Read in the reader, with word lookup
Սմբատ Սպարապետ, Տարեգիրք · 2/2
Թարգմանությունը՝ Նախագիր · մեքենայական (Claude), դեռ չխմբագրված · CC BY-SA 4.0
516 թվականին մեռավ Հույների թագավոր Դուկիծը. և մնաց նրա մի որդին՝ Միքայել անունով. և աթոռը մեկ տարի մնաց առանց թագավորի։
Եվ թագուհին, որի անունը Եվդոկիա էր, թագավորությունն ինքը մեկ տարի պահելուց հետո ծածուկ բերեց մի իշխանի՝ Ռոմանոս անունով, և մականունը՝ Դիոժեն. և ամուսնացավ նրա հետ. և նրան պահեց սենյակում. և կանչեց կեսարին՝ Դուկիծի եղբորը. և փորձելով ասաց. «ի՞նչ անենք, որովհետև մեր թագավորության աթոռն անտեր է, և Միքայելը երեխա է»։
Եվ խաբուսիկ խոսքերով կամենում էր նրան կործանել։
Կեսարն ասում է. «ինձ ի՞նչ հոգս է դա, որովհետև ես և իմ որդիները քո ծառաներն ենք. և դու քո կամքով ում կամենում ես՝ տո՛ւր թագավորությունը»։
Եվ թագուհին զարմացավ նրա իմաստության վրա և ասում է. «արի՛, մտի՛ր սենյակը և երկրպագի՛ր թագավորին»։
Եվ նա մտնելով երկրպագում էր և գոհանում էր Տիրոջից. նրա դեմ չխոսեց։
Եվ հաջորդ օրը Դիոժենին տանելով Սուրբ Սոֆիա՝ բազմամբոխ ժողովով օծեցին թագավոր։
Այս տարում Ալփ Արսլան սուլթանը ահագին զորքերով շարժվելով՝ գալիս, հասնում էր Մանազկերտ քաղաքի վրա. և պահող չկար։
Եվ մեկ օրում առավ այն և կոտորեց բոլորին՝ իր եղբոր՝ Տողրիլ սուլթանի առաջվա հայհոյանքի համար։
Եվ այնտեղից ելավ և եկավ Ամիդ. և սիրով բնակվեց քաղաքի դռան մոտ։
Եվ նրա կինը որդի ծնեց. և նրա անունը Դուդուշ կոչեց. և գալիս, հասնում էր մինչև Ուռհայի սահմանները. և շատ քաղաքներ ու բերդեր առավ։
Այս տարում Դիոժենը հագավ արեգայի հանդերձ. և Հույները նրան բռնելով՝ փորեցին նրա աչքերը։
Եվ թագավոր նստեց Դուկիծի որդի Միքայելը. և բարի, ողորմած և աստվածասեր մարդ եղավ՝ թագավորելով չորս տարի։
Եվ թագուհին ոխ էր պահում նրա դեմ նրա վարքի մաքրության համար, որովհետև մարմնի ցանկության մեջ պարկեշտ էր. և տռփանքով կապվելով Վոտոնիատ անունով մի իշխանի՝ նրան ոտքի հանեց Միքայելի դեմ, նրա հետ և ամբողջ Կոստանդնուպոլիսը։
Երբ Միքայելը դա տեսավ՝ նրանց դեմ չկանգնեց. այլ հայտնապես անիծեց թագուհուն. և թագավորությունը թողնելով՝ կրոնավոր դարձավ ճգնավորների վանքում։
Եվ Վոտոնիատը թագավորեց և աղտեղությամբ և պոռնկությամբ առավ Միքայելի կնոջը. և սա կատարվեց 525-ին։
526 թվականին մեռավ Տեր Վահրամ կաթողիկոսը։
Իսկ Վոտոնիատ թագավորը մեկ տարի թագավոր մնաց. և շատ զղջաց այն նենգության համար, որ արեց սուրբ թագավոր Միքայելին։
Ապա Մելիտինոս անունով մեկին թագավոր նստեցրեց. և ինքը կրոնավոր դարձավ։
528 թվականին սաստիկ սով եղավ ամբողջ աշխարհում հավասարապես։
Եվ սա եղավ Թուրքի՝ ամբողջ երկրի երեսին տարածվելու պատճառով. որովհետև նրանց ավերումից երկրագործների ամբողջ վաստակը փախավ. և այս պատճառով սովը տարածվեց ամբողջ երկրով. և հաց կամ հանգիստ չէին գտնում, բացի միայն Ուռհայում, Անտիոքի սահմաններում և Կիլիկեցիների աշխարհում։
Ուստի և այնտեղ էին գալիս բոլոր գավառներից. և մարդով լցվեց խիտ մորեխի պես. և փառավոր տղամարդիկ և կանայք աղքատի պես մուրում էին և խիստ սովից մեռնում էին։
Եվ երկիրը լցվեց մեռելների դիակներով. և ոչ ոք չէր թաղում, որովհետև նրանց շատությունից ձեռքները թուլացան. և մեռնում էին լեռներում և կերակուր էին դառնում գազաններին և թռչուններին։
Եվ մեր մեղքերի համար այսպես եղավ արևելքի տան ավերման սկիզբը։
Այս տարում Հայոց արքա Գագիկը հազար հեծյալով գնաց Տարսոն քաղաքը՝ իշխան պարոն Ապլղարիպի մոտ՝ խնամության խոսքի համար՝ Ապլղարիպի կանչով. և ինչ-որ պատճառով խնամություն չեղավ։
Եվ Գագիկը մռնչալով և բարկությամբ վերադարձավ. և եկավ իջավ Արժիսավի դաշտում՝ Կիզիստրե կոչվող բերդի մոտ, որովհետև բերդատերերը երեք եղբայր էին՝ հոռոմ իշխաններ, Մանտալեի որդիները։
Եվ Գագիկը զորքերից հեռանալով՝ երեք մարդով ճանապարհից մոլորվեց. և երեքով ելան նրանց մոտ։
Իսկ նրանք նենգությամբ իրենց հեծյալներին նախապես դարանի մեջ էին դրել Գագիկի համար։
Եվ երբ բերդին մոտեցան՝ իշխանները գալիս էին նրան բարևելու. և Գագիկը ձիուց խոնարհվելով՝ նրանց համբույրի էր կանչում։
Երբ մոտեցան համբույրի՝ գրկեցին Գագիկի վիզը և ձիուց վայր քաշեցին. և դարանում եղողները դուրս ելնելով՝ բռնեցին Գագիկին և բերեցին բերդը։
Նրա զորքերը դա իմացան և ցրվեցին։
Ութ օր անց բերդի վրա հավաքվեցին Հայոց բոլոր զորքերը՝ Աբասի որդի Գագիկը, և Սենեքերիմի ամբողջ ցեղը՝ պարոն Ատոմը և պարոն Ապուսահլը, և Հայոց բոլոր իշխանները. և շատ օրեր պատերազմելով՝ չկարողացան առնել նրա ամրության պատճառով։
Իսկ իշխանները, որ բռնել էին Գագիկին, նրա ահից չհամարձակվեցին բաց թողնել նրան. մինչև որ Անտիոքի տեր Փիլարտոսը գրեց նրանց և ասում է. «ինչո՞ւ համարձակվեցիք թագավոր մարդու հետ այդ բանն անել. արդ թե՛ բաց թողնեք, թե՛ ոչ՝ ձեզ կորուստ պատճառեցիք»։
Այն ժամանակ անօրեն իշխանները խեղդեցին Հայոց թագավոր Գագիկին և մի օր պարսպից ներքև կախեցին. և ապա հանելով թաղեցին նրան բերդից դուրս։
Եվ ասում էին, որ Բանիկ անունով մեկը գողացավ Գագիկի մարմինը և տարավ քաղաքը և իր ազգի մոտ։
Եվ Հայոց ազգը մեծ կոծ արեց նրա վրա. և թաղեցին նրան Պիզուի վանքում։
Եվ մնաց նրա ավագ որդին՝ Հովհաննեսը։
Այստեղ վերացավ թագավորությունը Հայոց տնից և Բագրատունիների ազգից։
530 թվականին Հայոց կաթողիկոս ձեռնադրեցին Անիի արքեպիսկոպոս Տեր Բարսեղին։
540 թվականին սաստիկ երկրաշարժ եղավ ամբողջ երկրում՝ սեպտեմբեր ամսին, և շատ վնաս արեց Մծբինում և Այնթապում. և շատերը սպանվեցին իրենց տների տակ։
541 թվականին ժանտախտ եղավ ամբողջ երկրում. և չէին կարողանում մեռելներին թաղել։
Եվ երբ Գագիկը սպանվեց, նրա զորքերն ու իշխանները ցիրուցան եղան։
Եվ իշխաններից մեկը կար, որին պարոն Կոստանդին էին ասում, պարոն Ռուբենի որդին։
Սա եկավ Տավրոս լեռը, և քաջությամբ խլեց լեռան մեծ մասը, որի առաջին բերդը Վահկան է։
549 թվականին հանգավ ի Քրիստոս մեծ իշխան պարոն Կոստանդինը։
Եվ նրա մահից առաջ զարմանալի նշան եղավ նրա Վահկա բերդում. կայծակը փայլատակեց ժամատան մեջ. զարկեց արծաթե սկիհին. և այն տարավ տան մյուս կողմը, և մնաց յոթ սկուտեղի տակ. որում պարոն Կոստանդինի մահվան գուշակումն էին տեսնում. որը և նույն տարում մեռավ. և թաղվեց Կաստաղոնի սուրբ ուխտում։
Եվ պարոն դարձավ նրա որդի Թորոսը։
Նույն տարում սով եղավ ամբողջ երկրում, և Ուռհա քաղաքում մեծ նեղություն, որովհետև մեկ տարի անձրև չեկավ. սովն այնքան սաստկացավ, որ մի հույն կին խաշեց իր երեխային և կերավ, և մի տաճիկ իր կնոջը կերավ. որովհետև Աստված կոտրեց հացի զորությունը. ուտում էին և չէին կշտանում։
Եվ նույն տարում Աստծուց կերակուրների և ըմպելիքների առատություն եղավ։
555 թվականին Ուռհա քաղաքում փլվեց Սուրբ Սոֆիան. և գիսավոր աստղ երևաց։
Նույն 555 թվականին Հայոց աշխարհում՝ Վասպուրականի գավառում, սոսկալի նշան եղավ. որովհետև կրակ փայլատակեց երկնքից և մեծ որոտով ընկավ Վասպուրականի ծովը. և ծովի բոլոր ձկները սատկեցին. և հոտից վայրերը գարշահոտեցին, և տեղ-տեղ ճեղքվեցին։
Այս տարում Գագիկի արյան վրեժը պահանջվեց նրա սպանողներից. և այսպես եղավ։
Մանտալեի որդիները մի ամուր բերդ ունեին Ջկնջուրի մոտ՝ Գամիրքի աշխարհում, լեռներին նայող. և երեք եղբայրները դեռ կենդանի էին։
Եվ բերդի անունը Կիզիստրե էր՝ խիստ ամուր. և նրանցից մեկը սեր և միաբանություն ուներ պարոն Թորոսի՝ Կոստանդինի որդու հետ, որ Վահկայի տերն էր։
Եվ խոստացել էին Թորոսին տալ այդ բերդը, որովհետև մոտ և սահմանակից էր նրան։
Եվ Հայոց իշխան պարոն Թորոսը սակավ զորքով ելավ, սիրով եկավ նրանց մոտ. և սահմանները իջնելով՝ նրանց իմաց տվեց իր գալը։
Այն ժամանակ եղբայրներից մեկն ընծաներ վերցրեց և գալիս է պարոն Թորոսի մոտ, և նրա առաջ դնում էր մի պատվական դաշույն և մի հալավ։
Երբ կերան և խմեցին, պարոն Թորոսը հիշեցրեց այն բերդի խոստումը, որ առաջ էին տվել, և ուզում էր, որ կատարեն. և նա երդումը դրժելով ասում է. «չենք կարող տալ, որովհետև մեր հայրենիքն է»։
Երբ պարոն Թորոսը տեսավ, որ նրանցից խաբվեց՝ բարկությամբ ասում է. «վե՛ր կաց, վերցրո՛ւ քո ընծան և գնա՛. և այսուհետև պատրա՛ստ եղեք ինձնից»։
Եվ պարոն Թորոսը նրա աչքի առաջ դեմքը դարձրեց դեպի տուն։
Իսկ գիշերը ծածուկ ետ դարձավ և հետևակներին բերդի շուրջը դրեց. և ինքը հեծելազորով հեռանում էր։
Առավոտը լուսանալիս բերդի բնակիչները դուրս ելան՝ ամեն մարդ իր գործին. և հանկարծակի տեսան դարանը, և փախչում էին զառիվեր դեպի բերդը, և պարոն Թորոսը քշում էր նրանց. որոնք բերդը չհասած՝ ներսի դուռը փակեցին հետևակների առաջ, իսկ դրսինը չկարողացան փակել. հետևակները խլեցին դուռը. և կրակ վառեցին բերդում, և այն շատ բռնկվեց։
Բերդի բնակիչները վախեցան, բացեցին գաղտնի դուռը և սկսեցին փախչել։
Պարոն Թորոսը խիստ ուրախացավ, եկավ, մտավ բերդը. ապա սկսեց քննել նրանց գանձերը. որովհետև ամբողջ գավառի ոսկին և արծաթն այնտեղ էր հավաքված։
Եվ պարոն Թորոսն ասում է Մանտալեի որդիներին. «բերե՛ք Գագիկի թուրը և թագավորական պատմուճանը». և նրանք բերեցին։
Եվ պարոն Թորոսը և նրա զորքերը տեսնելով՝ դառնորեն լալիս էին։
Եվ պարոն Թորոսը բարկացած՝ հրամայեց ցույց տալ իրենց գանձատունը. և նրանք ցույց չէին տալիս։
Եվ ասաց չարչարել նրանց. և մեկը չարչարանքներից նեղված՝ բերդից վայր ընկավ և մեռավ։
Եվ սկսեց չարչարել ավագ եղբորը. և նա լկտի երեսով ասում է. «դու հայ մարդ ես. և մենք հոռոմ իշխաններ ենք՝ ի՞նչ պատասխան կտաս մեր թագավորին, որ հոռոմ մարդուն կողոպտում ես»։
Այն ժամանակ պարոն Թորոսը բարկացավ և ասում է. «իսկ դուք, որ հզոր մարդուն և օծյալ թագավորին սպանեցիք՝ ի՞նչ պատասխան կտաք մեր Հայոց ազգին»։
Եվ մի կռան վերցրեց ձեռքը, լացախառն գնաց նրա վրա, զարկեց նրա գլխին և սատկեցրեց։
Այն ժամանակ պարոն Թորոսը գոհացավ Աստծուց, որ իրեն արժանի արեց նրանցից վրեժ առնել Գագիկի արյան համար. որովհետև նրա մեծ հայրը՝ Ռուբենը, Գագիկի իշխաններից էր։
Ապա վերցրեց բազում գանձեր՝ ոսկի և արծաթ, և մյուս եղբորը, և եկավ Վահկա. և բերդի բնակիչներին բնակեցրեց Պառատխո գետի ափին, որ այժմ այդ տեղերի անունը Կրակկա է կոչվում։
561 թվականին մեռավ Հայոց մեծ իշխանը և Հռոմկլայի տերը՝ Գող Վասիլը. և մեծ սուգ եղավ բոլոր Հայերի համար. որովհետև Հայոց մնացած իշխանները նրա մոտ էին հավաքված. և Հայոց հայրապետության աթոռն այնտեղ եղավ։
Եվ նրա խոստովանահայրը Տեր Բարսեղ կաթողիկոսն էր, որին իր ունեցվածքի հոգաբարձու դրեց. և (նրան) հանձնարարեց իր տեղը դնել պատանի Վասիլին, որ իր տանը մեծացել էր որպես իր որդի։
Եվ այս տարում մեռավ Տեր Բարսեղը. և կաթողիկոս դրեցին Տեր Գրիգորիսին։
563 թվականին Աստծու բարկությունից երկիրը շարժվեց մարտ ամսին՝ Խաչի գյուտի տոնին, կեսգիշերին երկիրը երերում էր, և անդունդից գոչյուն և որոտ էր լինում. ծովը խռովվեց. լեռներն ու բլուրները հեծեծում էին. և շատ քաղաքներ կործանվեցին։
Փլվեցին Այնթապը, Մսիսը, Հասանմսուրը, Քեսունը, Ապլաթայնը, Ռապանը, Սամոսատը, և Մարաշը հիմնիվեր շրջվեց. և քառասուն հազար հոգի կորավ։
Եվ Սելևանում՝ Բարսեղյանների անապատում, վարդապետներ և կրոնավորներ էին հավաքվել եկեղեցի օրհնելու. որոնց վրա եկեղեցին փլվեց և սպանեց երեսուն աբեղայի և երկու վարդապետի։
Այս տարում փոխվեց ի Քրիստոս Գևորգ Մեղրիկ վարդապետը։
Սա կանոններ դրեց Դրազարկում. և ինքն այնտեղ թաղվեց։
564 թվականին Տաճիկների Ամիդ քաղաքում սոսկալի նշան եղավ. որովհետև կրակ իջավ երկնքից նրանց մզկիթի վրա. և քարը վառվում էր փայտի պես. և ամբողջ քաղաքն այնտեղ կուտակվեց կրակը մարելու, և չկարողացան, որովհետև կրակը շոշափելի չէր. և բորբոքվելով այրեց այդ աղոթատեղին։
Նույն տարում Բաղուխը բազում զորքերով եկավ Սեհի վրա, որ Ֆրանկներինն էր. և առավ Սիղարը. և ավերեց Անտիոքի երկիրը։
570 թվականին Վրաց թագավորը կոտորեց Պարսից մեծ ամիրային, որին Խազի էին ասում. որ եկավ Վրաց աշխարհը, և որի թիվը հարյուր հիսուն հազար էր։
Նույն տարում թռչունների պատերազմ եղավ Մելիտենեի դաշտում. հավաքվեցին արագիլներ, կռունկներ և արոսներ և կռվեցին իրար հետ. և կռունկը հաղթեց և փախցրեց նրանց։
578 թվականին մեռավ պարոն Թորոսը՝ Կոստանդինի որդին և Ռուբենի թոռը. և իշխանությունն առավ նրա եղբայր պարոն Լևոնը։
581 թվականին պարոն Լևոնն առավ Կիլիկեցիների Տարսոն, Ադանա և Մսիս քաղաքները. և Ֆրանկների ազգը ելավ նրա դեմ. և ինքնակամ գործելով՝ տապալեցին երկիրը։
582 թվականին Հայոց զորքերն առան և ավերեցին Եգիպտոսի երկիրը։
584 թվականին պարոն Լևոնն առավ Սարվանդիքարը. և խռովություն եղավ Ֆրանկների և պարոն Լևոնի միջև։
Եվ պարոն Լևոնը և իր քեռորդին մի կողմում էին, և Երուսաղեմի ու Անտիոքի թագավորը՝ մյուս կողմում. և ավերեցին մեր Կիլիկեցիների երկիրը։
Եվ Թուրքի ազգը նրանցից հետո անհամար և շատ գերեց Քրիստոնյաների ազգը։
585 թվականին պարոն Լևոնը խափանեց Մարաշի տեր պարոն Պաղտինին։
Եվ երեք տարի անց Պեմնդի որդի Պայմունդը՝ Անտիոքի տերը, բռնեց պարոն Լևոնին։
Եվ Լևոնի որդիները ելան միմյանց դեմ. և բռնելով (իրենց) եղբորը՝ Կոստանդինին, աչքերը հանեցին։
Եվ երկու տարի անց (Պայմունդը) պատանդ վերցրեց պարոն Լևոնի որդիներին, և վաթսուն հազար դեկան փրկագին, և Մսիսը, Ադանան և Սարվանդիքարը, և արձակեց Լևոնին։
Այս տարում Հույների թագավոր Պերփիրոժենն ելավ. և եկավ, առավ Խալինը, Անարզաբան, Վահկան, Ամոյքը, Ցախուտը և նրա ամուր ամրոցները. և բռնել տվեց պարոն Լևոնի կնոջն ու որդիներին. և պարոն Լևոնն ինքը եկավ թագավորի մոտ. և նա նրան ընտանիքով ուղարկեց Կոստանդնուպոլիս, և Անարզաբայի սուրբ Աստվածածնի պատկերը։
Եվ թագավորը մեկ տարի և վեց ամիս մնաց Կիլիկիայում. և գնաց մինչև Հալեպ և Սիղար. ոչ մի արիություն ցույց չտվեց։
587 թվականին եկավ Ահմեդ մելիքը. և Հոռոմներից առավ Լևոնի տեղերը՝ Վահկան, Կապանը և Կարմիր լեռը։
588 թվականին պարոն Լևոնը մեռավ Կոստանդնուպոլսում։
589 թվականին Պերփիրոժենն ելավ Պոնտոսի և Գամիրքի վերին կողմը. և Տավրոսի բնակիչները նրան ապստամբեցին. և միացան Թուրքին. և երբ թագավորը գնաց՝ ցիրուցան մնացին և փախստական եղան. և Լևոնի երկիրն ավերակ մնաց։
590 թվականին Տեր Գրիգորիս կաթողիկոսը գնաց Երուսաղեմ։
Եվ նրա մոտ եկավ լեգատը. և միմյանց հետ հավատքի մասին խոսեցին։
Եվ ինչ որ հայրապետն ասաց՝ լեգատը համաձայնեց. և Տիրոջը մեծարեցին Զատկի տոնին։
Այս տարում Կոստանդինի որդի Լևոնի որդիներից մի պատանի՝ Թորոսը, որին թագավորը կապանքներով ուղարկել էր Կոստանդնուպոլիս։
Այս Թորոսը փախավ ծառայությունից. գալիս է Վահկայի սահմանները՝ թաքցնելով, թե ով է, իմաստությամբ քիչ-քիչ իր մոտ էր ձգում ճարպիկ մարդկանց քահանաներից և աշխարհականներից. որովհետև նա խոհեմ և զգաստ մարդ էր և կռիվներում հաջողակաձեռն, տեսքով թխամորթ, երկար և գեղեցիկ ու ահարկու, գանգրահեր և լի բոլոր շնորհներով։
Որը և Աստծու օգնությամբ քիչ օրերում տիրեց իր հայրենիքին. և առավ Վահկան, Ամուտան, Սիմանակլան և Առյուծ բերդը։
Իսկ այս օրերին պարոն Ջոսլինի կինը Հռոմկլան սուրբ կաթողիկոս Տեր Գրիգորիսին տվեց ձեռագրով, որ մնա Հայոց հայրապետության աթոռ. և գիրը կա մինչև այսօր։
600 թվականին՝ Նավասարդ ամսից երեք (օր) առաջ, մոխրախառն կարմիր ձյուն եկավ. և (այս) տարիներին պարոն Թորոսը Հոռոմներից առավ Մսիսը և Թիլը. և բռնեց Թումաս դուքսին։
Եվ Անդրոնիկե դուքսը, որ Կիլիկեցիների աշխարհի պահպանությունն ուներ, Հույների թագավորի հրամանով տասներկու հազար հեծյալով եկավ պարոն Թորոսի վրա՝ Մսիս քաղաքը, և նախատինքներով ձայն էր տալիս Թորոսին և ասում. «ահա՛ ունենք քո հոր՝ Լևոնի երկաթե կապանքները. սրանով քեզ կկապենք և ծառա կտանենք»։
Երբ պարոն Թորոսը լսեց այդ՝ չկարողացավ համբերել. այլ հուսաց Աստծուն. հավաքեց իր զորքերը. և ճեղքեց Մսիս քաղաքի պարիսպը. և գիշերը առյուծի պես նրանց վրա հարձակվելով՝ կոտորեց նրանց և խափանեց։
Եվ քաղաքի դռան առաջ կռվում մեռան Պապեռոնի տեր պարոն Սմբատը, Բարձրբերդի տեր պարոն Վասիլը, և պարոն Տերինը, և պարոն Տիգրանը, որ Հույների թագավորի կողմում էին։
Եվ թուլամորթ Հույներին, կռիվը դադարելուց հետո բռնելով՝ մերկացնում էին և թողնում։
Եվ պարոն Թորոսն անհոգ տիրեց Մսիսին և նրա բոլոր գավառներին։
Բայց Լամբրոնի տեր պարոն Օշինը իր անձի համար քառասուն հազար ոսկե դեկան փրկագին կտրեց և տվեց քսան հազարը. և կեսի համար գրավական տվեց իր պատանի որդի Հեթումին պարոն Թորոսի մոտ. և ինքն ազատվելով՝ գնաց իր տունը։
Իսկ Հեթումը մնաց պարոն Թորոսի մոտ. և Թորոսը սիրեց նրան, որովհետև տեսքով գեղեցիկ էր՝ և իմաստուն։
Եվ պարոն Օշինը մարդ ուղարկեց և ուզեց իրար հետ խնամություն անել, որ պարոն Թորոսն իր դստերը տա պատանի Հեթումին. և քսան հազար դեկանը, որ փրկագնից պարտք էր՝ նրան մնար, հաշվի՛ր, թե իր դստերը օժիտ տվեց։
Եվ պարոն Թորոսը կամեցավ, և մկրտում էր Հեթումին, որովհետև կնքված չէր. և նա ձիավոր էր. և նրան պսակեց իր դստեր հետ. և ուղարկեց հոր մոտ՝ Լամբրոն։
Պարոն Թորոսի տարած այս հաղթությունից հետո Հույները նախանձից հեծեծում էին. և որովհետև իրենք չէին կարողանում վրեժ լուծել, դրդում էին Իկոնիայի (Մասուդ) սուլթանին. շատ գանձ էին տալիս և ասում. «բնաջի՛նջ արա Թորոսին և նրա ազգը»։
Եվ Մասուդն ելավ, գալիս էր պարոն Թորոսի վրա՝ խաբված այն շատ ունեցվածքից, որ տվեցին։
Իսկ պարոն Թորոսն առավ իր զորքերը՝ գնաց նրանց դեմ։
Տաճիկներն իմացան և զարմացան նրա համարձակության վրա։
Եվ սուլթանը մարդ է ուղարկում պարոն Թորոսի մոտ և ասում. «չեկա քո երկիրն ավերելու. այլ հնազանդվի՛ր մեզ և վերադարձրո՛ւ այն երկիրը, որ առար Հոռոմներից. և կմնաս մեզ սիրելի»։
Պարոն Թորոսը սա լսեց և ուրախացավ. և պատասխան է տալիս և ասում. «հանձն եմ առնում քեզ հնազանդվել, որպես թագավորի, որովհետև չես նախանձում մեր առաջադիմությանը. բայց երկիրը Հոռոմներին վերադարձնել անհնարի՛ն է»։
Եվ սուլթանը լսելով՝ նրան չնեղեց. այլ սիրո պայման հաստատեց, և վերադարձավ իր տունը, և վնաս չարեց։
Սա եղավ 602 թվականին։
Իկոնիայի սուլթանը մեկ անգամ ևս եկավ պարոն Թորոսի երկիրը. և բանակեց Թիլի վրա։
Եվ Տիրոջից բարկություն եղավ նրանց վրա. թեև ամառ էր, սակայն որոտներ և կայծակներ էին լինում, և քամին այնպես ուժգին էր, որ ծառերը տապալում էր։
Եվ ահավոր բարկությունից բոլորը Աստծուն էին ապավինում և Աստծուց ողորմություն էին խնդրում։
Եվ երեք օր անց երկինքն ու երկիրը խաղաղվեցին. և սուլթանն ամոթով վերադարձավ, և տասը ամիս հիվանդացավ ու մեռավ. և աթոռին դրեց իր որդի Կըլըչ Արսլանին։
Այս Կըլըչ Արսլանը պարոն Թորոսի հետ անարատ սեր ուներ. և դեսպան ուղարկեց Երուսաղեմ և Անտիոք. և պարոն Թորոսի հետ սերն ավելի ամրացրեց։
Պարոն Թորոսն ուրիշ գործ էլ արեց. որովհետև Անտիոքի պրինց Ռենոն՝ Թորոսի հորդորով, և ինքը՝ պարոն Թորոսը, նավեր պատրաստեցին և գնացին Կիպրոս կղզին, և ասես Թուրքի վրա գնացին. որովհետև նրանց անհոգ գտան, և ավերեցին քաղաքները, և նրանց գյուղերը կումզե դատարկ թողին, և նրանց խայտառակ խուզելով, և շատերի ձեռքերը, ոտքերը, ականջներն ու քթերը կտրելով՝ ոչ թե (միայն) աշխարհականների, այլ և բազում եկեղեցականների, թողեցին նրանց և գնացին։
Երբ Հույների թագավոր Մանուելը սա լսեց՝ շատ բարկացավ. բայց այդ պահին ոչինչ չկարողացավ անել։
613 թվականին սպանվեց պարոն Ստեփանեն՝ պարոն Թորոսի եղբայրը, անօրեն Համուս դուքսի նենգությամբ, որ նրան սիրով կանչեց. և բռնեցին և պղնձի մեջ խաշեցին։
Եվ Ստեփանեից երկու տղա մնաց՝ Ռուբենը և Լևոնը։
Իսկ նրա եղբայրները՝ պարոն Թորոսը և պարոն Մլեհը, նրանց գործից զայրացած՝ նրա արյան վրեժը հազարապատիկ ավելիով առան. որոնց՝ անմեղների համար, թող պարտական լինի անօրեն դուքսը Աստծու արդար դատաստանում։
Եվ այդ ժամանակ հաղթող պարոն Թորոսը քաջությամբ կանգնած էր և պահում էր Տավրոսի լեռնակողմերի գավառները. որոնց տիրում էր Աստծու զորությամբ. և կոչվեց Մսիսի, Անարզաբայի և Վահկայի սեբաստոս։
Իսկ նրա եղբայր պարոն Մլեհը չարաբարո մարդ էր. ուզում էր սպանել պարոն Թորոսին. և իրեն միացրեց ուրիշ մի քանի մարդկանց՝ իր չարության օգնականներ։
Եվ մի օր երկուսով որսի ելան Մսիսի մեջ. և Մլեհը կամենում էր իր չար խորհուրդն այնտեղ կատարել և սպանել եղբորը։
Եվ պարոն Թորոսն իմացավ և բռնեց պարոն Մլեհին. և իշխանների առաջ խիստ հանդիմանեց նրան. և նրան շատ ոսկի և արծաթ, ձի և ջորի տվեց, և հանեց նրան երկրից, և նրան փոխարենը ուրիշ չարիք չարեց։
Իսկ նա գնաց Հալեպի սուլթան Նուրեդդինի մոտ և մտավ նրա ծառայության մեջ։
Եվ նա նրան տվեց Կյուրոսը և նրա գավառը։
Իսկ Ստեփանեի կինը Պապառոնի տեր պարոն Սմբատի դուստրն էր և պարոն Բակուրանի քույրը, որը, իր հոր՝ պարոն Սմբատի՝ Մսիսի դռան առաջ սպանվելուց հետո, տիրեց Պապառոնին։
Նա (կինը) վերցրեց իր տղաներին և գնաց Պապառոն՝ իր եղբոր՝ պարոն Բակուրանի մոտ, և այնտեղ մեծացնում էր իր տղաներին։
Եվ նա իմաստուն կին էր, և նրա անունը Ռիթա էր. և կար նաև պարոն Վասակը՝ Բակուրանի եղբայրը, Ակուռի և Լամոսի բերդի և նրանց կողմերի տերը. և պարոն Բակուրանը՝ Պապառոնի տերը, բարի և առատաձեռն մարդ էր և սիրելի Աստծուն և մարդկանց։
Այս ժամանակ, որ 616 թվականն էր, Տեր Գրիգորիսը ծերացել էր և հայրապետության աթոռը պահել էր հիսունչորս տարի։
Եվ ապա հոգու ցանկությամբ ժողով է անում եպիսկոպոսների, վարդապետների և բոլոր վանականների, և իր տեղը մեծ աղաչանքներով ձեռնադրում է Հայոց կաթողիկոս իր եղբորը՝ Տեր Ներսեսին. որովհետև (նա) հրաժարվում էր պատվից. և ամբողջովին լցված էր Աստծու շնորհներով, ուստի նրա վարքը գրել չկարողացա։
Նրա համբավը գնաց Կոստանդնուպոլիս և Հռոմ՝ պատրիարքների և կայսրերի մոտ. և նրանով բոլոր ազգերը հաստատվեցին Հայոց դավանության մեջ։
617 թվականին մեռավ պարոն Թորոսը՝ Լևոնի որդին, Մսիսի տերը. որին թող Քրիստոս ողորմի։
Իսկ մեռնելիս պարոն Թորոսն իր Ռուբեն կոչվող տղայի համար պայլ դրեց իշխան պարոն Թումասին. որը մեկ տարի պահեց պարոն Թորոսի աշխարհը։
618 թվականին պարոն Թորոսի եղբայր պարոն Մլեհը Հալեպի տիրոջից հեծյալների օգնություն առավ. և շատ Թուրքով մտավ Կիլիկեցիների երկիրը. և տիրապետեց իր եղբոր իշխանությանը. և շատ բան վերցրեց և Թուրքի ձեռքը ավար տվեց. և իր հակառակորդներին բռնեց, բանտ դրեց. և եպիսկոպոսներին բռնելով՝ նրանց ատամները թափեց։
Որտեղ կարծում էր, թե ոսկի կամ արծաթ կա՝ խլում էր և դնում իր գանձարանը. և պարկեշտ կանանց խայտառակում էր պիղծ պոռնկությամբ։
Եվ անմեղների զրկանքներից լցվեց գանձով, ոսկով և արծաթով։
Եվ նա գազանամիտ, չար և անողորմ մարդ էր. և բոլորն ատում էին նրան և ցանկանում էին նրանից փախչել. բայց այդ պահին տեղ չէին գտնում։
619 թվականին, հունիսի քսանինին, սաստիկ երկրաշարժ եղավ և փլեց Անտիոքի և Հալեպի պարիսպը. և Անտիոքում եղած փառավոր տաճարը փլվեց և շատերին սպանեց։
Իսկ երբ Մլեհը տիրեց եղբոր իշխանությանը՝ պայլ պարոն Թումասը փախավ և գնաց Անտիոք։
Եվ պարոն Թորոսի տղային տարան Հռոմկլա. և այնտեղ մեռավ։
Եվ պարոն Օշինի որդի պարոն Հեթումը, որ պարոն Թորոսի դստերը կնության էր առել, ատում էր նրան. և պարոն Թորոսի ահից նրա կենդանության ժամանակ չէր համարձակվում (որևէ բան) անել. իսկ նրա հոր մահից հետո նրան իր տնից հանեց։
Դրա համար պարոն Մլեհը զայրացած՝ գնաց, զորքերով պաշարեց Լամբրոնը. և նրա բնակիչներին շատ նեղություն պատճառեց։
Որովհետև վաղուց ի վեր Ռուբինյաններն ու Հեթումյանները միմյանց հետ մախանքի մեջ էին. և սա կրկնակի խռովության պատճառ եղավ. ըստ որում (Մլեհը) նրանց խիստ նեղում էր սրով և սովով։
622 թվականին սուրբ լուսավորիչ Տեր Ներսես Կլայեցին փոխվում է առ Քրիստոս. և պատվիրեց աթոռին նստեցնել Տղա մականունով Տեր Գրիգորիսին։
Իսկ պարոն Մլեհի տերության յոթ տարի հետո, որ 624 թվականն էր, նրա իշխանները նրան սպանեցին նորաշեն Սիս քաղաքում՝ նրա վատ բարքերի համար։
Եվ մարդ են ուղարկում Պապառոն և բերում են Ստեփանեի ավագ որդի Ռուբենին՝ աթոռին դնելու, որին նրա քեռի պարոն Բակուրանն անհապաղ ուղարկեց։
Եվ Ռուբենը եկավ և տիրեց իր հայրենիքին։
Նա բարեմիտ էր, առատաձեռն, տեսքով գեղեցիկ, և զինվորության մեջ արի, և նետաձգության մեջ հաջողակ։
Եվ սկսեց բոլորին առատապես պարգևներ տալ. և վերցրեց պարոն Մլեհի գանձը, սկսեց սփռել պետքի և անպետքի համար. և առատ սեղանով քաղցրացնում էր իշխանների և զինվորների սիրտը. և ուր որ պատահում էր՝ նրանցով մղում էր թշնամիների խմբերին. որով առավ Ադանան և Տարսոնը։
Եվ մի օր պատիվ արեց իշխաններին և շնորհակալություն հայտնեց բոլորին այն երախտիքների համար, որ արեցին իրեն, և որ սպանեցին իր հորեղբորը և իրեն դրեցին նրա տեղը։
Եվ ավելի մեծ բարիքներ էր խոստանում նրան, ով իր ձեռքով սպանել էր պարոն Մլեհին, եթե իմանար (ով է)։
Եվ երկու մարդ ելան խաբված և ասում են. «մենք մեր ձեռքով սպանեցինք նրան քո սիրո համար»։
Եվ նա խիստ շնորհակալություն հայտնեց նրանց. և հրամայեց նրանց վզից քար կապել և գցել ջրի խորքը։
Եվ մեկի անունը Ջահան էր, իսկ մյուսինը՝ Ապլղարիպ, որ ներքինի էր։
Եվ երբ Ռուբենը հաստատվեց իշխանության մեջ՝ սկսեց կռվով նեղել Լամբրոնը և երեք տարի պաշարեց. և շատ տառապեցրեց նրանց այն հին մախանքների համար, որ առաջ ունեին միմյանց հետ. բայց չկարողացավ առնել։
625 թվականին արեգակը խավարեց. և ցերեկը գիշեր դարձավ. և աստղեր երևացին։
Այս տարում Իկոնիայի սուլթան Կըլըչ Արսլանը խափանեց Հույների թագավոր կիր Մանուելին Իկոնիայի առաջ՝ ավերված այն բերդի մոտ, որ կոչվում է Մելտինիս և Կալեթող։
Նորից սիրո դաշինք հաստատեց նրա հետ։
626 թվականին մեռավ կիր Մանուելը. և թագավորեց նրա որդի Ալեքսը։
627 թվականին Անդրոնիկեն ելավ Ալեքսի դեմ և սպանեց նրան. և ինքը թագավորեց։
629 թվականին սպանեցին Անդրոնիկեին. և թագավորեց Անգելոսը։
630 թվականին պարոն Ռուբենը մեծ ծախսերով գնաց Երուսաղեմ և իրեն կին առավ Քարաքի տիրոջ դստերը։
Եվ նրա եղբայր Լևոնը վախեցավ նրանից ոմանց զրպարտության պատճառով, որոնք նրան մատնում էին եղբորը և ասում, թե՝ խորհում է ելնել քո դեմ. փախավ, գնաց Տարսոն և այնտեղից Կոստանդնուպոլիս. և Աստծու զորությունը պահեց նրան. և թագավորից մեծ սեր ընդունեց։
631 թվականին Լևոնը վերադարձավ Կոստանդնուպոլսից և եկավ իր եղբոր՝ պարոն Ռուբենի մոտ. և նա սիրով ընդունեց նրան և նրան տվեց Կապանը։
Իսկ պարոն Ռուբենը զբաղված էր վավաշոտ ցանկություններով և պոռնկական խորհուրդներով. և դրա համար գնաց Անտիոք՝ պոռնիկ կանանց հետ ուտելու և խմելու։
Որտեղ և Անտիոքի պրինցը բռնեց նրան և բանտ դրեց. և իշխանները, որ նրա հետ էին՝ փախան և գնացին իրենց տները։
Եվ սա եղավ 634 թվականին։
Ապա պարոն Ռուբենը մարդ ուղարկեց իր քեռու՝ Պապառոնի տեր պարոն Բակուրանի մոտ, որ պատանդ ուղարկի, որ դնի իր փոխարեն պրինցի մոտ, և դուրս ելնելով՝ տա իր անձի փրկագինը։
Եվ նա ուղարկեց պարոն Ռուբենի մորը և նրա ուրիշ ազգականների։
Եվ պարոն Ռուբենն իր անձի փրկագինը կտրեց, որ տալու էր Սարվանդիքարը, Թիլը, Ճկերը և հազար ոսկե դեկան. և պրինցը նրան արձակեց։
Եվ եկավ իր տունը, և տվեց, ինչ որ խոստացավ, և ազատեց պատանդներին։
636 թվականին մեռավ պարոն Ռուբենը. և իշխանությունն առավ նրա եղբայր պարոն Լևոնը, որ բնությամբ բարի և աննենգ էր։
Նույն տարում Ռուստոմ անունով մի Թուրքման շատ Թուրքմաններ հավաքեց և մտավ Կիլիկեցիների աշխարհը, և խրոխտալով կամենում էր վերացնել քրիստոնեությունը։
Գնաց մինչև Սիս և իջավ քաղաքի առաջ՝ Րաֆինում, և ծածկեց երկրի երեսը։
Այն ժամանակ աստվածազոր պարոն Լևոնը նրանց հետ մի քիչ կռվելով՝ վայր գցեց նրանց գլխավոր Ռուստոմին. և բոլորը փախան։
Որը և հետևից մտնելով՝ կոտորեց նրանց մինչև Սարվանդիքար։
637 թվականին ամենագովելի ձիավոր սիր Պաղտին Գունդստապլը սպանվեց Պռականա բերդում, ուր գնացել էր, որ գաղտագողի բերդը վերցնի։
Իսկ երկու տարի անց պարոն Լևոնը գաղտագողի վերցնում էր Պռականա բերդը. և ներսում սպանեց երկու հարյուր մարդ։
638 թվականին Սալահեդդին սուլթանը քրիստոնյաներից առավ Երուսաղեմը։
Այս ժամանակ Սասունից պարոն Լևոնի մոտ եկան Ճորտվանելի որդիները՝ Հայոց կաթողիկոս Տեր Գրիգորի քեռորդիները, գեղեցկադեմ մարդիկ։
Որոնցից ավագին, որի անունը Հեթում էր, (Լևոնը) տվեց իր եղբոր՝ Ռուբենի Ալիծ անունով դստերը, և նրան տվեց Մսիսը. և Շահնշահին տվեց Սելևկիան. և Ռուբենի կրտսեր դուստրը՝ Ֆիլիպը, Լևոնի մոր մոտ էր։
Եվ պարոն Լևոնը կին առավ Անտիոքից՝ պրինցի տիկնոջ եղբոր դստերը, որին տիկինը հոժարությամբ տվեց նրան։
Եվ պարոն Լևոնն ուրախությամբ առավ պրինցի վախից, որից միշտ կասկածում էր. որպեսզի տիկինը Լևոնի կնոջ հետ ազգակցության համար պահի նրան պրինցի չարիքից, ինչպես և եղավ։
Իսկ երեք տարի անց, մայիսի տասնվեցին, փոխվեց ի Քրիստոս Հայոց կաթողիկոս Տեր Գրիգորիսը՝ Տղա մականունով, և թաղվեց Դրազարկում։
Եվ աթոռին նստեց Տեր Գրիգորիսը, որ կոչվում է Վահրամ, երիտասարդ լինելով։
Մեռան նաև մեծ իշխանները՝ կաթողիկոսի քեռորդիները, պարոն Հեթումը և պարոն Շահնշահը, մեկ ամսում՝ քեռին և քեռորդիները։
Եվ ինչ որ լսեցինք նրանց մահվան մասին, չեմ կարող այստեղ գրել, որովհետև ասում են, թե պարոն Լևոնը պատճառ եղավ. բայց ճշմարիտը Աստված գիտի։
Իսկ երիտասարդ կաթողիկոս Տեր Գրիգորիսը, երբ կաթողիկոս դարձավ, սկզբում բոլորին չէր հնազանդվում. այլ ինքնիշխանությամբ էր վարում հայրապետությունը։
Այն ժամանակ ավագ մարդիկ, նրան մախանալով՝ գրում են Լևոնին, թե սա իմաստություն չունի վարելու հայրապետությունը, ինչպես արժան է. և երեք-չորս անգամ չարախոսեցին նրա մասին, մինչև որ պարոն Լևոնին շարժեցին իրենց կամքին։
Եվ նա Սսի արքեպիսկոպոս Տեր Հովհաննեսին ուղարկում է Հռոմկլա՝ անելու ըստ իր իմաստության։
Եվ նա գնաց այնտեղ և մտավ կաթողիկոսի մոտ. և նա պատվով մեծարեց նրան, ինչպես վայել էր։
Իսկ նա, սպասավորներին նշան տալով, մինչ նստած էին ճաշի սեղանի շուրջ, բերդի դուռը բռնել տվեց. և աղմուկը տարածվեց։
Իսկ կաթողիկոսը զարմացավ և ասում է. «Տեր Հովհաննես, սա ի՞նչ բան է»։
Եվ նա ասում է. «բռնված ես»։
Այն ժամանակ անօրենները բռնեցին նրան և դրեցին զնդանը և ամրացրին։
Երբ լուրը տարածվեց դրսի բերդում և ներքին բնակավայրում՝ բոլորը հասան միջնաբերդի վրա՝ իրենց հայրապետին օգնության. և երեք օր նեղեցին մարտով, և ոչինչ չկարողացան անել։
Եվ Տեր Հովհաննեսն առավ կաթողիկոսին, բերեց պարոն Լևոնի մոտ. և նրան որոշ ժամանակով դրեցին Կոպիտառի բերդում։
Իսկ Հռոմկլայեցիները, իրենց տիրոջ անիրավ դատապարտությունից վշտացած՝ ծածուկ մարդ են ուղարկում նրա մոտ, թե եթե բերդից դուրս ելնելու հնար գտնի՝ նրան ձի կմատուցեն, և տանելով՝ նրան կդարձնեն իր բերդի և աթոռի տերը։
Եվ նա մանկաբար ընկավ նրանց խոսքի հետևից, գիշերը կտավով կախվեց՝ ցած իջնելու. և կտավը պատռվեց. և ընկավ ու մեռավ. և թաղեցին նրան Դրազարկում։
Սա կատարվեց 643 թվականին։
Եվ նրանից հետո կաթողիկոս դրեցին Տեր Գրիգոր Ապիրատին, որ զորավարի որդին էր՝ Գրիգորիս և Ներսես Կլայեցի կաթողիկոսների եղբոր, իմաստուն, գիտուն և ծեր մարդ։
Եվ այս օրերին պարոն Լևոնը բռնեց պրինցին և մի քանի օր բանտ դրեց։
Եվ Աքքայից եկավ թագավորազուն իշխան կոմս Հենրին. և նրան պարոն Լևոնից պարգև խնդրեց. և նա տվեց նրան։
Եվ միմյանց հետ սիրո ուխտ հաստատեցին խնամությամբ։
Եվ պարոն Լևոնն իր եղբոր՝ Ռուբենի դուստր Ալիծին, որին առաջ տվել էր իր սանիկ Հեթումին, տվեց պրինց Ռեմոնդի ավագ որդուն այս պայմանով՝ որ եթե նրանից տղա ծնվի, լինի պարոն Լևոնի ժառանգը. և իր հոր՝ Ռեմոնդի մահից հետո լինի Անտիոքի տերը։
Եվ սա գրով հաստատեցին։
Եվ պրինցի որդին պարոն Լևոնի մոտ էր. և որոշ ժամանակ մնալով՝ մեռավ. և կինը հղի մնաց, և գեղեցկադեմ տղա ծնեց։
Եվ պարոն Լևոնն ուրախացավ. որովհետև տղա չուներ, որ լիներ իր հայրենիքի ժառանգը. և նրան զգուշությամբ սնուցել տվեց, և մկրտեց նրան իր եղբոր անունով՝ Ռուբեն։
645 թվականին Հույների թագավորը պարոն Լևոնին պատվական թագ ուղարկեց. և նրանից սիրո միաբանություն էր խնդրում։
Եվ նա առավ և ուրախությամբ ընդունեց։
Եվ 646 թվականին ընծաներով Կոստանդնուպոլիս է ուղարկում Տարսոնի արքեպիսկոպոս Տեր Ներսես Լամբրոնացուն՝ պարոն Օշինի որդուն, և մեծազարմ իշխան պարոն Հալկամին՝ իր քեռուն, պարոն Բակուրանի եղբորը, և իր դռնից պարոն Պողոսին, որոնք գնացին և Լևոնի սիրո կամքը հոժարությամբ ցույց տվեցին նրանց։
Եվ Տեր Ներսեսն իմաստուն և գիտուն էր և ամեն բանով զարդարված։
Հույների իմաստունները հավաքվեցին նրա մոտ և շատ օրեր նրա հետ խոսեցին հավատքի և եկեղեցու կարգերի մասին. որոնց նա իր խելքով համոզեց։
Նույն տարում Հույները Զատկի մեջ մոլորվեցին։
Եվ այս տարում Լևոնը Սսի արքեպիսկոպոս տեր Հովհաննեսին ուղարկեց Աքքա՝ այն թագի խնդրով, որ Ալամանների թագավորն ուղարկում էր նրան այնտեղ եկած զորքերի հետևից. և այնտեղից եկավ արքեպիսկոպոսը, որ եկել էր Հռոմի Պապի հրամանով։
647 թվականին, հունվարի վեցին, Հայտնության օրը, Լևոնին օծեցին Հայոց թագավոր՝ Հռոմի եկեղեցու և Ալամանների կայսեր հնազանդության ներքո։
Եվ Հայերի համար ուրախություն եղավ. որովհետև վերջին օրերում տեսան իրենց ընկած տերությունը կանգնած և նորոգված Հայոց արքա Լևոնի անձով։
Նույն տարում մեռավ տեր Ներսես Լամբրոնացին։
Եվ արդ պե՛տք է պատմել շատից քիչը նրանից, ինչով անժամանակ վայելչացել էին Հայերը։
Որովհետև Լևոն արքան իմաստուն և հանճարեղ էր, զվարթ տեսքով, և առատաձեռն՝ հեռավորների և մերձավորների, մեծամեծների և փոքրերի, վանքերի և եկեղեցիների, իշխանների և ռամիկների հանդեպ։
Զատկի տոնը զարդարեց մեծ ժողովով և մեծամեծ սեղանով. և Տիրոջ տոների օրը երևելի դարձրեց։
Եվ որտեղ իմանում էր, թե կա իմաստուն և գիտուն մարդ, և գործում կամ զինվորության մեջ, կամ խոսքում և պատասխաններում հաջողակ՝ մարդ էր ուղարկում և խոստումով կանչում, և պարգևներով հանգստացնում. որոնցից մեկն եմ ես՝ Սմբատ սպարապետս, այս գրի և պատմության թարգմանողը։
Եվ Լևոն թագավորի օծմանը կային շատ եպիսկոպոսներ և իշխաններ. որոնց մասին մի քիչ գրեցի այստեղ, որ դուք՝ կարդացողներդ, իմանաք։
Նախ՝ սկսենք առաջնորդներից։
Տեր Գրիգոր կաթողիկոսը, որի մականունն Ապիրատ է։
Տեր Դավիթը՝ Մսիսի արքեպիսկոպոսը և Արքակաղնու առաջնորդը։
Տեր Հովհաննեսը՝ Սսի արքեպիսկոպոսը և Դրազարկի տերը։
Տեր Մինասը՝ Երուսաղեմի արքեպիսկոպոսը։
Տեր Հովսեփը՝ Անտիոքի արքեպիսկոպոսը և Հիսուսյանց վանքի տերը։
Տեր Կոստանդինը՝ Անարզաբայի արքեպիսկոպոսը և Կաստաղոնի տերը։
Տեր Վարդանը՝ Լամբրոնի արքեպիսկոպոսը և Սկևռայի առաջնորդը։
Տեր Ստեփանոսը՝ Տարսոնի արքեպիսկոպոսը և Մլիճի տերը։
Տեր Թորոսը՝ Սելևկիայի եպիսկոպոսը։
Տեր Գրիգորը՝ Կապանի եպիսկոպոսը և Արեգնու տերը։
Տեր Աստվածատուրը՝ Մեծքարի եպիսկոպոսը։
Տեր Հովհաննեսը՝ Սանվիլեի եպիսկոպոսը։
Տեր Կոստանդինը՝ Փիլիպպայի եպիսկոպոսը։
Տեր Ստեփանոսը՝ Բերդուսի եպիսկոպոսը։
Տեր Մխիթարը՝ Ընկուզուտի եպիսկոպոսը։
Եվ շատ վարդապետներ, վանահայրեր և քահանաներ։
Իշխանները, որ բերդատերեր էին, սրանք են։
Պարոն Ատանը՝ Պաղրասի տերը։
Պարոն Օստերը՝ Ճկերի տերը։
Պարոն Արագոնը՝ Համուսի տերը։
Պարոն Սմբատը՝ Սարվանդիքարի տերը։
Պարոն Լևոնը՝ Հարունի տերը։
Պարոն Հերին՝ Աչեի տերը։
Պարոն Ապլղարիպ գունդստապլը՝ Կուասի տերը։
Պարոն Պաղտինը՝ Ընկուզուտի տերը։
Պարոն Ստեփը՝ Թոռնկայի տերը։
Պարոն Լևոնը՝ Բերդուսի տերը։
Պարոն Գրիգորը՝ նրա որդին։
Պարոն Աշոտը՝ Կանչի տերը։
Պարոն Ապլղարիպը՝ Ֆռոնոսի տերը։
Պարոն Տանկրին՝ Կապանի տերը։
Պարոն Կոստանդինը՝ Ճանճի տերը։
Պարոն Ջոֆրին՝ Շողկանի տերը։
Պարոն Սիմունը՝ Մաղվա խաչի տերը։
Պարոն Սիմունը՝ Ամուտի տերը։
Պարոն Ռուպերտը՝ Թիլի տերը։
Պարոն Թորոսը՝ Թլպասի տերը։
Պարոն Վասիլ մարաջախտը՝ Վանեռի տերը։
Պարոն Գևորգը՝ Բարձրբերդի տերը։
Պարոն Կոստանդինը՝ Կոպիտառի տերը։
Պարոն Աժատոսը՝ Մոլևոնի տերը։
Պարոն Սմբատը՝ Կուկլակի տերը։
Պարոն Հեթումը՝ Լամբրոնի տերը։
Պարոն Շահինշահը՝ Լուլվայի տերը։
Պարոն Պապուրանը՝ Պապառի տերը։
Պարոն Վասակը՝ Բերդկանի տերը։
Պարոն Տիգրանը՝ Պռականի տերը։
Պարոն Կոստանցը՝ Սելևկիայի տերը։
Պարոն Ջոսլինը՝ Սինտի տերը։
Պարոն Սիմոնը՝ Կոռիկոսի տերը։
Պարոն Ամանոսը՝ Անտառոսի տերը։
Պարոն Նիկեփորը՝ Վոռկիսի տերը։
Պարոն Խռաֆը՝ Լավզատի տերը։
Պարոն Հալկամը՝ Լամոսի, Ժամնկանի և Անամուռի տերը։
Պարոն Հերի սեբաստոսը՝ Նոր բերդի տերը։
Պարոն Պաղտինը՝ Անդուշծի և Կուպայի տերը։
Պարոն Կեռսակը՝ Մաղվայի և Սիկի տերը։
Պարոն Միխայլը՝ Մանովշատի և Ալարի տերը։
Պարոն Կոստանդինը՝ Լագավենի տերը։
Պարոն Նիկեփորը՝ նրա եղբայրը։
Պարոն Կիռ Վարգը՝ Աղոլի և Կոտրատի տերը։
Եվ Պեմունդ պրինցի մահից հետո Անտիոքից շատ իշխաններ եկան Լևոն թագավորի ծառայության, որոնք սրանք են՝ սիր Ուլեր Ջամբլայնը, սիր Ռոսճեր Տը մութնը, սիր Լուարտը, սիր Թումասը, Մլեհը, Լպրունը, սիր Պամուն դլերը, սիր Կիյոմ դըլինը։
Եվ այսպիսի խոհեմ իշխաններով, քաջ զորքերով, առատ պարգևներով և ընդարձակ սեղանով բոլորին հոժարությամբ պատրաստում էր կռվի։
Եվ ուր պատահում էր՝ քաջաբար քշում էր թշնամիներին, և չէր դադարում անօրենների ազգին գերելուց և հափշտակելուց։
Որովհետև մեկ ամսվա ճանապարհի հեռավորությունից հիշում էին Լևոն թագավորի անունը. և անհույս դողում էին։
Եվ Կըլըչ Արսլանի որդիներին, որ Հոռոմների տերերն էին, նեղելով՝ շատ անձկության մատնեց՝ նրանցից բերդեր առնելով, քանդեց նրանց երկիրը։
Եվ այս կերպ քաջությամբ կանգնած էր թշնամիների մեջ որպես անպարտելի ախոյան. և սիրելի էր հեռավորներին և մերձավորներին։
Մտքում ուներ Լամբրոնեցու չարիքները, որ պատճառել էին Կիլիկիայի Հայերին և Ռուբինյանների ազգին, ինչպես երբեմն Հեթումի հայրը՝ պարոն Օշինը, Թուրքին առաջնորդ դարձավ և Ամանոսից գերի տարավ արջիկների հինգ հարյուր հոգի. էլ չասած ուրիշ ավարի ու կողոպուտի մասին։
Իմաստությամբ խորհում էր փետել նրանց թևերը, և Օշինի որդի Հեթումի հետ խոսում էր սխրալի խոսքեր, որ մնացին նրանց։
Ասում է. «կամենում եմ քեզ հետ սիրո խնամություն անել, իմ եղբոր դստերը՝ Ֆիլիպին, կնության տալ քո ավագ որդուն՝ Օշինին»։
Եվ պարոն Հեթումն ընդունեց խոսքը և խիստ ուրախացավ։
Եվ Տարսոն քաղաքում պատրաստեցին հարսանիքը։
Եվ Հեթումյաններն իրենց ամբողջ տնով և զավակներով եկան Տարսոն։
Այն ժամանակ Լևոն թագավորը բռնեց նրանց և առանց կռվի առավ Լամբրոնը. Հեթումին որոշ ժամանակ բանտ դրեց. և ապա հանեց, նրան շատ գյուղեր տվեց և սիրով ընդունում էր նրան. և նա հնազանդությամբ ծառայում էր նրան։
Նորից (մի քանի) տարի անց բռնեց նրան, բանտ դրեց. և նա այնտեղ միայնակ մնաց։
Եվ թագավորն ինքը գնաց նրա մոտ բանտ. և միմյանց ներեցին. և թագավորը հանեց նրան և նրան տվեց Դրազարկը։
Եվ (նա) այնտեղ մնաց մինչև մեռավ։
652 թվականին մեռավ Տեր Գրիգոր կաթողիկոսը. և թաղվեց Արքակաղնում։
Նույն տարում Լևոն թագավորը շատ եպիսկոպոսներ հավաքեց և կաթողիկոս դրեց Սսի եպիսկոպոս տեր Հովհաննեսին, որ իմաստուն և առատաձեռն մարդ էր, և սեղանով՝ արքայավայել, խոնարհ, սրամիտ և նենգավոր, և անձով անպատշաճ, բայց հոգևորի մեջ անքննող։
Առաքինիներին շատ էր սիրում և չէր հրապարակում կարգավորների մեղքերը. շինասեր էր և տուն կարգավորող, և զինվորներին սպառազինելու մեջ շատ գովելի. եկեղեցական սպասքից քանդեց բազում ոսկե անոթներ՝ սրբության պահարաններ՝ ոսկով, արծաթով և ակներով զարդարված, որ առաջ Տեր Ներսեսն էր շինել, և հետո Տեր Գրիգոր Ապիրատը հարստացրել էր. և վրան գրել էր երկուսի անունները։
Քանդեց պարոն Վասիլի մեծ ոսկե խաչը. և հալեց Տեր Գրիգորիսի ձույլ ոսկե սուրբ նշանը. և շատ ակներ ու մարգարիտներ վերցրեց. քանդեց Տեր Գրիգորիսի ավետարանի ոսկեկազմ տուփը, որ ակներով և մարգարիտով էր. քանդեց նախորդ Տեր Ներսեսի օթխնոտի կլասը, որ շարված ոսկով էր կապված, որ ասես ձուլածո էր կանգնում. քանդեց սուրբ սեղանի գոտու ոսկին, քարերը և մարգարիտը, որ շինել էր Տեր Գրիգորը. վերցրեց արծաթե մեծ ջահը, որ շինել էր Տեր Գրիգորիսը և կախել սուրբ Գրիգորի գմբեթից. քանդեց Տեր Գրիգորի կամարը, որ շինել էր ոսկով, արծաթով, մարգարիտով և ակներով։
Բայց այս գրելու համար մի՛ մեղադրեք մեզ. որովհետև լուրով չենք լսել. այլ տեսանք և ձեռքով շոշափեցինք քանդելիս, և լացինք այդ վայելչության անդարձ կորստի վրա։
Բայց բերդը շինությամբ շատ ամրացրեց, և իր մոտ եկած բոլորին գոհությամբ ետ ուղարկեց։
Սա ազգով Հեթումյան էր՝ Օշինի որդի Կոստանդինի որդին։
654 թվականին Լևոն թագավորը գնաց Ապլաթի վրա և չկարողացավ առնել։
Եվ Կոստանդնուպոլսից եկավ Կըլըչ Արսլանի որդի Քեյխոսրով Շահը և տիրեց իր հայրենիքին։
Այդ ժամանակ Տեր Հովհաննես կաթողիկոսը գնաց Լևոն թագավորի մոտ. և թագավորը իր կնոջ՝ Անտիոքի թագուհու մասին բամբասանքի խոսքեր լսեց. և թագավորը շատ բարկացավ և նրա մերձավորներից շատերին սպանել տվեց. և թագուհուն իր ձեռքով խիստ ծեծեց։
Իր քեռի Վասակի որդի Կոստանդինը հազիվ կարողացավ նրան կիսամեռ ազատել նրա ձեռքից. որին (թագավորը) զնդան ուղարկեց Վահկա բերդում։
Եվ նրանից մի փոքր դուստր ուներ՝ Ռիթա անունով, որին՝ Ռիթային, սնուցում էր թագավորի մայրը՝ տիկնանց տիկինը. որի հիշատակը օրհնությամբ լինի։
655 թվականին եկան Վենետիկցիների դուքսը, կոմսը և Ֆլանդրիացին. և Հույներից առան Կոստանդնուպոլիսը. և կոտորեցին և փախցրին նրանց։
Այսուհետև թագավորությունը վերացավ Կոստանդնուպոլսից։
657 թվականին ծնվեց Սմբատ գունդստապլը՝ այս պատմության թարգմանողը։
Եվ երբ Կոստանդնուպոլիսն առնվեց Հոռոմներից՝ մի Հույն իշխան՝ Լասկոյսը, փախավ. և տիրելով՝ բռնեց Նիկիան, Ադրամիտը, Եփեսոսը, Զմյուռնիան և նրանց մեջ եղած բերդերը, և Ֆիլադելֆիան, և Պիգասը. և նրանցով թագավորեց, որ կոչվեց Լասկարիս։
659 թվականին Լևոն թագավորը գնաց Կիպրոս. և իրեն կին առավ Կիպրոսի թագավորի քրոջը՝ Զաբելին՝ իմաստուն և համեստ կնոջ։
665 թվականին Լևոն թագավորն իմաստությամբ առավ Անտիոքը, որովհետև առատ պարգևների խոստումով իշխաններից ոմանց համոզեց. և նրանք գիշերը բացեցին դուռը, որով նա շատ զորքերով մտավ։
Իսկ ոմանք մտան միջնաբերդը և ամրացան, և մի քանի օր անց հնազանդության եկան։
Եվ Լևոնի ժամանակ Իկոնիայի սուլթանը զորք հավաքեց. որը Սելջուկյաններից էր, որի անունն Իզզեդդին Քեյքավուս էր։
Եվ Լևոնի ծերության ժամանակ, որ նա հոդացավով տառապում էր, և ձեռքն ու ոտքն ավերված էին, կամեցան վրեժ լուծել այն շատ բռնությունների համար, որ Լևոն թագավորն արել էր իրենց, և առել էր Հերակլիան և Լառնդան, և Կեսարիայի սղարը, որ ձեռք էր բերել և ապա ետ վաճառել էր նրանց։
Այն ժամանակ սուլթանը եկավ, պաշարեց Կապան բերդը. իսկ Լևոն թագավորը զորագլուխ դրեց պարոն Կոստանդին սպարապետին և պարոն Ատան պայլին. որոնք վերցրին Հայոց ամբողջ հեծելազորը և գնացին, իջան Շողականում՝ լեռան վրա։
Եվ սուլթանը սկսեց բերդի վրա սաստիկ կռվել։
Բայց Կապանի տեր պարոն Լևոնը և ներսում եղած ուրիշ իշխանները դուրս ելան, և զարկեցին նրանց, և նրանց պահակներին քշեցին ու այրեցին գարմնին. և դրանով քաջ մարդկանց պես պրծան։
Եվ սուլթանը խորհեց իր զորքերից դաշտ իջեցնել. և ելան, առավոտյան եկան Շողականի մի տեղ, որ կոչվում է Իզլոր։
Այն ժամանակ պարոն Կոստանդին գունդստապլը գնաց նրանց դեմ, և իր զորքերով զարկեց նրանց ու խառնվեց. և պարոն Ատանի զորքերը նրանց չօգնեցին, մինչդեռ Թուրքը շատ էր։
Եվ տեղում գերի վերցրին պարոն Կոստանդինին՝ Լամբրոնի տեր Հեթումի որդուն, որ նրա անեցին էր, և Կեռսակին՝ Միկի տիրոջը, Ատըլ Օքսենին, և ուրիշ իշխանների ու ձիավորների։
Եվ Հայոց զորքերի կոտորած եղավ. և բոլորին տարան սուլթանի մոտ՝ Կապան։
Այն ժամանակ սուլթանն ասաց, թե՝ այս (շահը) ինձ բավական է, և չառավ Կապանը. և ելնելով գնաց իր աշխարհը. և նրանց երկաթե կապանքներով բանտ դրեց։
Եվ (նրանք) այնտեղ մնացին մեկ տարի և չորս ամիս։
Այն ժամանակ Լևոն թագավորը (փրկեց) իրենց թագավորին, որ իրենց էր սնուցել. և իրեն (նրան) տվեց Լուլվան և Խառակիսը՝ ազատ, և Լոզավի անառիկ ծագը, և ետ վերցրեց իր իշխաններին։
Լևոն թագավորն իր մահից հետո (լինելու համար) իր փոխարեն Կոստանդին գունդստապլին դրեց հայրապետական (պահապան) իր դստեր համար. որովհետև թագավորի համար լա՛վ է լավ մարդ պահել, քան ուրիշ հարստություն։
Իսկ թագավորի մահից և պարոն Ատանի սպանությունից հետո մեռավ Իզզեդդին սուլթանը. և նստեց նրա եղբայր Ալաեդդինը՝ իմաստուն և առատաբաշխ մարդ։
Երբ սա զորացավ բազում զորքերով՝ Քրիստոնյաների և Տաճիկների բոլոր ազգերից, Ատամի թոռից՝ կիր Վարդից առավ Կալոնոռոս բերդը, և նրա դստերը՝ կնության՝ ակամա. և քրիստոնեության պատճառով աղջիկը նրա հետ չմնաց։
Առավ Խառակիսի երկիրը մինչև Սելևկիայի դուռը. բայց Սելևկիան Հոսպիտալի եղբայրները պահում էին Հայերի օգնությամբ։
Իսկ պարոն Կոստանդին պայլը, որովհետև խելոք էր՝ իմաստությամբ անցկացրեց օրերը. և իր թագավորով իր վրա հարկ վերցրեց, որ ամեն տարի ծառայության չորս հարյուր հեծյալ մարդ տա։
Եվ ինչ որ Ֆրանկների կողմից հասնում էր՝ քիչ չէր լինում։
Եվ սուլթանը, մտածելով, թե Կիլիկիան մոտ է, երբ ուզեմ՝ կառնեմ, ուրեմն թող գնամ ուրիշ կողմ ինձ համար երկիր բռնեմ, շատ զորքերով գնաց և առավ Խլաթը, և կործանեց նրա սուլթանին։
Այնտեղից (գնաց) Էրզրում, և այն էլ առավ, և Մանազկերտը մինչև Կարսի գավառը։
Ապա այնտեղից շրջվեց և եկավ, առավ Մելիտենեն, Խարբերդը, Չմշկածագը, Ամիդը և Մոլքը, և մինչև որտեղ Եփրատն է կտրում՝ բոլորը միացրեց. և զարկեց սուլթաններին, այնպես որ Եգիպտոսի սուլթանը ելավ, եկավ Այնթապի տիրոջն օգնության, և ոչինչ չկարողացավ անել. (Ալաեդդինը) բոլորին խափանեց ու փախցրեց։
Սրա տերության ժամանակ ելավ Թաթարի համբավն ու ձայնը, որ գալիս էր և առնում վերին Թուրքեստանը՝ բերդերն ու քաղաքները. և եկավ մինչև Խորեզմ։
Եվ խափանեց Տարպայեանի Խորեզմշահին և փախցրեց. որոնք գնացին, անցան մեծ Ջահուն գետը և նստեցին գետափին. և (Թաթարը) նրանցից վերցրեց երկու գետամիջերը ամբողջությամբ, որ Ջահունի և Գեհոնի միջև է. և այնտեղ են մեծ մայրաքաղաք Սամարղանդը, Բուխարան, Քեշը, Նախշաբը, Քրմինան և շատ քաղաքներ, որոնք չկարողացա գրի առնել։
Եվ Խորեզմշահն ինքը կանգնած էր գետի վրա ասես ջրի մեջ ընկած. և կարծում էր, թե Խորասանը և այն, ինչ մեծ գետն է կտրում՝ այս կողմում կփրկի։
Այն ժամանակ Չինգիզ խանը, որ Թաթարի գլուխն էր, նավերով կամուրջ կապեց նրա վրա, և անցավ Գեհոնը, և եկավ, չորս օրում առավ մեծ Սամարղանդ քաղաքը, և չորս տարում չկարողացավ ավերել. որովհետև Սամարղանդը թուրքերեն գեր քաղաք է կոչվում. իրոք, որ գեր էր և մեծ. և ուրիշ շատ քաղաքներ էլ առավ։
Բայց պե՛տք է վերադառնալ Կիլիկիայի պատմությանը և գրել։
Որովհետև այս պարոն Կոստանդին պայլը հավաքեց բոլոր եկեղեցականներին և Հայոց զորքերին և ասաց. «պարոնայք, դուք գիտեք, թե ինչպիսի նեղության մեջ գտա այս աշխարհը և մեր պարոնից մնացածներին, և Աստծով մինչև որտեղ հասցրի. և մեր պարոնի այս դուստրն ամուսնանալու հասակ առավ. բոլորդ խորհո՛ւրդ արեք, որ մեզ պարոն բերենք. որովհետև ես ուզում եմ իմ տանը և իմ որդիներին անդորրություն տալ»։
Այն ժամանակ բոլորը շատ օրեր խորհրդակցեցին, և այսպես հարմար գտան, որ ուրիշ տեղերից բերելու փոխարեն բերեն պարոն Այլուզին՝ Անտիոքի պրինցի որդի Ֆիլիպին, որովհետև մոտիկ է. և լավ կարող է մեզ օգնել մեր բոլոր կարիքներում։
671 թվականին բերեցին Պեյմունի (որդուն), որ հայավարի ապրի, և եկեղեցին ու սեղանը հայավարի պահի, և ամեն մարդու իր իրավունքի մեջ պահի։
Երբ մեծացավ և քսան տարեկան դարձավ՝ իր հոր խորհրդով ուզում էր Հայոց բոլոր իշխաններին դուրս գցել, և իրենցից այնքան դնել, որ նրան տանել չկարողացան. նրան բռնեցին Թիլում և աթոռից գցեցին, և բերդում արգելափակեցին, ուր և մեռավ։
Եվ դարձյալ պայլ դրեցին պարոն Կոստանդինին։
675 թվականին Տեր Կոստանդին կաթողիկոսը, եպիսկոպոսները և իշխանները հավաքվեցին Տարսոնում և թագավոր դրեցին պարոն Կոստանդինի որդիներից պատանի Հեթումին. և նրան կին տվեցին Լևոն թագավորի դուստր Զաբելին։
Եվ Հայերի համար ուրախություն եղավ. և մեծ սեր հաստատեցին Հռոմի պապի հետ, Ալամանների կայսեր հետ և Հոռոմների սուլթան Ալաեդդինի հետ։
Եվ այս օրերին դիվական բարկություն շարժվեց Զաբել թագուհու մեջ. և ուզեց գնալ տեսնել իր մորը Սելևկիայում՝ Հոսպիտալի բերդում, և գնաց, և խռովեց թագավորի և բոլոր Հայերի հետ։
Այն ժամանակ պարոն Կոստանդինը հեծյալներ հավաքեց և գնաց, իջավ Սելևկիայի առաջ. այն ժամանակ վանքի հոսպիտալականները, որ Սելևկիայի վրա շատ էին ծախսում, և վախենում էին Ալաեդդին սուլթանից, ուզեցին բերդը (և) թագուհուն տալ և Հայերի հետ սեր ունենալ։
Եվ եղբայրներն այս կերպ տվեցին դուռը և ասացին. «այս բերդը Լևոն թագավորը տվեց մեզ. մենք չենք կարող նրա դստերն ասել, թե դո՛ւրս ել այս բերդից. ուրեմն մենք դուրս կելնենք. դուք վերցրե՛ք բերդը և նրան»։
Եվ այս կերպ առան Սելևկիան և թագուհուն։
Այս օրերին Հալեպի սուլթանը շատ հեծյալով եկավ Պաղրասի վրա. և չկարողացավ առնել։
Նույն տարում Զաբել թագուհին ծնեց անդրանիկ որդուն՝ Լևոնին։
Եվ այս օրերին Թաթարը մտավ Հոռոմների երկիրը. այն ժամանակ սուլթանի մայրն առավ իր դստերը և փախավ մեր Կիլիկիան։
Եվ Թաթարը մարդ ուղարկեց Հեթում թագավորի մոտ, թե՝ տո՛ւր այդ փախստականներին. թե չէ՝ քո ամբողջ սերը, որ մեզ հետ հաստատեցիր՝ սուտ է։
Այն ժամանակ վախեցան, որ Թաթարն այս երկիրը չլցվի՝ տվեցին։
Այն ժամանակ Քեյխոսրով Շահ սուլթանը և բոլոր Տաճիկները ոխ պահեցին, հեծյալներ հավաքեց, և Լամբրոնի տեր պարոն Կոստանդինի առաջնորդությամբ մտավ Պապառոնի լեռան վրայով ներքև, և ամեն ինչ այրեց։
Եվ թագավորահայր պարոն Կոստանդինը և Սմբատ գունդստապլը եկան, մտան Տարսոն. և թագավորն իր հեծելազորով Ադանայում էր։
Թուրքը պատեց Տարսոնը. գետի մոտ իջան դաշտ, գերեցին ամբողջ երկիրը. և վեց օր մնացին. և ապա պատրաստվեցին, որ Կուկլակի կապանով դուրս ելնեն։
Թագավորը հեծելազորով ելավ նրանց հետևից, և թագավորահայրը, և Սմբատ գունդստապլը, և հասան մի տեղ, որ Մայծառ են ասում։
Այն ժամանակ անթիվ շատերը ետ դարձան. մենք հանդիպեցինք և Աստծով խափանեցինք. և կոտորելով քշեցինք մինչև Պռականա։
Այնուհետև մեկ տարի անց՝ 695 թվականին, շատ զորքեր հավաքեցին և եկան, Կուկլակի կապանով մտան երկու հարյուր վաթսուն հազար մարդ. և շուրջբոլորը պատեցին Տարսոնը. թագավորահայրը և ես՝ Սմբատ գունդստապլս, մտանք Տարսոն։
Եվ եթե պատերազմի և բաբանների ամբողջ նեղությունը գրած լինեինք՝ շատ-շատ կլիներ։
Այնպես որ ջրի կողմից և ջրելու տեղում մի լավ նետընկեց չափով պարիսպը փլեցին. երկու կողմից շատերը մեռան, բայց դրսից՝ հարյուրապատիկ. որովհետև ներսում լավ ֆրանկ աղեղնավորներ ունեինք։
Եվ ապա Թաթարից դեսպան եկավ, որ թողնեն ելնել. այն ժամանակ մենք չէինք լսում. որովհետև քաղաքն առած էին համարում. այն ժամանակ այն, ինչով Աստված շատ է խնայում քրիստոնյաներին՝ նույնն արեց և այն ժամանակ. որ Ղիյասեդդին սուլթանը նստած էր իր Կալոնոռոս բերդում. և խմելիս՝ միայն ասաց. «քո՛վս, քո՛վս» և մեռավ։
Այն ժամանակ ամիրաները, որ Տարսոնի վրա էին, երբ լսեցին՝ թագավորի հետ բանակցության մեջ մտան, և ուզեցին այս Պռականան, որ սիրով տուն գնան. և թագավորը տվեց. որ ելան և գնացին։
Եվ սուլթանի մահը չէինք իմացել. այլապես կարող էինք նեղել. երկու տարի անց գաղտագողի վերցրինք այս Պռականան։
Եվ Աստծու կամքի դեմ թող ոչ ոք չպարծենա փախչել. որովհետև որքան մեզ վրա էին՝ անձրևի մի կաթիլ չեկավ. երբ որ սերը հաստատվեց՝ քսան օր գիշեր ու ցերեկ չկտրվեց. և ամբողջ աշխարհը մեկ ծով դարձավ։
Այն ժամանակ, որ ելան՝ հարյուր հազարից ավելի մարդ ոտքով սպանեցին. և ջրահեղձ սատկեցին. պիղծերից շատերին կայրեինք, եթե երդված չլինեինք։
697 թվականին ես՝ Սմբատ գունդստապլս, գնացի Թաթարի մոտ. և 699 թվականին վերադարձա իմ եղբոր՝ Հեթում թագավորի մոտ։
708 թվականին Հեթում թագավորն առավ Մունդաս բերդը. և իր երկու որդիներին՝ Լևոնին ու Թորոսին, ձիավոր դարձրեց։
712 թվականին մեռավ պարոն Օշինը՝ Կոռիկոսի տերը։
715 թվականին Թաթարն առավ Մելիտենեն, Ամիդը և Ուռհան. և ծնվեց Հեթումը՝ ավագ պարոնը։
Այս տարում Հեթում թագավորն առավ Մարաշը։
Նույն տարում Եգիպտոսի զորքերը Հեթում թագավորի որդուն՝ պարոն Լևոնին, գերի վերցրին. և նրա եղբորը՝ պարոն Թորոսին, սպանեցին։
716 թվականին Պալեոլոգոսը Ֆրանկներից առավ Կոստանդնուպոլիսը։
717 թվականին Եգիպտոսի սուլթանն առավ Անտիոքը և Յաֆան։
Նույն տարում պարոն Լևոնն ազատվեց. և Մսիսում կաթողիկոս դրեցին Տեր Հակոբին։
719 թվականին հանգավ ի Քրիստոս Հեթում թագավորը։
Եվ 620 թվականին նրա որդի Լևոնին օծեցին թագավոր։
723 թվականին Բունդուխդար սուլթանն ավերեց Մսիսի կամուրջը և գնաց մինչև Կոռիկոս։
735 թվականին մեռավ Տեր Հակոբ կաթողիկոսը. և աթոռին դրեցին Տեր Կոստանդին Պրոնագործին։
737 թվականին ծնվեց պարոն Թորոսը՝ Լևոն թագավորի որդին։
738 թվականին մեռավ Լևոն թագավորը. և նստեց նրա որդին՝ պարոն Հեթումը. և Տեր Կոստանդինի մասին սուտ վկաներ բերելով՝ նրան աթոռից գցեցին։
739 թվականին կաթողիկոս դրեցին Տեր Ստեփանոս Հռոմկլայեցուն։
740 թվականին Աշրաֆը Սեհից ջնջեց քրիստոնյաներին. և վեց քաղաք առավ։
841 թվականին Եգիպտոսի սուլթան Աշրաֆը շատ զորքերով եկավ Հռոմկլայի վրա և շատ օրեր կռվեց բերդի վրա. առավ այն, և այնտեղ եղած բոլոր սուրբ մատյանները, և սուրբ Գրիգորի աջը, և կաթողիկոսին, եպիսկոպոսներին, քահանաներին և շատ պարկուտաղունների գերի տարավ Եգիպտոս։
Եվ այնտեղ մեռավ Տեր Ստեփանոս կաթողիկոսը։
Կարծում եմ, թե սա եղավ Տեր Կոստանդինի աքսորվելու անիրավ դատի համար. որովհետև այս ամենը նախանձից եղավ։
Եվ մեռավ պարոն Օշին մարաջախտը. և Ռիթային նշանեցին և տվեցին թագավորության տիրոջը։
Եվ նույն այս օրերին Հայոց պարոն Հեթումը անօրեններից գնեց Լուսավորչի աջը և բոլոր մատյանները և բերեց Սիս։
Եվ կաթողիկոս դրեցին Տեր Գրիգորին։
746 թվականին Հայոց թագավոր պարոն Հեթումն իր եղբորը՝ Սմբատին, (իր տեղը) դրեց, և ինքն առավ մյուս եղբորը՝ Պապառոնի տեր պարոն Թորոսին, և գնաց Կոստանդնուպոլիս՝ իրենց քրոջը՝ Ռիթային տեսնելու։
Եվ երբ վերադարձավ՝ Սմբատը երկուսին բռնեց և բանտ դրեց։
748 թվականին Սմբատը Բարձրբերդում խեղդել տվեց իր եղբորը՝ պարոն Թորոսին. և Մոլևոնում պարոն Հեթումի աչքերը խարել տվեց։
Նույն տարում մյուս եղբայրը՝ Կապանի տեր պարոն Կոստանդինը, հեծյալներ հավաքեց և փախցրեց Սմբատին. և հանեց իր ավագ եղբորը՝ Հեթումին. և նրա հրամանով ինքը թագավորեց։
Եվ մի քանի օր անց պարոն Հեթումը բռնեց պարոն Կոստանդինին, և Սմբատին իր երկրից հանեց։
Եվ մի քանի օր անց թագավոր դրեց պարոն Թորոսի որդուն՝ պատանի Լևոնին։
Սրա օրերում Հայոց զորքերը և Հոռոմների պարոն Խազանձուխը Այասի մոտ կոտորեցին Եգիպտոսի զորքերը. որ Եգիպտոսի հեծելազորի թիվը տասնչորս հազար մարդ էր։
Եվ մեռավ Տեր Գրիգոր կաթողիկոսը. և դրեցին Տեր Կոստանդին Կեսարացուն։
756 թվականին Պիլարղուն Անարզաբայի առջև սպանեց պատանի թագավոր Լևոնին և նրա հորեղբորը՝ պարոն Հեթումին. որոնց թող Քրիստոս ողորմի։
Նույն տարում պարոն Հեթումի կրտսեր եղբայրը՝ Տարսոնի տեր պարոն Ալինախը, գնաց Խարբանդա Խանի մոտ և սպանել տվեց Պիլարղուին. և անմեղների հատուցումն առավ. և վերադարձավ իր եղբոր՝ Օշինի մոտ։
757 թվականին Տարսոն քաղաքում Օշինին օծեցին Հայոց թագավոր։
758 թվականին մեռավ պարոն Ալինախը. որին թող Քրիստոս ողորմի։
759 թվականին Զաբել թագուհին ծնեց Օշին թագավորի որդի Լևոնին. և ինքը հանգավ ի Քրիստոս։
765 թվականին Օշին թագավորը մարդ ուղարկեց, բերեց Ռոբերտ թագավորի եղբոր դստերը. և պսակվեց Տարսոնում։
767 թվականին Կարամանն ելավ շատ հեծյալով և գերեց Տարսոնի սահմանները. և վերադարձավ, իջավ Բամբոլոնի կամրջի մոտ։
Այն ժամանակ Կոռիկոսի կոմս պարոն Օշինը երեք հարյուր մարդով հասավ նրանց և Աստծով կոտորեց նրանց. և ուրախությամբ վերադարձավ։
769 թվականին հանգավ ի Քրիստոս Օշին թագավորը։
Եվ նույն տարում շինր եղավ. որովհետև Եգիպտոսի զորքերն ավերեցին մեր այս Կիլիկիան։
769 թվականին Հայոց զորքերը Բարիքարկի առջև և Այասի սահմաններում կոտորեցին Եգիպտոսի զորքերը. և անօրեններից խոցվեց Կանչի տեր մեծ իշխան պարոն Կիողը. և մեռավ։
770 թվականին Օշին թագավորի դեռաբույս որդի Լևոնին օծեցին Հայոց թագավոր. որին թող Աստված տա երկար տարիներ ու ժամանակներ. և (Լևոնը) իրեն թագուհի առավ Կոռիկոսի կոմս պարոն Օշինի դստերը, որ Հայոց պայլն էր։
Նույն տարում Հոռոմների պարոն Թեմուրթաշը շատ զորքերով մտավ մեր այս Կիլիկիան՝ քրիստոնեությունը վերացնելու համար. և շատերին գերեց. և ամաչած ելավ և գնաց։
771 թվականին Եգիպտոսի զորքերը եկան մեր Կիլիկեցիների աշխարհը՝ այն քաղաքի վրա, որ Այաս է կոչվում. և պաշարեցին այն և առան նրա մի մասը. և շատ քրիստոնյաների գերեցին։
Եվ տասներկու օր անց շատ տեսակի հնարքներով և բաբաններով մարտնչեցին Ճղրի վրա։
Այն ժամանակ տեղի գլխավորները կոտրվեցին, գիշերը գաղտնի մտան Կիպրոսի տիրոջ գալեաները, որոնք և եկել էին նրա հրամանով՝ քաղաքին օգնության, և նավով փախան՝ ոմանք Կիպրոս, և ոմանք Կոռիկոս։
Եվ այս ավերածությունից հետո եկան, իջան այն գետափը, որ Ջահան է կոչվում. և զորքերին հրաման տալով՝ հարձակվել աշխարհի լեռների ստորոտների վրա, շատերին գերեցին։
Իսկ Լևոն թագավորի զորքերը սրտացավ եղան մեր երկրի ավերման համար. քիչ մարդով գնացին նրանց իջևանի վրա և խիստ կոտորած արեցին։
Իսկ հեծելազորը, որ իջել էր կռվի առջև, նավերով կամուրջ էին կապել գետի վրա. իմացան մեր զորքերի գալը և անհամար շատ անցան այս կողմը։
Իսկ մեր զորքերը վախեցան. իրենց զորագլխի հետ ետ դարձան Մսիսի առաջ. և անօրենները հետևից. և շատերին սպանեցին։
Այն օրը Հայոց իշխաններից մեռան Ջկնոյի տեր պարոն Հեթումը և նրա եղբայր պարոն Կոստանդինը, և պարոն Վահրամ Լոռիկը, և պարոն Օշինը՝ մարաջախտի որդին. և քսանմեկ ձիավոր, և շատ փոքր մարդիկ, որոնց թող Աստված ողորմի։
Նույն 771 թվականին մեռավ Տեր Կոստանդին Կեսարացի կաթողիկոսը։
Եվ նույն տարում, Քրիստոսի ծննդյան տոնին, Լևոն թագավորի և շատ եպիսկոպոսների հրամանով կաթողիկոս դրեցին Սսի եպիսկոպոս Տեր Կոստանդին Լամբրոնացուն։
774 թվականին հանգավ ի Քրիստոս մանուկ պարոն Հեթումը. և մեծ սուգ թողեց իր հորը՝ Կոռիկոսի կոմս պարոն Օշինին։
775 թվականին մեռավ Տեր Կոստանդին Լամբրոնացի կաթողիկոսը։
776 թվականին Սսում կաթողիկոս դրեցին Անարզաբայի արքեպիսկոպոս Տեր Հակոբին՝ Տեր Գրիգորի՝ սուրբ երեցների քեռորդուն։
Երբ մեռավ Տեր Կոստանդին կաթողիկոսը՝ տարան Դրազարկ. և բացեցին Տեր Կոստանդին Բարձրբերդցի կաթողիկոսի հողը. և գտան շուրջառը փտած, և պամլին ու խայտնին՝ անվնաս, և գավազանը, և մազը. և ոսկոր բնավ չգտան. և փառք տվեցին Աստծուն, որ սքանչելիքներ է անում սրբերի մեջ։
777 թվականին Հոռոմների ամբարիշտ պարոն Թեմուրթաշը Մուղալների Խանի զորքերի լուրից վախենալով՝ փախավ և գնաց Եգիպտոսի սուլթան Մելիք Նասրի մոտ. և կամենում էր նրա միջոցով կռվել իր ազգի դեմ և Հայոց թագավոր Լևոնի դեմ։
Այն ժամանակ Աստված խափանեց նրան և նրա համախոհներին։
Եվ ութ տարի անց սուլթանը սպանեց նրան. և նրա գլուխն ուղարկեց Աբու Սաիդ Խանին։
778 թվականին, հունվարի քսանվեցին, Հայոց թագավոր պատանի Լևոնը հանկարծակի իշխաններ ուղարկեց սակավ հեծյալով՝ Կոռիկոսի կոմսին և նրա եղբորը բռնելու համար։
Եվ Ադանայի առջև հանդիպեցին կոմսին, որ հինգ մարդով թագավորի մոտ էր գնում. և բռնեցին նրան և ետ դարձրին, և արգելափակեցին սուրբ Մորոթի եկեղեցում՝ Ադանայի մոտ։
Եվ հեծելազորը գնաց և պատանի Լևոնի գյուղում բռնեց կոմսի եղբորը՝ գունդստապլին, և բերեցին Ադանա. և մեկ օրում երկուսին էլ սպանեցին։
Պատճառ այն բերեցին, թե՝ Օշին թագավորի մահից հետո շատ բերդեր և ապրանքներ վերցրին, որ իրենց սահմանի ապրանքը չէր. և փոքր մարդիկ նրանց մասին շատ ուրիշ բաներ ասացին, մինչև որ սպանել տվեցին. որի ճշմարիտը Աստված գիտի։
Եվ Լևոն թագավորն անմեղ է նրանց արյունից. նրանց թող Աստված ողորմի. և երկար ժամանակ պահի մեր թագավոր Լևոնին։
779 թվականին շատ անձրև եկավ ամբողջ աշխարհում. և շատ գետեր վարարեցին. և նույն օրերին՝ նոյեմբերի տասնվեցին, Կիպրոս կղզում մեծ խանդակը հեղեղից փլվեց. և տարավ Լեֆկոսիա քաղաքի մի մասը. և վեց հազարից ավելի հոգի կորավ։
780 թվականին Հայոց Լևոն թագավորն իրեն թագուհի բերեց Սիցիլիայի թագավորի դստերը՝ Ռոճֆուրին, որ համեստ և իմաստուն կին է. որ Աստված թող մեր թագավորին և թագուհուն երկար ժամանակներ տա. և թող տեսնեն իրենց որդիների որդիներին. ամեն։
Մեծ Անտիոքի պատրիարքի հրամանի ներքո են այս վիճակները։
Կաթողիկոսներ և մետրոպոլիտներ, և առաջին եպիսկոպոսներ, որոնք կաթողիկոսներ են, և եպիսկոպոսներ, և սրանց գավառները։
Վրաց տան կաթողիկոսը։
Իրենապոլսի կաթողիկոսը, որ Բաղդադն է։
Ռոմի Կիրիոսի կաթողիկոսը, որ Պարսիկներն են։
Մետրոպոլիտներն են սրանք. Սրոյնն ունի տասներեք եպիսկոպոս։
Տարսոնն ունի յոթ եպիսկոպոս։
Ուռհան ունի տասնմեկ եպիսկոպոս։
Համսն ունի յոթ եպիսկոպոս։
Հիերապոլիսն ունի ութ եպիսկոպոս։
Պարենն ունի տասնինը եպիսկոպոս։
Անարզաբան ունի ինը եպիսկոպոս։
Սելևկիան ունի քսանչորս եպիսկոպոս։
Դամասկոսն ունի տասը եպիսկոպոս։
Ամիտան, որ Մելիտենեն է, ունի տասը եպիսկոպոս։
Տրիպոլին ունի չորս եպիսկոպոս։
Դամրեժն ունի յոթ եպիսկոպոս։
Համսն ունի չորս եպիսկոպոս։
Բեյրութը՝ ինը։
Հիերապոլիսը, որ Պալպաքն է, Լատիկը (ունի) Տարը, Սամոսատը, որ Ամիտն է, Կիրոսը, Մարտիրոպոլիսը, Մսիսը, Ադանան և Բանպոլիսը։
Առաջին եպիսկոպոսները, որոնք փոքր կաթողիկոսներ են. 1 Խալքիս. 2 Գավալա. 3 Սելևկիա՝ որ ճահճուտում է. 4 Նազարեթ. 5 Եսապաթա. 6 Երմանապոլիս. 7 Գավուզա. 8 Սալամիա. 9 Վարկուսա. 10 Ջրասու. 11 Տանավաղա։
Մեծ կաթողիկոսներ՝ մետրոպոլիտներ՝ տասներկու. փոքր կաթողիկոսներ՝ տասնմեկ։
Գավառներն են. Հռոմի աթոռը սուրբ Պետրոսի վիճակն է, որին Տերը տվեց երկնքի արքայության բանալիները և մեծ իշխանություն. և բոլոր առաքյալներից վեր կարգեց՝ ասելով. ինչ որ կապես երկրի վրա, կապված կլինի երկնքում. և ինչ որ արձակես՝ արձակված կլինի երկնքում։
Սրա հայրապետի առջևից խաչ են տանում, և գավազանի տեղ՝ ճոկան. որովհետև հովվի օրինակ է։
Աշխարհում չորս պատրիարքական աթոռ եղավ սուրբ առաքյալների հրամանով, որոնք հետո սուրբ սինոդներն ավելի հաստատեցին. որ Աստվածության չորեքկերպ աթոռի օրինակն է։
Առաջին աթոռը Երուսաղեմինն է, որում էր Հակոբոս ավետարանիչը։
Այս պատրիարքի առջևից գավազան են տանում. և դատաստանի տեղում եպիսկոպոսի գլխին կախվում է կնքեռը, որ ցույց է տալիս, թե առաջին եպիսկոպոսությունը Երուսաղեմում եղավ. և սա եպիսկոպոսության նշան է։
Երկրորդն Անտիոքն է, որում էր Մատթեոս ավետարանիչը։
Սրա առջևից ձողով խաչ են տանում, որ ցույց է տալիս, թե խաչված Քրիստոսին նախ Անտիոքում քարոզեցին։
Երրորդը Կոստանդնուպոլիսն է, որում էր Հովհաննեսը՝ Եփեսոսից. իսկ կայսրության համար այնտեղ եղավ ավագությունը։
Սրա պատրիարքի առջևից տանում են երեք մեծ վառված մոմ ափխոսկ. որ ցույց է տալիս, թե Երրորդությունը, մեկ Աստվածությունը և բնությունը այս վիճակում քարոզեցին և հաստատեցին սուրբ հայրերը սուրբ ժողովներում՝ Նիկիայում, Կոստանդնուպոլսում և Եփեսոսում։
Չորրորդը Ալեքսանդրիան է, ուր էր Մարկոս ավետարանիչը. որտեղ հետո մեծ վարդապետ Աթանասը արիական ջանքով հալածեց հերձվածողներին։
Սրա առջևից միայն գավազան են տանում, որովհետև գավազանը վարդապետի աստիճան է։
Հայոց կաթողիկոսը եղավ Հռոմի սուրբ հայրապետ Սեղբեստրոսի և Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Մետրոփանոսի հրամանով, և մյուս երեք պատրիարքների կամքով։
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը Թադեոս առաքյալի աթոռին (կարգվեց) ամենայն Հայոց կաթողիկոս։
Սրա առջևից ձողով խաչ և գավազան են տանում. (որ ցույց է տալիս), թե եպիսկոպոսապետ և վարդապետ է։
Սուրբ Գրիգորի հրամանով եղավ Մծբինի հայրապետ սուրբ Հակոբը՝ Ասորիների պատրիարքը. որովհետև հայրապետի անունով Հակոբիկներ են կոչվում։
Որին չորս պատրիարքները և Հռոմի պապը չեն ընդունում, միայն Հայերը։
Որին Հույները սուրբ Հակոբի մականունով Հակոբ Պանծալոս են ասում։
Բայց իմացե՛ք, եղբայրներ, որ երբ հայրապետները կամենում են ժողով անել հավատքի կամ մի ուրիշ բանի համար, եթե Երուսաղեմի եպիսկոպոսը չլինի՝ այդ ժողովն ընդունված չէ։
Որովհետև նա ունի սուրբ ծննդյան, խաչելության և հարության տնօրինությունը. և նրանով է ամեն ինչ հաստատվում։
Եթե նույնիսկ ինքը միայնակ մնա, կարող է տիեզերական ժողով անել առանց մյուս պատրիարքների և պապի. և չեն կարող հակառակվել, որովհետև բոլոր ժողովներում Երուսաղեմի եպիսկոպոսին բարձր են նստեցնում։
Հայոց արքա Գագիկի մահից հետո արևելքից եկան մեծազարմ իշխանի որդիները՝ պարոն Ռուբենը և պարոն Կոստանդինը, և Աստծու օգնությամբ Մուսուլմաններից և մի մասն էլ Հոռոմներից (առան) այս Կիլիկիա աշխարհի մեծ մասը, որի առաջին բերդը Վահկան էր, Հայոց 527 թվականին։
Հայոց պարոնների և թագավորների անուններն են։
Պարոն Կոստանդին՝ տասնչորս տարի։
Պարոն Թորոս՝ նրա որդին, քսանինը տարի։
Պարոն Լևոն՝ նրա եղբայրը՝ տասը տարի։
Սրանից հետո Պերփիրոժեն կայսրը եկավ, առավ այս աշխարհը, և Ահմեդ մելիքը նրա հետ. և երեք տարի խլված մնաց, մինչև որ եկավ պարոն Թորոսը՝ պարոն Լևոնի որդին, և առավ Վահկան։
Պարոն Թորոս՝ Լևոնի որդին, քսանվեց տարի։
Պարոն Ռուբեն՝ Թորոսի որդին, մեկ տարի։
Պարոն Մլեհ՝ Թորոսի եղբայրը, յոթ տարի։
Պարոն Ռուբեն՝ Ստեփանեի որդին, տասներկու տարի։
Լևոն թագավոր՝ Ստեփանեի որդին, քսաներկու տարի։
Ֆիլիպ թագավոր՝ չորս տարի։
Հեթում թագավոր՝ քառասունհինգ տարի։
Լևոն թագավոր՝ տասնինը տարի։
Պարոն Հեթում՝ ութ տարի։
Սմբատ թագավոր՝ երկու տարի։
Պարոն Կոստանդին՝ մեկ տարի։
Չորս տարվա միջոց մինչև Լևոն թագավորը։
Լևոն թագավոր՝ երեք տարի։
Օշին թագավոր՝ տասներեք տարի։
Լևոն թագավոր. թող Աստված պահի սրան բարի հարյուր տարի։
Հայոց սպարապետներն են Լևոն թագավորից մինչև այժմ։
Պարոն Պաղտին։
Պարոն Ապլղարիպ՝ Կուռտաֆի տերը։
Կոստանդին՝ ավագ պարոնը։
Պարոն Սմբատ գունդստապլ՝ Պապառոնի տերը։
Պարոն Լևոն՝ նրա որդին։
Պարոն Օշին Սինիջալը։
Պարոն Հեթում՝ Կոռիկոսի տերը։
Պարոն Կոստանդին՝ նրա որդին, Լամբրոնի տերը։
Պարոն Ճուան՝ Սրոյի տիրոջ որդին։
Մարաջախտներն են։
Պարոն Վասիլ՝ Վանեռի տերը։
Պարոն Օշին Լամբրոնացի՝ Մառնիշի տերը։
Պարոն Հեթում՝ նրա որդին։
Պարոն Թորոս՝ Սմանայլի տերը։
Պարոն Սմբատ՝ Պինակի տերը։
Պարոն Պաղտին Նաղրցի։
Հռոմի կայսրերն են։
Հուլիոս թագավորը շինեց Հռոմը, որ Ալեքսանդր Մակեդոնացու մոր հայրն էր. և 80 տարի անց կայսրությունը մտավ Հռոմ։
Կայսրերի անունները։
Գայիոս՝ 3 տարի։
Օգոստոս՝ 56 ու կես տարի։
Տիբերիոս՝ 23 տարի։
Գայիոս՝ 3 տարի։
Կլավդիոս՝ 13 տարի։
Ներոն՝ 13 տարի։
Վեսպասիանոս՝ 10 տարի։
Տիտոս՝ 5 տարի։
Դոմետիանոս՝ 15 տարի։
Ներվա՝ 3 տարի։
Տրայանոս՝ 19 տարի։
Ադրիանոս՝ 21 տարի։
Տիտոս՝ 25 տարի։
Մարկոս՝ 19 տարի։
Կոմոդոս՝ 13 տարի։
Եղիոս՝ 1 տարի։
Սևերոս՝ 18 տարի։
Անտոնինոս՝ 4 տարի։
Մակրինոս՝ 19 տարի։
Ալեքսանդրոս՝ 16 տարի։
Մաքսիմինոս՝ 4 տարի։
Գորդիանոս՝ 6 տարի։
Փիլիպպոս՝ 1 տարի։
Դեկիոս՝ 2 տարի։
Գաղոս՝ 2 տարի։
Վալերիանոս՝ 15 տարի։
Կլավդիոս՝ 1 տարի։
Ավրելիանոս՝ 5 տարի։
Պրոբոս՝ 6 տարի։
Կարոս՝ 2 տարի։
Դիոկղետիանոս՝ 20 տարի։
Կոստանդիանոս՝ 34 տարի։
Կոստաս՝ 35 տարի։
Հուլիանոս՝ 1 տարի։
Հովիանոս՝ 6 ամիս։
Վաղես՝ 13 տարի։
Գրատիանոս՝ 15 տարի։
Թեոդոս՝ 16 տարի։
Արկադիոս՝ 32 տարի։
Թեոդոս՝ 37 տարի։
Մարկիանոս՝ 15 տարի։
Զենոն՝ 16 տարի։
Անաստաս՝ 27 տարի։
Հուստինոս՝ 9 տարի։
Հուստինոս՝ 39 տարի։
Տիբերիոս՝ 8 տարի։
Մորիկ՝ 23 տարի։
Փոկաս՝ 8 տարի։
Հերակլ՝ 31 տարի։
Կոստանդին՝ 4 ամիս։
Կոստանդին՝ 10 տարի։
Հուստինիանոս՝ 5 տարի։
Հուստինիանոս՝ 10 տարի։
Կոստանդին՝ 20 տարի։
Նիկեփոր՝ 30 տարի։
Արիստոփոր՝ 17 տարի։
Լևոն՝ 6 տարի։
Կոստանդին՝ 5 տարի։
Տիբերիոս՝ 10 տարի։
Թեոփիլոս՝ 30 տարի։
Միքայել՝ 20 տարի։
Լևոն՝ 28 տարի։
Ալեքս՝ 1 տարի։
Կոստանդին՝ 13 տարի։
Ռոմանոս՝ 4 տարի։
Նիկեփոր՝ 7 տարի։
Հովհաննես Չմշկիկ՝ 5 տարի։
Վասիլ հաղթողը՝ 49 տարի։
Կոստանդին՝ 4 տարի։
Ռոմանոս՝ 3 տարի։
Միքայել՝ 11 տարի։
Կեսարոս՝ 5 ամիս։
Մոնոմախ՝ 13 տարի։
Թեոդորա՝ 2 տարի։
Ծերունի Միքայել՝ 6 ամիս։
Կոմնենոս՝ 1 տարի։
Դուկիծ՝ 8 տարի։
Դիոժեն՝ 4 տարի։
Միքայել՝ 7 տարի։
Վոտոնիատ՝ 1 տարի։
Մելեսիանոս՝ 6 տարի։
Ալեքս՝ 36 տարի։
Կալոժան՝ 18 տարի։
Պերփիրոժեն՝ 8 տարի։
Կիր Մանուել՝ 42 տարի։
Անդրոնիկե՝ 30 տարի։
Անգելոս՝ 40 տարի։
Լասկարիս՝ 21 տարի։
Պալեոլոգոսը թագավոր նստեց 716 թվականին։
Անդրոնիկեն՝ սրա թոռը, Կիր Ալեքսի որդին, բռնությամբ տիրեց թագավորությանը. և իր մեծ հորը՝ Անդրոնիկեին, բանտ դրեց։
Սա եղավ Հայոց 776 թվականին։
Կոստանդնուպոլսի պատրիարքներն են՝ այն ժամանակից, երբ Կոստանդիանոսը հավատաց, մինչև չորրորդ ժողովը։
Մետրոփանես։
Ալեքսանդրոս։
Սուրբ Պողոս Խոստովանող։
Մակեդոն։
Եվդոքսիոս։
Դիմոփիլիոս։
Նեկտարիոս։
Սուրբ Հովհան Ոսկեբերան։
Ատտիկոս։
Սիսիս։
Նեստոր։
Մաքսիմիանոս։
Պրոկղ։
Փլաբիանոս։
Անատոլիս։
Սուրբ Գերմանոս։
Հռոմի շինությունից մինչև մեծն Կոստանդիանոս՝ 514 տարի։
Եվ Կոստանդիանոս թագավորից մինչև Հայոց 779 թվականը 1033 տարի է. որ ընդամենը Հռոմի շինությունից մինչև 779 թվականը 1547 տարի է։
Քաղկեդոնի ժողովից մինչև 779 թվականը՝ 860 տարի։
Հայոց 63 թվականին ելավ Մահմեդը և մոլորեցրեց Մուսուլմաններին։
Այդ ժամանակ կայսրը Հերակլն էր, և կաթողիկոսը՝ Տեր Սահակը, որ Խառանում մեռավ։
Ադամից մինչև Քրիստոսի ծնունդը՝ 5500 տարի։
Քրիստոսի ծնունդից մինչև 779 թվականը՝ 1331 տարի. ընդամենը Ադամից մինչև 779 թվականը՝ 6837 տարի։
Ադամից մինչև Հայոց թվականը 6059 տարի է։
779 թվականից ընդամենը 6838 տարի։
Քրիստոսի ծնունդից մինչև Հայոց թվականը 552 տարի է։
772 թվականին Տեր Կոստանդին կաթողիկոսը գնաց Եգիպտոսի սուլթանի մոտ. և սեր ու խաղաղություն հաստատեց. և մեծ պատվով վերադարձավ. և (սուլթանը) կաթողիկոսին տվեց երեք ձիավոր, որ այնտեղ գերի էին, և ուրիշ գերիներ էլ փոքրերից, և վերադարձավ Սիս։
775 թվականին, մայիսի 2-ին, հինգշաբթի, լուսադեմին մի երիտասարդ կար, որ յոթ տարի էր, ինչ երկու աչքով կույր էր. գնաց ընկավ Կույս Աստվածածնի առջև. և լալիս էր, որ բժշկվի։
Այն ժամանակ առավոտյան Աստվածածինը հայտնապես երևաց և կանչում էր նրան ու ասում. «Գրիգո՛ր, Գրիգո՛ր, ինչո՞ւ ես լալիս. երբ դու կուրացար՝ ինչո՞ւ չեկար ինձ մոտ, որ քեզ բժշկեի»։
Եվ նա ասում է. «չգիտեի քո հարկի մասին»։
Եվ սուրբ Կույսը ձեռքը դրեց և ճեղքեց կոպերը. նոր պտուղ շինեց. և վերցնելով մի փոքր չիչ և դեղղիր՝ դեղղիրը անցկացրեց աչքերի մեջ։
Եվ անմիջապես բժշկվեց և հայտնապես տեսավ սուրբ Կույսին՝ ծիրանի զգեստով, և նրա առջև երկու հրեշտակի։
Եվ ոմանք, որ նրան առաջ թխաչյա էին տեսել, և այժմ խաժաչյա էր դարձել, և քաղաքի և գավառի բոլոր բնակիչները տեսան և գոհություն տվեցին հավիտյան օրհնյալ Աստծուն. ամեն։