հովիվներն ու մոգերը, ինչպես նաև Մարիամը, Հովսեփն ու մսուրը. տաճարում՝ Սիմեոնն ու Աննան և վարագույրի բացվելը, իսկ Եգիպտոսում՝ հրեշտակներն ու կուռքերի փշրվելը։
Մկրտության ժամանակ վկայում էին Հայրը, Հոգին և Հովհաննեսը։
Թաբորում վկայում էին երկու մարգարեները և երեք առաքյալները։
Քրիստոսի աստվածության բոլոր նշաններն էլ են վկայում. խաչելության ժամանակ՝ արևի խավարումը, երկրի շարժումը, քարերի ճեղքվելը, արյունն ու ջուրը և մյուս հրաշքները։
Հարության ժամանակ վկայում էին հրեշտակները, քարը և պատանքները, ինչպես նաև առաքյալները, կանայք ու պահապանները։
Համբարձման ժամանակ վկայում էին հրեշտակները, առաքյալներն ու նախկին մարգարեները։
Թեև մեկ վստահելի վկայի վկայությունը ճշմարիտ է, բայց հաստատուն չէ։
Ինչպես Քրիստոսն ասում էր հրեաներին՝ դուք Հովհաննեսի մոտ ուղարկեցիք, և նա ճշմարտության մասին վկայեց, բայց քանի որ չհավատացին, ասում է՝ ես Հովհաննեսից ավելի մեծ վկայություն ունեմ՝ այն գործերը, որ Հայրը տվեց ինձ. և դարձյալ՝ ես եմ, որ վկայում եմ իմ մասին, և Հայրն է վկայում իմ մասին, իսկ ձեր իսկ օրենքում գրված է, թե երկու մարդու վկայությունը ճշմարիտ է։
Իսկ մեկի՝ իր մասին վկայելը հաստատուն չէ, ինչպես հրեաներն ասում էին Քրիստոսին՝ դու ինքդ ես վկայում քո մասին. և թեև դա իսկապես ճշմարիտ էր, նրանք ասում էին, թե ճշմարիտ չէ. դրա համար նա որպես վկաներ է բերում Հորն ու Հովհաննեսին, և դարձյալ առաքյալներին վկաներ է կոչում՝ ասելով՝ դուք ինձ վկաներ կլինեք Երուսաղեմում, Սամարիայում և մինչև երկրի ծայրերը։
Նույնպես Պետրոսը, Թաբորում լսելով Հոր ձայնը, վկայում էր՝ ասելով, թե մենք ինքներս լսեցինք այդ ձայնը, երբ նրա հետ էինք սուրբ լեռան վրա. նա վկաներ ու մարգարեներ է բերում՝ ասելով, թե ունենք նաև մարգարեական խոսքն առավել հաստատուն։
Նույնպես Հովհաննեսն էլ ճշմարիտ է վկայում, սակայն ասում է՝ երեքն են, որ վկայում են՝ Հոգին, ջուրն ու արյունը։
Այստեղից էլ եկեղեցու կանոնները սովորեցին, որ առանց վկայության եպիսկոպոս չձեռնադրեն, իսկ առաքյալներն իրենց աշակերտներին վկայության թղթերով էին ուղարկում։
Վկայության երկու տեսակ կա՝ տեսնելը կամ լսելը. վկաները չպետք է անփույթ լինեն տեսածի կամ լսածի հարցում, այլ պետք է հաստատապես ճշտեն և հետո վկայեն։
Նույնպես դատավորը դատաստանի ժամանակ պետք է ճշտությամբ հարցնի ու լսի վկաներին, որպեսզի գրածի կամ ենթադրության հիման վրա չդատի։
[Ը]
Ը. գլուխ։
Երդումների մասին և թե ինչպես պետք է երդվել։
Սա ասում ենք ոչ թե հրաման տալու համար, այլ որովհետև մարդիկ չարապես սովորել են երդվել. նրանց համար սահմաններ ու կանոններ հաստատեցինք։
Այժմ տեսնում ենք, որ մարդիկ ոտնատակ են տալիս Տիրոջ մեծ ու ահեղ հրամանը, որովհետև զուր երդվելը շատացել է. Քրիստոսը հրամայեց ընդհանրապես չերդվել, իսկ այժմ դա դարձել է մարդկանց սովորական խոսքի մաս՝ փողոցներում, հրապարակներում և վեճերի ժամանակ. ոչ միայն երեխաներն ու աշխարհիկ մարդիկ, այլև ծերերն ու հաճախ քահանաները։
Եթե ոմանք միմյանց դեմ դատական մեղադրանք ունենան, չեն սպասում մինչև դատաստանի վայրը կամ դատավորի հրամանը, որ հետո երդվեն, այլ վիճելիս ու ճանապարհ գնալիս հաճախ ահավոր երդումներ են տալիս։
Իսկ երբ հասնում են դատաստանի վայր, և դատավորը հրամայում է երդվել իրավունքի դատաստանի համար, այն ժամանակ առարկում են՝ ասելով, թե աշխարհի բոլոր շահերի համար չեն երդվում, և դրանով ուզում են իրենց օրինապահ ցույց տալ, թեև քիչ առաջ առանց որևէ հարկադրանքի շատ անգամ երդվել էին։
Եվ եթե մեկը հանդիմանում է նրանց՝ ասելով, թե ինչու եք զուր երդվում, պատասխանում են, թե երդվում ենք, որովհետև մեր խոսքերին չեն հավատում։
Նրանք նաև պախարակում են Քրիստոսի Ավետարանը՝ ասելով, թե նա հրամայեց ընդհանրապես չերդվել։
Եվ նրանք կույրերի նման են, որոնց համար տեսնելը շոշափելն է։
Նրանց պետք է ասել, որ Քրիստոսն անհնարին օրենքներ չդրեց, այլ հնարավորները, որովհետև եթե դա հնարավոր չլիներ, չէր հրամայի. ինչպես իր ամբողջ ուսմունքով, այնպես էլ այս հարցում կամեցավ, որ ճշմարիտ հավատացյալ լինենք և ճշմարիտ վարքի ու խոսքի պատճառով երդման կարիք չունենանք։
Իսկ եթե մենք շեղվել ենք, դա մեր մեղադրանքն է և ոչ թե օրենսդրինը, որովհետև նա օրենքների համաձայն հրամայեց չերդվել, քանի որ դա օրենքների լրումն էր. եթե մեկը ճշմարիտ ու կատարյալ է, իսկ եթե մեղավոր է գտնվում, չի լրացնում օրենքները, այլ դեռ օրենքների տակ է։
Մեղավորը պետք է ապաշխարությամբ լրացնի մեղավորների բաժինը. դրա համար ասացինք, որ մեր խոսքը չի հրամայում երդվել, որովհետև Տերն էլ դա չհրամայեց։
Բայց մենք սահմաններ ու կանոններ ենք հաստատում այդ չար սովորությունների և զուր երդումների համար։
Իսկ եթե ասեն, թե երդում չտալն անհնար է, և դրա ապացույցն այն է, որ Աստված Աբրահամին երդվեց հրեշտակի միջոցով՝ ասելով՝ իմ անձով եմ երդվում, ասում է Տերը, իսկ Աբրահամն էլ երդում տվեց ծառային. դարձյալ Տերը Դավթին ճշմարտությամբ երդվեց, և այսպիսի այլ օրինակներ կան. առաքյալն էլ երդվեց՝ ասելով՝ ձեր պարծանքով եմ երդվում, եղբայրնե՛ր. արդար թագավորներն էլ են երդվում, նույնպես և իշխանները. դրանով հաստատվում է, թե երդումն անհրաժեշտ է, առավել ևս՝ դատաստանի ժամանակ։
Ուրեմն բացատրենք այս խոսքերը։
Աստծու երդվելը մեզ սովորեցնում է առաքյալը՝ ասելով, թե մարդկանց միջև ամեն վեճի հաստատուն վճիռը երդումն է. Աստված էլ, կամենալով երկու անփոփոխելի բաներով հաստատել խոստումը՝ երդմամբ և իր անձով երդվելով, խոստանում է օրհնությունը։
Այսպես է ասված. մարդկանց և հատկապես թագավորների սովորությունն է երդվել իրենց անձով՝ դրանով ավարտված գործը հաստատելով. Աստված էլ այդպիսի նմանություն վերցրեց Իր վրա՝ ոչ թե երդվելով, այլ ցույց տալով, որ մարդիկ իրենց խոսքերը երդմամբ են հաստատում, և Իր խոստումն էլ անսուտ է. այդպես է նաև ասվածը՝ Տերը ճշմարտությամբ երդվեց Դավթին, և այսպիսի այլ խոսքեր։
Դարձյալ Աստված վերցրեց մարդկանց սովորությունը ոչ թե նրա համար, որ Ինքն օրենքների տակ է, այլ որպեսզի մեր սովորության համաձայն մեզ սովորեցնի անսխալ հաստատությունը։
Նույնպես Աբրահամի դեպքում էլ դա օրենքի համաձայն էր, և նա որպես վկայություն դրեց ջրհորը, քարերի կույտն ու բլուրը. Աստված էլ Նոյի հետ խոսելիս ասաց, որ Իր աղեղը դնի ամպերի մեջ. այսպես էլ այժմ սկյութները ձիերի խթաններն են օգտագործում երդման նշանի համար։
Առաքյալն էլ նույն օրինակով է վարվում, որովհետև չասաց՝ երդվեցի, այլ՝ երդվում եմ. այսինքն՝ ինքը երդում չտվեց, այլ միայն ցույց տվեց սովորությունը. իսկ երդման փոխարեն ասում է՝ քավ լիցի, այսինքն՝ թող չլինի, ինչպես Քրիստոսն ասաց՝ այո-ն թող այո լինի, իսկ ոչ-ը՝ ոչ։
Թագավորներն էլ են երդվում, որպեսզի հաստատուն պահեն խաղաղությունն իրենց միջև և աշխարհի հետ. նրանց համար երդումն անհրաժեշտ է, որպեսզի աշխարհը հավատա նրանց խոսքերին. նույն սովորությունն ունեն նաև իշխաններն ու բոլոր մարդիկ։
Եթե բոլոր մարդիկ Տիրոջ խոսքի համաձայն ապրեին, որպեսզի այո-ն այո լիներ, իսկ ոչ-ը՝ ոչ, երդման կարիք չէին ունենա. բայց քանի որ մարդիկ իրենց սովորությամբ խախտում են Տիրոջ հրամանները, այժմ արդար մարդկանց համար անհրաժեշտ է նույնը լրացնել ապաշխարությամբ։
Այս ամենը ցույց տվեցինք, որպեսզի եթե Տիրոջ հրամանները պահեինք, երդման կարիք չէինք ունենա. բայց այժմ մեր սովորությունների պատճառով այն անհրաժեշտ է, հատկապես՝ դատաստանի ժամանակ։
Պետք է իմանալ նաև, որ դատաստանների անհրաժեշտ չլինելու վեցերորդ պատճառի մասին գրելիս ասացինք, թե երդում չլինելու պատճառով էր, որպեսզի դրա հարկը չլիներ։
Իսկ եթե մեկն ասի՝ ինչպե՞ս էր հնարավոր դատաստան չլինելը, կասենք՝ եթե Քրիստոսի բոլոր հրամանները կատարեինք, և հատկապես այն, թե ճանապարհին տուր հաշիվդ, այն ժամանակ դատաստանի և երդման կարիք չէինք ունենա։
Բայց քանի որ ակնհայտորեն շեղվեցինք դրանից, այժմ հարկ է ապաշխարությամբ վճարել պարտքերը և խրատներ ու ապաշխարության կանոններ սահմանել նրանց համար, ովքեր երդվում են։
Եվ այժմ ասեմ, թե ինչպես է լինում երդումը։
Երդման երկու տեսակ կա. մեկը խոստովանության երդումն է, մյուսը՝ ուրացման։
Ուրացման երդում է կոչվում այն, երբ մեկը ձեռքը դնում է խաչի, Ավետարանի կամ եկեղեցու վրա և ուրանալով հրաժարվում է, կամ ուրանալով ասում է՝ ես քրիստոնյա չեմ, եթե դա այդպես չէ։
Կամ ինչպես այլազգիներն են ուրացման օրինակով երդվում՝ եկեղեցի մտնելով և լույսը հանգցնելով, բերանով ջրի կամ յուղի վրա փչելով, գետնի վրա խաչ նկարելով ու ոտնակոխ անելով, շան պոչը բռնելով, ոսկոր ձեռքն առնելով կամ գետնի վրա երկու գիծ քաշելով և մեկից մյուսն անցնելով։
Այս ամենը և նման բաները ուրացման օրինակներ են, որոնց քրիստոնյան չպետք է հանձն առնի, թեկուզ մահ սպառնա կամ տունը քանդեն։
Իսկ խոստովանության երդում է կոչվում այն, երբ մեկը ձեռքը դնում է խաչի, Ավետարանի կամ եկեղեցու վրա՝ իմանալով, որ Աստված սրտագետ է, և ասում է՝ Աստված գիտի, և այս խաչն ու Ավետարանը վկա են, որ իմ ասածը ուղիղ է և սուտ չէ, կամ ասում է՝ սրանց փառքով ու զորությամբ եմ երդվում, որ չեմ ստում։
Այսպիսի երդումը խոստովանության է՝ Աստծուն սրտագետ կոչելն է, խաչը՝ Քրիստոսի նշանը, Ավետարանը՝ Աստծու խոսքը, իսկ եկեղեցին՝ Աստծու տունը։
Ուրեմն երբ մեկը կամենա երդվել, թող երդումը խոստովանության լինի և ոչ թե ուրացման. ոչ ոք երբեք այսպես չերդվի. սա ասում եմ խրատելու և ոչ թե հրաման տալու համար, ինչպես ասացի։
Իսկ եթե մի կողմի դատախազը անհավատներից լինի և ստիպի ուրացման երդում տալ, ոչ ոք թող դա չհանձն առնի, թեկուզ մահ կամ տների ավերում սպառնա. որովհետև դատավորը նույնպես ավելի ծանր երդում չի հրամայում, քան խաչի, եկեղեցու և Ավետարանի վրա տրվող խոստովանության երդումը, ոչ թե ուրացմանը. թող ոչ ոք այս հարցում չխաբվի։
Իսկ եթե հակառակորդ երկու կողմերն էլ քրիստոնյա լինեն և հակառակվեն ուրացման երդում տալուն, դատավորը թող նրանց վտարի ատյանից, մինչև զղջան և հանձն առնեն խոստովանության երդում տալ։
Բայց երդումը թող հապճեպ չլինի. նախ դատավորը պետք է փորձի առանց երդման վճիռ կայացնել, իսկ եթե առանց երդման վճիռ կայացնելն անհնար լինի, այն ժամանակ նախ սովորեցնի, թե ինչպես պետք է երդվել և որքան ծանր է ապաշխարությունը, ապա հրամայի երդվել։
Երդում չպետք է լինի փոքր գործերի համար, օրինակ՝ տասը դահեկանի, որովհետև աշխարհի բոլոր գործերի համար էլ երդվել պետք չէր։
Իսկ եթե առարկեն, թե աղքատ են և դրա համար են երդում խնդրում, պետք է հրամայել, որ գործի արժեքի կեսը տան որպես երդման գին և չերդվեն. դատավորը թող ցույց տա երդման ծանրությունն ու ապաշխարության օրինակը։
Իսկ եթե չհամաձայնեն կեսը տալ, այլ ասեն՝ երդվում եմ և կապաշխարեմ, դատավորը անպարտ է։
Իսկ եթե տասը դահեկան չէ, այլ քսան կամ ավելի, միևնույն է, պետք չէ շտապ երդում տալ, որովհետև դա ծանր է. թող ժամանակ տան և հետաձգեն, որպեսզի գուցե զղջան, միմյանց երդման գինը տան և ազատվեն դրանից։
Իսկ եթե առանց երդման անհնար լինի, դատավորը թող ամեն ինչ ցույց տա, ինչպես վերևում ասվեց, և ինքն անպարտ է, եթե նրանք չհամաձայնեն։
Եվ այժմ պետք է ասել, թե ո՞ւմ պետք է տալ երդումը։
Ընդհանրապես դատաստանի բոլոր գործերում, երբ վկա կա, երդում չպետք է լինի. իսկ երբ վկա չկա, երդումն անհրաժեշտ է։
Եթե մեկը մեկին դատաստանի է բերում որպես պարտապանի կամ որևէ այլ բանի համար, և ո՛չ ինքը վկա ունի, ո՛չ էլ բռնվածը, երդումը պետք է տա ոչ թե նրան, ով բռնել է, այլ նրան, ով բռնվել է։
Եթե բռնողի նկատմամբ ստի կասկած չկա, ապա եթե կասկած կամ ստի նմանություն կա, բռնողին երդում չպետք է տրվի, որպեսզի նա ագահությունից աներկյուղ երդվի, վերցնի և զրկի։
Իսկ եթե մեկին բռնեն գողության, շնության, սպանության կամ ավազակության կասկածանքով, և գործն ակնհայտ չլինի, իսկ բռնողը վկա չունենա, երդումը պետք է տա բռնվածը, որովհետև այդպիսի չարագործները չեն խորշում երդվելուց։
Իսկ եթե բռնվածները աղաղակեն և ասեն՝ մենք այն չենք, ինչ ասում են, և ձեր խոսքը մեր մասին սուտ է, և ինչո՞ւ եք մեզ պարտավորեցնում, ու եթե նրանց խոսքերն ու աղաղակը դատավորին և ամբողջ ատյանին հավանական թվան, այն ժամանակ երդումը թող նրանցը լինի, ոչ թե զրպարտողինը։
Իսկ տարիքի մասին՝ ո՞ր տարիքում պետք է երդվել, այժմ կասեմ։
Ինչպես պատշաճ համարեցինք, որ վկան քսանհինգ տարեկան լինի, նույնը պատշաճ է նաև երդվողի համար։
Երեխային երդում մի՛ տվեք, որովհետև նա տարիքով դեռ անհաս է և չգիտի Աստծու դատաստանի երկյուղն ու վախը։
Ծերերին երդում մի՛ տվեք, որովհետև նրանք մահվան մոտ են, որպեսզի հանկարծ առանց ապաշխարության չմեռնեն։
Հիվանդին երդում չպետք է տրվի, որովհետև նա մահվան շեմին է և գուցե առանց ապաշխարության մեռնի. այլ թող սպասեն, մինչև առողջանա, և ապա լինի։
Ապաշխարողների համար երդում չպետք է լինի, որպեսզի մեղքի վրա մեղք չավելացնեն։
Նույնպես և այն կանանց համար, ովքեր հավատացյալ են կամ ապաշխարող, կամ անմաքուր գործերով են զբաղվել, ինչպես նաև երեխաների, ծերերի և ծննդաբերությանը մոտ կանանց համար՝ այս բոլորին երդում չպետք է տրվի։
Մաքսավորին, հարբեցողին և ամեն մեղավորի, մինչև զղջալը, երդում չպետք է տրվի, և նրանց վկայությունը չպետք է ընդունվի։
Սա ասում ենք խրատի համար և ոչ թե օրենք սահմանելով, որովհետև երդվելու հրաման չենք տալիս, այլ խրատում ենք։
Իսկ նրանց փոխարեն, որոնց մասին վերևում ասացինք, թե չպետք է երդվեն, եթե նրանք հայր, եղբայր կամ որդի ունեն, իսկ կանայք՝ մայր, քույր կամ եղբայր, կամ մեկ այլ սիրելի կամ ազգական, թող նրանք երդվեն և միմյանց բեռը վերցնեն, և դա ընդունելի է։
Կրոնավոր քահանան ու մենակյացը թող դատաստանի չմտնեն, որպեսզի երդման հարկ չլինի. իսկ եթե դատաստանի անհրաժեշտություն լինի, նրանց ազգականները թող լրացնեն նրանց տեղը և դատավորների կողմից ընդունվեն, ինչպես ասացինք նաև նրանց մասին, ում երդումը պատշաճ չհամարեցինք. թող նրանք ուղիղ վճռով լրացնեն վճռի անհրաժեշտությունը, իսկ վկաներն ընդունվեն, եթե ճշմարիտ են։
Նույն կարգը թող լինի նաև աշխարհիկ քահանաների համար. եթե դատաստանի վայր գնան, նրանց ազգականները թող ստանձնեն վճիռը, իսկ իրենք թող զգուշանան իրենց անձերի համար, որպեսզի չընկնեն որևէ անկարգ գործի կամ անպատշաճ խոսքի մեջ, որ իրենց վայել չէ։
Եվ այժմ պետք է սահմանենք երդման ապաշխարությունն ու կանոնները. թեև սրբերն առաջ այս մասին սահմանել են, բայց այժմ մարդիկ սովորել են դատաստանի վայրում զուր երդվել։
Նրանց համար կանոններ ենք հաստատում, որպեսզի Տիրոջ մեծ օրենսդրությունն ու հրամանը անտեսված չմնան։
Եթե այժմ թեթևությամբ և ներողամտությամբ ենք սահմանում այս ապաշխարությունը, դա չենք անում այն պատճառով, որ ուզում ենք մերժել նախորդների սահմանումը, այլ որովհետև նրանք ապաշխարությունը ծանր են դրել, իսկ սրանք բոլորովին անտեսում են այն։
Իսկ մենք թեթև կանոն ենք սահմանում, որպեսզի գուցե անսահմանը սահմանների մեջ բերենք և դարձյալ վերադառնանք նախկին ուղղությանը։
Նախկինում գրավոր դատաստան չկար, դրա համար դատաստանի երդման համար առանձին հիշատակված ապաշխարություն չէին տալիս, այլ ընդհանուր երդման համար. իսկ մենք, քանի որ կամեցանք գրավոր դատաստան հաստատել, ընդհանուր երդման կանոններ չենք հաստատում, որովհետև դրանք արդեն նախորդների կողմից հաստատված են, այլ գրավոր հաստատած մեր դատաստանի գրքի երդումների համար ապաշխարություն ենք սահմանում՝ ներելով, ոչ թե հրամայելով, այլ խրատելով, ինչպես բազմիցս ասվեց։
Եվ այժմ, եթե Տիրոջ կամքն է, այսպես սահմանենք։
Եթե մեկը դատավորի հրամանով երդվի, և դա զուր կամ փոքր գործի համար չլինի, և երդումը ճշմարիտ ու խոստովանության լինի, ոչ թե ուրացման, եպիսկոպոսը, որովհետև նա է դատավորը, թող նրանց համար երեք տարվա ապաշխարություն սահմանի։
Իսկ եթե դատաստանը մեկ այլ դատավորի մոտ է եղել, երդվածը թող գնա մի վարդապետի մոտ, որը տեղյակ է դատաստանին, և նա թող սահմանի ապաշխարությունը։
Իսկ եթե երդումը սուտ է եղել, բայց խոստովանության, ոչ թե ուրացման, թող հինգ տարի ապաշխարի. գիտունները թող քննեն նաև այն ունեցվածքը, որի համար նա սուտ երդվեց, և եթե այն փոքր է ու շատ աղքատների բաժին տալու չափ չէ, թող հրամայեն տալ այն։
Իսկ եթե մեկը ուրացման երդում տա՝ լինի ճշմարիտ, թե սուտ, ապաշխարությունը թող պահի մինչև մահ, որովհետև այստեղ ներել պետք չէ. բայց կան վարդապետներ, որոնք Աստծուց իշխանություն ունեն և թող սահմանեն այնպես, ինչպես պատշաճ կհամարեն։
Իսկ եթե կրոնավոր կամ աշխարհիկ քահանա լինի, որոնց երդվել հրամայված չէ, և երդվեն՝ լինի սուտ, թե ճշմարիտ, խոստովանության կամ ուրացման երդմամբ, նրանց ապաշխարությունը թող լինի մինչև մահ. որովհետև եթե կանոնները քահանային չեն հրամայում երդվել ու փրկել նույնիսկ փախած ծառայի համար, որքան առավել՝ այս դեպքում։
Բայց գիտունները թող քննեն և ըստ պատշաճի վարվեն՝ սուտ կամ ճշմարիտ երդման, խոստովանության կամ ուրացման դեպքում։
Եթե կրոնավորը կամ քահանան, կամ նրանք, ում երդվել հրամայված չէ, երդվեն, և հետո պարզվի, որ երդումը սուտ էր, բայց ինքը պատճառը չգիտեր, ապաշխարությունը թող պահեն նրանք, ում համար երդվել էին. իսկ եթե գիտեր և սուտ երդվեց, թող ինքն ապաշխարությունը պահի։
Բայց մեր գրած երդման բոլոր այս օրինակները թող քննեն գիտունները. նրանց իշխանություն է տրված ապաշխարության ժամանակը կրճատելու կամ երկարացնելու, և որոշելու՝ ում պահել բեմի ներսում, ում՝ դրսում. որովհետև ապաշխարությունն ընդունելի է ոչ թե ժամանակի երկարությամբ, այլ վարքի ջերմությամբ և դարձի ձևով։
Այս ամենը թող անեն այնպես, ինչպես պատշաճ կհամարեն՝ կրճատելով կամ երկարացնելով, և դա ընդունելի լինի մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի կամքով։
[Թ]
Թ. գլուխ։
Այն մասին, որ քրիստոնյան չպետք է գնա անհավատների ատյան, որովհետև նրանց միջև մեծ տարբերություն կա, ինչպես այժմ ցույց է տալիս խոսքը։
Բոլորին հայտնի է, որ հավատացյալներն ու անհավատները հեռու են միմյանցից, ըստ առաքյալի խոսքի՝ ի՞նչ միություն ունի լույսը խավարի հետ, կամ ի՞նչ բաժին ունի հավատացյալը անհավատի հետ, և այլն։
Այս խոսքերից սովորում ենք, որ տարբերությունը մեծ է. երբեմն նրանց կոչում է բարկության որդիներ, երբեմն՝ խավարի որդիներ՝ Քրիստոսից սովորելով, որովհետև ասում է՝ ով չի հավատում Որդուն, կյանքը չի տեսնի, այլ Աստծու բարկությունը կմնա նրա վրա։
Եվ դարձյալ ասում է՝ ով ջրից և Հոգուց չծնվի, չի մտնի Աստծու արքայություն։
Ավետարանիչ Հովհաննեսն իր թղթերում ասում է, թե ով չի խոստովանում, որ Հիսուս Քրիստոսը մարմնով է եկել, մոլորեցնող է և նեռ։
Մարգարեներն էլ ուղիղ հավատքից հեռացածներին ամբարիշտներ և հեթանոսներ են կոչում։
Թեև այժմ մահմեդականները խոստովանում են Հայր Աստծուն, բայց քանի որ Որդուն արարած են ասում, դրանով անարգում են նաև Հորը, ըստ այն խոսքի, թե ով անարգում է Որդուն, նա Հորն էլ չի ընդունում։
Առաքյալը մեզ սովորեցնում է, որ պետք չէ նրանց դատաստան գնալ՝ կորնթացիներին ասելով. մի՞թե ձեր մեջ չկա մեկը, որ կարողանա իր եղբոր միջև իրավունքը որոշել, այլ եղբայրը եղբոր հետ դատվում է, և այն էլ՝ անհավատների առաջ. և թե եկեղեցու անարգներին դատավոր եք նստեցնում։
Որովհետև նրանք դատաստան են անում իրենց կրոնի համաձայն. թեև դատաստանի սկիզբը վերցրել են Մովսեսի օրենքից, բայց շատ հարցերում կեղծավորությամբ այն փոխել են իրենց կամքի համաձայն։
Նրանք գործում են սուտ վկաներով և կեղծ դատաստանով, ճարտար զրպարտիչներով և անուղղելի երդումներով։
Մեռածներին զրկում են՝ կենդանի մարդկանց անունից, իսկ ժառանգ չունեցողներին ամբողջությամբ ավարի են մատնում՝ իբրև բարեգործության պատճառ։
Որբերին այցելում են ագահությամբ, իսկ կանանց վարձ են տալիս։
Բոլոր չարիքներն անխտիր գործում են, իսկ հոգու և մարմնի լվացումը սրբություն են կոչում։
Մարմնական հաճույքը պատվում են և մարմնի ցանկություններին ոչ մի արգելք չեն դնում։
Արքայությունը խոստովանում են կանանցով, իսկ դրախտը՝ անառակների վայր։
Իրենց մոլոր առաջնորդին Աստծու սիրելի են կոչում և նրան շատ չարիքների հեղինակ վկայում։
Պարծենում են աստվածապաշտությամբ, բայց հայհոյում են Նրա Որդուն։
Խոստովանում են հարությունը, բայց հոգու մասին ոչինչ չեն հոգում։
Գինին չար են ասում, բայց նրանց մեջ չկա մեկը, որ չարբենա։
Թող չասեմ մյուս չարիքների մասին։
Եվ քանի որ հավատքով ու գործերով այսքան հեռու են մեզնից, ինչպե՞ս կարող ենք նրանց դատաստան գնալ և մեր կրոնի համաձայն ուղղություն ստանալ. որովհետև թեև նրանց մոտ Աստծու օրենքներից բխող շատ դատաստաններ կան, որոնք մեզ հաճելի են որպես Աստծու օրենքներ և ոչ թե նրանցը, քանի որ նրանք ճշմարիտ ոչինչ չունեն։
Իսկ մենք, որ հավատացել ենք Քրիստոսին և բաժանված ենք հրեաներից, հեթանոսներից, սամարացիներից, հերձվածողներից ու մահմեդականներից, պարտավոր ենք ճշմարիտ, ավելի բարձր ու կարեկցանքով լի դատաստանով վարվել։
Որովհետև մենք խոստովանում ենք Սուրբ Երրորդությունը՝ մեկ բնությամբ և աստվածությամբ, և պատվում ենք Աստծու Որդուն։
Ճշմարիտ Աստվածը ճշմարիտ մարդ եղավ և հավիտյան անքակտելիորեն միավորված է, և մենք շտապում ենք բարի գործեր կատարել։
Եվ եթե այս աշխարհի ցանկությունների մեջ ինչ-որ բանում խաբվենք, չենք կեղծավորի, այլ կխոստովանենք, կապաշխարենք և կհավատանք ներմանը, և սիրելով միմյանց՝ մեղավորներին թողություն կշնորհենք. և Քրիստոսի մյուս բոլոր օրենքներով ենք առաջնորդվում։
Ուրեմն ինչպես խոստովանությամբ, հավատքով ու գործերով ենք նրանցից բաժանված, նույնպես պետք է դատաստանով էլ նրանցից բաժանված լինենք։
Որովհետև մեր դատաստանը պետք է լինի արդար, ճշմարիտ և անկաշառ, ոչ թե սուտ վկաներով կամ խաբող ճարտասաններով. չպետք է զրկել մահացածների հոգիներին, ոչ էլ ժառանգ չունեցողներին զրկել հոգևոր բաժնից, և այսպիսի այլ բաներ։
Իսկ նրանց դատաստանը հեռու է այս ամենից։
Ուրեմն քանի որ նրանք այսպես բաժանված ու հեռու են միմյանցից, քրիստոնյան չպետք է գնա նրանց դատաստանի։
Իսկ նրանք, ովքեր համարձակվում են գնալ, մեր և մեր օրենքների դեմ բազմաթիվ չար կասկածներ են հարուցում. մեր մասին՝ թե կամ տգետ ենք, կամ բազմատեսակ ախտերով լի, իսկ մեր օրենքների մասին՝ թե իբր ճշմարտությամբ չեն ուսուցանում, այլ մոլոր ու խոտորված են։
Եվ նրանք, ովքեր այդպես են անում՝ թողնելով մեր դատաստանները և նրանց մոտ գնալով, նրանց վրա են կատարում Աստծուց մարգարեի միջոցով ուսուցանվածը՝ վա՜յ ձեզ, որովհետև ձեր պատճառով իմ անունը հայհոյվում է հեթանոսների մեջ։
Որովհետև այժմ շատերին ենք տեսնում, որ երբ իմանում են՝ մեր հոգևոր դատաստաններում չեն արդարանա, դիմում և գնում են այլազգիների մոտ, որպեսզի գուցե նրանց դատաստանով հաղթեն իրենց հակառակորդներին։
Քրիստոնյան չպետք է ստությամբ հաղթելու համար գնա այլազգիների մոտ, այլ պետք է գնա հավատացյալների մոտ, թեկուզ արդարությամբ զրկվի՝ իմանալով, որ քրիստոնյաների արդար դատաստանում, թեկուզ զրկանք կրի, Քրիստոսից վարձ կստանա։
[Ժ]
Ժ. գլուխ։
Թե որ գրքերից կամ որ ազգերից պետք է հավաքել դատաստանի գործերը, որպեսզի մեր ճշմարտությունը մեկտեղվի, և թե ինչպես է կազմվում դատաստանի գիրքը։
Քանի որ պատրաստվում ենք գրով դրոշմել դատաստանի գիրքը, պետք է ցույց տանք, թե որ գրքերից կամ ազգերից ենք այն հավաքում, որպեսզի ճշմարտությունը հայտնի դառնա, և ոչ ոք չգայթակղվի՝ կարծելով, թե այն գրում ենք մեր մտացածին խոսքերով։
Առաջին՝ հավատարիմ ենք համարում վերցնել բնական օրենքներից, որոնք ունեին նահապետներ Աբրահամն ու մյուսները՝ առանց գրքի, և նույնն ունեին հեթանոսները, որոնցով սովորեցին դատել շնացողներին, գողերին ու մարդասպաններին։
Երկրորդ՝ բոլոր քրիստոնյա ազգերից ենք վերցնում՝ իբրև հարազատ եղբայրներից. ինչ լավ դատաստաններ լսել ու տեսել ենք նրանց մեջ, հավաքում ենք գրքում։
Երրորդ՝ վերցնում ենք նաև մահմեդականներից. ոչ թե այն ախտավոր խոսքերն ու դատաստանները, որ նրանք սովորել են Մահմետից, այլ այն, ինչ վերցրել են Մովսեսի օրենքներից, մենք ընտրում և վերցնում ենք. ոչ թե նրանցից վերցնելու պատճառով ենք Աստծու օրենքներն ու իրավունքները խստացնում, և ոչ էլ նրանց օրենքներին խառնված ախտավոր խոսքերն ենք ընդունում, այլ ընտրելով իրավացին՝ մերժում ենք ախտավորը։
Սրանք այն ազգերն են, որոնցից ընտրում և հավաքում ենք դատաստանները։
Իսկ գրքերից՝ առաջինը Ելիցն ու Երկրորդ Օրենքն են, ինչպես նաև մյուս գրքերը, որոնք Աստծու իսկական օրենքներն ու դատաստաններն են. ինչպես այնտեղ էլ ասվում է՝ սրանք են օրենքները, դատաստաններն ու վկայությունները, որ Տերը պատվիրեց ձեզ։
Երկրորդ՝ կանոնական գրքերից, որովհետև այնտեղ ոչ միայն զորությամբ է դատաստան գտնվում, այլև շատ տեղերում՝ բացահայտ դատաստան։
Երրորդ՝ վերցնում ենք բոլոր Գրքերից՝ Հին և Նոր Կտակարաններից, որովհետև բոլոր Գրքերն ուրիշ ի՞նչ են, եթե ոչ հոգևոր և մարմնավոր դատաստանի խրատներ ու օրենքներ։
Այսպիսի հավաքումը հայտնի է դարձնում մեր ճշմարտությունը, որովհետև այն չենք գրում մտացածին խոսքերով, այլ հավաքում ենք գրքերից ու ազգերից՝ հավատացյալների կարիքների համար։
Բայց պետք է իմանալ, որ այս գիրքը, որ այժմ գրում ենք, դատաստանի միակ գիրքը չէ, և դրա ավարտը միայն մեզնից վերցնել պետք չէ, որովհետև այն կանոնների նմանությունն ունի։
Որովհետև ինչպես կանոնները մեկ անգամ, մեկ տեղում կամ մեկ անձի կողմից չեն սահմանվել, այլ քիչ-քիչ, բազմաթիվ ժամանակներում և շատերի կողմից են սահմանվել ու մինչև հավիտյան շարունակվում են, ինչպես նույն կանոններն են հրամայում. սկզբում սահմանվեցին առաքյալների կողմից, ապա՝ Նիկիայում, դրանից առաջ էլ՝ ուրիշների կողմից, հետո՝ տարբեր ժամանակներում ժողովներում և այն հայրերի կողմից, որոնք հաջորդեցին նրանց։
Պատշաճ է ասել, որ դատաստանի գործերն էլ այսպես լինեն. այժմ դրա սկիզբը մեզնից եղավ, և պատշաճ է, որ քիչ-քիչ, տարբեր ժամանակներում աճի, և որքան իմաստուն մարդիկ նոր դատաստաններ տեսնեն ու սահմանեն, նույնը գրեն այս կարգի մեջ, մինչև այն քիչ-քիչ հասնի ավարտին և կատարյալ դառնա։
Որովհետև կանոնները հրամայում են, որ տարին երկու անգամ ժողով լինի և քննվի, թե աշխարհում նոր գործեր են երևացել, որպեսզի դրանց համար սահմաններ ու կանոններ հաստատվեն և ուղղվեն։
Նույնպես պետք է լինի նաև դատաստանի գործերի համար. որքան նոր գործեր պատահեն, քննվեն իմաստունների կողմից և դրանց վերաբերյալ վճիռ կայացվի, նույնը պետք է գրվի այս գրքում։
Եթե մեկը ուշադրություն դարձնի, կգտնի, որ բոլոր սուրբ գրքերն այսպես են քիչ-քիչ հասել ավարտին՝ մեկի կամ շատերի միջոցով. ինչպես Ծննդոց գիրքը Մովսեսի կողմից մեկ ժամանակում չգրվեց, նույնպես և տասներկու մարգարեների գրքերը։
Նույնպես Սուրբ Ավետարանը մեկ անձի և մեկ ժամանակում չգրվեց, այլ տարբեր ժամանակներում և տարբեր մարդկանց կողմից. այդպես էլ Պավղոսի թղթերը և սուրբ վարդապետների ու հայրերի բազմաթիվ այլ գրքեր։
Այս օրինակի համաձայն՝ այս գիրքը, որի սկիզբը մեզնից եղավ, եթե քիչ-քիչ մեր կողմից գրվի, կամ շատերի կողմից ու տարբեր ժամանակներում, դրանում պակասություն չկա, այլ միայն պատշաճ է, որ ուղիղ տեսությամբ և բարի դատաստանով լրացնեն պակասը։
Բայց ավելի վայելուչ կլիներ, եթե այն ժողովով կամ շատերի հետ քննելով կազմված լիներ. ես էլ դա հաճույքով կխնդրեի, բայց բազմաթիվ պատճառներով այդպես չեղավ. որովհետև եթե դատավորների համար երկու կամ երեք հոգով միասին իրավունքը քննելը պատշաճ համարեցինք, որքան առավել այս գործի համար պետք էր, որ շատերը միասին լինեին, քննեին գործերը և ապա գրով դրոշմեին։
Բայց քանի որ դա չպատահեց, այդ պակասությունը լրացնում ենք գրքերով, նրանց զորությունն ու հրամանը որպես վկայություն ենք վերցնում, հատկապես՝ նրանց իսկ նախկին դատաստանների մասին, ինչպես նաև յուրաքանչյուր ազգի հաստատված իրավունքը տեսնելով ու լսելով։
Ուստի մեր իրավունքը նրանցից՝ գրքերից և ազգերից հավաքելով, դրոշմենք և անպարսավելի լինենք։
[ԺԱ]
ԺԱ. գլուխ։
Համառոտ հիշատակարան։
Թեև բոլորի համար բնական է բարին ցանկանալ և ամեն գործում անսխալ լինել, բայց մեր բնությունը, որ գոյության ու ապականության մեջ է, չի կարող դա անել, որքան էլ մեկը ճարտարախոս լինի. առավել ևս՝ մենք, որոնց ամեն ինչում սխալվելն ու թուլանալը գրեթե սկզբից է եղել։
Դրա համար աղաչում և խնդրում եմ ձեզ՝ բոլոր նրանց, որ մեզնից հետո կգաք՝ հայրեր և եղբայրներ, տարբեր ժամանակներում հանդիպելով ընթերցանության ընթացքում երկու տառերի կամ այլ սխալների, ուղղեք բազմաթիվ և ոչ քիչ սխալները և լրացրեք իրավացիորեն այն, ինչ պակասում է, ինչպես վերևում հայտնվեց։
Իմ սխալների համար ընդհանուր և առավել քան ընդհանուր պատճառներ ունեմ. նախ՝ անձիս արատները, որոնց ներգործությունը խափանում է հոգու գործը, ապա՝ մարմնի ախտերը, և այն, որ անփորձությունը բնորոշ է ամբողջ ցեղին ու անհատին. դարձյալ՝ զբաղվածությունը, որովհետև ցերեկը երեխաներին կերակրելու հոգսով էի զբաղված, նաև՝ պանդխտությունը, գրագրության անտեղյակությունն ու անտեղիությունը, ներքին ու արտաքին զգայությունների տկարությունը, դևերի մարտերը, գծագրական գործերի պակասը և այն գրքերի աղքատությունը, որոնցից պետք էր նյութեր հավաքել խոսքերի համար։
Իսկ եթե մեր ազգակիցները, ձեր բարոյականությամբ, այս սխալների համար պախարակող լինեք և ոչ թե ուղղող՝ իմանալով հայերիս գործերը և անձիս չափը, այս ամենի համար ձեզ անմեղ կհամարենք։
Իսկ եթե մեր խոսքերին սիրով մոտենաք և հոգատար կամքով լրացնեք պակասը, Տիրոջից բարիքների հատուցում կստանաք և ձեր բարիքների գանձերը ձեր ջանքով կամբարեք եկեղեցում, որպեսզի ձեր բարի հիշատակը այնտեղ մնա։
Բայց այս գործին ձեռնամուխ եղանք հայոց ՈԼԳ թվականի և ՃԱ-ի շրջանի սկզբին, որը կոչվում է Փոքր, իսկ հռոմեական թվականով՝ ՆԵ, մեր թագավորության վաղեմի անիշխանության տարիներին, երբ Խաչենի կողմերում քիչ իշխաններ էին մնացել, Հասան անունով կրոնավոր դարձածի և նրա որդի Վախտանգի ժամանակ, Հայթերք կոչվող ամրոցում, մյուս իշխանների գլխավորությամբ, ինչպես նաև Կիլիկիայի կողմերի մեծ իշխան Ռուբենի օրոք, այն տարում, երբ մահացավ վրացիների հաղթող թագավոր Գեորգին, Հայոց Մեծաց Տեր Գրիգորի հայրապետության և Աղվանից տան Տեր Ստեփանոսի կաթողիկոսության ժամանակ, Առան աշխարհում, Գանձակ մայրաքաղաքի նահանգում, Դասնո կոչվող անապատում ու եղբայրանոցում, որը սկիզբ էր առել Հոռոմաշեն կոչվող մենաստանի լեռնալանջին՝ հիշատակված կուսանոցների սուրբ եկեղեցիների հովանու ներքո, հայր Հովսեփի աջակցությամբ և եղբայր Պավղոսի հորդորով ու առաջարկությամբ։
Բայց այս հիշատակարանի գրառումը դրվեց դատաստանի գրքի Նախադրության մեջ, որովհետև դրա ավարտը միայն մեր ձեռքով չի լինելու, ինչպես նախապես ասվեց պատճառը։
Եվ այժմ, որքան կարող ենք, ձեռնամուխ ենք լինում հաջորդաբար հյուսելու դատաստանի գործերը։
Դրա հետ մեկտեղ այս խնդրանքն ենք անում. եթե ոմանք կամենան և հաճելի համարեն այստեղից փոխել դատաստանի գործերը, դրանց հետ միասին փոխեք նաև այս հիշատակարանը՝ դրանով մեզ հիշելով, որպեսզի դուք էլ բոլորդ հիշված լինեք մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսում, որին փառք հավիտյանս. ամեն։
Դատաստանի գրքի Նախադրությունն ավարտվեց տասնմեկ գլուխներով։
Առաջին մաս — Եկեղեցական կանոններ
[Ա]
Ա.
ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ ՍԿԻԶԲԸ՝ ՀՈՐ ԵՎ ՆՐԱ ՈՐԴՈՒ՝ ՀԻՍՈՒՍ ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԿԱՄՔՈՎ, ՍՈՒՐԲ ՀՈԳՈՒ ԶՈՐՈՒԹՅԱՄԲ ԵՎ ՇՆՈՐՀՈՎ։
ԵՎ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԻ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿԻ ՄԱՍԻՆ։
1. «Այժմ իսկ անցնենք դատաստանի գործին՝ իմանալով, որ Մովսեսը հրամայում է քաղաքների համար դատավորներ և նրանց գրագիրներ կարգել. դրանից հայտնի է, որ Մովսեսը դատաստանի բոլոր գործերը գրով չավանդեց, այլ որոշ տեսակներ տվեց և տարբեր գործերում ու ժամանակներում դատավորներին ապավինեց։
Եվ դրա համար գրագիրներ կարգեց, որպեսզի նրանք գրով պահպանեն իրենց կայացրած դատաստանները. մեզ մոտ էլ այդպես թող լինի, ինչպես արդեն վերևում ասվեց։
Եվ նախ այս էլ տեսնենք, որ դատավորների համար անհրաժեշտ է դատաստանի աշխատանքի դիմաց վճար նախատեսել, որպեսզի նրանց գործը անպտուղ չթվա և ձանձրանալով չհրաժարվեն դատելուց։
Թեև Մովսեսը հաճախ հիշատակում է դատավորներին, նրանց վճարը հստակ չի նշում, որովհետև ոմանք նույնիսկ ղևտացիներից էին և առանձին կարգավիճակ ունեին, իսկ նրանց քաղաքներն ու բաժինները ժողովրդից էին։
Իսկ այլ ազգերի մոտ, որտեղ դա պատշաճ է, եթե նույնիսկ թագավորների ու իշխանների կողմից էին կարգվում, առանց բաժնի չէին մնում, և եթե իշխաններից էին, նույնպես դատելու բաժին ունեին։
Բայց քանի որ այժմ թագավոր ու իշխան չունենք, որպեսզի այսպիսի կարգավորումն իրենց ձեռքում լինի, այս հարցը լրացնենք մեր հայրապետից, որովհետև նա եկեղեցու դատավորների գլուխն է։
Եվ այսպես թող լինի. եթե մի մարդ մեռնի՝ առանց որդու, դստեր կամ իր հայրական ցեղից որևէ այլ ժառանգի, նրա ժառանգությունը թող դատավորներինը լինի որպես վճար, որպեսզի իրենք կերակրվեն և հոգևորապես գործադրեն այն եկեղեցու գործերում։
Բայց թող այս օրինակի համաձայն անեն. եթե անժառանգ մեռածը կաթողիկոսի սեփական վիճակում է, ժառանգությունը թող հայրապետինը լինի, իսկ եթե եպիսկոպոսի վիճակում է՝ երեք մասի բաժանվի՝ հայրապետին, եպիսկոպոսին և ժողովրդի քահանաներին։
Իսկ եթե նահանգում որևէ վարդապետ կա և նույն աշխատանքն է տանում դատաստանի համար, նրան էլ բաժին թող հասնի՝ մյուսների չափով։
Իսկ աշխարհիկ դատավորները բաժին չպետք է ունենան, որովհետև դատավոր լինելը նրանց համար բնական չէ, այլ պատահական. եթե մեկը դատաստանի ավարտից հետո տեսնի նրանց աշխատանքը և ինչ-որ բան տա, դրանով թող բավարարվեն. բայց նրանց համար օրինական բաժին չպետք է լինի, որովհետև առաջնորդների օրինական բաժինը թողնված է հոգևոր հատուցման համար։
Իսկ եթե մեռածը վանքում գտնվող կրոնավոր լինի, նրա մարմնավոր եղբայրը, այլ ազգականը կամ հայրը թող ժառանգ չլինեն, այլ՝ հոգևոր եղբայրներն ու հայրերը, որովհետև նա վաղուց հրաժարվել է մարմնավոր ազգականներից. լինի դա վարդապետը, նրա աշակերտը, հոգևոր եղբայրը կամ ուսումնական ընկերը. սրանք թող ժառանգ լինեն, իսկ մահվան հասույթն ու մյուս ծախսերը տան վանքին, որովհետև մենակյացը նրանից է ձեռնադրվում. այս մասից դատավորներին բաժին չպետք է լինի, իսկ եթե այդ մարդկանցից ոչ ոք չկա, հայրը թող ժառանգ լինի և մահվան հասույթը տա եպիսկոպոսին։
Իսկ հավատավոր կանանց դեպքում, եթե աշխարհիկ քահանայից են ձեռնադրվել և նրա մոտ է նրանց վախճանը, թող նրան հասնի, իսկ եթե վանքում են ձեռնադրվել և նրանց մոտ են վախճանվում, թող նրանցը լինի, և եպիսկոպոսը թող ագահությամբ չվերցնի նրանց ունեցվածքը։
Իսկ եթե մեռած կրոնավորը քահանա լինի և ժառանգ ունենա, ինչպես ասվեց՝ նրա ձեռնադրող հորը թող տան հանդերձանքը, իսկ մնացածը՝ եպիսկոպոսին, որովհետև նա է նրան ձեռնադրողն ու դատավորը. իսկ եթե ժառանգ չունի, թող եպիսկոպոսինը լինի, որովհետև նա է նրա հայրը, մահվան ընծաները թող տան վանքին, իսկ մյուսը՝ կաթողիկոսին։
Այս իրավունքի դատաստանը թող գործի նաև սենեկապետների վերաբերյալ։
Իսկ միաբանների դեպքում ամեն ինչ իրենցն է որպես ժառանգություն. բայց քահանայի հանդերձը թող տան եպիսկոպոսին, որովհետև նա է նրան ձեռնադրողը. և սա կրկնակի իրավունք է՝ վիճակի և դատելու պատճառով։
Նույնպես, եթե եպիսկոպոսը վախճանվի և ժառանգ ունենա, ինչպես ասվեց, նրա մահվան հասույթները, հանդերձը, գավազանը, մյուռոնը և մյուս ընծաները թող տան հայրապետին. իսկ եթե ժառանգ չունի, հայրապետը թող լինի ժառանգը, որովհետև նա է նրան ձեռնադրողն ու դատավորը. մահվան հասույթը թող տա եպիսկոպոսի դռանը, իսկ հանդերձը, գավազանն ու մյուռոնը՝ նրան, ում ձեռնադրի, և ում կամենա։
Իսկ հայրապետի տան տոնական զոհաբերությունները թող լինեն իր եկեղեցու սպասավորինը. բայց ննջեցյալների հիշատակի, ազգականների պսակի և տոհմի վախճանվածների զոհաբերությունների ու ընծաների հասույթը բաժանվի եպիսկոպոսների դռների և այն վարդապետի միջև, որը մոտ է հայրապետի տանը. իսկ եթե մեկ ուրիշն է, ժողովում կանչված վարդապետներից, նրանք էլ հավասար բաժին ստանան։
Իսկ եթե հայրապետն ինքը վախճանվի, բոլոր զոհաբերությունների հասույթը և մյուս ընծաները հավասարապես բաժանվեն նրա հոգևոր ժառանգների՝ ժողովված եպիսկոպոսների, վարդապետների, հայրերի ու քահանաների միջև, և նրանց նաև այլ ընծաներ տրվեն։
Սա թող լինի եկեղեցու դատավորների իրավունքը. և ոչ ոք թող չոտնահարի ընկերոջ իրավունքը, այլապես դատավորը պարտավոր է լինել անաչառ ու անկաշառ։
[Բ]
Բ.
ԱՆԱՊԱՏԱԿԱՆ ՀԱՅՐԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԵՂԲԱՅՐՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
2. «Հոգևոր դատաստանների կարգն ու եղբայրների և նրանց հայրերի համար բարի խրատը բավարար չափով սահմանվել են սուրբ Սահակի և Բարսեղի կողմից։
Բայց չափավոր կերպով անհրաժեշտաբար ավելացնում ենք նաև մարմնավոր օրենքների դատաստանների օրինակներ, որովհետև այժմ ոչ բոլորը կարող են ապրել դրանց հրամանի համաձայն. սուրբ դատավորության սահմաններից հեռու որևէ բան մտցնել չենք համարձակվում, այլ առաջնորդվում ենք դրա համապատասխան ուղիներով։
Եվ այժմ այսպես սկսենք։
Թագավորների, իշխանների և ընդհանրապես բոլոր հավատացյալների առաջնորդությունը պետք է հաստատվի ոչ թե մարմնավոր որևէ հույսի, այլ առավելապես հոգևորի համար. դրա համար ժառանգական չպետք է լինի։
Եթե մեկը սկզբից եղբայրների հայր է եղել՝ լինի իր կառուցած եղբայրանոցում, թե ուրիշների մոտ, և լավ է առաջնորդում, առանց դատաստանի նրան փոխել պետք չէ. իսկ եթե հակառակ բան է անում, երկու կամ երեք վկաներով անհրաժեշտ է փոխել։
Եթե մեկը եղբայրների առաջնորդության է գալիս իր ունեցվածքով, վանքի սկզբնական ունեցվածքը գրով և վկաներով պետք է նրան հանձնել. եթե պատահի, որ նա հեռանա և չկամենա եկեղեցում թողնել իր բերածը, թող իրավունք ունենա իր սեփականը վերցնելու, իսկ եկեղեցու անունով տրվածը թող այնտեղ մնա։
Հայրերի մահից հետո եղբայրների առաջնորդությունը որպես ժառանգություն չպետք է անցնի նրանց ազգականներին, եթե նրանք չեն կամենում կամ պատշաճ չեն. բայց եթե ազգականները հայրերի ճանապարհին հաճելի լինեն և եղբայրներն էլ կամենան, լավ է, որ առաջնորդությունը նրանցը լինի, քան օտարներինը, որովհետև նրանք ծանոթ են իրենց վարքին, ըստ այն խոսքի՝ հայրերի փոխարեն որդիներ կլինեն։
Իսկ եթե ազգականները հարմար չլինեն, անհրաժեշտաբար եղբայրներից պետք է ընտրվի մեկը, որ Աստծու կամքով լավ հովվի նրանց։
Իշխանների իրավասությունից դուրս է կաշառքով եղբայրների առաջնորդներ նշանակելը, որոնց նրանք չեն կամենում. և եղբայրները պետք է դատաստանի կարգով հեռանան միայն այն ժամանակ, երբ իրենց կամքով լավագույնին ընտրեն. բայց ընտրությունը թող լինի ընդհանուր, և եպիսկոպոսները թող լինեն նրանց կարգավորողները, ոչ թե աշխարհիկ կարգի մարդիկ։
Քանի որ վանքում գործերի համար ավելի շատ աշխատել է պետք, իսկ բոլորի նպատակը նույնն է՝ հավիտենական կյանքի հույսը, եթե կարճամտորեն մեկը հոգևորականի ամբողջ վարձը չթողնի հատուցման համար, նրան մի փոքր ավելին պետք է տրվի, որպեսզի դրա պատճառով եղբայրների մեջ պակասություն չլինի. իսկ եթե նրանք դժգոհեն, դժգոհողին դատաստանով թող պարտադրեն գործն անել։
Սա սուրբ Բարսեղի կանոնից դուրս դրեցինք կարճամիտների պատճառով։
Բայց եթե մեկը անտեղի վնասի որևէ գործիք, թեև գործավորներից չէ, վնասողը պետք է վճարի դրա դիմաց։
Այս դատաստանի համար այսքանը համառոտ դրվեց՝ կարգապահության պատճառներով. իսկ սրբերի ցույց տված ամենատես ուղղության մյուս սահմանները թող բավարար լինեն։
[Գ]
Գ.
ՎԱՐԴԱՊԵՏՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
3. «Վարդապետները պետք է նախապես կրթված լինեն Հին և Նոր Կտակարաններում և կանոնական հրամաններում։
Երկու կամ երեք վարդապետների կողմից թող կանչվեն պատվի ու հրամանի համար, թեև պատահի, որ մեկը միայն աշակերտ ունենա. և եթե եպիսկոպոսի, առավել ևս՝ հայրապետի, ինչպես նաև իշխանի կամքը միավորեն իրենց հետ, ավելի լավ կգործեն. իսկ եթե ոչ՝ թող երկու կամ երեքի համաձայնությունը հաստատվի ըստ օրենքների։
Իսկ նրանց, ովքեր մեկ հոգու կողմից են կարգվել և իրենց անձով են ընտրվել, դատաստանի իրավունքը թող լռեցնի. բայց ըստ օրենքների կարգվածներին պետք է պատվել, որովհետև նրանք մարգարեական շնորհից հետո երկրորդն են. աշխատանքով հաղորդակից են առաքյալներին, շնորհով՝ մարգարեներին, ուստի խոսքով ընտրված են կոչվում։
Իսկ նրանք, ովքեր մեկ վարդապետի մոտ են կրթվել, բայց հպարտանալով ուրիշից պատվի ու հրամանի աստիճան են ստանում՝ արհամարհելով իրենց վարդապետին, դատաստանի իրավունքով թող պարտավորվեն նրանից սովորածը կրկնել. կամ զղջալով և արժանի ապաշխարությամբ՝ իր վարդապետի հրամանով դարձյալ ուղղվեն։
Իսկ նա, ով առանց իր վարդապետի կամքի կանչում է նրան, թող պատիժ հատուցի, եթե չի զղջում. իսկ եթե զղջում է, պատշաճ ապաշխարությամբ թող նրանից ներում ստանա, ում արհամարհել էր՝ առանց նրա կամքի իրեն առաջ քաշելով։
Եթե վարդապետը որևէ մեկին կապի աշխարհականներից կամ եկեղեցականներից, ուրիշ վարդապետը թող չարձակվի. եթե նա ախտավոր է կամ տգիտությամբ է գործել, միջնորդ թող լինի՝ իրավացիորեն ուղղելու, անաչառ և առանց հակառակության. իսկ եթե չհնազանդվի, կապվի նրա փոխարեն, ում կապել էր, մինչև զղջա։
Իսկ եթե կապվածը իրավացի է, և ոչ ոք նրան չլսի, դատաստան թող լինի, և նա էլ կապվի նրա հետ, ով կապել է, մինչև զղջա, եթե կապողը տգետներից կամ ամբարտավաններից է. իսկ եթե վկայողների մեջ է, նրա առաջ թող ցույց տրվի կապելու պատճառը, և եթե նա թողնի պատասխանը, անպարսավելի կլինի։
Եթե մի եղբայրանոցում երկու կամ ավելի վարդապետ լինի, թող իրենք իրենց միջից առաջադեմին գլուխ և ավագ կոչեն՝ առաջնորդների հրամանով, որպեսզի կարգապահությունը նրանց մեջ լինի, և առիթ չտան գայթակղության՝ ամեն մեկն իր բարձր դիրքը փնտրելով։
Եթե նրանցից յուրաքանչյուրը հավասար համարվի, և հնարավոր չլինի համեմատել շնորհները, առավելություն ունեցողը թող պատիվը վերցնի, իսկ մյուսները նրա հրամանով տոները խոսքով զարդարեն և նաև մյուս պարտավորություններն ստանձնեն. իսկ եթե մեկը ընդվզի և խախտի կարգի սահմանը, եղբայրների միաբան վճռով թող հեռանա։
Թող միմյանց աշակերտներին առանց գրավոր թույլտվության և իրենց կամքի չվերցնեն. իսկ եթե մեկը արհամարհելով վերցնի, դատաստան թող լինի՝ որքան սովորել է նրանից, նույնքան թող կրկին սովորեցնի. կամ զղջալով՝ մնա իր վարդապետի կամքով, և նա էլ թող ընդունի նրան։
Ավագ վարդապետն իրավունք ունի հայրապետի և եպիսկոպոսի հետ, կամ նրանց երկուսի կամքով մեկ ուրիշի հետ, վիճելու կարգավիճակի հարցում. եպիսկոպոսը թող վարդապետի հետ համաձայնությամբ իր կարգը գործադրի, որպեսզի կանոններից դուրս որևէ բան չանի։
Եթե վարդապետներից մեկը սրան չհնազանդվի, եպիսկոպոսի և առաջին վարդապետի դատաստանի համաձայն թող հեռանա նրանց միաբանությունից։
Իսկ նրանց, ովքեր պատրաստվում են կոչվել պատվի աստիճանի, պետք է պահանջել գրքերի ուսման հաշվետվությունը՝ որտե՞ղ և ո՞ւմ մոտ է յուրաքանչյուրն ընթերցանությամբ սովորել տառերը. սա հատկապես նրանց համար է, որոնց երկար ժամանակ տարբեր տեղերում շրջելով՝ ուսումը չենք ճանաչում, որպեսզի չխաբվեն և անավարտ մարդիկ պատիվ ստանալով՝ իրենց անփորձությամբ մեծ վնասներ չգործեն։
Նրանց իրավունքը թող այսպիսին լինի, բայց ընտրությունը թող ընդհանուր լինի. թող իրենք իրենց կամքով առաջ չգան, այլ իրենց առաջադիմությամբ, երկյուղով և հոգիները բարի կերպով շինելով՝ ուրիշների օրինակով հարկադրվեն, հոգով շարժվեն, անարատ մտքի խղճով կանչվեն Խոսքի սպասավորության։
Իսկ շտապողների նկատմամբ դատաստանի իրավունք թող լինի, ինչպես նաև նրանց նկատմամբ, ովքեր ուրիշներին աղաչում են Խոսքի պատվի աստիճանի հասնել. թող լռեն, մինչև նախ բուժվեն իրենց ախտերից, որպեսզի հոգով հիվանդները շատերին չվարակեն. սա է նրանց արդար դատաստանը։
Բայց ճիշտ չէ նրանց բոլոր տեղերից անվիճելիորեն ազատ արձակելը. եթե նրանք կամենում են իրենց գավառում մնալ կամ մեկ այլ տեղ պանդխտանալ, թող դա լինի եպիսկոպոսների համաձայնությամբ և հրամանով՝ կարգապահությամբ շրջելով. այսպիսի մարդիկ թող լինեն վկայված։
Իսկ աննշան շրջողներին, գրքերից կտորներ քաղողներին և նրանց, ովքեր կամենում են իրենց հետաքրքրասեր ցույց տալ՝ ամեն տեղ գնալով, որովայնի և այլ ախտերի սպասավորներին, խոսքի վաճառականներին ու պախարակող վկաներին, այդպիսիներին թող արդար դատաստանով լռեցնեն. նրանց ձեռքից վերցնելով գավազանը՝ թող շրջագայության ցուպ տան։
Եթե վարդապետը հյուր գնա մեկ այլ վանք, որտեղ վարդապետ կա, թող առանց տեղի վարդապետին պատվելու չխոսի, այլ նախ նա, ըստ տեղի սովորության, եղբայրների հետ խոսի, և ապա հյուրը՝ բոլորի կամքով ու կարիքով։
Իսկ եթե հյուրը վկայված մարդ է, և տեղացիներն առաջինը նրան կամենան, թող նա խոսի իր կամքով. սակայն թող հաճախ չխոսի և հյուրընկալին չամաչեցնի, որպեսզի նա իր մարդկանց կողմից չարհամարհվի։
Իսկ եթե խախտի այս սահմանը և հանդգնորեն, առանց խնդրանքի խոսի, դատաստան թող լինի՝ նրան անպատվով հեռացնելը։
[Դ]
Դ.
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
4. «Քահանաները թող Քրիստոսի ժողովրդին ժառանգություն չհամարեն, ինչպես տեսնում ենք, որ նույնիսկ դուստրերին ժառանգության բաժին են տալիս Քրիստոսի արյան գնով. եպիսկոպոսների կողմից այդպիսիներից Քրիստոսի հոտը վերցնելու և նրան հանձնելու դատաստան թող լինի, ով Տիրոջ սեփականներին կհովվի, և նրանց իրավամբ պատասխան տալու՝ թե նրանց, ում դու սրով գերել ես և քո գնով գնել, քեզ համար որպես ժառանգություն պահիր, ոչ թե Քրիստոսի չարչարանքով փրկվածներին. իսկ եթե հանդգնեն, լռեցնեն նաև քահանայությունից։
Եթե աշխարհականները բնակությունը փոխելով մի թաղից մյուսը տեղափոխվեն, այն քահանային թող պատկանի այն հոտը, որտեղ նա բնակվի, և առաջին քահանան դրա համար թող չառարկի, որովհետև ուղղափառների բոլոր վայրերում հովվության օրինակը նույնն է. այս հարցում դատաստան թող լինի՝ առաջին քահանայի ժամանակը Տիրոջը առաջինը հաշվելու, իսկ վերջինինը՝ վերջինը։
Եթե նրանք դրան հակառակվեն՝ ագահությամբ հարձակվելով կարծես անբան ոչխարների վրա, իրավացի է լռեցնել և քահանայությունից հեռացնել հակառակվողին։
Իսկ նրանց, ովքեր քահանայական պատիվ չունեն և հարկադրաբար Տիրոջ ժողովրդին են ձեռք բերում, դատաստան թող լինի՝ կամ սարկավագին քահանա ձեռնադրել, կամ լռեցնել նրանց չար սովորությունները. իսկ եթե չհնազանդվեն իրավունքի կարգին, եպիսկոպոսները թող հեռացնեն նրանց, մինչև զղջան։
Վանական քահանաները չպետք է աշխարհականների հովիվ լինեն, այլ զբաղվեն այն կրոնավորական կյանքով, որն ընդունել են, և ժողովրդից ստացած հասույթը պահեն սուրբ Սահակի կանոնների սահմանած չափով։
Բայց վանքում հոգեհանգիստ կատարելը դատաստանի գրքի օրենքների համաձայն չէ, և կուսանոցում մսակերություն չկա, եթե միայն աշխարհում զոհաբերություններ չանեն և դրանց բաժինը վանք չբերեն՝ որպես իրենց վայելք։
Իսկ եթե անընդունակության կամ վանքի հույսի պատճառով վանքում մնան և դատաստանի գրքից դուրս՝ այնտեղ աշխարհականների հետ միս ուտեն, աշխարհի քահանաները թող այս պատճառով նրանց չհակառակվեն, որովհետև դատաստանը չի պահանջում կարողությունից ավելին և չի կտրում հույսը. նրանք պետք է վրեժխնդիր լինեն ուրիշ անկարգությունների համար, ոչ թե այս դեպքերի։
Եթե աշխարհականներից մեկը իր տանը օրհնություն տալ տա՝ իր քահանային չհնազանդվելու պատճառով, և մեկ այլ քահանայի տա մորթին ու զոհաբերության բաժինը, դատաստան թող լինի՝ իր քահանային կրկնակի հատուցելու. իսկ իրավունքը խախտող քահանան արժանիորեն թող դատվի եպիսկոպոսների կողմից։
Իսկ եթե հույս ունենալով ընտրի մեկ ուրիշին, կամ իր քահանան մոտակայքում չլինելու պատճառով տանը զոհ մատուցի և մորթին ու բաժինը տա իր եկեղեցուն, նրա դեմ որևէ դատ չպետք է լինի։
Եթե աշխարհականը նախատելով արհամարհի իր քահանային կամ հանդգնի հարվածել նրան, արդար դատաստան է ձեռքը կտրելու վճիռը. բայց եթե նա շատ ընկճվի և աղաչի ապաշխարել, թող ներեն նրան։
Իսկ եթե քահանան անձնական վրեժի համար մեկին կապի՝ ինչ պատճառ էլ լինի, առավելապես ինքն է դատապարտում իր անձը. բայց եթե դա Տիրոջ օրենքների վրեժխնդրության համար է, և նա զղջա, թող կարեկցանքով ների նրան, որ ապաշխարի։
Իսկ եթե անձնական վրեժի պատճառով չների ապաշխարողին, եպիսկոպոսները թող նրան կապեն դատաստանով, մինչև նա զղջա և արձակի զղջացողին։
Բայց նա, ով կապված է, լինի դա արդարացի, թե անարդարացի, թող մնա կապանքի տակ, մինչև զղջա և արձակվի։
Քահանաների մյուս բոլոր դատաստանները ցույց են տրված գրքերում։
[Ե]
Ե.
ԱՄՈՒՍՆՈՒ ԵՎ ԿՆՈՋ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵՐԲ ՆՐԱՆՔ ԱՆԿԱՐՈՂ ԵՆ ԱՄՈՒՍՆԱԿԱՆ ԿՅԱՆՔՈՎ ԱՊՐԵԼՈՒ։
5. «Ամուսնու և կնոջ համապատասխանությունը ցույց է տրված ըստ պատշաճի՝ տղամարդը տարիքով մեծ, կինը՝ ավելի երիտասարդ, ինչպես ցույց տրվեց առաջին մարդկանց ստեղծման ժամանակ, որպեսզի տղամարդը կնոջ վրա ամեն ինչում իշխանություն ունենա, ինչպես մյուս հարցերում, նույնպես և ամուսնության մեջ։
Եթե պատահի, որ ամուսնության մեջ տղամարդը չկարողանա կնոջ հետ ամուսնական կյանք վարել, ըստ կանոնների հրամանի՝ թող կինը նրա հետ միասին սպասի սահմանված ժամանակը, իսկ եթե ոչ՝ դատաստան թող լինի բաժանման համար։
Տղամարդու տուն բերած կնոջ ամբողջ ունեցվածքը թող նրա ձեռքը տա և թույլ տա, որ նա մեկ ուրիշ տղամարդու կին դառնա. թեև սա նախկին կանոնների համաձայն չէ, այլ վերջինների, այդպես է թողնված։
Բայց դրա պատճառով տղամարդու վրա տուգանք չպետք է լինի, որովհետև այդ ախտը կամքից անկախ է։
Ամեն ինչ թող տրվի կնոջը՝ բացի այն հանդերձներից, որոնք երկուսի համար միասին են պատրաստվել հարսանիքի ժամանակ։
Եթե կինը անասուններ է բերել, թող դրանց գլուխը տրվի նրան, իսկ աճը երկուսի միջև բաժանեն՝ պահելու աշխատանքի պատճառով։
Միմյանց ազգականների ծախսերն ու նվերները, ինչպես նաև հարսանիքի ծախսերը հաշվի չառնվեն։
Այս իրավունքները դատաստանի համար հաճելի համարեցինք, որովհետև ինչպես տղամարդը ամուսնությամբ չի տիրում կնոջը, նույնպես չպետք է տիրի նրա ունեցվածքին։
Սակայն կնոջ համաձայնությամբ և տղամարդու կամքով թող նա ամուսնանա ուրիշի հետ, իսկ տղամարդն էլ թող այրի կնոջ հետ ամուսնանա։
[Զ]
Զ.
ԱՄՈՒՍՆՈՒ ԵՎ ԿՆՈՋ ՄԱՍԻՆ ԿՐԿԻՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐ, ԵՐԲ ՆՐԱՆՑԻՑ ՄԵԿԸ ՏԱՌԱՊՈՒՄ Է ԱՅՍԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԿԱՄ ՈՐՍՈՐԴՈՒԹՅԱՄԲ ԱՌԱՋԱՑԱԾ ԱԽՏԻՑ, ԿԱՄ ԲՈՐՈՏՈՒԹՅՈՒՆԻՑ, ԿԱՄ ԵՐԿԱՐԱՏԵՎ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆԻՑ, ԿԱՄ ՀԱՇՄՈՒԹՅՈՒՆԻՑ, ԿԱՄ ԴՐԱՆՑ ՆՄԱՆ ԱՅԼ ԲԱՆԻՑ։
6. «Եթե պատահի, որ ամուսինը կամ կինը այսահարություն ունենա, արժե քննել. եթե դա եղել է մինչև նրանց միավորվելը և կնոջ ծնողներից խաբեությամբ թաքցվել է, թող նրանք իրենց տանը վերցնեն նրան և իրենք հոգան ուխտի ընծաներն ու մյուս անհրաժեշտ ծախսերը, ոչ թե ամուսինը, որովհետև դա տղամարդու տանը չի եղել, այլ նախապես՝ իրենց տանը։
Այս ամենում թող վարվեն կանոնների սահմանած կարգով։
Եթե նա բժշկվի, թող կրկին վերադարձվի իր ամուսնուն, եթե ամուսինը համաձայնի. իսկ եթե ոչ՝ նա իրավունք ունի արձակելու նրան։
Իսկ եթե ախտը եղել է ամուսնու տանը, ամուսինը թող հոգա նրա մասին՝ մինչև բժշկության համար սահմանված ժամկետը։
Իսկ եթե յոթ տարի անց էլ անբուժելի լինի, վերջին կանոնների հրամանի համաձայն թող արձակվի ամուսնուց և իր ունեցվածքով վերադառնա հոր տուն, իսկ ամուսինը թող ուրիշ կին առնի. եթե երեխաներ կան, նրանք թող մնան իրենց հոր մոտ, և նա իր կարողության չափով հոգա կնոջ ապրուստը. սակայն կնոջ համաձայնությամբ թող ուրիշ կին առնի։
Իսկ եթե կինը հիվանդացել է իր հոր տանը, ամուսինն իրավունք ունի սպասելու բժշկության սահմանված ժամկետի ավարտին, և եթե չբժշկվի՝ կնոջ կամքից անկախ ուրիշ կին առնելու. բաժանման իրավունքը թող նույնը լինի, ինչ վերևում ասվեց անընդունակների մասին։
Իսկ եթե տղամարդու մոտ ախտը դևից է առաջացել, եթե դա եղել է պսակից առաջ, կինը իրավունք ունի սպասելու բժշկության սահմանված ժամանակին կամ չսպասելու. իսկ եթե պսակից հետո է եղել, արժանի է համբերելու մինչև բժշկության ժամկետի ավարտը, և տղամարդու հրամանով թող ամուսնանա ուրիշի հետ։
Իսկ եթե դա ուռուցք կամ բորոտություն է, այսպիսի ախտերը դժվար է թաքցնել. եթե կինը գիտակցաբար համաձայնել է՝ կարծելով, թե կբժշկվի, քանի որ ախտը դեռ տարածված չէր, նա պարտավոր է ամեն ինչ կրել և իրավունք չունի թողնելու. բայց եթե կինը զղջա և ների ամուսնուն, նա կարող է ուրիշ կին առնել։
Նույնը թող լինի, եթե ախտը եղել է ամուսնու տանը։
Իսկ եթե ծնողները խաբեությամբ թաքցրել են դա, տղամարդն իրավունք ունի թողնելու կնոջը և իր կամքով ուրիշ կին առնելու։
Եվ դատաստանի իրավունքը թող այսպիսին լինի. եթե ախտը հայտնի է եղել ամուսնանալիս կամ առաջացել է ամուսնու տանը, մինչև նրանց մահը թող հոգան նրանց ապրուստը և ունեցվածքը վերադարձնեն բաժնին. իսկ եթե ծնողները թաքցրել են, հոգսը թող իրենցը լինի՝ իրենց ունեցվածքով։
Իսկ եթե տղամարդու մոտ ախտն առաջանա՝ լինի պսակից առաջ՝ առողջության հույսով, թե պսակից հետո, կինը իրավունք չունի ուրիշ ամուսին առնելու, եթե ոչ տղամարդու կամքով. բայց եթե դա խաբեությամբ թաքցված է եղել, կինը իրավունք ունի նրա կամքից անկախ ուրիշ ամուսին առնելու։
Իսկ եթե երկարատև ու անբուժելի հիվանդություն, հաշմություն կամ մեկ այլ բան պատահի, որի պատճառով նա անկարող լինի ամուսնական կյանքի համար, և դա պատահի տղամարդու տանը, ամուսինը իրավունք չունի թողնելու նրան. բայց եթե կինը զղջա և թույլ տա ամուսնուն ուրիշ կին առնել, նա կարող է առնել, և պետք է հոգա նրա ապրուստը ու նրա ունեցվածքը տա նրա ձեռքը՝ ըստ իրավունքի դատաստանի։
Նույնը թող լինի նաև տղամարդու հետ պատահելու դեպքում, և տղամարդու հրամանով թող կինը ուրիշ ամուսին առնի»։
[Է]
Է.
ԳԵՐՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ԸՆԿԱԾ ԱՄՈՒՍՆՈՒ ԵՎ ԿՆՈՋ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
7. «Եթե կինը գերության մեջ ընկնի ամուսնու տնից, նրա գինը թող միայն ամուսինը վճարի, իսկ եթե ծնողների տնից է գերության մեջ ընկել՝ երկուսը միասին, եթե դա ամուսնու կամքով չի եղել. այսպիսի դատաստան թող լինի։
Բայց սպասելու ժամանակը թող լինի կանոնների համաձայն. եթե մինչև յոթ տարի չվերադառնա, ամուսինը կնոջ գերեվարված լինելու դեպքում նրա ծնողների կամքով կարող է ուրիշ կին առնել, իսկ մնացած ունեցվածքը թող վերադարձնի կնոջ ծնողներին՝ նրանց տված բաժնի հետ միասին։
Նույն դատաստանը թող լինի նաև գերության մեջ ընկած ամուսնու համար՝ սահմանված ժամանակից հետո կինը կարող է ուրիշ ամուսին առնել»։
[Ը]
Ը.
ԱՄՈՒՍՆՈՒ ԵՎ ԿՆՈՋ ՄԻՄՅԱՆՑ ՀԱՆԴԵՊ ԱՏԵԼՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
8. «Երբ ամուսինն ու կինը դիվական ախտի պատճառով առանց պատճառի ատեն միմյանց, եթե այդ ախտի սկիզբը եղել է ամուսնությունից առաջ և տղամարդու կողմից, և նա չկամենա նրա հետ հաշտվել, թող լինի նույն բաժանման կարգը, ինչ այսահարների դեպքում։
Բազմաթիվ խրատներից ու հանդիմանություններից հետո թող բաժանվեն, և դատաստանի կանոնների համաձայն տղամարդը իրավունք չունենա ուրիշ կին առնելու, իսկ կինը թող վերցնի իր բաժինը և ամուսնու ունեցվածքի մեկ երրորդը, որովհետև նա անարգեց իր ամուսնության ուխտը։
Նույն դատաստանը թող լինի, եթե պատճառը կնոջից է, և տղամարդը չի կարող նրա հետ ապրել, եթե միայն նրանք խղճալով միմյանց չհամաձայնեն։
Միմյանց ներելու թույլտվությունը թող լինի եպիսկոպոսի հրամանով, երբ նա ներելը պատշաճ և Տիրոջը հաճելի համարի։
Այսպես բոլոր դեպքերում թող առաջնորդի կամքով լինի միմյանց թույլտվություն տալը, որովհետև առաջնորդներն են իշխանություն ունեցողները, ոչ թե իրենք՝ միմյանց նկատմամբ։
Իսկ տուգանքն ու ապաշխարությունը ցույց են տրված կանոններում։
Իսկ եթե ախտը սկսվել է ամուսնությունից և երեխաներ ունենալուց հետո, վերևում սահմանվածի համաձայն թող լինի երկարատև բաժանում՝ խրատներով ու հանդիմանությամբ, և կնոջը տան ամուսնու ունեցվածքի կեսը, որովհետև նրանք միասին են ապրել. նա իրավունք չունի ուրիշ ամուսին առնելու, եթե ոչ կնոջ հրամանով։
Իսկ եթե նա իր կամքով ուրիշի վրա աչք դնի և ամուսնանա, կանոնները ցույց են տալիս այդպիսի մարդկանց դատաստանը, տուգանքն ու ապաշխարությունը։
Իսկ եթե բաժանումը կնոջ կողմից է և առանց պատճառի, թող նա իր ունեցվածքի մեկ երրորդը թողնի ամուսնուն, և թող ուրիշի հետ չամուսնանա, եթե ոչ ամուսնու հրամանով»։
[Թ]
Թ.
ՇՆԱՑՈՂ ԱՄՈՒՍՆՈՒ ԵՎ ԿՆՈՋ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
9. «Եթե որևէ կնոջ մեջ այս չար ախտը գտնվի, ամուսինն իրավունք ունի նրան արձակելու՝ Տիրոջ հրամանի համաձայն։
Բայց արձակվածին չի թույլատրվում ուրիշի հետ ամուսնանալ, որպեսզի հաշտվի ամուսնու հետ, ըստ առաքյալի խոսքի. կամ թող մնա առանց ամուսնանալու. դրա համար, եթե կինը զղջա, ամուսինն իրավունք ունի նրան կրկին առնելու. և դա՝ առանց պոռնկության մեղքի։
Նույն իրավունքն ունի նաև շնացող կնոջ ամուսինը՝ զղջալու դեպքում նրան կրկին առնել կամ չառնել. իսկ կինը, ըստ կանոնների դատաստանի, իրավունք չունի ամուսնանալու, բայց ամուսինն իրավունք ունի ուրիշ կին առնելու, իսկ կինը թող մնա ամուսնունը՝ նրա հրամանի համաձայն։
Կինը իրավունք չունի հեռանալու շնացող ամուսնուց, բայց խրատի համար կարող է ժամանակավորապես բաժանվել։
Իսկ ունեցվածքի բաժանման կարգը թող նույնը լինի, ինչ ատելության մասին գրվածն է»։
[Ժ]
Ժ.
ԱՆԶԱՎԱԿ ԱՄՈՒՍԻՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
10. «Եթե որևէ կնոջ անպտուղ գտնեն, դրա պատճառով նրան արձակել պետք չէ, որովհետև բնությամբ զավակ տալը Արարչի գործն է։
Պետք է քննել. եթե դա հիվանդության պատճառով է, թող բժիշկներով օգնեն, իսկ եթե այդպես չէ, պետք է վերացնել բնական անպտղությունը։
Իսկ եթե ժառանգ չունենալու պատճառով ամուսինը տրտմի և կարեկցելով, Աբրահամի ու Սառայի օրինակի համաձայն, թույլ տա ուրիշ կին առնել, թող առնի. բայց անպտուղ կնոջն ու զավակ ծնող կնոջը միաժամանակ չպահի։
Նույնպես թող վարվի, եթե անզավակ լինելը տղամարդու պատճառով է։
Իսկ սպասելու սահմանված ժամանակը յոթ տարի է, եթե պսակի ժամանակ աղջիկը տասնհինգ տարեկան էր, իսկ երիտասարդը՝ տասնութ. եթե նրանք ավելի փոքր էին, թող ավելի երկար համբերեն. իսկ եթե ավելի մեծ էին, թող սպասեն անզավակների համար սահմանված ժամանակը, և ոչ պակաս»։
Իսկ եթե կինը չկամենա ուրիշի հետ լինել, թող նրա ապրուստը հոգա ինչպես այրի կնոջինը՝ ուրիշ տանը, քանի դեռ նա կենդանի է, և կնոջ բերած ունեցվածքը վերադարձնի նրան։
Իսկ եթե նա նախապես իմանա անպտղության մասին և ցանկությամբ ու տենչանքով ամուսնանա, բաժանումը թող չլինի մինչև մահ. այս դատաստանը ճիշտ եմ համարում»։
[ԺԱ]
ԺԱ.
ԹԵ ԻՆՉ ՊԱՏՃԱՌՆԵՐՈՎ ԿԻՆԸ ԿԱՐՈՂ Է ՀԵՌԱՆԱԼ ԱՄՈՒՍՆՈՒՑ։
11. «Երբ կինը իմանա, որ ամուսինը տղամարդկային կարողության կամ վարքի արատ ունի, կամ եթե նա այլազգու հետ պղծվի, իրավունք ունի հեռանալու. բայց եթե նա զղջա և խոստովանահորը համոզի, իսկ նա էլ կնոջը համոզի, թող չհեռանա։
Խոստովանահայրը թող կնոջը ցույց տա ապաշխարությունն ու բաժանման ժամկետի սահմանը և այդպես խրատելով՝ հաստատի նրանց միությունը։
Իսկ եթե նա մեկ կամ երկու անգամ այդպես վարվի և նույն ախտի մեջ մնա, թող իրավունքի դատաստանի համաձայն հեռանա՝ ամուսնուց վերցնելով նրա ունեցվածքի կեսը»։
[ԺԲ]
ԺԲ.
ԱՄՈՒՍՆՈՒ ԵՎ ԿՆՈՋ ՄԱՍԻՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐ, ԵՐԲ ԱՏԵԼՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ԲԱԺԱՆՎԵՆ ԵՎ ԱՄՈՒՍՆԱՆԱՆ ՈՒՐԻՇՆԵՐԻ ՀԵՏ, ԱՊԱ ՆՐԱՆՑ ՆՈՐ ԱՄՈՒՍԻՆԸ ԿՄԱՀԱՆԱ, ԵՎ ՆՐԱՆՔ ԿՎԵՐԱԴԱՌՆԱՆ ՄԻՄՅԱՆՑ։
12. «Եթե կինը ատելության պատճառով հեռանա ամուսնուց և ուրիշի հետ լինի, իսկ պատահի, որ այն տղամարդը, ում հետ ամուսնացել է, մեռնի, և նա հարկադրաբար վերադառնա առաջին ամուսնու մոտ, կարծես ամուսինն էլ ուրիշ կին առած չլիներ, թող զղջացած կնոջն ընդունի, թեև նա արժանի չէր ուրիշի հետ ամուսնանալու, և այդպես եղավ. թեև ամուսինն իրավունք ունի չընդունելու, բայց նրա հոգին փրկելու համար թող ընդունի։
Նույնպես, եթե տղամարդը ուրիշ կին առնի, և այն կինը, ում առել էր, մեռնի, իսկ նա զղջալով վերադառնա առաջին կնոջ մոտ, կարծես ուրիշ կին չէր ունեցել, թող ընդունի, եթե կինը համաձայնի՝ երկուսի զղջման ու ապաշխարության օրինակի համար։
Իսկ եթե միմյանցից բաժանվելուց հետո ամուսինն ուրիշ կին առնի, իսկ կինը՝ ուրիշ ամուսին, և մահանան այն կինը, որին ամուսինն էր առել, և այն ամուսինը, որին կինն էր առել, ու քանի որ այլ պսակ չկա, նրանք հարկադրաբար վերադառնան միմյանց մոտ, բաժանման պատճառ եղածին ապաշխարություն տալով՝ թող միավորվեն։
Իսկ եթե կնոջ ամուսինը մահանա, իսկ կնոջ նոր ամուսինը կենդանի լինի, և կինը լինի բաժանման պատճառը, բայց զղջալով հարկադրաբար խնդրի իր առաջին ամուսնուն, ըստ իրավունքի պատշաճ չէ նրան ընդունել, մանավանդ եթե երեխաներ կան, և կնոջը ուրիշ ամուսին չի հասնի. իսկ եթե հասնի, տղամարդն իրավունք ունի զղջացած կնոջն ընդունելու կամ չընդունելու։
Նույնպես թող լինի, եթե կնոջ ամուսինն է մահանում»։
[ԺԳ]
ԺԳ.
ԱՄՈՒՍՆՈՒ ՄԱՍԻՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐ, ԵՐԲ ԱՌԵՎՏՐԻ ԿԱՄ ԱՅԼ ԳՈՐԾԵՐԻ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ՈՒՇԱՆԱ ԵՎ ԿԻՆԸ ՄՆԱ ՈՒՐԻՇԻ ՄՈՏ։
13. «Երբ ամուսինը որևէ գործի պատճառով կամ առևտրի համար ճանապարհ գնա և ուշանա, կինը պարտավոր է սպասել։
Եթե նրա մահվան կամ այլ կորստի մասին լուր չգա, կինը չպետք է ուրիշ ամուսնու հետ լինի, մինչև ստուգի, թեկուզ սպասելը երկար տարիներ տևի։
Իսկ եթե մահվան մասին լուրը հաստատվի, մինչև յոթ տարի թող ուրիշ ամուսին չառնի՝ ըստ գերության մեջ ընկածների սահմանված կարգի։
Իսկ եթե մինչև այդ ժամկետը կամ մահվան մասին լուրը ստուգելուց առաջ ամուսինը վերադառնա, իրավունք ունի իր կնոջը հետ առնելու, թեև կինը պսակված է ուրիշ տղամարդու հետ և երեխաներ ունի. իսկ եթե կինը նրա հետ պսակվի և աղաչողների համաձայնությամբ ընդունի նրան, նրա կամքն է՝ հնազանդվել կամ ոչ։
Իսկ եթե սահմանված ժամկետից հետո վերադառնա, երբ կնոջ մահվան մասին լուրը սուտ է եղել և հաստատված է համարվել, թող իր կնոջը չառնի, եթե նա պսակված է և այդ տղամարդունն է. իսկ եթե նա այդ տղամարդունը չէ և իրենն էլ չէ, թող առնի, թեկուզ երեխաներ լինեն։
Իսկ եթե նա ոչ այդ տղամարդունն է, ոչ էլ իրենը, բայց երեխաներ ունի նրանից, թող չառնի, որովհետև վերադարձել է ժամկետից հետո։
Իսկ եթե սրան չհնազանդվի, կնոջը հարցնելուց հետո թող լինի այն, ինչ նա կամենում է, որպեսզի գուցե այդպես հակառակությունը լուծվի։
Եվ պատշաճ է, որ նրանց երիտասարդությունը հաշվի առնելով՝ երկուսին էլ հորդորեն, եթե նրանք հնազանդվեն։
Այսպիսի դեպքերի համար այս դատաստաններն արդար համարեցինք։
Իսկ եթե ամուսինը երկար ժամանակ հեռու աշխարհում մնա՝ առևտրի կամ մեկ այլ պատճառով, և կինը այնտեղ ուրիշին առնի, եթե նա այդպես չվարվի, նրա կինը մինչև յոթ տարի ուրիշի հետ չպետք է լինի, գուցե նա զղջալով վերադառնա։
Իսկ դրանից հետո, երբ ամեն ինչ քահանաների միջոցով հաստատվի, թող ազատվի ամուսնու օրենքից և ուրիշի հետ լինի։
Բայց մինչև այս ամենը, այլ պատճառով, կինը չպետք է ուրիշի հետ լինի, թեև ամուսինը շատ տարիներ ուշանա, որովհետև նրանց ուշանալը կարող է քսան տարի լինել՝ ավելի կամ պակաս. ամեն ինչ թող հաստատվի ստուգմամբ ու փորձով։
Իսկ եթե նա վերադառնա ժամկետից հետո, երբ կինը արդեն ամուսնացած է, ըստ դատաստանի իրավունք չունի նրան առնելու, որովհետև անարգեց օրհնության պսակը»։
[ԺԴ]
ԺԴ.
ԱՄՈՒՍՆՈՒ ԵՎ ԿՆՈՋ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵՐԲ ԱՄՈՒՍԻՆԸ ԿՆՈՋԸ ՆՎԱՍՏԱՑՆՈՒՄ Է, ՀԱՐՎԱԾՈՒՄ, ՎՆԱՍՈՒՄ ԿԱՄ ԽԵՂԱՆԴԱՄՈՒՄ։
14. «Եթե տղամարդը դիվական ախտով լցված՝ մշտապես նախատինքով նվաստացնում է կնոջը, և եթե խորթ երեխաներ էլ կան, և դրա պատճառով նա մոլեգնում է, դատաստան թող լինի այսպես. եթե սկզբում նա իր կամքով հանձն է առել նրանց համբերել, պարտավոր է համբերել, իսկ եթե ոչ՝ թող վերադառնա կնոջ ազգականների մոտ։
Իսկ եթե նա վատ բնավորության պատճառով այդպես է վարվում՝ կոտրում է ոտքը կամ ձեռքը, վնասում աչքը կամ ատամը, կամ խեղանդամ անում, դատաստանը թող նույնը լինի, ինչ օտարների դեպքում՝ վճարել կնոջը հասանելիք տուգանքները, և կրկնակի, որպեսզի նրան հարճի պես չվերաբերվի, այլ իր մարմնի պես. և սա՝ եթե զղջա։
Իսկ եթե նա շարունակի նույն համառությունը, վտանգ կա, որ հարվածելով սպանի նրան. բազմաթիվ խրատներից ու հանդիմանություններից հետո թող բաժանվեն, որովհետև Տերն ինքը ասաց՝ Մովսեսը ձեր խստասրտության պատճառով թույլ տվեց արձակել ձեր կանանց. և որպեսզի միայն այդ պատճառով չխստասրտեն, ավելացրեց՝ բացի պոռնկության պատճառից։
Օրենքում էլ հրամայվեց արձակել, որպեսզի սպանություն չլինի, և Տերն էլ հենց այդ պատճառով ասաց. այստեղ էլ նույն օրինակի համաձայն բաժանումը պատշաճ դատաստան համարեցինք։
Իսկ ունեցվածքի բաժանման մասին գրված է ատելության դեպքերի բաժնում»։
[ԺԵ]
ԺԵ.
ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ԵՐԲ ԱԿՆՀԱՅՏ ՉԷ ՈՒՌՈՒՑՔԻ ԿԱՄ ԱՅԼ ՆՄԱՆ ԱԽՏԻ, ԽԵԼԱԳԱՐՈՒԹՅԱՆ, ՊՈՌՆԿՈՒԹՅԱՆ ԿԱՄ ԱՅՍԱՀԱՐՈՒԹՅԱՆ ԴԵՊՔԸ, ՈՐՈՎ ՄԻՄՅԱՆՑ ԹՈՂՆԵԼՈՒ ԿԱՄ ՉԹՈՂՆԵԼՈՒ ՊԱՏՃԱՌԸ ՄԻԱՅՆ ՀԻՄԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆ Է։
15. «Եթե ամուսինը առանց պատճառի, մտքի պակասության պատճառով թափառելով թողնի կնոջը և ոչ մի հոգ չտանի նրա մասին, իսկ կինը յոթ տարուց ավելի համբերի, և շատ անգամ մարդիկ հանդիմանեն նրան ու կանչեն, բայց նա չկամենա վերադառնալ, և հաստատվի, որ դա անհնար է, թող նրա բերանից հարցնեն՝ կամենո՞ւմ է կնոջը կրկին առնել, թե՞ թույլ տալ արձակել նրան, և կնոջը՝ ուրիշ ամուսին առնել. իսկ ամուսինը թող ապաշխարի կնոջն արձակելու համար և իրավունք չունենա ուրիշ կին առնելու, քանի դեռ իր կինը կենդանի է։
Այս դատաստանը թող լինի բոլոր նրանց համար, ովքեր առանց պատճառի թողնում են իրենց կանանց։
Կամ թող կինը կարեկցելով թույլ տա նրան։
Նույն դատաստանը թող լինի նաև կնոջ դեպքում, եթե նույնպիսի ախտ պատահի նրան»։
[ԺԶ]
ԺԶ.
ՈՒՐԱՑՈՂ ԱՄՈՒՍԻՆՆԵՐԻ ԵՎ ԿԱՆԱՆՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
16. «Եթե տղամարդը սատանայից ու նրա հետևորդներից խաբվելով կամ բռնությամբ ուրանա, նրա կինը թող նրա հետ չապրի, թեկուզ նա բռնանա, որպեսզի կինը մոլորության մեջ չընկնի։
Իսկ եթե նա կամովին որոշի հեռավոր աշխարհ գնալ և այնտեղ ապաշխարությամբ պահել ճշմարտությունը, կինը թող նրա փրկության համար գնա նրա հետ՝ ըստ Պավղոսի հրամանի, թե անհավատ ամուսնու հետ կինը սուրբ է. մշտապես հորդորելով ու մխիթարելով և իր կարողության չափով նրա հետ ապաշխարելով՝ թող վարձ ստանա նրա հոգին շահելու համար։
Նույնը թող լինի, եթե կնոջ հետ պատահի։
Նույն իրավունքը պետք է պահել նաև նրանց համար, ովքեր շեղվել են դեպի աղանդներն ու հերձվածները»։
[ԺԷ]
ԺԷ.
ԱՄՈՒՍՆՈՒ ԿԱՄ ԿՆՈՋ՝ ԽԱՆԴԻ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ՈՒՐԱՑՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ԸՆԿՆԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
17. «Եթե ամուսինը կնոջ հանդեպ խանդի պատճառով ուրանա, զղջալու դեպքում կնոջ ապաշխարությունը թող լինի կամավոր, իսկ ամուսնունը՝ ակամա։
Իսկ եթե նա չզղջա, նրա արյան հատուցումը թող կնոջից պահանջվի՝ ըստ իրավունքի, գնով և ապաշխարությամբ, իսկ նրա դատաստանը թող լինի Տիրոջը։
Նույնպես, եթե կինը ուրանա։
Եվ եթե ամուսինը կամ կինը այդ կերպ վախճանվի, նույն դատաստանը թող լինի։
Կանոնների դատաստանի համաձայն կարծում եմ, որ երկրորդ ամուսնությունն էլ պետք է արգելվի»։
[ԺԸ]
ԺԸ.
ԱՄՈՒՍՆՈՒ ԵՎ ԿՆՈՋ՝ ՄԻՄՅԱՆՑ ՍՊԱՆԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
18. «Եթե ամուսինը կնոջը սպանի պոռնկության պատճառով, թող լինի ամբողջական արյան հատուցում, որովհետև Տերը հրամայեց արձակել, ոչ թե սպանել։
Իսկ եթե դա լինի այլ պատճառով՝ չար բնավորությունից, թող կրկնակի հատուցի։
Իսկ եթե կինը տղամարդուն թունավորի դեղերով կամ մեկ այլ ձևով, նույն դատաստանը թող լինի։
Իսկ տուգանքի համար ապաշխարությունը թող թեթև լինի։
Բայց ոչ ոք թող ապաշխարություն չփնտրի Դատաստանի գրքում, որովհետև դա կանոններինն է և հոգևորի, իսկ սա՝ մարմնավորի. և երբեմն հոգևոր դատաստան մտցնելը անտեղի եմ համարում, ինչպես որ նա՝ մարմնավորինը»։
[ԺԹ]
ԺԹ.
ՇՆԱՑՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ՄՅՈՒՍ ՉԱՐԱԳՈՐԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
19. «Երբ շնացողների չար գործը հայտնի դառնա, թող դատաստանով վրեժխնդրություն լինի։
Եթե դա կնոջ կամքով ու հրավերով է եղել, և եթե նա տղամարդու հետ անառակությամբ պղծվել է մեկ անգամ կամ շատ անգամ, և դրանով ամուսինը վնասվել է, ըստ Օրենքի նա մահվան է արժանի, բայց ըստ Ավետարանի արյան հատուցումը թող փրկանքով լինի՝ հոր և կնոջ կամքով, և այլն։
Բայց որոշ դատավորներ արժանի են համարում այդպիսի գործերի, ինչպես նաև անասնապղծության և տղամարդկանց միջև անբնական սեռական վարքի համար մահապատիժ սահմանել, սակայն օրենքը ներում է և այդ պատիժը փոխարինում կանոնական ապաշխարությամբ ու փրկանքով։
Այս կարգը թող գործի, եթե դատաստանի անհրաժեշտություն լինի։
Եթե դա պատահի այլազգիների մոտ, և նրանք մեր ձեռքի տակ լինեն, մահապատիժը արդարացի է։
Իսկ եթե մեկը շնանա ուրիշի կնոջ հետ, և ամուսինը խաբեությամբ ուրիշ կին առնի, կամ եթե պատճառը կնոջից լինի, և նա բռնադատելով դատվի ու մեղավոր ճանաչվի, տղամարդը թող տուգանք վճարի՝ ըստ այն օրինակի, որը սահմանվեց կույսի մասին. եթե ուրիշ կին առնի, իսկ խաբված այրին՝ ոչ»։
[Ի]
Ի.
ՉՆՇԱՆՎԱԾ ԿՈՒՅՍ ԱՂՋԻԿՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
20. «Նշանված աղջկան բռնադատելու դեպքում նույն դատաստանը թող լինի, ինչ նշանվածների օրինակում է»։
Իսկ եթե մեկը գտնի կույս աղջկա, որը նշանված չէ որևէ տղամարդու հետ, և բռնությամբ հարաբերություն ունենա նրա հետ, տղամարդը թող աղջկա հորը տա հիսուն երկդրամյան արծաթ, և աղջիկը թող լինի նրա կինը. նա իրավունք չունի ամբողջ կյանքի ընթացքում նրան արձակելու։
«Սա ըստ Օրենքի է. մեր կարգով նա թող նրան առնի որպես անբաժան և անարձակելի կին. իսկ եթե չկամենան՝ թող լինի նշանվածի մասին սահմանված տուգանքը»։
[ԻԱ]
ԻԱ.
ԿԱՆԱՆՑ ՊԱԽԱՐԱԿՄԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
21. «Եթե մեկը կին առնի, ատի նրան և ստությամբ պախարակի՝ ասելով, թե կույս չի եղել, և կնոջ խոստովանությամբ ու մյուս կանանց գիտությամբ հաստատվի, որ նա կույս է եղել, տղամարդուն թող խրատեն ծեծով և տուգանեն հարյուր սիկղով՝ ըստ Օրենքի, մեր կարգին համապատասխան. կինը թող մնա նրանն ու նա իրավունք չունենա ամբողջ կյանքի ընթացքում արձակելու նրան։
Իսկ եթե այդ խոսքը ճշմարիտ լինի և աղջկա կուսությունը չգտնվի, ըստ Օրենքի մահապատիժ է. իսկ մեզ մոտ ամուսինն իրավունք ունի նրան արձակելու, եթե կամենա, կամ պահելու, եթե հաճելի համարի, բայց հրապարակավ չհայտարարի, որովհետև կույսերի հետ շատ բան կարող է պատահել և այն պատճառով, որ անարգանքը տղամարդու տանը չի եղել։
Իսկ եթե տղամարդը արձակի նրան, իրավունք ունի ուրիշ կին առնելու, իսկ կինը՝ ուրիշ ամուսին, որովհետև նա ամուսնու օրենքի տակ շնություն չի արել։
Մեր դատաստանը թող լինի այսպես՝ լրացուցիչ քննությամբ և ճշտմամբ։
Իսկ եթե նա չկամենա առնել նրան՝ ստությամբ պախարակելու պատճառով, այդպիսի դեպքի համար տուգանքը ցույց է տրված մյուս տեղերում»։
[ԻԲ]
ԻԲ.
ՆՐԱՆՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՎՔԵՐ ՔԱՀԱՆԱ ՉԵՆ, ԲԱՅՑ ՔԱՀԱՆԱՅԱԿԱՆ ԳՈՐԾԵՐ ԵՆ ԿԱՏԱՐՈՒՄ, ԵՎ ԱՆԻՐԱՎ ԳՈՐԾԵՐ ԿԱՏԱՐՈՂ ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
22. «Առաքյալները կարգեցին և հաստատեցին, որ ոչ ոք՝ մարդկանցից նա, ով քահանայական օծում չի ստացել, չհամարձակվի որևէ գործ անել քահանայի իշխանությամբ. և քահանան էլ թող աչառությամբ ու կողմնակալությամբ որևէ բան չանի՝ առանց օրենքի ու իրավունքի, այլ արդարությամբ և անկողմնակալությամբ։
«Եվ ահա առաքելական կանոնի այս հրամանը առաջնորդները պետք է այսպես դատեն, որպեսզի վերացնեն չար սովորությունը, որ աշխարհականներն են անում՝ տղամարդիկ ու կանայք եկեղեցու վերակացուներ դառնալով։
Իսկ քահանաները թող լռեցնեն նրանց, ովքեր վարում են խաբեբայական ու կողմնակալ գործեր և ունեն այլ ախտեր։
Սա եկեղեցում չզղջացողների համար ճշմարիտ դատաստան է, իսկ զղջացողների համար՝ ուղղում»։
[ԻԳ]
ԻԳ.
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ԵՎ ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՈՒՆԵՑՎԱԾՔԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
23. «Եպիսկոպոսի անձնական ունեցվածքը թող հայտնի լինի, և եկեղեցունն էլ՝ հայտնի, որպեսզի վախճանված եպիսկոպոսը իշխանություն ունենա իր ունեցվածքը թողնելու նրան, ում կամենա, և եկեղեցական ունեցվածքը չընկնի նրա անձնականի մեջ՝ գուցե նա կին, երեխաներ, ազգականներ կամ ծառաներ ունենա։
Որովհետև արդար է Աստծու և մարդկանց առաջ, որ եպիսկոպոսի ունեցվածքի անտեղյակության պատճառով եկեղեցին վնաս չկրի, և որ եպիսկոպոսն ու նրա ազգականները եկեղեցու ունեցվածքի պատճառով ամեն ինչից չզրկվեն, կամ նրա ազգականները որևէ գործի մեջ չընկնեն և նրա մահվան պատճառով հայհոյության առիթ չդառնան։
«Ահա եկեղեցուն պախարակողները հանդիմանվում են, թե դատաստան չունի, որովհետև սա հենց նրանց՝ առաքյալների դատաստանի իրավունքն է. նրանք հրամայում են դատել անիրավներին և ցույց են տալիս եպիսկոպոսների ու եկեղեցու ունեցվածքի իրավունքը։
Դրանից հայտնի է, որ նրանք դատաստանով առաջնորդվում էին ոչ միայն ավանդությամբ, այլև գրավոր չափավոր կանոններով՝ ինչպես ամբողջի պատկերը սովորած մարդիկ։
Նույն կերպ մեզ էլ շատ պատշաճ է վարվել և այլ կերպ չանել»։
[ԻԴ]
ԻԴ.
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ՝ ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ԳՈՐԾԵՐԻ ՎՐԱ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
24. Եպիսկոպոսին հրամայում ենք իշխանություն ունենալ եկեղեցական գործերի վրա, որովհետև եթե նրան են վստահված մարդկանց պատվական հոգիները, առավել ևս արդարացի է, որ նա գործերը կարգավորի, կարիքավորների մասին հոգ տանի իր իշխանությամբ և երեցների ու սարկավագների միջոցով Աստծու երկյուղով խնամակալություն իրականացնի։
Թող ամեն ինչ անի մեծ զգուշությամբ, և եթե ինքը կամ օտար եղբայրները որևէ բանի կարիք ունենան, թող հոգա, որպեսզի նրանց որևէ պակասություն չլինի, որովհետև Աստծու օրենքներն են հրամայում, որ նրանք, ովքեր ծառայում են սեղանին, սեղանից էլ կերակրվեն. ինչպես զինվորն էլ իր սեփական վարձով չի հոգում պատերազմի զենքերը։
«Եվ թեև վերևում ասվեց, որ եպիսկոպոսի ունեցվածքը հայտնի լինի նաև եկեղեցուն, և այդ պատճառը ավելացվեց, որպեսզի չկարծեն, թե եպիսկոպոսը եկեղեցու ունեցվածքի վրա իշխանություն չունի, դրանով ցույց տրվեց նրա իշխանությունը, բայց նաև սահմանը հայտնվեց, որպեսզի նա զուր տեղը որևէ բան չանի. սա էլ եկեղեցու դատաստաններում արդարացի է»։
[ԻԵ]
ԻԵ.
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԵՎ ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐՈՆՔ ԿԱՐԻՔԱՎՈՐ ԿՐՈՆԱՎՈՐՆԵՐԻՆ ՊԵՏՔԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆ ՉԵՆ ՏԱԼԻՍ։
25. Եթե որևէ եպիսկոպոս կամ քահանա կարիքավոր հոգևորականներին անհրաժեշտը չտա, թող հեռացվի՝ ինչպես իր եղբորը սպանողը։
«Միաբանության հայրերը թող լսեն այս կանոնական դատաստանը, որովհետև այն ագահ բնավորությունը դասում է մարդասպանների շարքը, և այս դատաստանի համար շատ վկաներ կան»։
[ԻԶ]
ԻԶ.
ԿՌՎԻ ԺԱՄԱՆԱԿ ՀԱՐՎԱԾ ՀԱՍՑՆՈՂ ՀՈԳԵՎՈՐԱԿԱՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
26. Եթե հոգևորականներից մեկը կռվի ժամանակ մեկին հարվածի, և նա այդ մեկ հարվածից մահանա, թող հեռացվի իր հանդգնության պատճառով. իսկ եթե աշխարհական է, թող կարգից զրկվի։
«Այս կանոնական հրամանը ըստ Օրենքի է. եթե նա չմեռնի, այլ անկողին ընկնի, հետո վեր կենա և գավազանով քայլի, հարվածողն անպարտ է։
Սահման է դրված, որ եթե դրանից հետո մահանա, նույնն է, թե մեկ հարվածից է մահացել. իսկ եթե մեկ հարվածից չմեռնի, թող չհեռացվի, այլ ուղղման ու ապաշխարության դատաստան լինի՝ լինի հոգևորական, թե աշխարհական»։
[ԻԷ]
ԻԷ.
ԵՐԿՐՈՐԴ ԱՆԳԱՄ ՁԵՌՆԱԴՐՎԱԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
27. Եթե եպիսկոպոսը, քահանան կամ սարկավագը մեկ ուրիշից երկրորդ ձեռնադրություն ստանա, թող հեռացվի և՛ նա, և՛ նրան ձեռնադրողը, եթե միայն չապացուցվի, որ առաջին ձեռնադրությունը ստացել է անհավատներից. որովհետև այդպիսի մարդկանց մկրտվածներն ու ձեռնադրվածները չեն կարող հավատացյալ կամ հոգևոր ժառանգ լինել։
«Սա հայտնի է կանոնական դատաստանից. որովհետև նա, ով ձեռնադրում է ոչ թե հայրապետի կամ ժողովի կողմից կարգալույծ արվածներին, այլ մեկին, ով դեռ իր աստիճանի մեջ է, ամբարտավանությամբ ախտավորված գործ է անում, ինչպես նաև նա, ով կրկին ձեռնադրվել է. ուստի արդարացի է նրանց իրավունքի համաձայն կարգալույծ անելը։
Իսկ անհավատներից, այսինքն՝ հերձվածողներից մկրտվածներին ու ձեռնադրվածներին հրամայում է երկրորդ անգամ մկրտել ու ձեռնադրել»։
[ԻԸ]
ԻԸ.
ԵԿԵՂԵՑՈՒՑ ԳՈՂԱՑՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
28. Եթե որևէ հոգևորական կամ աշխարհական սուրբ եկեղեցուց մոմ կամ ձեթ վերցնի, թող կարգալույծ արվի և հնգապատիկ տուգանվի՝ փոխհատուցելով այն անոթով, ոսկով կամ մաքրված նյութով։
Ոչ ոք թող գողերին օգնության չգա, որովհետև դա օրենքի խախտում է. իսկ եթե որևէ մեկը բռնվի, թող պատժվի և կարգալույծ արվի։
[ԻԹ]
ԻԹ.
ՄԵՂԱԴՐՎԱԾ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
29. Եթե եպիսկոպոսը մեղադրվի որոշ վստահելի մարդկանց կամ հավատացյալների առաջ, եպիսկոպոսները պարտավոր են նրան կանչել։
Եթե նա գա և խոստովանի, թող հանդիմանեն նրան և պատիժ սահմանեն։
Իսկ եթե նա չլսի կանչը, երկրորդ անգամ թող նրան կանչեն՝ երկու եպիսկոպոս ուղարկելով նրա մոտ. իսկ եթե այս անգամ էլ չլսի, երրորդ անգամ դարձյալ երկու եպիսկոպոս թող ուղարկեն նրան կանչելու։
Իսկ եթե նա այս անգամ էլ արհամարհի և ժողով չգա, նրա համար թող վճիռ կայացվի՝ ինչ պատիժ որ արժանի կհամարվի, որպեսզի չթվա, թե նա ինչ-որ օգուտ է ստացել փախչելով։
«Մեղադրյալների նկատմամբ սա ճշմարիտ իրավունքն է. իսկ վճիռը պետք է ընտրել այնպես, որ պատճառն առավել ստույգ իմանալով կայացվի»։
[Լ]
Լ.
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ՎԿԱՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
30. Վկայության համար անհավատին չպետք է ընդունել, ինչպես նաև մեկ հավատացյալի վկայությունը, որովհետև ամեն խոսք պետք է հաստատվի երկու կամ երեք վկաների բերանով։
[ԼԱ]
ԼԱ.
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐՊԵՍԶԻ ԻՐԵՆՑ ԿԱՄՔՈՎ ԵՎ ՄՅՈՒՍՆԵՐԻ ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԴՈՒՐՍ ՈՉ ՈՔԻ ՉՁԵՌՆԱԴՐԵՆ։
31. Եպիսկոպոսին պատշաճ չէ իր եղբորը, որդուն կամ մեկ այլ ազգականի եպիսկոպոսության պատիվ շնորհել՝ ինչպես ինքն է կամենում՝ ձեռնադրելով նրան իր եպիսկոպոսության հոգևոր ժառանգ։
Աստծու շնորհը մարդկային սիրո համար տալն արժանի չէ, որովհետև Քրիստոսի եկեղեցին էլ ժառանգության կարգով չպետք է դրվի։
Եթե մեկը այդպես անի, նրա ձեռնադրությունը թող անվավեր լինի, և ինքը կարգալույծ արվի։
«Կանոնական իրավունքն այսպիսին է. նա իրավունք չունի իր հարազատներին շնորհելու, ոչ միայն ձեռնադրելու, այլև եկեղեցին ժառանգություն դարձնելու համար։
Իսկ եթե նա հանդգնի, հոգևոր դատաստան թող լինի. եթե շատերին հաճելի թվա, թող օրհնությամբ և առանձին հաստատեն, իսկ եթե ոչ՝ նույն կերպ անվավեր թող մնա, և ինքը թող կարգալույծ արվի, մինչև արժանի ապաշխարություն ցույց տա»։
[ԼԲ]
ԼԲ.
ԵՐԿՐԱՎՈՐ ՀՈԳՍԵՐՈՎ ԶԲԱՂՎՈՂ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
32. Եպիսկոպոսը չպետք է իրեն երկրավոր հոգսերի մեջ գցի, այլ զբաղվի եկեղեցու կարիքներով. հակառակ դեպքում թող հեռացվի, որովհետև ոչ ոք չի կարող երկու տիրոջ ծառայել՝ ըստ Տիրոջ խոսքի։
«Եվ սա պետք է հասկանալ իշխանավորների գործերը հոգալու մասին, բայց նաև այն դեպքում, երբ նրանք պայմանով որևէ վիճակ կամ պաշտոն ստանձնեն այլազգիներից, ինչպես այժմ շատ եպիսկոպոսներ ու քահանաներ են անում, որոնց համար Տիրոջ խոսքը պատշաճ դատաստան է բերում՝ ասելով, թե ոչ ոք չի կարող երկու տիրոջ ծառայել։
Հայտնի է, որ նա հրամայում է իրավունքի համաձայն կարգալույծ անել չզղջացողներին»։
[ԼԳ]
ԼԳ.
ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ ՄԱՀՎԱՆ ՊԱՏՃԱՌ ԴԱՌՆԱԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
33. Եթե մեկը դիտավորյալ երեխայի մահվան պատճառ դառնա՝ այնպիսի դեպքի կամ անօրինական հարաբերության պատճառով, թող ինքը մահապատժի ենթարկվի, որովհետև ինչպես հնարավոր չէ նրան կրկին կենդանացնել, նույնպես և ապաշխարել չի կարող։
«Օրենքի համաձայն՝ ակամա գործողները և ոչ թե կամավորները ապաստան էին գտնում քաղաքներում, և դա վերաբերում էր Օրենքի համաձայն ապրող հավատացյալ հրեաներին. այստեղից էլ հետագայում այդպիսի մարդկանց համար ապաշխարություն մտավ. կամավոր խոստովանողների համար ապաշխարություն է, իսկ չզղջացողների համար՝ արյան դատաստան»։
[ԼԴ]
ԼԴ.
ԱՌԵՎԱՆԳՎԱԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
34. Առևանգված կնոջը, նույնիսկ եթե նա երեխաներ ծնի, և հայրը, մայրը կամ աղջիկն ինքը չկամենան, որևէ վնաս չպետք է հասցվի այդ չարագործ հոգու պատճառով. նրան պետք է վերադարձնել։
«Հայտնի է, որ թե՛ պսակված, թե՛ առանց պսակի բռնի ամուսնության մեջ գտնվողները իրենց կամքին հակառակ են։
Եթե նրանք կարող են, առանց խղճի խայթի պետք է վերադարձվեն և իրենց կամքով պսակվեն։
Իսկ եթե հետո կամենան, թող ապաշխարություն սահմանվի, ինչպես կանոններն են ցույց տվել։
Սա եկեղեցու ճշմարիտ դատաստանն է»։
[ԼԵ]
ԼԵ.
ԵԿԵՂԵՑՈՒ ԳՈՂԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
35. Եկեղեցուց գողացածը կամ կորցրածը, կամ վաճառածը, եթե այն չի վերադարձրել, թող հնգապատիկ հատուցի, իսկ չկորցրածը՝ կրկնակի։
Իսկ ապաշխարությունը կանոններն են ցույց տվել»։
[ԼԶ]
ԼԶ.
ԽՈՍՏԱՑՎԱԾ ԿՈՒՅՍ ԱՂՋԻԿՆԵՐԻՆ ԽԱԲՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
36. Իսկ եթե մեկը խաբի նշանված կույս աղջկան և նրա հետ կենակցի, թող նրան իր կինը դարձնի՝ վճարելով նրա գինը։
Եթե աղջկա հայրը չհամաձայնի նրան տալու, տղամարդը թող աղջկա հորը արծաթով տուգանք վճարի՝ ըստ կույս աղջիկների համար սահմանված գնի։
«Պետք է իմանալ նաև այս դատաստանը. խաբված ու համաձայնած աղջիկները մահվան չեն դատապարտվում, թեև նշանված են, ի տարբերություն այն դեպքի, երբ մեկը բռնությամբ է կենակցում նշանված աղջկա հետ. այլ հրամայում է վճարել նրա գինը, որովհետև ծնողների համաձայնությամբ ու խոսքով վճարվողը գին չէ, այլ կամավոր տուրք. իսկ եթե հայրը չհամաձայնի, պետք է վճարել այն գինը, որ սովորաբար կույս աղջիկների հայրերն են պահանջում. սա է տուգանքը։
Իսկ կանոնի համաձայն հրամայում է կնության առնել նրան, ում հետ աղջիկը համաձայնել է. իսկ եթե աղջկա հայրը կամ մայրը, կամ ինքը՝ աղջիկը, չկամենան, թող տուգանքը վճարվի այն գնով, որ սովորաբար կույս աղջիկների ծնողներն են պահանջում։
Իսկ եթե երիտասարդը կամ նրա ընտանիքը չկամենան ամուսնանալ, տուգանքը թող կրկնապատկվի. տուգանքը պատկանում է ծնողներին և ոչ թե տերերին՝ ըստ իրավունքի»։
[ԼԷ]
ԼԷ.
ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՍՈՒՐԲ ՊՏՈՒՂՆ ՈՒ ՄՅՈՒՍ ՀԱՍՈՒՅԹՆԵՐԸ ՅՈՒՐԱՑՆՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
37. Եթե մեկը անգիտությամբ ուտի սրբություններից, թող նույնի վրա ավելացնի հինգերորդ մասը և սրբությունը տա քահանային։
Եվ թող չպղծեն Իսրայելի սրբությունների Սրբությունը, որը նրանք առանձնացրել էին Տիրոջ համար, և իրենց վրա չբերեն անօրենության մեղքը՝ ուտելով Սրբությունների Սրբությունից, որովհետև ես եմ Տերը, որ սրբում եմ նրանց։
«Աստվածային դատաստանները թող մեզ համար եկեղեցում անփոփոխ սահմանված լինեն»։
[ԼԸ]
ԼԸ.
ԱՍՏԾՈ ԱՆՈՒՆԸ ՀԱՅՀՈՅՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
38. Իսրայելացի կնոջ որդին դուրս եկավ, և նա Եգիպտացի մարդու որդի էր՝ Իսրայելի որդիների մեջ. բանակատեղիում կռվեցին մի մարդ, որ Իսրայելի որդիներից էր, և մի իսրայելացի։
Իսրայելացի կնոջ որդին հայհոյեց Անունը, և նրան բերեցին Մովսեսի մոտ. նրա մոր անունը Սաղամիթ էր՝ Դաբերի դուստրը, Դանի ցեղից։
Նրան պահակության տակ դրեցին, որպեսզի դատեն Տիրոջ հրամանով։
Տերը խոսեց Մովսեսի հետ և ասաց՝ հայհոյող մարդուն հանեք բանակատեղիից դուրս, և նրանք, ովքեր լսել են, թող իրենց ձեռքերը դնեն նրա գլխին, և ամբողջ ժողովուրդը թող քարկոծի նրան։
Իսրայելի որդիներին էլ կխոսես և կասես նրանց՝ ով որ հայհոյի Աստծուն, մեղք կկրի. ով որ Տիրոջ անունը հայհոյի, մահվան պետք է դատապարտվի. ամբողջ ժողովուրդը թող քարկոծի նրան՝ լինի պանդուխտ, թե բնակիչ. Տիրոջ անունը հայհոյելիս նա պետք է մահանա։
Մովսեսը խոսեց Իսրայելի որդիների հետ, և նրանք հայհոյող մարդուն հանեցին բանակատեղիից դուրս ու քարկոծեցին քարերով, և Իսրայելի որդիներն արեցին այնպես, ինչպես Տերը պատվիրել էր Մովսեսին։
«Արդարացի է այս դատաստանը այսպես փոխադրել. եթե մեկը սատանայից շարժված՝ հայհոյի Քրիստոսի անունը, կամ խաչը, եկեղեցին, քահանային՝ իրենց վեճի ժամանակ, կամ մկրտությունը, եթե նա այլազգի է, ինչպես այնտեղ պատահեց, արժանի է քարկոծման կամ մեկ այլ ձևով մահապատժի. իսկ եթե քրիստոնյա է՝ թող մահվան դատաստան լինի՝ քննելով դեպքի հանգամանքները»։
[ԼԹ]
ԼԹ.
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ՝ ՏՈՒՆ ԿԱՄ ԱԳԱՐԱԿ ՎԱՃԱՌՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ԳՆՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
39. Ղևտացիների քաղաքներում գտնվող տները, որոնք նրանց սեփականությունն են այդ քաղաքներում, թող մշտապես լինեն փրկագնման իրավունքով՝ Ղևտացիների մեջ։
Եվ ով որ Ղևտացիներից փրկագնի, թող կարողանա հետ գնել իրենց քաղաքների տները՝ ազատման ժամանակ. որովհետև Ղևտացիների քաղաքների տները նրանց սեփականությունն են Իսրայելի որդիների մեջ։
Իսկ նրանց քաղաքներից առանձնացված ագարակները թող չվաճառվեն, որովհետև դրանք նրանց հավիտենական սեփականությունն են։
«Այս դատաստանն էլ պետք է այսպես հասկանալ. քահանաները թող իրավունք ունենան վաճառելու իրենց բնակության տունը քահանաների միջև, և այն միշտ թող լինի փրկագնման իրավունքով՝ ավելի մեծ առավելությամբ, քան աշխարհականների վաճառքները։
Իսկ ագարակներն ու եկեղեցիներին առանձնացված մյուս ունեցվածքը թող չվաճառվի, որովհետև դրանք նրանց հավիտենական սեփականությունն են։
Այս իրավունքն էլ թող այսպես լինի, թեև մեզ մոտ յոթերորդ տարվա ազատման կարգը չկա։
Նաև բոլոր դատաստաններում գնորդի ծախսերը թող հաշվի առնվեն փրկագնման ժամանակ»։
[Խ]
Խ.
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻՆ ԵՎ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԻՆ ԱՐՀԱՄԱՐՀՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
40. Եթե քո մեջ արյան ու արյան, դատաստանի ու դատաստանի, վեճի ու վեճի, հակառակության ու հակառակության միջև դատաստանի գործ ծագի քո քաղաքներում, վեր կաց և գնա այն տեղը, որ քո Տեր Աստվածը կընտրի Իր անունը այնտեղ դնելու համար։
Գնա ղևտացի քահանաների և այն օրերի դատավորների մոտ, և նրանք քննությունից հետո քեզ կպատմեն դատաստանը։
Վարվիր ըստ այն հրամանի, որ քեզ կպատմեն այն տեղից, որն ընտրելու է քո Տեր Աստվածը, և շատ զգույշ եղիր՝ ամեն ինչ անելու այնպես, ինչպես քեզ կսահմանեն։
Վարվիր ըստ օրենքի և ըստ այն դատաստանի, որ քեզ կասեն, և մի՛ շեղվիր նրանց ասած խոսքից ո՛չ աջ, ո՛չ ձախ։
Իսկ այն մարդը, որ հպարտությամբ չլսի քահանային, որը կանգնած է ծառայելու քո Տեր Աստծու անունով, կամ այն օրերի դատավորին, թող այդ մարդը մեռնի։
«Տե՛ս, որ քահանաներին ու դատավորներին արհամարհողներին հավասար ցույց տվեց, որովհետև օրենքի և դատաստանի իշխանությունը մեկ է. նրանց չհնազանդվելու պատիժը մահն է, որովհետև նրանց չլսելը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ Աստծուն անհնազանդություն. այսպիսին է արյան դատաստանը»։
[ԽԱ]
ԽԱ.
ԺՈՂՈՎՐԴԻՑ ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻՆ ՀԱՍԱՆԵԼԻՔ ԲԱԺՆԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
41. Քահանաների այս իրավունքներն են ժողովրդից՝ զոհ մատուցողների կողմից. եթե արջառ կամ ոչխար լինի, քահանային թող տան հետևի ազդրը, ծնոտներն ու ստամոքսը։
Քո ցորենի, գինու և յուղի բերքից, ինչպես նաև ոչխարներիդ խուզման առաջին պտուղներից տուր նրան։
Որովհետև Տերն է նրանց ընտրել քո բոլոր ցեղերից, որպեսզի կանգնեն քո Տեր Աստծու առաջ, ծառայեն և օրհնեն Նրա անունով՝ նրանք ու նրանց որդիները բոլոր օրերին։
«Այս իրավունքները այժմ հավատացյալները չեն պահում, թեև հարկավոր էր դրանք ավելի մեծ չափով պահել, քան Օրենքում, որովհետև նա ընդհանուր զոհաբերության մասին է հրամայում, ինչպես մյուս պտուղների դեպքում, և խոսքը զոհաբերության ընծաների մասին չէ։
Սա դրեցինք, որովհետև ըստ իրավունքի դատաստանի՝ քրիստոնյաներն էլ այս բաներով պետք է պատիվ տան քահանաներին»։
ե
[ԽԲ]
ԽԲ.
ԱՅԼԱԶԳԻ ԳԵՐԵՎԱՐՎԱԾ ԿԱՆԱՆՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
42. Եթե պատերազմի ելնես քո թշնամիների դեմ, և քո Տեր Աստվածը նրանց մատնի քո ձեռքը, ու դու նրանց ավարը վերցնես,
և ավարի մեջ գեղեցիկ տեսքով կին տեսնես, ցանկանաս նրան և առնես քեզ համար կին,
նրան տար քո տուն, թող նա սափրի գլուխը, կտրի եղունգները, հանի գերության հագուստը, նստի քո տանը և մեկ ամիս լաց լինի իր հոր ու մոր համար. ապա մտիր նրա մոտ, բնակվիր նրա հետ, և նա թող քո կինը լինի։
Իսկ եթե նա քեզ հաճելի չլինի, ազատ արձակիր նրան. վաճառելով նրան՝ արծաթով մի՛ վաճառիր և մի՛ անարգիր նրան, որովհետև նվաստացրել ես նրան։
«Սա ըստ Օրենքի լրացման թող ընդունվի. եթե նման բան պատահի քրիստոնյայի հետ, նախ պետք է մկրտել նրան և հեռացնել հին սովորությունները, ապա ամուսնության կարգով կին առնել։
Ոչ թե երբ նա հաճելի չլինի, միայն այդ ժամանակ է նրան ազատ արձակելու, այլ ընդհանրապես իրավունք չունի արձակելու առանց պոռնկության պատճառի»։
ե
[ԽԳ]
ԽԳ.
ԿԱՆԱՆՑ ԱՐՁԱԿԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
43. Եթե մեկը կին առնի և մտնի նրա մոտ, բայց նա նրա առաջ շնորհ չգտնի, որովհետև նրա մեջ անպատշաճ բան է գտել, թող ապահարզանի թուղթ գրի նրա համար, տա նրա ձեռքը և արձակի նրան իր տնից։
Եթե նա գնա և ուրիշ տղամարդու կին դառնա, իսկ վերջին ամուսինն ատի նրան, թող նրա համար բաժանման թուղթ գրի, տա նրա ձեռքը և արձակի նրան իր տնից։
Իսկ եթե նրա երկրորդ ամուսինը, որն իրեն կին էր առել, մահանա, առաջին ամուսինը, որ արձակել էր նրան, չի կարող վերադառնալ և նրան կրկին իր կինը դարձնել նրա պղծվելուց հետո, որովհետև դա պիղծ է քո Տեր Աստծու առաջ. և մի՛ պղծեք այն երկիրը, որ Տեր Աստվածը ձեզ ժառանգություն է տալու։
«Հրեաները երբեմն այսպես պատասխանեցին Տիրոջը՝ ասելով, թե Մովսեսը հրաման տվեց կանանց բաժանման թուղթ գրել. իսկ Տերը ցույց տվեց պատճառը՝ ձեր խստասրտության պատճառով դա թույլատրվեց։
Եվ որպեսզի նրանք միշտ զուր տեղը չարձակեն կանանց, Օրենքում ասաց, որ արձակվածին կրկին չառնեն։
Նաև տղամարդուն լայն հնարավորություն էր տրված ուրիշ կին առնելու և միաժամանակ տանը երկու կին ունենալու՝ առանց պոռնկության պատճառի. բայց մեզ մոտ դա այդպես չէ. եթե բաժանումից և մահից հետո նրանք զղջան, ապա նրանք, ովքեր ատելությամբ էին բաժանվել, ապաշխարությամբ թող միավորվեն, եթե նրանց միավորվելը պատշաճ լինի»։
[ԽԴ]
ԽԴ.
ԱՆԿԱՄ ՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
44. Եթե որևէ անմեղ մարդ ճանապարհ գնա և նախկինում ոչ մեկին թշնամի չի ունեցել, բայց նրան հանդիպի բոլորի հայտնի գողն ու ավազակը, և նա սպանի նրանց, թող նրան սուրբ եկեղեցու կողմից մարդասպան չհամարեն։
Բայց ահեղ սեղանի պատճառով թող մի քանի օր ինքնամաքրվի՝ մտքում խորհելով, թե ինչու այդպիսի բան պատահեց, թեկուզ ակամա, եթե նույնիսկ մատնությունը Աստծուց էր։
«Սա ակնարկում է նաև քահանաների մասին՝ ահեղ սեղանի հիշատակությամբ, բայց ընդհանուր է բոլորի համար։
Սակայն այս դատաստանը եկեղեցու դատավորներինն է, ոչ թե դրսիններինը, որպեսզի յուրաքանչյուրի օգուտը որոշեն ըստ գործի հանգամանքների»։
[ԽԵ]
ԽԵ.
ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՀԻՄՔԵՐԸ ԴՆԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
45. Եկեղեցու հիմքերը միայն եպիսկոպոսը իրավունք ունի ուղղափառությամբ գծելու, կամ քորեպիսկոպոսը, կամ պերետուտը՝ եպիսկոպոսի հրամանով։
Եթե մեկը համարձակվի այդ հիմքերը դնել առանց եպիսկոպոսի կամ քորեպիսկոպոսի, հրամայում ենք քանդել. իսկ եթե թողնված լինի, երկրորդ անգամ սահմաններ թող հաստատվեն, և այդպես եկեղեցու կարգը կլինի անարատ։
«Պետք է իմանալ, որ քորեպիսկոպոսները երկու տեսակ են՝ մեկը ձեռնադրված, մյուսը՝ ոչ, իսկ պերետուտն այն է, ինչ այժմ կոչվում է բուտ։
Եթե եպիսկոպոսը պատահածին նայի ու զղջա, բայց չքանդի, հրամայում է երկրորդ անգամ կարգը սահմանել։
Սա նրանց համար հաստատուն դատաստան է»։
[ԽԶ]
ԽԶ.
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ՁԵՌՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
46. Եպիսկոպոսին պատշաճ է, որ այն եպիսկոպոսները, որոնք տվյալ աշխարհում և վիճակում են, նրան նստեցնեն աթոռին. իսկ եթե շտապելու կամ ընկերների հեռու լինելու պատճառով դա հնարավոր չէ, հեռու գտնվողների կամքով երեք եպիսկոպոս թող նրան նստեցնեն՝ նրանց վկայության թղթերով։
Բայց գլխավորի պատիվն ու շնորհը պետք է տրվի նրան, այսինքն՝ կաթողիկոսին։
Կամ դա թող լինի մեծ ժողովի որոշմամբ։
«Ձեռնադրությունը հրամայում է կատարել կարգով. նախ՝ շատերի ընտրությամբ և բոլորի համաձայնությամբ կաթողիկոսը ձեռնադրում է, կամ նրա հրամանով՝ երկու կամ երեքը։
Այստեղ կաթողիկոս անունը ցույց է տրված որպես մյուսների գլուխ, իսկ այսուհետև բնագրում կա անորոշ բառ՝ «մամոնայ»։
[ԽԷ]
ԽԷ.
ԿԱՐԳԻՑ ԵՎ ՄԵՐ ԱՂՈԹՔՆԵՐԻՑ ՄԵՐԺՎԱԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
47. Նրանց, ովքեր կարգից ու աղոթքներից մերժված են՝ լինի աշխարհական, թե հոգևոր ծառայող, եթե նրանք գնան որևէ տեղ և իրենց կարգի մեջ դնեն, թող չընդունեն։
Եթե մեկը մեկ այլ վարդապետի կողմից բանադրված կամ մերժված է, ուրիշ վարդապետը թող նրան չմոտեցնի և կարգի մեջ չդնի։
Բայց եթե ստույգ քննություն անեն, թող վարդապետության խոսքով բժշկեն նրան, և նա հենց այնտեղ հնազանդվի իր նախկին վարդապետին։
Իսկ եթե մեղքերի ու չար գործերի պատճառով եկեղեցուց մերժված է, թող ապաշխարության դեղերով բժշկեն նրան։
«Սա աստվածային դատաստանով կարգապահություն է՝ ոչ ոքի առանց գիտության չընդունել, վարդապետներին չարհամարհել միմյանց և անխրատներին իմաստությամբ դարձի բերել ու բժշկել»։
ե
[ԽԸ]
ԽԸ.
ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՆԵՐԻ ՁԵՌՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
48. Նախնիների սովորությունը թող մնա Եգիպտոսում, որպեսզի Ալեքսանդրիայի եպիսկոպոսը բոլորի վրա իշխանություն ունենա, որովհետև նույն սովորությունն ունի նաև Հռոմի եպիսկոպոսը. այդպես էլ Անտիոքի և մյուս իշխանությունների եկեղեցիները թող պահեն իրենց մեծության պատիվը։
Նույնը թող հայտնի լինի բոլորին. եթե որևէ եպիսկոպոս կաթողիկոսի կամքով չլինի, մեծ ժողովը որոշել է, որ այդպիսին այլևս եպիսկոպոս չլինի։
Իսկ եթե բոլորը միաբան ընտրությամբ, ճշմարտությամբ և եկեղեցու կարգի համաձայն արժանի մեկին ընտրեն, և եթե երկու կամ երեք հոգի իրենց անձնական անմտությամբ կամ հակառակությամբ դեմ լինեն, թող մեծամասնության ընտրությունը հաստատվի։
Նախնիների սովորությունն ու կարգն է եղել, որ Երուսաղեմի եպիսկոպոսը պատվի արժանանա և իր պատիվն ընդունի, որպեսզի մայրաքաղաքների պատիվը ըստ արժանվույն պահպանվի։
«Վերևում հիշատակված կաթողիկոսի անունը այստեղ ցույց է տալիս, որ պետք է մնա նախնիների սովորության համաձայն. և ըստ չորս ավետարանիչների՝ այդպես է սահմանում նաև մյուս իշխանությունների համար. լինեն դրանք առաքելական աթոռներ, թե ոչ, հրամայում է, որ կաթողիկոս լինի. իսկ Հովհաննեսի աթոռը Եփեսոսից Բյուզանդիա փոխադրվեց պատվի համար, ոչ թե կաթողիկոսության պատճառով։
Եվ սահմանում է, որ նրանք, ովքեր կաթողիկոսի կամքով չեն ձեռնադրվում, մերժվեն. դրանից հայտնի է, որ ձեռնադրությունը կատարվում է նրա հրամանով, և եթե անգամ նա անձամբ ներկա չէ, այլ ընտրությունը շատերի կողմից է արվում, ամենուր դա ճշմարիտ է, և կաթողիկոսի ձեռնադրությունն է համարվում»։
[ԽԹ]
ԽԹ.
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԵՎ ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐՈՆՔ ՅՈՒՐԱՑՆՈՒՄ ԵՆ ՈՒՐԻՇՆԵՐԻ ՎԻՃԱԿՆ ՈՒ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ։
49. Բազմաթիվ խռովությունների և մեծ անկարգությունների պատճառով, որոնք լինում են տարբեր կողմերում, երբ եպիսկոպոսները փորձում են յուրացնել ուրիշի վիճակը, իսկ քահանաները՝ մեկ այլ քաղաքի ու ժողովրդի հոտը, մեծ ժողովը որոշել է այդպիսիներին կանգնեցնել իրենց իսկ վիճակի սահմաններում։
Եթե նրանք բռնությամբ կամ կաշառքով հանդգնեն այդ գործն անել և հակառակվեն առաքելական կանոնին, մեծ ժողովը որոշել է նրանց հեռացնել աթոռից ու քահանայական կարգից, ամբողջովին զրկել ծառայությունից, և դրանից հետո թող քեզ համար լինեն ինչպես հեթանոսներից մեկը. որովհետև ում տրված է, նրան կտրվի ու կավելացվի, իսկ ով չունի, նրանից կվերցվի նաև այն, ինչ ունի։
«Այս հոգևոր կանոնական դատաստանում ոչինչ անհայտ չէ, և ըստ սրա այժմ շատ եպիսկոպոսներ ու քահանաներ արժանի են մերժվելու»։
[Ծ]
Ծ.
ԱՆԿԱՐԳ ԿԵՐՊՈՎ ԱՊՐՈՂ ՀՈԳԵՎՈՐԱԿԱՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
50. Նրանց մասին, ովքեր կարգի, կանոնի և եկեղեցու ուխտի մեջ լինելով՝ ընկնում են ագահության ու շահամոլության մեջ, արծաթը տոկոսով են տալիս և տոկոսով պահանջում՝ մոռանալով աստվածային Գրքի խոսքը, թե իր արծաթը տոկոսով չի տալիս. առավել ևս՝ նրանք պաշտամունքի մեջ թերանում են, աղոթքում թուլասիրտ են ու ծույլ, հավատի մեջ՝ մեղկ ու տկար. այդպիսիների մասին Գիրքն ասում է՝ վա՜յ նրանց, ովքեր թողել են մանկության ուսումը և մոռացել աստվածային ուխտը։
Մեծ ժողովը որոշել է այդպիսիներին հեռացնել կարգից կամ բարեսիրական կամքով ուղղության բերել։
«Քահանաները թող լսեն այս կանոնական դատաստանի վճիռը և զարհուրեն, այլապես վերջին ու անաչառ դատաստանով են դատվելու»։
[ԾԱ]
ԾԱ.
ԽՈՍՏԱՑՎԱԾ ԱՂՋԻԿՆԵՐԻՆ ՅՈՒՐԱՑՆՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
51. Եթե որևէ մեկը փախցնի արդեն նշանված աղջկան, և հետո ուրիշները նրան առևանգեն, մեծ ժողովը որոշել է, որ նրան վերադարձնեն նրան, ում հետ նշանված էր. թեկուզ նա ապաստան գտնի բռնությամբ առևանգողի մոտ, թող նրան չթողնեն այնտեղ։
«Նշանված ու խոստացված աղջկան պետք է վերադարձնել, նույնիսկ եթե նա պսակվել է առևանգողի հետ։
Սա նրանց համար ճշմարիտ դատաստան է»։
[ԾԲ]
ԾԲ.
ՈՒԽՏԱՎՈՐՆԵՐԻ ՄՍԱԿԵՐՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
52. Նրանք, ովքեր ուխտի մեջ են՝ երեցներ, սարկավագներ կամ ծառայողներից որևէ մեկը, և հեռու են մսից, բայց միտքը կամենա ճաշակել, թող համարձակ ու ոչ թե գաղտնի ուտեն. իսկ եթե կամենան՝ թող պահք պահեն. կանոններն ընդունում են երկու ձևն էլ։
Իսկ եթե մեկը պիղծ կամ անմաքուր համարի մսով հացը և չընդունի այն, թող չընդունվի եկեղեցու կարգի մեջ։
«Ուխտավորներ ասելով՝ հայտնի է, որ նկատի ունի ամուսնացածներին, կույսերին և նրանց, ովքեր ամբողջովին եկեղեցուն են պատկանում. ուրեմն հույների ու մեր ազգի փոխադարձ պախարակումն անտեղի է, որովհետև կանոններն ընդունում են երկու ձևն էլ։
Ավելի լավ է չուտել, քան ուտել, թեև դա պախարակելի չէ, ինչպես մեզ մոտ շատ պահք պահողներ կան. բայց միմյանց դատելը դատաստանի այս գրքից դուրս է»։
[ԾԳ]
ԾԳ.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ՈՒՆԵՑՎԱԾՔԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
53. Եթե որևէ ունեցվածք եկեղեցուն է նվիրվել՝ լինի գյուղ, թե այլ բան, և մինչև եպիսկոպոսի՝ այդ տեղ հասնելը երեցները այն վաճառեն, եպիսկոպոսն իրավունք ունի նույնը հետ պահանջելու. բայց նա թող կշռի իրավունքն ու պատշաճը՝ արդյոք կարելի է գինը վերցնել, թե վերադարձնել ունեցվածքը։
«Կանոնական հրամանը կամենում է, որ եկեղեցու ունեցվածքը չվաճառվի, և այդ իշխանությունը պատկանում է եպիսկոպոսին, ոչ թե քահանաներին։
Եպիսկոպոսը թող տեսնի՝ վերցնի՞ գինը, թե՞ վերադարձնի ունեցվածքը։
Այսպես է. եթե գնորդը տարիների ընթացքում գնի չափով օգուտ է ստացել, գինը չպետք է վերադարձնել, իսկ եթե որևէ օգուտ չի ստացել, պետք է վերադարձնել։
Ըստ այդ օրինակի է ասում կշռադատել։
Պետք է նաև իմանալ, որ եկեղեցական ունեցվածքը այլազգիներին չեն վաճառել, եթե միայն անպատշաճ ունեցվածք չվաճառեն և դրա փոխարեն նույն գնով ավելի պիտանի այլ բան չգնեն. սա եկեղեցում ընդունելի դատաստան է»։
[ԾԴ]
ԾԴ.
ԿՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ԽՈՍՏՈՒՄԸ ԴՐԺՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
54. Նրանց մասին, ովքեր հասուն տարիքի լինելով՝ խոստանում են կուսություն պահել, բայց դրժում են խոստումը և ընկնում շնության մեջ. այդուհետ նրանք այլևս կույս չեն կարող լինել, այլ թող լինեն այն մարդու պես, որն երկու կին է ունեցել, և նույն սահմանն ու ապաշխարությունը կրեն. երկու ամիս թող մնան դռան մոտ՝ օգնություն ստանալով, և մեկ տարի եկեղեցի մտնեն ապաշխարողների հետ։
Թող քննեն նրանց ապաշխարության ջերմությունը, և նա հաղորդակից լինի կանոններին, բայց քահանայական օծմանը թող չմոտենա։
«Սա ավելի հստակ ասվում է Նիկիական կանոնի երեսուներորդ գլխում, իսկ այստեղ խոսքը նրա մասին է, ով ամուսնանում է և շնանում։
Հայտնի է, որ նա ապաշխարում է շնության համար, իսկ ամուսնության հարցում երկակի վիճակ ունի, ուստի չի կարող քահանա լինել. իսկ եթե երկրորդ անգամ ամուսնանա, դա երրորդ ամուսնության պես է համարվում։
Բայց թող քննեն նաև խոստովանողի տարիքը և ըստ այդմ դատեն. այսպես էլ թող լինի։
Սա կգտնես նաև Լուսավորչի կանոնների երեսուներորդ գլխում»։
[ԾԵ]
ԾԵ.
ՀՂԻ ԿԱՆԱՆՑ ՄԿՐՏԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
55. Հղի կանանց պետք է մկրտել, երբ նրանք կամենան, որովհետև հղիության մեջ լինելը նույնը չէ, ինչ ծննդաբերելը. պատշաճ է, որ յուրաքանչյուրն իր կամքով պատրաստակամություն ցույց տա՝ մկրտության խոստովանությունն ընդունելու համար։
«Սա թույլատրվում է ծննդաբերության ցավերի ժամանակ մահվան երկյուղի պատճառով, և դրա համար ո՛չ մկրտվածը, ո՛չ մկրտողը մեղավոր չեն։
Եվ որպեսզի չկարծվի, թե երեխան էլ է նրա հետ մկրտվում, ավելացնում է այս պատճառը։
Այս իրավունքը եկեղեցում ընդունելի է»։
[ԾԶ]
ԾԶ.
ՇՆԱՑՈՂ ԿՆՈՋՆ ԱՐՁԱԿԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
56. Եթե մեկը արձակի իր կնոջը պոռնկության պատճառով կամ մեկ այլ չար գործի համար, որի մասին ոչ միայն ամուսինն է վկայում, այլև ամբողջ աշխարհը, թող արձակի. կանոններն ընդունում են դա։
Բայց թող մեկ տարի ապաշխարի, ողորմության ձեռքով մաքրվի և հաղորդակից լինի կանոններին. իսկ եթե կամենա, թող կին առնի, և կինը իրավունք չունի ուրիշ ամուսնու հետ լինելու, քանի դեռ իր ամուսինը կենդանի է։
«Թեև սա արդեն գրել ենք մեր դատաստանի գրքում, կրկին հիշատակեցինք, որովհետև հրամայում է արձակել ոչ միայն պոռնկության, այլև այլ չար գործերի պատճառով՝ կախարդության, գողության և նման այլ բաների համար։
Եվ դարձյալ ասացինք, որ նրանք կարող են միմյանց կամքով ամուսնանալ, ինչպես լսել էինք։
Եվ որպեսզի կանոններին հակառակ չթվա, թող ընդունեն այնպես, ինչպես կամենում են»։
[ԾԷ]
ԾԷ.
ԱՏԵԼՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ԿՆՈՋՆ ԱՐՁԱԿԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
57. Եթե նա իր կնոջը թողել է ոչ թե պոռնկության կամ չար գործերի, այլ անբարոյականության պատճառով, կարծես ուրիշին է ցանկացել, կանոնները այդպիսիներին չեն ընդունում, մինչև նա վերադառնա իր առաջին կնոջ մոտ. իր հանցանքների համար թող յոթ տարի ապաշխարի՝ հինգ տարի դրսում և երկու տարի ներսում։
Իսկ եթե չվերադառնա իր իսկ կնոջ մոտ, թող իր ունեցվածքը բաժանի՝ կեսը տա կնոջը և տուգանք՝ եկեղեցուն, որովհետև անարգեց օրհնության պսակը, որն ընդունել էր իր ամուսնու միջոցով։
Իր կյանքի բոլոր օրերին թող պոռնիկ կոչվի և Աստծու եկեղեցի չմտնի, այլ դռան մոտ կանգնի աղոթողների հետ՝ ողորմություն ստանալով, աղքատներին բաժին տալով և ջերմեռանդ արցունքներով ստանա վերջին հատուցումը։
Իսկ եթե կինը մահանա, և ամուսինը ուրիշ կին չառնի ու ապաշխարության գա, թող հինգ տարի մնա դռան մոտ, երեք տարի էլ՝ ներսում, աղոթողների հետ, և ողորմություն ստանալով մաքրվի ու հաղորդվի։
«Սա ևս դրեցինք մեր նախորդ դատաստանի մեջ, ինչպես վերևում՝ գլուխներից մեկում, ասացինք, որ նրանք կարող են միմյանց կամքով ամուսնանալ։
Եվ որպեսզի կանոններին հակառակ չհամարվի այն, ինչ դրել ենք լսածով, թող կանոնական խոսքը վերցնեն և այդպես առանց կասկածի դատեն։
Ընդհանրապես, եթե դատաստանի գրքում որևէ բան թվում է գրքի հրամանին հակառակ, թող մեզ չպախարակեն՝ վերցնելով Գրքի խոսքը, որովհետև մենք աստվածային հրամաններին հակառակ չենք դրել, այլ լսած ճշմարտություններն ենք ներողամտությամբ գրել։
Սակայն ընդունողների կամքը կարող է ընդունել կամ չընդունել, և դրա համար սիրով եղեք մեզ հետ ու մեր փոքր աշխատանքը զուր մի՛ համարեք»։
[ԾԸ]
ԾԸ.
ՇՆԱՑՈՂ ԿԱՆԱՆՑ ԱՐՁԱԿԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ՝ ՍԱՐԿԱՎԱԳՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ։
58. Նրանք, ովքեր պատրաստվում են քահանայության և կանայք ունեն, եթե մինչև քահանայության աստիճանին մոտենալը կինը շնանա, թող արձակի կնոջը և իրավունք չունենա ուրիշ կին առնելու, իսկ ինքը թող քահանայության անցնի։
Իսկ եթե կամենա ապրել իր կնոջ հետ, չի կարող քահանա լինել, որովհետև եկեղեցին ու կանոնները նրան չեն ընդունում։
«Նա երկուսի համար էլ իշխանություն է տալիս. աշխարհականներին թույլ է տալիս ամուսնանալ տղամարդու մահից հետո, իսկ սրանց՝ ոչ. բայց թող սա ընդունվի դատաստանի համաձայն»։
[ԾԹ]
ԾԹ.
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԱՆԲԱՐՈՅԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
59. Եթե քահանան անբարոյականության մեջ բռնվի, և նրա արարքները հայտնի դառնան, բայց նա չխոստովանի, ու ոչ ոք չկարողանա նրան հրապարակավ հանդիմանել, թող նրան թողնեն իր կամքին՝ մնա՞, թե՞ հեռանա, և այդ հարցը հանձնեն եպիսկոպոսին։
Նույն կանոնը վերաբերում է նաև սարկավագներին։
«Խրատում է հոգևորականներին ու աշխարհականներին՝ նման մարդկանց հարցը թողնել եպիսկոպոսին, որովհետև նրանք են քահանաների և սարկավագների դատավորները»։
[Կ]
Կ.
ԺԱՄԱՆԱԿԻՑ ՇՈՒՏ ՁԵՌՆԱԴՐՎԱԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
60. Մեծ ժողովը որոշել է, որ ոչ ոք քահանայության չօծվի մինչև երեսուն տարեկանը, որպեսզի փորձվի և ընտրվի, և անմաքուրը զատվի սրբից։ Որովհետև մեր Տերն էլ երեսուն տարեկան էր, երբ մկրտության օծումն ընդունեց և սկսեց նույն օրինակը բոլորին ուսուցանել՝ մկրտվել ութ օրականում, իսկ քահանայության օծվել՝ երեսուն տարեկանում։
«Եթե այս սահմանը չպահեն, որով պատկառելի օրինակը հաստատվեց, գոնե թող գործեն սուրբ հայրապետներ Գրիգորիսի և վերջին Ներսեսի կանոնի համաձայն, որովհետև այս սահմանը լուծարելը դուրս է դատաստանի գրքի շրջանակից»։
[ԿԱ]
ԿԱ.
ՀԱՐԿԱԴՐԱՆՔՈՎ ՄԿՐՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՄ ԱՊԱՇԽԱՐՈՒԹՅԱՆ ԵԿՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ՝ ԸՍՏ ԱՅՆ ՕՐԻՆԱԿԻ, ՈՐՈՎ ԵԿԵԼ ԵՆ։
61. Նրանք, ովքեր նեղության մեջ են ընկնում կամ ծանր հիվանդանում, կամ բռնավորների կողմից գերեվարվում, և նեղության պատճառով մկրտվում են, կամ նախկինում քրիստոնյա են եղել, բայց վատ գործեր են արել և հետո նեղության պատճառով դարձյալ հավատի մեջ են կանգնում, այդպիսիներին եկեղեցին ընդունում է, բայց ոչ լիովին, որովհետև նրանց հավատը հարկադրանքով է։ Այդպիսիների մասին Գիրքն ասում է. «Մի՞թե հողի վրա խոստովանություն պիտի անեն քեզ»։
«Տերը առակով այսպիսի մարդասիրություն է ցույց տվել, բայց ըստ դատաստանի՝ նրանց ընդունելությունը թերի է»։
[ԿԲ]
ԿԲ.
ԳԱՎԱՌԱԿԱՆ ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
62. Գավառական քահանաները, երբ քաղաքի եկեղեցում են, եթե այնտեղ եպիսկոպոս կամ քաղաքի քահանա կա, պատշաճ չէ, որ նրանք պատարագ մատուցեն, ագապեի հաց տան կամ եկեղեցում բաժանեն։
Բայց եթե նրանք հրամայեն և կանչվեն, թող ագապեի հաց տան, իսկ դրանից ստացված ցանկացած օգուտ թող պահվի այդ եկեղեցում։
«Եթե քաղաքի մարդիկ պատվի արժանան, որքան առավել ևս՝ եպիսկոպոսն ու քահանան։ Բայց եթե նրանք այլ տեղ զբաղված են կամ այնտեղ են և ազատ են, ու կանչվեն, թող գործեն նրանց հրամանով, իսկ օգուտը իրավամբ պետք է պատկանի եկեղեցուն»։
[ԿԳ]
ԿԳ.
ՔՈՐԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
63. Քորեպիսկոպոսները, ըստ օրինակի և կարգի, յոթանասուն աշակերտների նման են՝ որպես օգնականներ ու գործակիցներ, որպեսզի շտապ օգնություն ցուցաբերեն կարիքավորներին։
«Քորեպիսկոպոս թարգմանվում է որպես գավառի տեսուչ և ձեռնադրող է քահանայությունից ցածր աստիճանների համար։
Եպիսկոպոսների դատաստանի գրքին հակառակ է աշխարհական մարդկանց քորեպիսկոպոս ձեռնադրել կամ տգետ քահանայի՝ աղքատներին կեղեքողին և ոչ թե տեսուչին։ Չէ՞ որ եպիսկոպոսն էլ թարգմանվում է «տեսուչ», իսկ նրանք նրա գործակիցներն են»։
[ԿԴ]
ԿԴ.
ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
64. Նրանք, ովքեր ցանկանում են եկեղեցու պտուղները եկեղեցուց դուրս վերցնել կամ տալ՝ առանց եպիսկոպոսի կամ այդպիսի գործի համար ձեռնադրողի կամքի, և առանց նրա կամքի չեն գործում, թող նզովված լինեն։
«Թող լսեն նրանք, ովքեր եկեղեցու ունեցվածքը կամ իրենց միջև, կամ ուրիշներին են տալիս, և սարսափեն։
Եթե այսքան ծանր է նզովքը, ապա որքան առավել ևս՝ նրանցը, ովքեր միանգամից յուրացնում են միմյանց եկեղեցիները։ Այստեղ նզովքը դատաստանի համաձայն է, որովհետև նա, ով եկեղեցու պտուղները օտարացրել է, ինքն էլ կօտարանա եկեղեցուց»։
[ԿԵ]
ԿԵ.
ՄԵԾ ՊԱՀՔԻ ՀԻՆԳՇԱԲԱԹԸ ԽԱԽՏՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
65. Եթե մեկը սուրբ քառասնօրյա պահքը պահի, բայց Զատկի հինգշաբթի օրը, նախքան օրենքով սահմանված հաղորդությունն ու սուրբ բաժակը, համարձակվի որևէ ավելորդ բան ուտել, նրա պահած պահքն ապարդյուն կլինի, և նա մեծ ժողովի կողմից նզովված կլինի։
«Սա սահմանվել է նաև Նիկիայի ժողովում՝ այդ օրը քիչ և չոր կերակուր ուտելու համար»։
«Թող հույներն ու վրացիները լսեն մեծ պահքի հինգշաբթի օրը ուտողների դատաստանը, որովհետև Գանգրայի ժողովը և Նիկիայի ժողովը հայերի ժողովներ չէին, այլ բոլոր ազգերի, հատկապես՝ հույների։
Եվ այս դատաստանը նրանց վրա անլուծելի է, որովհետև այն չի սահմանվել արժանավոր ժողովում, այլ՝ մոլորված ու անարգված Քաղկեդոնի ժողովում»։
[ԿԶ]
ԿԶ.
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ՝ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՆԵՐԻՆ ՀՆԱԶԱՆԴՎԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
66. Յուրաքանչյուր իշխանության եպիսկոպոսները պետք է իմանան, որ իրենց մայրաքաղաքի եպիսկոպոսը նրանց հենարանն ու հոգաբարձուն է։ Եվ ով որևէ հարցով պատասխան կամ որոշում ստանալու կարիք ունի, պետք է դիմի նրան, լինի դա թագավորական կամ իշխանական հրամանագիր՝ եկեղեցական գործերի և ընդհանուր կարգերի վերաբերյալ։
Դրա համար որոշվել է, որ նրանք պատվի առումով առաջ լինեն, բայց առանց նրա ոչինչ գործելու իրավունք չունեն՝ մեր հայրերի հին սովորության համաձայն, ըստ որի կանոններն են սահմանվել։
Նրանք կարող են իրենց իշխանության ներքո գործել միայն իրենց գավառի ու իշխանության սահմաններում՝ գյուղերի, գավառների, քահանայական ձեռնադրությունների և իրենց տարածքի այլ գործերի հարցում։
Բայց ուրիշի իշխանության մեջ որևէ բան անելու կամ ձեռնարկելու իրավունք ընդհանրապես չունեն՝ առանց մայրաքաղաքի եպիսկոպոսի կամքի։
Եվ նույնիսկ կաթողիկոսը չպետք է որևէ բան անի առանց մյուս եպիսկոպոսների համաձայնության։
«Այս հոգևոր դատաստանը հայտնի է, բայց այժմ ամբողջովին խախտված է։
Թող եպիսկոպոսներն ու եպիսկոպոսապետերը չբարկանան մեզ վրա, որովհետև նրանք չեն փնտրում արժանավորներին ձեռնադրելու, այլ սպասում են, որ որևէ մեկի մեջ ախտ առաջանա, և իրենք իրենց գավառի մեկ այլ ախտավորի նշանակեն՝ վկայողների ընծայական նամակներով ուղարկելով նրան։
Թեև հայրապետներին հայտնի է, որ այդպիսի համարձակության են դիմում ոչ թե լավագույններին վստահելով, այլ կաշառքի կամ կողմնակալության պատճառով։ Եվ սա է նրանց՝ իրենց հայրապետության դեմ հակառակության պատճառը, որովհետև նրանք Տիրոջ կողմից կանչված չեն և եպիսկոպոսների հավասար համաձայնությամբ ձեռնադրված չեն»։
[ԿԷ]
ԿԷ.
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ԿԱՐԳԱԶՐԿՎԱԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
67. Եթե որևէ քահանա կամ սարկավագ ընկնի իր եպիսկոպոսի կողմից սահմանված կարգից, չընդունի եպիսկոպոսի դատաստանը և համարձակվի ձանձրացնել բազմաթիվ եպիսկոպոսների ժողովին՝ կարծես թե պետք է նրանց առաջ ներկայացնի իր իրավունքները և նրանցից ակնկալի դատաստանի արդար որոշում,
իսկ եթե նրանցից էլ դժգոհի ու արհամարհի նրանց և համարձակվի դիմել թագավորին ու ձանձրացնել նրան, այդպիսին արժանի չէ ներման կամ ընդունելության, և նրան ընդհանրապես հույս չպետք է տալ, թե հետագայում կարող է հաստատվել իր նախկին տեղում։
«Այս դատաստանն արդար է, որովհետև մեկ և երկու անգամ հանդիմանվելուց հետո նրանք համարձակվել են այդպես վարվել։ Եթե թվում է, թե սեփական եպիսկոպոսը նախանձից է գործում, մի՞թե նույնը կարելի է ասել նաև շատերի մասին։ Իսկ զղջալու դեպքում՝ այդ ժամանակ թող քննեն»։
[ԿԸ]
ԿԸ.
ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ՝ ԱՅԼՈՑ ԹԵՄԵՐՈՒՄ ՁԵՌՆԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
68. Եպիսկոպոսներից ոչ ոք թող չհամարձակվի ուրիշի իշխանության տարածք մտնել և եկեղեցիներում ձեռնադրություն կատարել կամ որևէ մեկին աստիճանի բարձրացնել, ինչպես նաև խմբով մտնել ուրիշի իշխանության սահմանները, եթե միայն մայրաքաղաքի եպիսկոպոսը և նրա հետ եղող եպիսկոպոսները նրան մուտքի թույլտվություն չեն տվել՝ համապատասխան գրությամբ։
Իսկ եթե որևէ տեղ չկանչված՝ մեկը հանդգնի խարդախությամբ ձեռնադրություններ կատարել և հաստատել եկեղեցական գործեր, որոնց իրավունքն ամենևին իրենը չէ, նրա կատարածը թող անվավեր լինի։ Նա պատասխանատու կլինի իր խարդախության համար և այդ ձեռնադրության համար արժանի պատիժ կկրի՝ մերժվելով սուրբ ժողովից։
«Սա դրված է բազմաթիվ կանոններում, գրեթե բոլորում, որովհետև այդպիսի գործը չար է և անկարգության պատճառ։
«Անվավեր լինի» ասելով՝ այս է նկատի առնվում. եթե նրա ձեռնադրած անձն արժանի է, ապա զղջալուց հետո թող իր եպիսկոպոսի պատշաճ օրհնությամբ հաստատվի, և նույնը՝ նրա կողմից կարգված մյուսների համար։ Իսկ ինքը ևս թող հաստատվի՝ ցույց տալով արժանի ապաշխարություն, այլապես թող մշտապես մերժված մնա»։
[ԿԹ]
ԿԹ.
ՄԵՂԱԴՐՎԱԾ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
69. Եթե եպիսկոպոսներից մեկը որևէ հանցանքի կամ մեղադրանքի համար դատապարտվի, և հետո թեմի եպիսկոպոսները միակարծիք չլինեն նրա հարցում՝ ոմանք ցանկանան նրան անմեղ ու արդար ճանաչել, իսկ մյուսները՝ մեղավոր, որպեսզի կեղծավորությամբ պայմանավորված հակասությունն ամբողջությամբ վերացվի, սուրբ ժողովը որոշել է, որ մայրաքաղաքի եպիսկոպոսը մոտակա գավառներից և իր իշխանության ներքո գտնվողներից հրավիրի մի քանի այլ եպիսկոպոսների, որոնք կքննեն գործը և կվերացնեն կեղծավոր հակասությունը։ Նրանց որոշածը հաստատուն կլինի, քանի որ նրանք այդ իշխանության ներքո են։
«Տե՛ս, թե որքան խստորեն է հրամայում կաթողիկոսներին դատել և չխաբվել շողոքորթության պատրվակով՝ խեղաթյուրելով ճշմարիտ դատաստանները»։
[Հ]
Հ.
ՀԻՆ ՍՈՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՉՓՈԽԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
70. Գավառական եկեղեցիներում պարտավոր չեն նոր ձևեր մտցնել հնուց եկած սովորությունների փոխարեն։
«Խոսում է թեմերի, աթոռների և ժողովուրդների մասին։ Եթե որևէ հայրապետ կամենա փոխել վերոհիշյալ կարգերը, պետք է դա անի ժողովով, ինչը դատաստանի գրքի համաձայն անվտանգ է»։
[ՀԱ]
ՀԱ.
ՄՅՈՒՍ ԵԿԵՂԵՑՈՒՆ ՍՐԲՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՉՈՒՂԱՐԿԵԼՈՒ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
71. Պարտավոր չեն օրհնության կարգի սրբությունները՝ ըստ Զատկի տոնի, ուղարկել մեկ այլ եկեղեցի։
«Արգելում է մասունքները մեկ այլ եկեղեցի տալը, որպեսզի դա խռովության պատճառ չդառնա, որովհետև կանոնները զգուշանում են ամեն տեսակի անարդար դատաստանից»։
[ՀԲ]
ՀԲ.
ԱՅԼԱԶԳԻՆԵՐԻ ՀԵՏ ԽՆԱՄԱԿԱՆ ԿԱՊԵՐ ՀԱՍՏԱՏՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
72. Մեր եկեղեցուն պատկանողներին պատշաճ չէ իրենց որդիներին ու դուստրերին այլազգիների զանազան ու անպարկեշտ հարսանիքներին մասնակից դարձնել, նրանց հետ ամուսնացնել կամ նրանցից կին առնել։
«Այսպիսի մարդկանց նկատմամբ դատաստանը թող լինի կանոնների համաձայն. եթե նրանք իրենց երեխաներին ամուսնության տան հեթանոս այլազգիների հետ, և այդ պատճառով զրկվեն հաղորդությունից, ապա նրանց տվող ծնողներն էլ թող զրկվեն իրենց հաղորդությունից։ Իսկ եթե տան հերձվածողների, որոնց հետ մենք հաղորդություն չունենք, այդ ամուսնությունը կազմակերպած ծնողները թող կրեն խղճի դատաստանի պատիժը»։
[ՀԳ]
ՀԳ.
ԻՐԵՆՑ ԵԿԵՂԵՑԻՆ ԱՅԼ ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐԻ ՀԱՇՎԻՆ ԶԱՐԴԱՐՈՂ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
73. Եթե որևէ եպիսկոպոս բազմաթիվ գավառների վրա իշխանություն ունի, թող չհամարձակվի ուրիշ իշխանությունների տարածքներից միջոցներ վերցնել՝ իր եկեղեցին զարդարելու համար, որովհետև այդպես նա կողմնակալություն է ցուցաբերել և ինքն իրեն դատապարտել։
Եթե այդպիսին չհամաձայնի հրաժարվել իր արածից, թող հեռացվի։ Իսկ այն եկեղեցիներում, որոնք նա ուրիշների միջոցներով կառուցել ու շինել է, թող նրան իրենց վարդապետ չկոչեն։
«Այս հոգևոր դատաստանը հայտնի է և պետք է հաստատապես պահպանվի եկեղեցում»։
[ՀԴ]
ՀԴ.
ԻՐ ՄԵՂՔՈՎ ՉԼԻՆԵԼՈՎ՝ ԻՆՔՆԱԿԱՄ ՄԱՀՎԱՆ ԳՆԱՑՈՂԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
Հարց։
Եթե մեկը գիտակցությունը կորցրած լինելով ինքնակամ մահվան գնա, այսինքն՝ իրեն ցած նետի կամ որևէ այլ ձևով մահանա, նրա համար պե՞տք է պատարագ մատուցել, թե՞ ոչ։
Պատասխան։
Վիճակի պատասխանատուն պարտավոր է քննել՝ արդյոք նա իսկապես խելագար էր և այդպես վարվեց։ Որովհետև հաճախ, երբ մերձավորը հիվանդանում է, և մարդիկ ցանկանում են, որ նրա համար պատարագ մատուցվի, ստում են՝ ասելով, թե նա գիտակցությունը կորցրած էր, որպեսզի պատարագ մատուցեն։
Ուստի պետք է քննել՝ գուցե նա դա արել է մարդկանց հարկադրանքով կամ մեկ այլ պատճառով։ Եթե այդպես չէ, ապա նրա համար պատարագ մատուցել պետք չէ, որովհետև նա ինքն է իր դեմ մահ պատճառել։
Բոլոր հանգամանքները պետք է ճշմարտությամբ քննել, որպեսզի պատարագ մատուցողը դատաստանի տակ չընկնի։
«Թեև հարցից ու պատասխանից ամեն ինչ ակնհայտ է, այնուամենայնիվ վերակացուները պարտավոր են ապաշխարել՝ ըստ վարդապետների դատաստանի, իսկ դատավորներին այդ գործը չի վերաբերում»։
[ՀԵ]
ՀԵ.
ԴԱԺԱՆԱՀԱՐՎԱԾ ԿՆՈՋ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
Հարց։
Եթե որևէ կին այնքան ծանր հիվանդությամբ տառապի, որ երկաթներ կրի, և նրա ամուսինն ասի՝ «Չեմ կարող համբերել», ու ցանկանա մեկ այլ կին առնել, դա օրինավո՞ր է, թե՞ ոչ։
Պատասխան։
Այդ հարցում շնություն է միջամտում, իսկ թե ինչն է պարտավոր ու պատշաճ՝ չգիտեմ։
«Ներողամտությամբ մենք երբեմն այս դատաստանն էլ ենք գրել. թող դատավորներն ընդունեն այն, ինչպես կամենում են, և մեզ այդ պատճառով չպախարակեն»։
[ՀԶ]
ՀԶ.
ԱՆԱՐԴԱՐՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
76. Հարց։
Եթե որևէ տղամարդ անկարող է ամուսնական կյանք վարել, և կինը հեռանա նրանից, ապա եթե մեկը այդ կնոջն առնի, արդյոք այդպիսի տղամարդուն պետք է համարել կնոջից զրկվա՞ծ, թե՞ անխիղճ։
Կամ եթե տղամարդը կնոջը չարձակելով ասի. «Աստծուց ինձ բաժին է հասել, մնա՛ և ծառայի՛ր ինձ», մենք ի՞նչ պատասխան տանք։
Պատասխան։
Արժանի չէ նրան արձակելու, և ձեզ էլ թույլ չի տրվում նրան այդպես վարվել թույլ տալ։
«Այս կանոնական դատաստանն էլ է սահմանվել. ներողամտությամբ թող այդ հարցը լուծվի երկուսի կամքով, և նույն կերպ՝ եկեղեցու դատավորների հայեցողությամբ»։
[ՀԷ]
ՀԷ.
ՀԱՇՄԱՆԴԱՄ ԿՆՈՋ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
77. Հարց։
Եթե որևէ կին հաշմանդամ դառնա և իր ամուսնուն ասի. «Ահա ես այլևս արժանի չեմ ամուսնական կյանքի։ Դու քեզ համար մեկ այլ կին առ, որը քեզ պիտանի կլինի և տունը կպահի։ Իսկ ինձ ամեն տարի հաց ու հագուստ տուր, և ես մինչև կյանքի վերջը կմնամ եկեղեցու մոտ»։
Եթե նա համաձայնի այս ամենին, արդյոք ամուսինը պատժի՞ է ենթակա մեկ այլ կին առնելու համար, թե՞ անմեղ է։
Պատասխան։
Դա վնասակար է. նա իրավունք չունի մեկ այլ կին առնելու, քանի դեռ այդ կինը կենդանի է։
«Այս դատաստանը նախկինում սահմանվել է ընտրությամբ ու զիջողությամբ. այս դեպքերի ընդունելիությունն էլ թողեցինք եկեղեցու դատավորների կամքին, միայն թե խղճով չկողոպտվենք»։
[ՀԸ]
ՀԸ.
ԱՆԱՍՆԱՊՂԾՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
78. Հարց։
Եթե որևէ տղամարդ անասնապղծություն անի, ապա այդ արարքից հետո զղջա, ապաշխարի և աշխատի իր գոմում, ինչպես վարդապետներն են պատվիրում, իսկ նրա կինը հանցանքից հետո չկամենա նրա հետ ամուսնացած մնալ՝ նրա վրա գործված այդ պղծության պատճառով, և տղամարդն այսպես ասի. «Թող կինը նախ համաձայնի, կամ հրամայեք ինձ մեկ այլ կին առնել»։
Պատասխան։
Կինը կարող է բաժանվել, իսկ տղամարդը չի կարող մեկ այլ կին առնել։
«Այս դատաստանը ժամանակին սահմանվել է, բայց այժմ սրբի հրամանը դրեցինք դրա լրացման համար»։
[ՀԹ]
ՀԹ.
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
79. Հարց։
Եթե քահանան ճանապարհին հանդիպի ավազակների, և նրանք հարձակվեն նրա վրա, ու քահանան ստիպված լինի սպանել ավազակներից ոմանց՝ իր և իր ընկերների կյանքը փրկելու համար, պարտավո՞ր է նա շարունակել քահանայական ծառայությունը, թե՞ ոչ։
Պատասխան։
Նա արժանի չէ քահանայության մեջ մնալու, որովհետև քահանային վայել չէ որևէ մարդու սպանել, նույնիսկ եթե ինքը դրա հետևանքով մահանա. առավել ևս՝ կենդանու։
«Այս դատաստանի մասին լսել եմ, որ մարդը պարտավոր չէ սպանել իր անձը պաշտպանելու համար, այլ ընկերներին փրկելու համար լավ է սպանել, երբ ավազակներն այլազգիներ են։ Իսկ քահանայական ծառայությունը շարունակել, թե ոչ՝ թող վարդապետները որոշեն՝ ըստ դեպքի հանգամանքների»։
[Ձ]
Ձ.
ԴԱԺԱՆԱՀԱՐՎԱԾՆԵՐԻ ԵՎ ՄՅՈՒՍ ԽԵԼԱԳԱՐՆԵՐԻ ՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
80. Հարց։
Եթե որևէ մեկը դիվահարության ժամանակ, գիտակցությունը կորցրած լինելով, մարդ սպանի, ապա երբ ազատվի դիվից, որպես մարդասպան պե՞տք է ապաշխարի, թե՞ այլ կերպ։
Պատասխան։
Թեթև ապաշխարություն, որովհետև արարքը չարից է եղել։
«Նույնը թող վերաբերի նաև այլ մտագարներին։
Բայց հոգևոր դատաստանի համաձայն՝ նրանք, ովքեր հսկում են նրանց, չպետք է առանց ապաշխարության թողնեն, թեև նրանք վնասեն թե՛ իրենց, թե՛ ուրիշներին։
Սակայն մարմնական դատավորներին այդ գործը չի վերաբերում»։
[ՁԱ]
ՁԱ.
ԿԱՆԱՆՑ ԱՄԼՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
81. Հարց։
Եթե մեկը կնոջ ամլության պատճառով թողնի նրան, մեկ այլ՝ երեխա ունենալու կարողություն ունեցող կին առնի, իսկ հետո նույն կնոջ հետ ապաշխարություն խնդրի, ի՞նչ պետք է անի։
Պատասխան։
Նա շնացող է։
«Այս դատաստանն էլ գրվել է քննությամբ, բայց թող դատավորները պատվի արժանացնեն սրբի հրամանը կամ նախապես սահմանված դատաստանը և մեզ ազատ թողնեն ամբաստանությունից։
Սուրբ Բարսեղն էլ է ներում այս հարցում։
ե
[ՁԲ]
ՁԲ.
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԵՎ ՄՅՈՒՍՆԵՐԻ ԱԿԱՄԱՅԻՑ ՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
82. Հարց։
Եթե քահանան մաքրի իր արտը կամ պարտեզը, պատի վրայից քար գցի, և այն դիպչի մարդուն ու նա մահանա, ի՞նչ պետք է անի քահանայական ծառայության կարգի վերաբերյալ։
Կամ եթե աշխարհականներից մեկի հետ էլ նույնպիսի ակամա սպանություն պատահի, ինչպե՞ս պետք է ապաշխարի։
Պատասխան։
Նա մարդասպան է. թող ապաշխարի և քահանայական ծառայություն չկատարի։
«Նույնը վերաբերում է նաև նրան, ով վարդապետի կողմից խրատի համար հարված ստանալով՝ մահացել է, ըստ սովորության։
Նույնպես՝ հորը, որ այդպես վարվի որդու հետ, և նման այլ դեպքերին։
Եվ այսպես է. խիստ պատժի արժանի է այն քահանան, որը ծառաներին ուղարկել է փախած ծառայի հետևից։ Բայց եթե նա ամբոխի մեջ ձիով անցնելիս հարվածի ու սպանի մեկին, ասում է, որ նա կարող է քահանայության անցնել, և այստեղ կանոնը լուծում է հարցը՝ կամ որովհետև նա քահանա չէր, կամ որովհետև դեպքը ամբոխի մեջ է պատահել, ուստի ներում է։
Նմանապես օրենքները սովորեցնում են նաև այսպիսի ակամա սպանության մասին՝ օրինակ, երբ կացինը սայթաքում է, կամ նման այլ դեպք է պատահում։ Այդպիսի մարդուն հրամայում են ապաստան գտնել քաղաքում և այնտեղ ապրել, որովհետև երկրորդ մահվան համար սահմանված տեղ ունի։
Կա նաև կամավոր և դարձյալ ակամա սպանություն, երբ մեկը որսի կամ գազանի վրա նետ է արձակում, կամ մեկ այլ օրինակով, բայց այն դիպչում է թշնամուն, որի դեմ նա ոխ ունի. այդ դեպքը երկուսի միջև է։
Դրա համար թագավորական դատաստաններում, երբ քրիստոնյան ակամա սպանում է այլազգուն, մենք դատաստանը դրեցինք այնպես, ինչպես կամավոր սպանության դեպքում, որովհետև նրանք բնությամբ ուրախանում են մեր կորստով։
Ուստի, քանի որ ակամա սպանությունը պետք է խոստովանել և կանոնական ուղղումով դատել, իսկ դատավորները պետք է ճշգրտորեն քննեն կամավորն ու ակամանը, ինչպես նաև այն դեպքերը, որոնք երկուսի միջև են, և ըստ այդմ սահմանեն պատիժները,
կամավոր և ակամա սպանությունների ամբողջական կանոնները սովորիր սուրբ Բարսեղից։
[ՁԳ]
ՁԳ.
ՆԵՐՔԻՆԻՆԵՐԻ ԵՎ ՄԱՐՄՆԱԿԱՆ ԱՐԱՏ ՈՒՆԵՑՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
83. Եթե որևէ մեկը ներքինի կամ մարմնական արատ ունեցող լինի և կեղծավորությամբ կին առնի, կինը, երբ իմանա կատարվածի մասին, իրավունք ունի նրա հետ մնալու կամ բաժանվելու։
Իսկ եթե բաժանվի, թող կինն ամուսնանա ում հետ կամենա։
Նրա ունեցվածքի կեսը թող վերցնեն և որպես պսակի անարգանքի տուգանք տան եկեղեցուն, իսկ նա երեք տարի թող ապաշխարի։
[ՁԴ]
ՁԴ.
ՏԵՂՈՒՄ ԳՈՂՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱՏԱՐՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
84. Եթե մեկը գողանա սրբավայրից, թող մեկի փոխարեն չորսը հատուցի, իսկ եթե չկարողանա՝ թող ապաշխարի ըստ կանոնի, կամ եթե այդպես պատահի՝ տա աղքատներին։
«Թող այս դատաստանն այդպիսիների համար լինի»։
[ՁԵ]
ՁԵ.
ՄԱՀԱՑԱԾՆԵՐԻ ԳՈՒՅՔԸ ԲԱԺԱՆԵԼՈՒ ԿԱՐԳԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
85. Եթե տղամարդն ու կինը երկար ժամանակ միասին ապրել են և երեխաներ ունեցել, ու նրանց ունեցվածքը միմյանցից առանձնացված չէ, ապա մահացածի ունեցվածքը թող բաժանվի նրանց ընդհանուր ունեցվածքից։ Իսկ եթե կնոջ սեփականությունը հստակորեն առանձնացված է, այն թող պատկանի նրա ժառանգներին։ Եթե ամուսինն ի վիճակի է հոգալ մահացածի ծախսերը, թող հոգա, իսկ եթե ոչ՝ իր միջոցներից։ Մահացածի ժառանգության մեջ ամուսինը բաժին չպետք է ունենա։
Իսկ եթե կինը ամուլ լինի, և նրանք երկար ժամանակ միասին ապրած լինեն, մահացածի ունեցվածքը թող պատկանի ամուսնուն, բայց ամուսինը կնոջ ժառանգության մեջ բաժին չունենա. կնոջ ժառանգները թող ժառանգեն։
Իսկ եթե կինը կարճ ժամանակ է ամուսնացած եղել և մահացել է առանց ամուսնության մեջ երեխա ունենալու, ունեցվածքը թող պատկանի նրա հարազատներին, և ամուսինը չժառանգի։ Բայց եթե որդի կամ դուստր է ծնվել՝ լինի կենդանի, թե մահացած, մահացածի ունեցվածքն ու ժառանգության բաժինը թող պատկանի ամուսնուն։
Նույն կարգը թող գործի առաջին և երկրորդ ամուսնությունների դեպքում։
Իսկ մահացած տղամարդու՝ վերոհիշյալ բոլոր դեպքերի ունեցվածքը թող պատկանի նրա հարազատներին։
Եթե կինը երեխաներ է ունեցել, տղամարդը ժառանգում է նրանից, և կինը՝ նրա ունեցվածքից։ Իսկ ամուլ կնոջից նա չի ժառանգում, բացի փոքր բաժնից. բայց ամուլ կինը ժառանգում է ամուսնուց՝ տնային տնտեսության համար։
Իսկ եթե տղամարդը շուտ մահանա, և կինը կույս մնա, նա ամուսնուց չի ժառանգում։ Բայց եթե երեխաներ են ծնվել՝ լինեն կենդանի, թե մահացած, կինը ժառանգում է ամուսնուց, նույնիսկ եթե նրանք կարճ ժամանակ են միասին ապրել։
Բաժանման ժամանակ մաշված հագուստը երկու կողմերի ունեցվածքի հաշվարկում չի մտնում, այլ միայն այն, ինչ դեռ պահպանվել է։ Նույնպես՝ միմյանց տված նվերները, եթե մաշվել են։ Իսկ ոսկին և այն ամենը, ինչ պահպանվել է, թող գնահատվի ու վճարվի ըստ իրավունքի։
Հարսանեկան ծախսերն էլ հաշվարկի մեջ չեն մտնում, որովհետև դրանք կատարվել են կամավոր։
Դատավորները թող իրավամբ քննեն, ըստ դեպքի և գավառի սովորության, որովհետև մեր սահմանած դատաստանները արդար կարծիքով են դրվել։
Իսկ եթե դրանք ճշմարիտ իրավունքի սահմաններից դուրս համարվեն, ուղղելն ու իրավունքի բերելն է ճիշտը։ Միայն թե սիրով ներեք մեզ և մեր թերության համար թողություն արեք՝ խորաթափանցությամբ լրացնելով պակասը»։
[ՁԶ]
ՁԶ.
ԿՈՒՅՍԻ ԵՎ ԵՐԿԿՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
86. Իսկ եթե մեկը կույս է, իսկ մյուսը՝ երկրորդ ամուսնության մեջ, և նրանցից մեկը մահանա, ամուսնանալն անհնար է։ Եթե որևէ մեկը համարձակվի, թող երեքապատիկ ապաշխարի, իսկ քահանան կարգազրկվի։
«Սրանք սուրբ Բարսեղի կանոնների շուրջ կասկածելի հարցեր են, և անհնար է, որ դրանք նրա կանոնները լինեն։ Բայց ուսուցումից ու ներողամտությունից այսպես ենք հասկացել՝ այդպիսի երկկնության համար թող կրկնակի ապաշխարություն լինի։
Քահանան պարտավոր է սովորեցնել կանոնի այս սահմանը, որպեսզի կողմնակալության պատճառով ինքը չդատապարտվի։
Այսպես ենք իմացել այդ մարդկանց դատաստանը»։
[ՁԷ]
ՁԷ.
ՆՇԱՆՎԱԾ ԿԱՆԱՆՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
87. Եթե կինը նշանված է և դա հաստատված է քահանայի ու երկու կամ երեք վկաների կողմից, տղամարդը իրավունք չունի թողնելու նրան և մեկ այլ կին առնելու, բացառությամբ պոռնկության կամ մարմնական ծանր արատի դեպքերի։
«Քանի որ քահանայի ու վկաների կողմից հաստատված նշանադրությամբ կինը երաշխավորված է, տղամարդն իրավունք ունի թողնելու նրան միայն պոռնկության պատճառով, որովհետև այդ դեպքում մեղքը նրա տանը չէ, և նա կարող է այդպես վարվել կամ չվարվել։
Իսկ մարմնական ծանր արատը նշանակում է՝ մարմինը վնասված է, ունի անբուժելի վերքեր. այս դեպքում նա կարող է որոշել՝ բժշկության հույսով ընդունե՞լ նրան, թե՞ ոչ։
Իսկ այլ պատճառներով նշանված կնոջը թողնելը պատշաճ չէ»։
[ՁԸ]
ՁԸ.
ՏՂԱՄԱՐԴԿԱՆՑ ԵՎ ԿԱՆԱՆՑ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
88. Հիվանդ կամ խրոնիկ հիվանդություն ունեցող տղամարդն ու կինը, ինչպես նաև սեռական ծանր արատ ունեցողները, թող չհամարձակվեն ամուսնանալ և անարգել օրհնության պսակը։ Իսկ եթե որևէ մեկը համարձակվի, թող իր ունեցվածքի կեսը տա եկեղեցուն և երեք տարի ապաշխարի։
«Սա վերաբերում է նաև նրանց, ովքեր հակված են հիվանդությունների, որպեսզի նախ առողջանան։ Իսկ հոգևորականների համար սա նշանակում է՝ զերծ մնան այդպիսի կապերից։ Սեռական արատ կամ անասնապղծության հակում ունեցողները թող չմոռանան ապաշխարությունը և ժամանակի ընթացքում մաքրվեն»։
[ՁԹ]
ՁԹ.
ՈՒՐՈՒԿ, ԲՈՐՈՏՈՒԹՅՈՒՆ, ԿԱՂՈՒԹՅՈՒՆ, ԿՈՒՐՈՒԹՅՈՒՆ, ԽԼՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՀԱՄՐՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՑՈՂՆԵՐԻ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
89. «Այժմ այս մարդկանց մասին էլ դատաստան կդնեմ՝ ամուսնանալո՞ւ, թե՞ ոչ։
Շնության մասին կանոններից իմացանք, որ ուրուկ հիվանդություն ունեցողներից ծնված երեխաները նույնպես ուրուկ կլինեն։ Այդ պատճառով արգելել են, որպեսզի հիվանդությունը չտարածվի նաև սերունդների վրա։
Արգելել են նաև բորոտներին։ Թեև բժիշկներն ասում են, որ հոտով փոխանցվող հիվանդությունները կարող են փոխանցվել, բայց բորոտությունը այդպես չի փոխանցվում, որովհետև այն առաջանում է վերքերի պատճառով, իսկ այդ հիվանդության դեպքում վերք չկա։ Այնուամենայնիվ կանոնները ցույց են տվել, որ հիվանդությունը փոխանցելի է։
Եվ որպեսզի հիվանդությունը չփոխանցվի սերունդներին, արգելել են. Օրենքն այդպիսի մարդկանց հեռացնում է ոչ միայն ամուսնությունից, այլև բանակից։
Եթե որևէ մեկը հարցնի Օրենքի մասին, ապա պետք է իմանա, որ այդ տարբերակումը մարմնական էր, ինչպես նաև այժմ՝ վերոհիշյալ պատճառի համար։
Իսկ կաղերը, եթե բոլորովին անդամալույծ չեն, և այդ վիճակը չի խանգարում ամուսնությանը, արհեստին կամ այլ անհրաժեշտ գործերին, կարող են ամուսնանալ։ Սա վերաբերում է տղամարդուն և նույն կերպ՝ կնոջը։
Իսկ երկու աչքով կույր կնոջը թող չամուսնացնեն, որովհետև նա չի կարող երեխա խնամել կամ որևէ այլ ծառայություն կատարել։
Իսկ տղամարդու դեպքում, եթե նա կարող է դիմանալ այդ վիճակին, ավելի լավ է։ Բայց եթե կարող է հոգալ կնոջն ու տունը՝ թե՛ նախնիներից մնացած ունեցվածքով, թե՛ այլ միջոցներով, թույլատրելի է՝ մեկ այլ վտանգից խուսափելու համար։
Իսկ խուլ կինը, եթե խելացի է և որևէ մեկը համաձայնի նրան առնել, կարող է ամուսնանալ. նույնը վերաբերում է նաև տղամարդուն։
Իսկ համրերը՝ թե՛ տղամարդիկ, թե՛ կանայք, կենդանիների շարքին են դասվում. թող չամուսնանան։
Այս դատաստանը ես ճշմարիտ եմ համարում։
Իսկ եթե որևէ մեկը, ունենալով ուղիղ դատողություն, այս հարցում հանդիմանություն անի, ես խորհրդովս անհանգիստ չեմ լինի։ Որովհետև այս դատաստաններից և ոչ մեկի վճիռը կամ կանոնական հրամանը, որոնց հիման վրա այս դատաստաններն եմ բերել, նույն դատաստանի ուժը չունի. դրանք մեր ընտրությամբ են, և ես դրանք կանոնների կողքին եմ դրել։
Եթե մեր կարծիքը հակառակ թվա, խնդրեք ինձ համար ներում սրբերի այն խոսքի հիման վրա, որը պատվել եք։ Ես այնքան հանդուգն չեմ, որ այն, ինչ ներողամտությամբ կամ մեկ ուրիշ աղբյուրից իշխանություն չստանալով է, համարձակվեմ սահմանել։
Իսկ եթե որևէ մեկը ինձ հանդուգն համարի, թող համարի. օգտակարը ընտրելով՝ թող դատի, իսկ ես ինքս չեմ հանդիմանի, այլ շնորհակալություն կհայտնեմ ու կգովեմ»։
[Ղ]
Ղ.
ԱՅԼԱԶԳԻՆԵՐԻ ՀԵՏ ՆՇԱՆՎԱԾ ԿԱՆԱՆՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
Եթե որևէ տղամարդու կինը նշանված է եղել, և նախքան աղջկա եկեղեցի մտնելը նրա մասին չար գործեր հայտնի դառնան, տղամարդն իրավունք ունի նրան առնելու կամ չառնելու։ Բայց եթե նա արդեն եկեղեցի է մտել, տղամարդը թող չհամարձակվի արձակել նրան։ Իսկ եթե արձակի, թող այրի համարվի և երեք տարի ապաշխարի։
«Մեկ այլ գլխում հրամայում է նշանված կնոջը թողնել պոռնկության պատճառով, իսկ այստեղ՝ երբ նա արդեն եկեղեցի է մտել,՝ ոչ։
Սակայն եթե երեխաներ են ծնվել, տղամարդն իրավունք ունի նրան թողնելու պոռնկության պատճառով, բայց այստեղ խոսքը եկեղեցուն պատիվ տալու մասին է։
Ուրեմն եկեղեցուց դուրս դրված պսակը պսակ չէ։
Եվ քանի որ նա տղամարդու տանը չէ, նրա համար դեռ հնարավորություն կա զգաստանալու։ Իսկ եթե նրա վարքը նույնը մնա, այդ ժամանակ տղամարդն իրավունք ունի նրան թողնելու»։
[ՂԱ]
ՂԱ.
ՏՂԱՆԵՐԻ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
91. Ոչ ոք թող չհամարձակվի տղաներին պսակել, մինչև նրանք հասուն տարիքի հասնեն և ճանաչեն իրենց ցանկությունները։ Իսկ եթե որևէ մեկը համարձակվի, թող կարգազրկվի և հարյուր դրամ տուգանք վճարի եկեղեցուն։
Իսկ երբ տղաները հասուն տարիքի հասնեն, թող ամուսնանան ում հետ կամենան։
«Մեկ այլ կանոնում էլ ասում է՝ չպսակել առանց միմյանց տեսնելու, որովհետև հայտնի չէ՝ արդյոք նրանք ընդհանրապես ցանկանում են ամուսնանալ, կամ արդյոք միմյանց հավանո՞ւմ են. այդ պատճառով հրամայում է չամուսնացնել։
Իսկ եթե հասուն տարիքի հասնելուց հետո էլ նա չկամենա, այդպես ապահովվում է հարկադրանքի դեմ։
Թող այս դատաստանն ընդունելի լինի եկեղեցում։
ե
[ՂԲ]
ՂԲ.
ՄԻԵՎՆՈՒՅՆ ՄՈՐ ԿԱԹՈՎ ՍՆՎԱԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
92. Հարց։
Եթե տարբեր ընտանիքների երեխաներ միևնույն մոր կաթով են սնվել, հասուն տարիքում նրանց թույլատրելի՞ է ամուսնանալ։
Պատասխան։
Թույլատրելի չէ, որովհետև ծնողն ու ստնտուն մեկ են համարվում։
[ՂԳ]
ՂԳ.
ԿՆՈՋՆ ԱՐՁԱԿՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
93. Եթե մեկը կնոջը թողնի՝ երեխաների մորը, առանց պոռնկության կամ կախարդության պատճառի, կամ եթե նրա մարմնի վրա որևէ չար արատ չկա, այլ ամուսինն է անառակաբարո և ուրիշ կնոջ է ցանկացել, թող այս դատաստանը լինի. երեխաները, ապրուստը, տունը, հողը, ջուրը և ամեն ինչ թող հավասար բաժանեն, իսկ կեսը տան աղջկան։
Եթե կինը կամենա ամուսնուն կրկին իր տուն ընդունել, թող համարձակ ընդունի։
Թող վերցնի իր բաժինը և ամբողջությամբ վճարի արքունական հարկը։
Իսկ այն տղամարդը, ով թողել է կնոջը, թող յոթ տարի ապաշխարի և եկեղեցուն տուգանք վճարի. եթե ազատ մարդ է՝ երեք հարյուր դրամ, իսկ եթե շինական է՝ թող ենթարկվի մարմնական պատժի և եկեղեցուն հարյուր դրամ տուգանք վճարի՝ ամուսնությունը օրհնությամբ մերժելու փոխարեն։
Իսկ եթե դատաստանի ու տուգանքի ընթացքում, մինչև մեկ տարին լրանալը, որևէ կին համարձակվի դառնալ այդ կնոջը թողած տղամարդու կինը, և պարզվի, որ նա է պատճառ դարձել առաջին կնոջը թողնելու, թող բռնեն այդ կնոջը և տան անառակների տուն, որտեղ նա մեկ տարի կծառայի։ Եթե ազատ կին է և չի գնում այդ տուն, թող հարյուր դրամ տուգանք վճարի այդ կանանց։
«Այս դատաստանը մեկ և երկու անգամ դրել ենք, և այժմ կրկին, որպեսզի կանոնների դեմ լինելու կասկածից ազատեմ ինձ և յուրաքանչյուր հրամանի հավելում դնեմ, ինչպես նաև այս կանոնի ու մյուսների դեպքում։
Հրամայում է նաև տղամարդուն հեռացնել տնից և մեկ ուրիշին ներս բերել, ինչը ավելի խիստ պատիժ է»։
[ՂԴ]
ՂԴ.
ԱՄՈՒԼ ԿՆՈՋ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
94. Եթե մեկը կին առնի, և նա ամուլ լինի, ու տղամարդը ամլության պատճառով նրան տնից հանի, կինը կարող է իր հետ տուն բերած ամբողջ ունեցվածքը վերցնել ու գնալ՝ լինի դա աղախին, անասուն, հագուստ, թե արծաթ։
Իսկ եթե կնոջ մեջ ամլությունից բացի այլ արատ չկա, տղամարդը պետք է նաև տուգանք վճարի կնոջը՝ նրան անարգելու համար. եթե ազատ մարդ է՝ հազար երկու հարյուր դրամ, իսկ եթե շինական է՝ վեց հարյուր դրամ։
Եթե դատաստանի ու տուգանքի ընթացքում, մինչև մեկ տարին լրանալը, նա համարձակվի մեկ այլ կնոջ առնել, թող այդ կնոջը բռնեն և տան անառակների տուն, որովհետև պարզ է, որ հենց նա է եղել առաջին կնոջը հեռացնելու պատճառը։
Թող այդ կինը մեկ տարի ծառայի անառակների տանը, իսկ եկեղեցուն հարյուր դրամ տուգանք վճարվի, քանի որ նրա պատճառով է խախտվել իսկական ամուսնությունը։ Իսկ եթե ազատ կին է և չի գնում այդ տուն, թող հարյուր դրամ վճարի այդ կանանց։
Բայց եթե տղամարդը նախապես պայմանավորվել էր՝ ասելով. «Ես իմ կնոջը թողնում եմ և քեզ եմ առնում», կամ եթե նա խանդի ու պոռնկության պատճառով է այդպես վարվել, թող եկեղեցուն հարյուր դրամ տուգանք վճարի։ Իսկ տղամարդու ապաշխարությունը երեք տարի է. նա թող մնա ունկնդիրների հետ, մեկ տարի՝ ձեռքի տակ, ապա մտնի եկեղեցի։
Իսկ նա, ով առանց պոռնկության կամ այլ արատի պատճառի թողնի իր երեխաների մորը, թող տղամարդու և կնոջ համար սահմանված լինի պատիժ, տուգանք և այս կանոնների ապաշխարությունը։
«Մենք էլ այս դատաստանը դրել ենք այնքանով, որքանով հնարավոր ու պատշաճ էր։ Իսկ այն, ինչ կանոններում կա, նույնպես նշեցինք, որպեսզի դատավորների համար հեշտ լինի յուրաքանչյուր դեպքի արժանի վճիռը ճիշտ սահմանելը։
Մենք յուրաքանչյուր դեպքի համար դատաստանը չափավոր սահմանեցինք, իսկ ապաշխարությունը թողեցինք կանոններին։ Սա այժմ հայտնում ենք, որպեսզի իմանաս, որ բոլոր այն դատաստաններում, որտեղ ապաշխարություն է պետք, մենք ապավինել ենք կանոններին»։
[ՂԵ]
ՂԵ.
ԻՐԵՆՑ ԱՄՈՒՍԻՆՆԵՐԻՆ ԹՈՂՆՈՂ ԿԱՆԱՆՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
95. Եթե որևէ կին հեռանա իր ամուսնուց, թող բռնեն նրան և վերադարձնեն իր ամուսնուն, հատկապես եթե նա վարձու աշխատանքի է գնացել և ոչ թե անառակության պատճառով, նույնիսկ եթե վաճառվել է կամ աղախին է դարձել։ Եթե կամենա, թող նրան պահի հոգևոր ու բարի խրատով և սիրով։
Իսկ եթե ամուսինը անբարոյական է, պոռնիկ, շորթող, հարբեցող կամ մեկ այլ կերպ արատավոր, թող նրան հանդիմանեն ծեծով ու խրատով և հնազանդեցնեն երկուսին։ Իսկ եթե նա ազատ մարդ է, տուգանքով ու խրատով թող կարգի բերեն ամուսնուն։
Իսկ եթե ամուսինը խելագարվի, կինը թող հոգ տանի նրա մասին։
«Թե ինչ պատճառով կինը հեռանա ամուսնուց կամ չհեռանա, այդ մասին էլ է նշված։ Մենք զիջում ենք՝ ավելի մեծ վնասի երկյուղից։ Նաև կանոնական հրամանով համաձայնեցինք այժմ սրբերի խոսքը դնել, որովհետև այն հրամայում է խրատել անզուսպ կնոջն ու ամուսնուն։
Եվ որպեսզի հայտնի դարձնենք, որ մեր կամքը կանոններին հակառակ չէ, եթե այլ դատավորներ կամենան մեր սահմանածից որևէ բան վերցնել, թող վերցնեն, իսկ եթե ոչ՝ կանոնները թող հաստատուն մնան»։
[ՂԶ]
ՂԶ.
ԱՌԵՎԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
96. Նրանք, ովքեր առևանգում են, թող բռնեն աղջկան և վերադարձնեն նրա հորն ու մորը, իսկ առևանգողը տուգանք վճարի անարգանքի փոխարեն. եթե ազատ մարդ է՝ հազար երկու հարյուր դրամ, իսկ եթե շինական է՝ վեց հարյուր։
Իսկ նրանք, ովքեր խմբով գնացել և օգնել են կեղծ փեսային, թող հարյուր դրամ տուգանք վճարեն տղամարդու համար։ Խմբի տուգանքի կեսը թող տան եկեղեցուն, իսկ մյուս կեսը՝ կարիքավորներին։
Իսկ եթե կեղծ փեսան աղջկա հետ պոռնկություն է արել առանց պսակադրության, եկեղեցուն հարյուր դրամ տուգանք թող վճարի, որովհետև անարգել է օրհնության պսակը, և երեք տարի ապաշխարի։
Իսկ եթե որևէ քահանա գաղտնի պսակ է դրել առանց աղջկա հոր ու մոր համաձայնության, քահանան թող չհամարձակվի քահանայական ծառայություն կատարել, նրանից հարյուր դրամ տուգանք վերցնեն և բաժանեն կարիքավորներին, իսկ նրա դրած պսակը թող անվավեր լինի։
Իսկ եթե այս խռովությունից ու տուգանքներից հետո աղջիկն ու ծնողները կամովին համաձայնության գան, և նախկինում պոռնկություն է եղել, պսակը թող չօրհնվի, այլ նրանց գլխին դնեն կրկնակի պսակ՝ որպես երկրորդ ամուսնության նշան։ Իսկ եթե նրանք կույս են մնացել, թող օրհնվի ըստ օրենքի։
Թե՛ ազատների, թե՛ շինականների համար այս կանոնը թող նույնը լինի։
«Թեև այս դատաստանը տարբերություններով է սահմանվել, այստեղ այն ամբողջությամբ կարգավորվեց։
Դրա համար կամեցանք սա ևս գրել, որպեսզի դատավորների համար կասկած չմնա, և նրանք դեպքերն ու տուգանքները սահմանեն՝ ըստ ժամանակի ու կարգի։
Թող այժմյան եպիսկոպոսներն էլ սովորեն, որ պոռնկության համար սահմանված տուգանքը հրամայված է տալ աղքատներին։ Սա և մյուս տարբերությունները թող նկատի ունենան այժմ դատավոր դարձած եպիսկոպոսները, որոնցից պետք էր ակնածել ու հեռու մնալ այդպիսի գործերից. որովհետև դրանք մեղքերը քավելու համար են, բայց այժմ իրենք են մնում անքավելի»։
[ՂԷ]
ՂԷ.
ԱՎԱԳ ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
97. Քահանաները թող փառասիրությամբ միմյանց դեմ չհակառակվեն, որովհետև նա, ում Աստծու շնորհը նախ ընտրել է քահանայության, եկեղեցում նախագահողն է։
«Սա վերաբերում է նրանց, ովքեր ցանկանում են առաջին պատիվը։ Արդար դատաստանի համաձայն՝ առաջինը ձեռնադրվածը պետք է առաջինը լինի, եթե առաջադեմ է։ Իսկ եթե այդպիսին չէ, թող մյուսների ընտրածին եպիսկոպոսի կամքով առաջին տեղում դնեն, որպեսզի նա եկեղեցին բարեկարգությամբ լցնի, հատկապես եթե հյուրասիրությամբ է հայտնի»։
[ՂԸ]
ՂԸ.
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ԵՎ ԺՈՂՈՎՐԴԻ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
98. Աշխարհականները թող նրանցից չգայթակղվեն և սուրբ եկեղեցու բաժանման պատճառ չդառնան, որովհետև դա խռովություն է առաջացնում։ Աշխարհականների պտուղներն ու եկամուտները թող միաբանությամբ և ամբողջ պատրաստակամությամբ անխափան վճարվեն սուրբ եկեղեցուն, և թող դրանք չբաժանեն ըստ դասերի ու տների, ինչպես վնասակար է եղել։
Իսկ քահանաները սուրբ եկեղեցուց ստացած բաժինը թող բաժանեն կարգով, ինչպես օրենքն է սահմանում։
Ավագ քահանաները թող ստանան երկուսուկես բաժին, մյուս քահանաները՝ երկուական բաժին, սարկավագները՝ մեկական բաժին, դպիրները՝ կեսական բաժին, իսկ այրի կանայք, եթե պարկեշտ են,՝ մեկ բաժին. և թող ամեն ինչ լինի առանց հակառակության։
Իսկ եթե որևէ մեկը հակառակվի և խռովություն առաջացնի, այդպիսին թող հեռացվի իր կարգից։ Նրա ընկերները թող չհամարձակվեն նրա հետ հաղորդակցվել, և աշխարհականներն էլ թող նրան քահանաների շարքում չընդունեն։
[ՂԹ]
ՂԹ.
ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
99. Սուրբ եկեղեցու պաշտոնը, պատարագներն ու ծառայությունները թող մնան ավագ քահանայի տան հոգածության ներքո, ինչպես նախկինում է կարգվել։
Ավագ քահանան թող չհամարձակվի թողնել եկեղեցին և զբաղվել տնային գործերով, այլ մշտապես մնա սուրբ եկեղեցում, որպեսզի չընդհատի ծառայությունը, ցերեկային ու գիշերային ժամերի աղոթքները և ժողովրդի հովվությունը։ Իսկ մյուս ընկերները ամռանը թող հերթով նրա հետ մնան՝ առանց թերանալու։
Իսկ եթե որևէ մեկը ծառայության մեջ թերանա ծուլության կամ աշխարհիկ հոգսերի պատճառով, թող իրավունք չունենա եկամուտներից բաժին ստանալու։
Քահանաները թող միաբան լինեն՝ միասնաբար օրհնելու ժողովրդին և սուրբ եկեղեցուց հեռացնելու նրանց, ովքեր պետք է հեռացվեն։
«Այս դատաստանը գեղեցիկ կերպով կարգավորեց քահանաների ծառայության եկամուտներն ու աստվածային սուրբ կանոնները։ Եթե որևէ մեկը կամենա ճշմարտությամբ կատարել քահանայական գործը, թող այդպես վարվի, իսկ եթե ոչ՝ թող եկեղեցու դատաստաններն անմեղ լինեն, և պարտավորությունն ընկնի ծուլացողների վրա»։
[Ճ]
Ճ.
ՎԱՆԱԿԱՆ ԵՎ ԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎՐԴԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
100. «Կամեցա նաև այս հարցերի մասին մի փոքր գրել, որովհետև մեր աշխարհում հենց այս հարցերի շուրջ մեծ հակասություն կա աշխարհիկ քահանաների և վանքերի միջև։
Սակայն մտաբերեցի մեծ Սահակի կանոնները, թե որքան գեղեցիկ և կարգով է նա բաժանում վանքերի ու աշխարհում գտնվող եկեղեցիների հասույթներն ու տոները, մինչդեռ այժմ այդ ամենը խառնված ու ապականված է։
Դրա համար լռեցինք այս դատաստանների մասին, որովհետև եթե նրանք չեն պատկառում սրբի խոսքերից, ինչպե՞ս պիտի պատկառեն մեր խոսքերից։
Իսկ եթե որևէ մեկը կամենա այս դատաստանի պատճառով ուղղել այդ հարցը, արժանի է գործել հենց այդ կանոններով և ոչ այլ կերպ։ Թեև կարծիքներ կային, մենք չհամարձակվեցինք դատել այժմ գրածներիս հիման վրա, առավել ևս՝ երբ դրանք ընդհանրապես կարծիքներ չեն։
Այսպես եմ կարծում նաև մեր բոլոր աշխատությունների մասին։
[ՃԱ]
ՃԱ.
ՆՆՋԵՑՅԱԼՆԵՐԻ ՀԻՇԱՏԱԿԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
101. Ննջեցյալների հիշատակին նրանց ընտանիքները, ըստ քրիստոնեական օրենքի կարգի և սուրբ հայրերի հրամանի, նրանց հոգիների մխիթարության համար թող կատարեն անհրաժեշտը՝ լինի դա քառասնօրյա հիշատակություն, հոգեհաց կամ այն նվերը, որ հանգուցյալը պատվիրել է իր հոգու համար։ Նրանք թող չհամարձակվեն այդ ամենը տալ այլ եկեղեցիների կամ կրոնավորներին, այլ այն թող պատկանի հենց իրենց գյուղի եկեղեցու քահանային, իսկ վանքերի դեպքում՝ այդ վանքերի հասույթին, և այն եկեղեցու քահանային, որտեղ հանգուցյալը սուրբ ավազանի շնորհով վերստին ծնվել, պսակվել և կենաց հացով սնվել է, և այնտեղից էլ մեկնել է առ Աստված։
Իսկ երբ անհրաժեշտը կատարված լինի իր եկեղեցում, եթե կամենան ավելին անել այլ եկեղեցիների, կրոնավորների կամ աղքատների համար, թող ազատորեն անեն։
«Այս դատաստանը շատ ճիշտ է. անհրաժեշտը նախ պետք է կատարել սեփական եկեղեցում, ապա տալ ուրիշներին կամ կրոնավորներին։
Եթե պատահի, որ հեռավոր վայրերում որևէ մեկին օգնության կարիք լինի կամ այնտեղ հույս ունենան, ապա սեփական քահանայի համաձայնությամբ և վանքի առաջնորդի հրամանով կարելի է նրանց տալ այնքան, որքան անհրաժեշտ է, եթե դա սեփական եկեղեցուն արհամարհելու պատճառով չէ։ Իսկ եթե նրանք չհամաձայնեն, թող այնտեղ կատարեն այնքան, որքան կարող են. և սա հակասություն չէ»։
[ՃԲ]
ՃԲ.
ԲԱՆԱԴՐՎԱԾՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
102. Եթե աշխարհականներից մեկը տարբեր սխալների պատճառով եպիսկոպոսների կողմից բանադրված լինի և մահանա, քահանան թող նրան չթաղի, իսկ նրա երեխային չմկրտի։
Բայց եթե այդպիսի մարդու ընտանիքում երեխա ծնվի կամ մեկը մահանա, քահանան թող մկրտի երեխային և թաղի մահացածին, իսկ բանադրանքի մյուս կարգը թող խստությամբ անփոփոխ պահի։
«Հրամայում է չթաղել հենց բանադրված անձին, եթե նա մահանա, և չմկրտել հենց նրա երեխային, բայց նրա տան մյուս մահացածներին թաղել և մյուս երեխաներին մկրտել։
Եպիսկոպոսներին այս երկու սահմաններն է պատվիրում, որպեսզի ամբողջ ընտանիքը բանադրանքի տակ չդնեն, կամ քահանան անգիտությամբ մեկի բանադրանքի պատճառով մյուսներին չզրկի։
Քահանային էլ օրենքով թույլատրված չէ մեկ անձի պատճառով տան բոլոր անդամներին բանադրել։ Եթե մեկ այլ քահանա պատահի, թող թաղի ու մկրտի, բայց մյուս սահմանը պահի։
Իսկ եթե բանադրանքը չափազանց խիստ է, պետք է աղաչանքով հայտնել այդ մասին, որպեսզի մեկ մեղավորի պատճառով մյուսները բանադրանքի տակ չմնան»։
[ՃԳ]
ՃԳ.
ԵԿԵՂԵՑՈՒ ԴՌՆԵՐԸ ՓԱԿՈՂՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
109. Քորեպիսկոպոսները թող չհամարձակվեն փակել եկեղեցու դուռը և ընդհատել աստվածային ժամերգության աղոթքները՝ ճաշի կամ մեկ մեղքի պատճառով։ Փոխարենը թող բանադրեն ճաշկերույթին պարտականներին և մեղավոր անձանց։
«Թվում է, թե հրամայում է փակել եկեղեցին մեկ այլ հանցանքի պատճառով։
Ակնհայտ է, որ մեկ մեղքի պատճառով պատշաճ չէ եկեղեցին փակել և ընդհատել ծառայությունը։ Ավելի ճիշտ է խստորեն հանդիմանել մեղավոր սպասավորներին, եթե նրանք համարձակվեն փակել եկեղեցիները՝ առանց հրամանի։
Նույն խստությունն է սահմանում նաև գյուղերի ավագների համար՝ նզովքով»։
[ՃԴ]
ՃԴ.
ԳԵՐՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ԸՆԿԱԾ ՏՂԱՄԱՐԴԿԱՆՑ ԵՎ ԿԱՆԱՆՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
104. Երբ մեր մեղքերի պատճառով երկիրը գերության մատնվեց, շատ տղամարդիկ ու կանայք գերության մեջ էին, իսկ նրանց ամուսիններն այստեղ, առանց վարդապետների հրամանի, ուրիշ կանայք առան կամ ուրիշ տղամարդկանց կին դարձան։
Այդպիսի մարդկանց համար այսպես սահմանեցինք։
Եթե յոթ տարին դեռ չի անցել, և որևէ մեկը համարձակվել է ուրիշին առնել, մինչ իր ամուսինը կամ կինը գերության մեջ է եղել, այդպիսի արարքը թող պոռնկություն համարվի։ Նրանք թող պատիժ ու տանջանք կրեն, նրանց ունեցվածքից ու հարստությունից վերցնեն և բաժանեն աղքատներին, բաժանեն նրանց միմյանցից, և նրանք յոթ տարի ապաշխարեն։
Իսկ եթե յոթ տարի անց նրանց ամուսինները վերադառնան գերությունից, թող նրանք վերադառնան իրենց նախկին ամուսինների մոտ։ Իսկ եթե չվերադառնան, վերոհիշյալ ապաշխարությունից հետո թող մնան իրենց առած ամուսինների հետ։
Իսկ նրանք, ովքեր վերադառնում են յոթ տարի անց, թող օրհնությամբ այլ կանայք առնեն կամ այլ տղամարդկանց կին դառնան, և նրանց վրա կրկնակի ապաշխարություն թող լինի։
Իսկ նա, ով յոթ տարի համբերել է, յոթ տարին լրանալուց հետո թող առանց տուգանքի ու պատժի մեկ ուրիշին առնի, և նրա վրա կրկնակի ապաշխարություն թող լինի։
Նույնպես, եթե նրանք գերությունից վերադառնան յոթ տարի անց, թող կամենալու դեպքում այլ կին առնեն կամ այլ տղամարդու կին դառնան, և նրանք նույնպես կրկնակի ապաշխարություն կրեն։
«Այս դատաստանը վերցված է վերջին կանոնի հրամանից, որը մենք էլ մեր գրքում չափավորությամբ և տարբերակմամբ դրեցինք։ Սա այստեղ ավելացրինք, որովհետև այս դատաստանն այստեղ ամբողջական է։
Եթե մեր գրածից որևէ բան հակառակ թվա, այսպես վարվելով՝ մենք անբամբասելի կմնանք, որովհետև մեր միակ նպատակը եկեղեցում ճշմարիտ դատաստան հաստատելն է»։
[ՃԵ]
ՃԵ.
ԵԿԵՂԵՑՈՒ ԺԱՌԱՆԳԱԿԱՆ ԳՈՒՅՔԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
105. Եթե որևէ տղամարդ կամ կին սուրբ եկեղեցուց անզավակ մահանա, կենդանության օրոք իրավունք ունի իր ամբողջ ունեցվածքը տնօրինելու, իսկ նրա մերձավոր հարազատներից հետո եկողը թող չհամարձակվի օտարել հողը, ջուրը և ժողովրդին։
Իսկ եթե մերձավոր հարազատները շատ են, և նա կամենա նրանցից մեկին որդեգրել, իրավունք ունի դա անելու, որպեսզի այդ մեկը հեշտությամբ պահի ունեցվածքը։ Բայց հեռավոր ազգականին թող չտա։
Իսկ շարժական ունեցվածքն ու ժառանգական իրերը, որոնց տնօրինելու իրավունք ունի, կարող է օտարին տալ, որպեսզի նա հոգ տանի իր մասին։ Կարող է նաև վաճառել կամ հոգու փրկության համար նվիրել։
Իսկ եթե որդեգրվածներից մեկը քահանա ձեռնադրվի՝ գյուղի վկայությամբ կամ իր իսկ նախաձեռնությամբ, թեև քահանայության իրավունք չուներ, թող ձեռնադրության անպատշաճ ու անարժան լինելու պատճառով ստանա շնորհի կեսը, իսկ մյուս կեսը՝ հողն ու ջուրը, ամբողջությամբ թողնի սուրբ եկեղեցու անժառանգներին։
Իսկ եթե քահանան և նրա կինը մահանան, ամբողջ ունեցվածքն ամբողջությամբ թող անցնի անժառանգներին, որովհետև սուրբ եկեղեցու ժառանգությունը անժառանգներից հեռացնել և հեռավորներին ու օտարներին տալ պատշաճ չէ։
Բայց եթե անժառանգները կամովին կամ հաճությամբ ուզեն տալ, թող վարդապետը թույլ տա։ Եվ թող դա ոչ թե որևէ շինականի տան, այլ սուրբ եկեղեցու ուխտավորին. նույնիսկ եթե նա հեռավոր ազգական է, մոտեցնողը կարող է նրան մերձավոր դարձնել։
Իսկ եթե պատահի, որ գյուղը քահանայի ժառանգության տակ անցնի, այդ ժառանգությունը սուրբ աթոռինն է, և վարդապետն իրավունք ունի այն ում կամենա ժառանգորդ դարձնելու։
Այս սահմանադրությունը թող գործի Հերակլի և Խոսրովի ժամանակներից սկսած և այսուհետև։
Իսկ նրանց ժամանակներից առաջ եղածը թող չփոխվի, որովհետև չգիտենք՝ ինչ հաստատությամբ է եղել. թող պահպանվի այնպես, ինչպես ընդունված է եղել։
Բայց նրանց ժամանակներից սկսած՝ այս գրությունը թող հաստատուն մնա այսուհետև և հավիտյան, և ոչ ոք թող չանցնի այս սահմանից։
«Տե՛ս նաև այս հոգևոր դատաստանը. մարդն իրավունք ունի իր ունեցվածքը տալու ում կամենա, բայց եկեղեցու ունեցվածքը չպետք է հեռացնի անժառանգներից։
Եթե պատահի, որ հեռավոր անժառանգներից կամ օտարներից որևէ մեկը որդեգրվի և քահանա ձեռնադրվի, ապա նրա մահից հետո թող ունեցվածքը թողնի իր մերձավոր անժառանգներին։ Եթե նրանցից մեկը քահանա ձեռնադրվի՝ թող պահեն, իսկ եթե ոչ՝ առաջնորդն իրավունք ունի նրանց կամքով այն օտարներին տալու, սակայն ժառանգվողը պետք է քահանայական տնից լինի։
Պատշաճ է այս հարցում ավելացնել, որ ոչ միայն այն ժամանակ, երբ ժառանգորդները հեռացվում են եկեղեցուց, ունեցվածքը պատկանում է սուրբ աթոռին, այլև եթե անժառանգները անարժան լինեն՝ լինեն քահանաներ, թե ոչ, նա իրավունք ունի քահանաներից արժանավորներին նշանակելու։ Եվ սա ճշմարտության համաձայն է»։
[ՃԶ]
ՃԶ.
ՔԱՀԱՆԱՆԵՐԻ ՏՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
106. Ազատ մարդիկ, երբ բաժանում են իրենց տներն ու մարդկանց, շատերը չար աչքով են նայում և եկեղեցու ազատ զավակներին ցանկանում են իրենց ծառաները դարձնել ու ստրկության մեջ պահել, ինչը քրիստոնյաներին վայել չէ։
Որովհետև երանելի սուրբ Գրիգորի և երանելի թագավոր Տրդատի ժամանակ սուրբ եկեղեցու ժառանգությունը դասվել է այլ ազատ տների շարքին, և նրանք ազատ են եղել սուրբ եկեղեցու հողի ու ջրի վրա։
Իսկ պարսից թագավորության ժամանակ, թեև նրանք հարկ էին վճարում, այնուամենայնիվ նրանց տունը գրանցված էր դիվանում և շինականների հետ խառնված չէր. նրանք միայն արքունիքին հարկ էին տալիս։
Ուստի եթե որևէ մեկը ագահությամբ նայի և սուրբ եկեղեցու ազատ զավակներին բաժնի, վիճակի կամ ծառայության մեջ դնի, այդպիսին հեռու լինի մեր ժողովի օրհնությունից։ Վարդապետն ու քահանաները իրավունք չունեն այդպիսի մարդու համար պատարագ օրհնելու։
Ոմանք էլ Ոզիայի հիվանդությամբ են հիվանդանում և ըստ իրենց կամքի ու ցանկության բաժանում են սուրբ եկեղեցու ունեցվածքը, ինչպես կամենում են տնօրինում այն և ականջ չեն դնում վարդապետի հրամանին ու իրավունքին։ Այդպիսիք նույնպես հեռու լինեն մեր օրհնությունից, եթե համարձակվեն նման բան անել։
«Թող Վրաստանի ազատ մարդիկ լսեն, որովհետև այսպիսիք խախտում են ուղիղ և հնուց եկած կանոնական հրամանը»։
[ՃԷ]
ՃԷ.
ՎԱՆՔԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
107. Որոշ տանուտերեր և ազատ մարդիկ իշխանություն են ձեռք բերում վանքերի վրա, և ժլատությունից ելնելով՝ իրենց ուզած վանականներին հեռացնում են, իսկ իրենց ուզածներին նշանակում։
Ոմանք նույնիսկ իրենք են բնակվում վանքերում և ապրում այնպես, կարծես տուն չունեն, որտեղ հաց ուտեն՝ անամոթաբար ու անպատկառորեն արհամարհելով Աստծու եկեղեցին։
Եթե այդպիսիք ուղղվեն և իրենց ենթարկեն եպիսկոպոսին, որը հոգ է տանում սրբերի հիշատակի, պաշտամունքի և դպրոցների կարգավորման մասին, նրանց նախկին մեղքերը թող ներվեն, և նրանք օրհնվեն մեր ժողովի կողմից։
Թող նրանք ժողովրդով, պտուղներով ու ուխտադրությամբ գնան վանքեր և աղոթեն՝ ինչպես պատշաճ է իրենց հայրերի վաստակի ու աղոթատների համար։ Բայց թող չհամարձակվեն ժլատություն անել կամ որևէ բան հանել այնտեղից։
Իսկ եթե հակառակվեն հայրերի հրամանին և մեր պատվիրանին, այդպիսիները հեռու լինեն մեր օրհնությունից և սուրբ վկաներից հատուցում ստանան։
«Ինչպես գրված է. «Նա վրեժխնդրություն կանի ազգերի մեջ և հանդիմանություն՝ ժողովուրդների մեջ»»։
[ՃԸ]
ՃԸ.
ԱԶԳԱԿԱՆՆԵՐԻ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԱՐԳԵԼՎԱԾ ԱԶԳԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ։
108. Ինչպես անհրաժեշտ եղավ գրել մեր բոլոր աթոռակիցներին Խոսրովի՝ Որմիզդի որդու թագավորության տասնութերորդ տարում, նույնը հարկ եղավ գրել նաև ձեր սրբությանը՝ հաստատուն պահել Սուրբ Հոգու պատվիրանը՝ Օրենքի ու մարգարեների միջոցով, որոնք սուրբ և ուղղափառ վարդապետները հաստատել են առաքելական կանոններով։
Բայց առավել ևս պետք է զգուշանալ մերձավոր ազգականների անիծյալ ամուսնությունից, որովհետև դա ազգակցական մերձավորություն է և բազմաթիվ չարիքների պատճառ։
Նրանք ոչ միայն խառնում են ազգակցական կարգը, այլև ագահություն են գործում, որը, ինչպես առաքյալն է ասել, բոլոր չարիքների արմատն է, և հեթանոսների անաստված օրենքներով են ապրում, ինչպես նախապես մարգարեն հայտնեց բոլոր աստվածապաշտներին։
Եվ էլի բյուրավոր այլ չարիքներ են գործում, ինչպես իմաստուններին է հայտնի։
Եթե աստվածային խոսքը անիծում է այն մարդկանց, որոնք փոխում են մերձավորի համար սահմանված սահմանները, ապա որքան առավել ևս մեծ բարկության են արժանի նրանք, ովքեր ոտնահարում և արհամարհում են Արարչի բոլոր սահմանադրություններն ու պատվիրանները։
Դա հայտնի է նաև հնուց. Աստված այսպես ասաց. «Մի՛ հետևեք եգիպտացիների և քանանացիների ազգերի սովորություններին. Ես եմ ձեր Տեր Աստվածը»։
Եվ սահմանելով այդ կարգը՝ նման անկողնակցությունը կոչեց ամոթալի արարք, որով ամբարիշտներն էին վարվում։
Նա արգելեց նախ առաջին ազգակցական աստիճանի, ապա երկրորդի հետ ամուսնությունը, և հասնելով նրան, ինչ մենք խորթ ազգականներ ենք կոչում, ասաց. «Մի՛ կենակցիր քո հոր կողմից քրոջդ հետ»։
Այնուհետև, մի շարք այլ խոսքերից հետո, նա նշում է նաև մի զարմանալի սահման. եթե նա քո հոր կողմից քույրն է, ապա կրկին ասում է՝ մի՛ կենակցիր կնոջ հետ և նրա դստեր հետ՝ երբ մեկը կին է, մյուսը՝ խորթ դուստր։ Մի՛ առնիր նաև նրա որդու դստերը՝ այսինքն խորթ թոռնուհուն, կամ նրա դստեր դստերը, որովհետև դա ամբարշտություն է։
Ապա դրանից էլ վեր նշում է, ինչը մեզ համար երրորդ ազգակցական աստիճան է համարվում, ինչպես վերևում ցույց տվեցինք. մի՛ կենակցիր քո որդու դստեր կամ դստերդ դստեր հետ։
Բայց թող ոչ ոք չկարծի, թե ասվածը վերաբերում է միայն ծնողին, այլ նաև նրա ազգականներին, որովհետև դա կատարյալ անմտություն կլիներ։ Չկա եղբայր կամ քույր առանց հոր, ինչպես նաև հորեղբոր կամ մորեղբոր զավակների դեպքում, որովհետև նրանց և երեխաների ազգակցությունը նույնն է։
Ինչպես առաջին, երկրորդ և երրորդ աստիճանի ազգականներ են կոչվում, այնպես էլ եղբորորդիների և մյուսների միջև ազգակցությունը կոչվում է առաջին, երկրորդ, երրորդ և չորրորդ աստիճան։
Եվ այսքանով չի սահմանափակվում. աստվածաշնչյան օրենքը մեզ սովորեցնում է նաև մեկ այլ զարմանալի սահման՝ մի՛ կենակցիր քո եղբոր կնոջ հետ և մի՛ առնիր նրա դստեր կամ նրա որդու դստեր հետ ամուսնություն։
Սա ցույց է տալիս հետևյալ դեպքը. եթե քո մահացած եղբոր կինը մեկ ուրիշի հետ ամուսնանա և որդի ծնի, իսկ այդ որդին կին առնի և մեկ այլ դուստր ունենա, նրան կնության մի՛ առնիր, որովհետև դա ամբարշտություն է։
Այսպիսով նա ամբողջությամբ ցույց է տալիս սահմանը, թե ազգակցական որ աստիճաններից պետք է խորշել ամուսնության մեջ։
Իսկ Սուրբ Հոգին Ովսեե մարգարեի միջոցով այդ բոլոր անօրեն ու չար մեղքերը փոքր է համարում այս հանցանքի և ամբաստանության համեմատ։
Լսի՛ր, թե ինչպես է նա բացատրում ասվածը. «Միայն անունով է, որ նրանց մեջ ազգակցություն կա՞»։ Տիրոջ դատաստանն է երկրի բնակիչների դեմ, որովհետև երկրի վրա չկա ճշմարտություն, ողորմություն և Աստծու գիտություն, այլ անեծք, սուտ, գողություն, շնություն և սպանություն է հեղվել երկրի վրա։
Իսկ ավելի ամբարիշտ ու ցավալի մեղքերն այն են, երբ արյունը խառնվում է արյանը, այսինքն՝ ազգականների ամուսնությունը։
Եվ դրա հատուցման մասին նա այսպես է պատմում. «Դրա համար երկիրը սուգ կանի, և նրա բոլոր բնակիչները կնվազեն, ինչպես նաև անապատի գազանները, սողուններն ու երկնքի թռչունները կպակասեն», որովհետև չկար մեկը, որ հանդիմաներ ու դատեր։
Ուրեմն, քանի որ նման մարդկանց հանդիմանելու և դատելու գործը ձեզ է վստահվել, եթե անփույթ լինեք, և՛ ինքներդ ձեզ կդատապարտեք, և՛ նրանց, ում վրա իշխանություն ունեք։ Բայց եթե թույլ չտաք, որ արյունը արյան հետ խառնվի, մինչև իսկ մերձավորության անունն անհետանա, արդարությամբ լիովին կզարդարեք ձեր թեմը։
Իսկ Սուրբ Հոգու դեմ համարձակվողներին ու հակառակվողներին կհանձնես այն կանոնի խոսքը, որը երանելի հայրերը հաստատել են Քրիստոսով և որը մինչ այժմ անշեջ արևի պես պահպանվում է։ Սկիզբը հինգերորդ աստիճանից առաջ է։ Որովհետև այն դեպքերում, երբ բնական մերձավորությունը ցանկալի էր թվում, նրանք ողորմությամբ մեղմացրել են սահմանը, բայց լավագույնների համար սկզբնական կանոնն է, որին ծանոթ է նաև ձեր սրբությունը։
«Այս սահմանը գրեթե բոլոր կանոններում է դրված, բայց այստեղ ամբողջությամբ ներկայացված է՝ վերցված Օրենքից ու մարգարեներից։
Մեզ ևս պետք է քննել, թե այս հարցերում կանոնների ձեռքով ինչ նոր հավելում է արվել։
Օրենքն արգելել է հորաքրոջ և մորաքրոջ հետ ամուսնությունը։ Իսկ կանոններն այսպես են սահմանում. խորթ ազգականները միմյանց հետ չամուսնանան, և նրանցից ծնվածները՝ մինչև երրորդ սերունդը։ Ապա խորթ ծնողներից ծնվածների զավակները, մինչև այն երեխաները, որոնք խորթ չեն, այսինքն՝ հինգերորդ աստիճանի ազգականները, կարող են ամուսնանալ։
«Միմյանց խորթ» ասելով՝ նկատի ունի խորթ եղբայրներին ու քույրերին մինչև երրորդ աստիճանը. պարզ է, որ չորրորդ աստիճանի համար թույլ է տալիս։ Իսկ խորթ ծնողներից ծնվածների զավակների մասին ասելով՝ նկատի ունի երրորդ սերունդը, որը խորթ ազգակցությամբ չորրորդ, իսկ ծնողների կողմից՝ հինգերորդ աստիճանն է։
Այսինքն՝ եթե մեկը խորթ ազգականներից է, իսկ մյուսը՝ խորթ ծնողների զավակներից, կամ մեկը խորթ ծնողների չորրորդ աստիճանից է, իսկ մյուսը՝ հինգերորդից, ապա նրանք կարող են ամուսնանալ։
Եվ քանի որ Օրենքը հիշատակում է հորաքրոջն ու մորաքրոջը, իսկ կանոններն արգելում են նաև նրանց սերունդների, մորեղբոր զավակների և մյուսների հետ ամուսնությունը, ապա խորթ ազգականների, որդու ու դստեր թոռների, եղբայրների զավակների ամուսնությունն Օրենքն ու կանոնները միատեսակ արգելում են, ինչպես նաև քրոջ սերունդների հետ ամուսնությունը»։