Նախագիր nxGir

Read in the reader, with word lookup

Գրիգոր Լուսաւորիչ, Յաճախապատում ճառք · 1/3

Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի ասացեալ Ճառս յաճախապատումս եւ լուսաւոր վարդապետութիւնս յաղագս աւգտի լսողաց

ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ԱՍԱՑԵԱԼ ՃԱՌՍ ՅԱՃԱԽԱՊԱՏՈՒՄՍ ԵՒ ԼՈՒՍԱՒՈՐ ՎԱՐԴԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆՍ

ՅԱՂԱԳՍ ԱՒԳՏԻ ԼՍՈՂԱՑ

Գրիգոր Լուսաւորչի Յաճախապատում ճառերը վերահրատարակւում են՝ ըստ վենետիկեան հրատարակութեան (տե՛ս Սրբոյ հօրն մերոյ Գրիգորի Լուսաւորչի յաճախապատում ճառք եւ աղօթք, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1954):

Ա. Յաղագս Ամենասուրբ Երրորդութեան

Ա

ՅԱՂԱԳՍ ԱՄԵՆԱՍՈՒՐԲ ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԵԱՆ

1 Մի է բնութիւն եւ գոյութիւն Ամենասուրբ Երրորդութեանն, եւ իւր է ինքնութիւնն եւ ոչ յայլմէ գոյութենէն։ 2 Զանսկզբանցն ունի զպատճառսն Հայր զՈրդւոյ եւ զՀոգւոյ։ 3 Իսկութիւն անծին եւ Էութիւն անսկիզբն, մշտնջենաւորութիւն անսահման եւ ճշմարտութիւն անփոփոխելի, կեանք եւ կեցուցիչ ամենայն կենդանեաց։ 4 Հայր է Որդւոյ, եւ բղխումն Հոգւոյ. Աստուած է եւ արարիչ արարածոց երեւելեաց եւ աներեւութից։ 5 Պատճառ ասի ծննդեամբ Որդւոյ, եւ բղխումն Հոգւոյն Սրբոյ։ 6 Իսկ ինքն անծին զԷն անսկիզբն ծնեալ. Մշտնջենաւորին անսահմանի զՃշմարտութիւնն անփոփոխ ծնեալ. Կենացն կենարարաց զԿեանսն կենսատու ծնեալ. Լուսոյն կենդանեաց զկենդանի Լոյսն ծնեալ. Բարւոյն զԲարերարն ծնեալ. Արարիչն զԱրարիչն ծնեալ ամենայն արարածոց երեւելեաց եւ աներեւութից։ 7 Երկնից հաստիչ եւ երկնային զաւրութեանցն, երկրի եւ որ ի սմա են արարածք։ 8 Լի է եւ կատարեալ, եւ զամենայն յամենայնի լնու, ինքն ոչ թերանայ. Որ ո՛չ նորոգի եւ ո՛չ հնանայ, ո՛չ լնու եւ ո՛չ պակասէ. որ նոյն կայ միշտ ի լիութեան իւրում եւ յանբաւութեան։ 9 Եւ չիք ուստեք եկամուտ կամ յաւելուած յանբաւ եւ յանհաս եւ յանսահման եւ յամենակատար բնութիւնն։ 10 Որում ոչ հասու լինին միտք. նա եւ ոչ հրեշտակաց իմանի, թէպէտ եւ երագունք են որպէս զմիտս մարդկան. այլ ուր ակնարկեն կամք Արարչին, յայնոսիկ սպասաւորութիւնս առնեն յերկնաւորս եւ յերկրաւորս։ 11 Զի որպէս երկինք եւ ամենայն զարդք նոցա հաստատեալ կան Բանիւ Աստուծոյ, եւ Հոգւով` ամենայն զաւրութիւնք, նոյնպէս եւ երկիր` լերամբք եւ դաշտովք, ծովովք եւ գետովք եւ աղբերբք եւ անտառախիտ ծառովք։

12 Եւ չիք այլ Արարիչ, բայց միայն Սուրբ Երրորդութիւնն, ամենազաւր Տէրութիւնն, յստակ եւ պարզ ամենակալ Զաւրութիւնն. որ ասաց եւ եղեն, հրամայեաց եւ հաստատեցան։ 13 Որ նստի յերկինս երկնից եւ խնամէ զարարածս ամենայն. որ կանուխ գիտութեամբն եւ անբաւ իմաստութեամբն մատակարարէ զերկնաւորս եւ զերկրաւորս. եւ ամենեցուն կեանք է եւ կեցուցիչ, եւ յամենայնի անբաւ է եւ անհաս եւ անճառ։ 14 Սէր է` կենդանի երանութեամբք լցեալ. լոյս անմատոյց, ահեղ եւ զարմանալի։ 15 Գիտութիւն եւ իմաստութիւն ի նմանէ են ստուգեալ. կենդանի եւ կենդանարար, ողորմած եւ բարերար շնորհաւք, երկայնամիտ է եւ դարմանիչ։ 16 Ինքն սրբութիւն սրբոց մերձեցելոց ի նա սրբութեամբ եւ արդարութեամբ, լուսաւորիչ բանական բնութեանս միշտ. եւ ամենայնիւ ճշմարտութիւն է` յանդիմանելովն զմեզ եւ խրատելովն զմեղուցեալսն, զի ապրեսցին ի բարկութենէն, որ գալոցն է ի վերայ ամբարշտաց։ 17 Այլ եւ խոստմամբք բարեաց յորդորէ, զի արժանաւորք լիցուք պսակաց եւ փառացն յաւիտենից ամենաշահութեանցն։ 18 Զի նաւահանգիստ է հանգստարար ճգնաւորաց ի խնամս սուրբ սիրոյ իւրոյ, որ յանճառ երանութիւնսն վայելեցուցանէ զառաքինացեալսն հոգւով։ 19 Զի մեծութիւնք անքննինք են, անսկիզբն Էութիւնն, ի վեր քան զիմանալիս յանսահմանութեանն եւ յանբաւութեանն. եւ խնամովք տեսչութեամբ լնու զամենայն արարածս։ 20 Որ գիտէ զխորհուրդս սրտից, եւ քննէ զերիկամունս, եւ առաջնորդէ աւրինաւք Հոգւոյն կենդանարար անմահից յանմոռաց ուրախութիւնս, յանդադար խնդութիւնսն, յանճառ եւ յանպատում բարութիւնսն` ժառանգելով զարքայութիւնն Աստուծոյ։

21 Արդ, այս ամենայն արհեստք ինքնաբոյսք անսահմանելի Մշտնջենաւորին` դարմանիչք են յարարածս ըստ բարերարութեան արարչութեան իւրոյ, զի կեցուցիչ է ի խնամս իւր, որ անբաւ եւ անքննին է։ 22 Որում ոչ բաւէ իմաստութիւն հոգեւորացն հասու լինել Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, այլ ի գործոց իւրոց եւ յերախտեաց իմանի եւ ճանաչի անմարմնոց եւ մարմնաւորաց մի Աստուածութիւնն ամենազաւր Տէրութիւնն։ 23 Զի որպէս արեւ եւ լոյս եւ ջեր` միոյ արեգական ասի եւ ոչ այլոց, եւ որպէս աղբեւր եւ ջուր եւ գետ ի միոյ ի բնութենէ լսին, սոյնպէս եւ միտք եւ բան եւ հոգի իմանի ի մարդում, նոյնպէս եւ աստ միոյ բնութեանն եւ Աստուածութեանն է իմանալ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ։ 24 Զի ոչ է արեգակն առանց լուսոյ եւ ջերմութեան, եւ ոչ աղբեւր առանց ջրոյ եւ բղխման, եւ ոչ միտք առանց բանի եւ հոգւոյ։ 24 Այսպէս եւ ոչ էր Հայր առանց Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ։

Բ. Նորին Սրբոյն Գրիգորի Հայոց Լուսաւորչի ճառեալ ճառս յաճախապատումս ի Սուրբ Երրորդութեանն առանձնաւորութիւնսն

Բ

ՆՈՐԻՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ՃԱՌԵԱԼ ՃԱՌՍ ՅԱՃԱԽԱՊԱՏՈՒՄՍ Ի ՍՈՒՐԲ ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԵԱՆՆ ԱՌԱՆՁՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆՍՆ

1 Կատարեալ է Հայր անձամբ եւ զաւրութեամբ, գիտութեամբ եւ իմաստութեամբ, արարչութեամբ եւ բարերարութեամբ, եւ զամենայն իւր անծին իսկութիւնն ունի։ 2 Կատարեալ է Որդի անձամբ եւ զաւրութեամբ, գիտութեամբ եւ իմաստութեամբ, արարչութեամբ եւ բարերարութեամբ, որ եւ զամենայն անսկիզբն էութիւնն ունի։ 3 Կատարեալ է եւ Սուրբ Հոգին անձամբ եւ զաւրութեամբ, գիտութեամբ եւ իմաստութեամբ, արարչութեամբ եւ բարերարութեամբ, եւ զամենայն անսկիզբն էութիւն ունի։ 4 Մի է բնութիւն Աստուածութեանն եւ անփոփոխ Իսկութեանն, մի արարչութիւն եւ մի բարերարութիւն, մի տէրութիւն եւ մի զաւրութիւն. եւ չիք ուստեք եկամուտ եւ յաւելուած փառաց յանսկիզբն Երրորդութիւնն։ 5 Զի նա է աղբիւր ամենայն բարեաց, եւ ի նմանէ բաշխին ամենայն պարգեւք արարչութեան յարարածս ամենայն։ 6 Որ յաւրինէ եւ դարմանէ եւ սնուցանէ բարերարութեամբն իւրով զերեւելիս եւ զաներեւոյթսն Հոգւով եւ ճշմարիտ վարդապետութեամբ, եւ առաջնորդէ յիւր արքայութիւնն եւ ի փառսն, որք հաւատան ի նա եւ կատարեսցեն զսրբութիւնս ահիւն Աստուծոյ ի սուրբ սրտէ եւ յանկեղծաւոր հաւատոց, որպէս եւ գրեալ է։

7 Այսպէս ընկալաք զհաւատոցն բան. եւ դուք այսպէ՛ս հաւատացէք յԱմենասուրբ Երրորդութիւնն, յարարիչն Աստուած եւ ի հաստիչն Տէր եւ ի կենսատու շնորհն։ 8 Որ կենդանարար լուսովն եւ սուրբ սիրովն ժառանգորդս առնէ իւր անճառ արքայութեանն, եւ լինի յորդորիչ յիշումն խոստացեալ անպատումն պարգեւացն, որ կայ եւ պահի յուսացելոցն ի նա հաւատով եւ սիրով։ 9 Վասն զի սէր արարչութեանն ստիպեաց Արարչին առնել զարարածս ամենայն, որ երեւին եւ որ ոչն երեւին. ոչ ի պէտս իւրոյ Աստուածութեանն արարեալ, այլ զի երեւեսցին նորա փառքն, որ արարածովքս իմացեալ տեսանիւր անմարմնոց եւ մարմնաւորաց։ 10 Որպէս ոչ առնու ինչ ի կենդանեաց, այլ տայ նոցա զկենդանութիւնս, որպէս ոչ լոյս յաչաց` այլ ի լուսոյ լուսաւորի եւ տեսանէ զինքն, այսպէս եւ Տէր կեցուցանէ եւ լուսաւորէ զարարածս իւր` զմտաւորս եւ զբանաւորս. եւ բաժանէ ի նոսա շնորհս որպէս եւ կամի։ 11 Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ Աստուած նոյն է` որ յաջողէ զամենայն յամենայնի ։ 12 Եւ տուեալ պատիւ հրեշտակաց եւ մարդկան` իշխանական կամս, զի փառաւորեսցեն զբարեգործն Աստուած, որ յոչընչէ ի լինելութիւն էած, եւ զհանգամանս բարեպաշտութեանն ուսոյց Գրովք Սրբովք, զի կարասցեն խոյս տալ ի չարէն եւ առնել զբարին, եւ դարձեալ նորոգել փառաց ի փառս։

13 Յայսոսիկ երեւի Աստուծոյ սէրն ի մեզ, զի վասն մեր արար զերկինս եւ զերկիր եւ որ ի նոսա արարածք են. եւ այսու խնամով ցուցեալ զբարերարութիւն սիրոյ իւրոյ։ 14 Սոյնպէս եւ արարածք ճշմարտեալ սիրով մերձեսցին առ Աստուած հաւատով եւ յուսով եւ պատուիրանապահութեամբ. եւ լինի պարգեւատու։ 15 Զի յամենայնի գոհանալով զբարերարութեան խնամոց, եւ խոստովանողք եւ դաւանողք առ ճշմարտութիւնն լիցուք, եւ կացցուք ի հնազանդութեան հանդիսիցին` որ առ հաճոյս Տէրութեանն իցէ. ի նեղութեան եւ յանդորրու անքակ մնալ ի սէրն, որ առ Աստուած է` ամենայն սրբութեամբ, հոգւով եւ մարմնով ասեմ միշտ։ 16 Եւ ոչ զանուն Արարչին` արարածոց կոչել, եւ ոչ զճշմարտութիւնն մոլորեցուցանել ի սուտս։ 17 Այլ առողջ, անբիծ անարատ երախտեաւք սիրոյն կալ ի մտերմութեան միշտ։ 18 Եւ այս ամենայն յաւրինուածք իրաւանց եւ արդարութեան կայ եւ մնայ Արարչին առ արարածս միշտ։

19 Վասն այսորիկ լռեսցուք ի դատարկ եւ ի վայրապար քննութենէ, եւ զհետ երթիցուք խրատուց Գրոց Սրբոց Հնոց եւ Նորոցս։ 20 Եւ չիք այլ ոք, որ պատմէ զիրաւունս, զի Նովաւ կեամք եւ շարժիմք եւ եմք ։ 21 Նմա լուիցուք եւ ի նա յուսասցուք, որ փրկեաց զմեզ յամենայն վտանգից, եւ փոխէ յերկնից արքայութիւնն։ 22 Արդ, եկա՛յք, որդեա՛կք իմ, եւ լուարո՛ւք ինձ, եւ զերկիւղ Տեառն ուսուցից ձեզ, ասէ ի սաղմոսերգութիւնն, որ կոչէ զամենայն ի հնազանդութիւն հոգեւոր աւրինացն։ 23 Եւ զի Որ պահէ զպատուիրանս իմ, ասէ Տէրն, նա է որ սիրէն զիս. եւ որ սիրէն զիս, սիրեսցի ի Հաւրէ իմմէ, եւ առ նա եկեսցուք եւ աւթեվանս առ նմա արասցուք ։ 24 Որպիսի՛ անճառ սիրով պատուեալք եղաք։

25 Արդ, մի՛ խոտան գտցուք յԱստուծոյ, զի մի՛ անկցուք յերանելի կենացն, զոր խոստացաւ սրբոցն։ 26 Զի արդարք ժառանգեսցեն զբարիսն, եւ մեղաւորք կրեն զպատիժսն։ 27 Որք Հոգւովն Աստուծոյ, ասէ, վարին, նոքա են որդիք Աստուծոյ. իսկ որ ըստ մարմնոյ կեան, հաճոյ Աստուծոյ ոչ կարեն լինել ։ 28 Զի հոգեւոր վարուք այսու կենաւք վայելեսցուք յամենայն բարութիւնսն յերկնաւորս։ 29 Որքան է մեծութիւն աննման եւ անհամեմատ եւ անկշիռ այնր անվախճան կենացն, զի անպատում է` ի Հոգւոյն Սրբոյ ի սիրոյ Արարչին պատրաստեալ, որ ո՛չ լսի եւ ո՛չ իմանի, զոր տայ սիրողացն զՆա. զի նորա կենարար սիրովն վայելեսցեն ի բարութիւնսն, որ ի վեր է քան զամենայն միտս եւ զխորհուրդս եւ քան զզաւրաց երկնաւորաց, զի հանգուցանէ յանմահ կարգս։ 30 Որոյ եւ ընտրութիւնք լինին յաւթեւանսն ըստ արժանաւորութեանն անքննին վայելչութիւն։

31 Զի որպէս հոգիք մտաւորք կենդանի են եւ անմահք, եւ չունին զպայման հասակին եւ զսահմանս գնացից, զի թէպէտ եւ քան զերկինս ի վեր բարձրանան եւ քան զծով անդր ելանեն յիշատակաւք գիտութեան իմաստութեան, որ յառաջնորդութենէ Գրոց Սրբոց, այլ որպէս յական թաւթափել անդրէն ամփոփին ի կայանս մարմնոյն կենաց, այսպէս եւ մարմինք ի յարութիւնն անդր` փոփոխին յանճառ եւ յանպատում կեանսն, ի բիւրակերպեան ճառագայթսն եւ ի կենդանի լոյսն եւ ի փառսն. լուցանին հրով Հոգւոյն յանշիջանելի լոյսն։ 32 Եւ որպէս անարգ եւ տխուր է տեսիլ մարմնոյս քան զհոգւոց կենդանեացն զանմահից, այսպէս ամենայն նշոյլք եւ ճառագայթք ամենայն երեւելի արարածոցս է լուսաւորացս, որ շիջանելոց է, զի ո՛չ համեմատի եւ ո՛չ մնայ այլ կենդանի եւ անանց ճառագայթս Արեգականն արդարութեան փառաց, զոր զգենլոց են սուրբք յանմահական կեանսն հասարակ հոգւոց եւ մարմնոց. որպէս զգեցեալ ոք զարեգականն զլոյսն բաւականայ տեսանել յարեւելից յարեւմուտս, որ շիջանելի լոյս է ըստ բանին Տեառն. Արեգակն եւ լուսին խաւարեսցին, ասէ, եւ աստեղք ծածկեսցին, եւ արդարք փայլեսցեն իբրեւ զարեգակն յարքայութեան Աստուծոյ ։ 33 Զի յորժամ Քրիստոս յայտնեսցի` կեանքն ձեր, ասէ առաքեալ, յայնժամ եւ դուք ընդ նմա յայտնեսջիք փառաւք ` լուցեալք աստուածային հրովն ի լոյսն անշիջանելի եւ սուրբ։ 34 Եւ յորժամ իւրով լուսովն անշիջանելեաւն զգենուցու զլոյսն արեգականն արդարութեանն եւ վայելէ ի պայծառութիւն սրբոցն, կայ մնայ միշտ կենդանի եւ լուսաւորեալ։ 35 Ի սուրբ սիրոյն երանաւետեալք եւ փառաւք փառաւորեալ ի չափս եւ յանչափս կատարմանն Քրիստոսի, զի ոչ կարէ ասել ոք զայս. զի եղիցի Աստուած ամենայն յամենայնի ։ 36 Լի է բարեաւք անմահիւք ըստ բանին Տեառն, որ խնդրէ ի Հաւրէ. Զի որպէս դու եւ ես մի եմք, այսպէս հաւատացեալք եւ սուրբք ի մեզ իցեն ։ 37 Զի այսպէս սիրեաց Աստուած զմարդիկ, որ եւ զԱստուածութեանն զպատիւ եւ զփառս շնորհեաց մեզ։ 38 Արար Աստուած զաշխարհս զայս վասն մարդկան ի ծնունդ եւ ի սնունդ եւ ի կեանս իրաւանց եւ արդարութեան. եւ առաքինութեան հանդիսիւք, պատուիրանապահութեամբ զայն զանմահ եւ զանուշակ զաստուածեղէն փառսն շնորհէ` փոփոխելով յանանց բարիսն եւ յանսպառ ուրախութիւնսն։

39 Եւ զայս, զոր ասացաք, սուղ ինչ ի բիւրաւորացն բարեացն։ 40 Որպէս տղայք յորովայնի մարցն ոչ գիտեն յորպիսի հասակս փոփոխելոց են եւ տեսանել զարարածս Աստուծոյ եւ վայելել, սոյնպէս եւ ոչ մեզ է իմանալ։ 41 Այլ ըստ բանի առաքելոյն, որ ասէ. Փոքր ի շատէ գիտեմք եւ փոքր ի շատէ մարգարէանամք. այլ յորժամ եկեսցէ կատարումն, փոքրիշատէս խափանեսցի ։ 42 Զի առաւելեալ է յամենայնի եւ անճառ, եւ ոչ անմարմնոց է իմանալի, թող թէ մարմնաւորացս զմտաւ ածել եւ ասել ոք կարասցէ։ 43 Զի որպէս խաւար ի լուսոյ փախչի, այսպէս եւ երկրաւորքս յերկնաւորացն եւ յանմահից կենացն։ 44 Վասն այսր բարութեանց զամենայն բարութեանն ջանս ի մեզ ունելով եւ կալ մնալ ի մշակութեան հաճոյիցն Աստուծոյ, որ աւետեաւք բարեաց լիացեալ է։ 45 Եւ փախիցուք յաղտեղի եւ ի գարշ ցանկութեանց եւ ի չարեաց, որ վշտագին սպառնալեաւք է պատուհասն, եւ զհետ երթիցուք հանդիսի վերնոցն մաքուր վարուք։ 46 Լինել երախտաւոր եղբարց սիրով յամենայն ի պէտս կենաց. մշակել զբարի զաւանդս ի փրկանս հոգւոց եւ մարմնոց, զի հրաւիրեալք եւ կոչեցեալք իցեմք յորդէգրութեանն շնորհս։ 47 Զի բարիս տնկեալ ի մեզ Աստուծոյ, այլ եւ զիշխանական կամս, եթէ կամեսցուք միշտ զբարին առնել։ 48 Զի հոգեւոր աւրէնքն հաստատեսցի ի սիրտս մեր, յոյս, սէր, հաւատ, այլովքն հանդերձ յանձնիշխանական կամս հրեշտակաց եւ մարդկան։ 49 Որպէս զի ժառանգորդք լիցուք փառաւորեալ կենացն, եւ պատուեալ յԱրարչէն երանութեամբքն, որ անճառելին է։

50 Եւ ետ անձնիշխան արարածոցս երկուս դաստիարակս որպէս որդւոյ, զսպառնալիս եւ զաւետիս. երկնչել ի սպառնալեացն եւ փախչել ի վնասակարացն, եւ ցանկալ աւետաւոր բարեացն եւ երթալ զհետ արդարութեան։ 51 Ի ձեռն ճշմարիտ Սուրբ Գրոց խրատուց իրաւանց եւ իշխանութեանն հնազանդել յաղագս բարեձեւութեանն։ 52 Զի վասն այսորիկ ետ զմարգարէս եւ զառաքեալսն, զհայրապետսն, վարդապետս եւ ուսուցիչս, զի տեղեակ եւ հմուտ եւ հասու առնիցեն բարի կամացն Աստուծոյ զմեզ, որ զամենայն մարդ կամի` զի կեցցեն եւ ի գիտութիւն ճշմարտութեան եկեսցեն, եւ երախտաւոր լեալ գործովք արդարութեան Հաւրն երկնաւորի եւ Որդւոյն միածնի եւ Հոգւոյն Սրբոյ, որ տայ զկենդանութիւն արարածոց իւրոց գործակից լինել նոցա բարերար կամացն Աստուծոյ։ 53 Այսու իրաւամբք եւ արդարութեամբք էած եմոյծ ի ժառանգութիւն Աստուածութեանն իւրոյ ըստ առաքելոյ բանին. Ժառանգք Աստուծոյ եւ ժառանգակիցք Քրիստոսի, ասէ։ 54 Եթէ նմանակիցս Քրիստոսի լիցուք, եւ փառացն կցորդ։ 55 Ապա մի՛ հեղգասցուք ի կեանս մեր, այլ ուշ եդեալ ի կէտ կոչմանն անվեհեր փութով ուսուցանել եւ առնել զկամս նորա, զի մեծ կոչեսցի յարքայութեանն Աստուծոյ։

AAA56 Եւ այսու վարդապետեալս, որ արար եւ ուսոյց ընտրելոց իւրոց ի տնաւրէնութեան իւրում, զի հայեցեալք յելս գնացից Փրկչին մերոյ` նմանողք լիցուք։ 57 Եւ մարգարէութեամբ եւ առաքելական քարոզութեամբ եւ հայրապետութեամբքն ծանիցուք զՀայրն ամենակալ եւ զՈրդին համազաւր եւ զՀոգին համագործ։ 58 Եւ ծանիցեն եւ գիտասցեն եւ ընդանեսցին հաճոյից Արարողին ուղղափառ հաւատով. անքակ մնալ ի սիրոյ Արարչին ի նեղութեան եւ յանդորրու. եւ արդարացեալք երախտաւորք կամաւք Բարերարին։ 59 Զվաստակս ճգանցն վկայս առնել առ Աստուած, եւ մտերմութեամբ աւրհնել զՏէր զտուողն ամենայն բարեաց, եւ գոհանալով փառաւորել զՆա։ 60 Այլ եւ Տէր ինքնին զիւր երախտիքն վկայ ունի իւր սիրոյն եւ բարերարութեանցն զընտրեալսն եւ զկատարեալսն, որ ի նոսա զեղուն շնորհքն Աստուծոյ։ 61 Այլ եւ առ երախտացեալսն հոգւով զդարձելոցն յապաշխարութիւն խոստովանութեամբք` ներէ եւ խնամէ եւ բժշկէ ողորմութեամբ, եւ թողու զմեղս ըստ բազում գթութեան իւրոյ։ 62 Իսկ զամբարիշտս եւ զանիրաւս ամբարտաւանեալս չարութեամբ, որոց խաւարեալ են միտք եւ աւտարացեալք ի կենաց սրբոց եւ արդարոց, եւ առ նոսա երկայնամտէ, զի դարձցին ի զղջումն։ 63 Ապա թէ ոչ այսպէս, բարկութիւն եւ սրտմտութիւն կայ եւ մնայ ի վերայ նոցա յամենեցունց Արարչէն ըստ բանի առաքելոյն։

AAA64 Այսպէս են արուեստք կենաց Կենարարին եւ Ստացողինլ, եւ դարմանաւք սիրոյն իւրոյ խնամէ զարարածս երեւելեաւք եւ աներեւութիւքն հանապազ։ 65 Եւ յաւրինէ բարերարութեամբն իւրով ի սնուցանել եւ ի դարմանել պէսպէս շնորհաւք իւրովք գիտութեամբ եւ իմաստութեամբ, զի խելամուտս եւ հնարարուեստս արասցէ պահպանութեան պատուիրանի իւրոյ։ 66 Եւ զաւրութեամբ իւրով կարող եւ հաստատուն պահէ, զի զաւրացեալք ընդդէմ կացցեն հնարից սատանայի, եւ անշարժ եւ հաստատուն կացցեն առ ճշմարտութիւնն սիրով. յորդորել յառաքինութիւնսն լաւութեան եւ ի գործս պիտանութեան, որ ի փառս պսակէ։ 67 Եւ այսպէս վայելեալքս ի բարիսն։ 68 Զի վասն կենդանի աւետեաց երանութեանն առնուն զառ հաւատչեայն ճշմարիտ հաւատով եւ յուսով` զհանդերձեալսն ճաշակաւք սիրոյն կենդանութեան, որ անբաւն է եւ անքննին, զի Նովաւ ի նորա երանութիւնսն վայելեսցեն, եւ լնուն նորա խնդութեամբն ի նորա ուրախութիւնսն յանճառս։ 69 Զի գթութեամբն իւրով խնամէ ի պէտս հոգւոյ եւ մարմնոյ ըստ մեծի ողորմութեանն իւրոյ։ 70 Զի զաւրացեալք ի շնորհացն եւ յաստուածատուր պարգեւացն յառողջութեան եւ ի խաղաղութեան վայելեսցեն։

AAA71 Եւ այսպէս յերկայնամտութեան առ նորոգումն բարւոյն Աստուծոյ վերաբերեալ, յառաջադէմսն նկրտի յերեւելիս եւ յաներեւոյթս. եւ սրբեալ յաղտոյ ի Սրբոյն Աստուծոյ, ազատանայ եւ լուսաւորի ի փառս տիրական ազատութեամբն, եւ անհպելի լինի թշնամւոյն. Եւ զերծեալ ի մահուանէ մեղաց յուսով յարութեանն լուսաւորեալ կայ մնայ անբիծ եւ սուրբ։ 72 Եւ բարձրանայ խոնարհութեանն փառաւք, որովք ամբարտաւանութիւն կործանի` Տեառն յարգանաւք։ 73 Զի խոնարհք եւ հնազանդք եւ հեզք բարձրանան, եւ ամբարտաւանք եւ խիստք եւ անհաւատք կործանեսցին առաջի ահի Տեառն։ 74 Եւ ճշմարտեալքն ամենայն ուղղութեամբ պսակեսցին եւ փառաւորեսցին յԱրարչէն յարքայութեանն արդարոց։ 75 Զի ամենայն բարբառք աւետեաց զհաւատացեալս եւ զլաւս եւ զառաքինիս ի դրունս ճշմարտութեանն հրաւիրեն ի նորա յարգանսն եւ ի նորա պսակս փառաց վայելեն։ 76 Զի ողորմութեամբ եւ գթութեամբ են խնամք, որք եւ կատարեալ ապաշխարութեամբ զթողութիւն ի միազաւր տէրութենէն առնուն։

Եւ բարբառք ահաւոր սպառնալեացն զամբարիշտս եւ զանառակս եւ զցանկասէրս եւ զանհնազանդս զանարգելսն ի մեղս` հրաւիրեն ի տանջանսն յաւիտենից եւ յանմահ սատակումն եւ ի դժոխս։ 78 Զի արհամարհեցին զգութս եւ զխնամս Արարչին, եւ հեռացեալ աւտարացան ի ստոյգ ապաշխարութենէն, որ սրբէր զնոսա եւ արդարացուցանէր եւ մերձաւորս առնէր կենացն անմահից։ 79 Եւ վասն այսորիկ ընկալցին զամաւթն եւ զանշէջ հուրն, զոր պատրաստեալ է սատանայի եւ դիւաց նորա։

80 Եւ այս ամենայն ի բարերար կամացն Աստուծոյ են կարգեալ ի պէտս եւ ի խնամս։ 81 Սուրբ եւ բարի կողմանն` խոստմունք աւետեացն, որ ի Տեառնէ։ 82 Իսկ չար եւ անհնազանդ կողմանն` զսպառնալիս բարկութեանն եւ սրտմտութեան ի ձեռն հրեշտակի չարի զվրէժս ընկալցին։ 83 Զի թէ կամեցեալք էին, կարող էին զնիւթեալ բարկութիւնն շիջուցանել, եւ ի բաց ջնջել ուղիղ ապաշխարութեամբ ըստ մեծի ողորմութեան Արարչին։ 84 Եւ այսպէս խոստմամբք բարւոյն եւ սպառնալեաւք մատակարարէ առ ի յուղղութիւն, զի զամենեսեան կամի, զի կեցցեն եւ արքայութեանն հասցեն։ 85 Այլ զի որ ընտիրքն իցեն ի մեզ` երեւեսցին, ըստ արդարութեան աւրինացն կենցաղավարեալք։ 86 Զի այն որ բարին է բնութեամբ եւ իսկութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս, յորում չիք եկամուտ առ կատարեալ բարերարութիւնն, այլ կայ մնայ միշտ բարի։

87 Այլ որ ասի զԱստուծոյ ցասումն կամ բարկութիւն կամ սպառնալիք, զաւրինացն զիրաւունսն ասէ, զի զանիրաւսն եւ զանզգամսն ածէ յուղղութիւն սպառնալեաւքն, որ լին է բարկութեամբ։ 88 Զի չիք արատ կամ բիծ առ կատարեալ բարերարութիւնն եւ քաղցրութիւնն. ո՛չ ի նմանէ բուսանի, եւ ո՛չ եկամուտ ուստեք լինի ի նմա չար, զի որ նորայն է, իսկութեամբ բարի է, եւ չիք ի նմա նշխարք չարութեան։ 89 Զի մեղքն մեր ցասուցանեն զԱստուած, եւ նա խրատէ զմեզ պատժովք, եւ ի բարկութեան զողորմութիւն յիշելով. զի խրատեալք` գտցուք զայցելութիւն յԱրարչէն։ 90 Զի արժան է մեզ ատել զմեղս, եւ սիրել զարդարութիւն եւ զսրբութիւն եւ զճշմարտութիւն, որ ուրախ առնէ զԱրարիչն հանդերձ երկնային զաւրաւքն։

91 Եւ այս իսկ է սիրոյ նորա ցոյցք, որ խնդայ ընդ մարդկան ուղղութիւնս եւ իրաւունս, որք դառնան ի չար վարուցն։ 92 Զի ինքն կեանք է եւ կեցուցիչ եւ սէր ամենալից պարգեւաւք իւրովք, զի ոչ ոք կարէ ասել զարժանն զնորա զամենազաւր մեծութենէն. ո՛չ ոք ի բիւրաւոր զաւրացն երկնաւոր բանակացն, եւ ո՛չ ի մարդկանէ, յորոց հաճեցաւ աւրհնութիւն առնուլ եւ երկրպագութիւն։ 93 Զի ամենայն հայհոյութիւնք դիւաց եւ հեթանոսաց եւ ամբարշտաց եւ մեղաւորաց ոչ հպին յանհպելի լոյս Աստուածութեանն։ 94 Եւ ամենայն բանակք բիւրաւորք հրեշտակաց, որ կան յանդադար փառաբանութեան, եւ ընտրեալ ի Տեառնէ յորդւոց մարդկանէ` ոչ կարեն զարժանաւորն աւրհնել զԱստուած։ 95 Զի Աստուածութիւնն ո՛չ յարգի յումեքէ եւ ո՛չ անպատուի, զի ոչ փոխի յիւրմէ անտի փառացն, զի կեանք է եւ լոյս անփոփոխելի, որ ոչ անցանէ։

AAA96 Բայց զարմանալի այս է, զի վասն առաւել սիրոյն իւրոյ Անանունն յանուն գայ, զի ոչ ոք էր ընդ անսկզբանն, որ կոչէր զանուն. այլ ինքն վասն բարերարութեանն իւրոյ եւ բարերար կամաց իւրոց Արարիչ արարածոց անուանի։ 97 Զի Արարիչ եւ Բարերար եւ Լոյս եւ Կեանք ի խնամս արարածոց զանուանս ունի, այլ զիւր անուն ինքն միայն գիտէ։ 98 Զի ի լուսոյ լոյս է անշիջանելի, եւ ի կենդանեաց կեանք, եւ հուր աննիւթ, եւ նիւթական հրոյ արարող։ 99 Այլ որպէս էրն եւ է եւ կայ յաւիտեան, ինքն միայն գիտէ. այլ սիրովն իւրով յայտնեցաւ արարածոց, եւ խնամովք իւրովք ծանուցեալ եղեւ։

AAA100 Այլ եւ զարարածս կոչեաց յիւր բարերարութեանն յաշակերտութիւն զազգ մարդկան. Նախ զառաքեալս, ասէ Պաւղոս, ապա զմարգարէս, ապա զվարդապետս եւ որ զկնի այսորիկ։ 101 Յորս բաժանէ Հոգին Սուրբ զշնորհս ի գործ կոչմանն, որ հրաւիրեացն յարքայութիւնն։ 102 Յայտնեաց զխնամս տեսչութեան իւրոյ սիրոյն, զի լիցուք արդարացեալք ի հաւատոց անտի, որով մտանիցեմք ի փառաւորեալ ժառանգութիւնն Քրիստոսի Աստուծոյ։ 103 Զի այգի իւր անուանեաց զհաւատացեալսս. մշակ` զՀայրն երկնաւոր, այլ եւ զառաքեալսն մշակս, որով սրբին եւ ժողովին ի հնծանսն յաւիտենից ։ 104 Որ յառաջին ժամէն մինչեւ ցվերջին ժամն գործեցին, եւ ըստ յաւժար կամացն զառաջնոցն առին զվարձս ի Գիտողէն։ 105 Զի որ ոչ նմանեցին Աստուծոյ սիրոյն, որ ծագէ զարեգակնն չարեաց եւ բարեաց, այլ խանտացան, ոչ որպէս զորդիս Աստուծոյ առին զվարձս։ 106 Այլ սուրբք ամենայն գործեցին զարդարութիւն եւ զհոգեւոր մշակութիւնն, եւ հասին աւետեացն` որ ի Քրիստոս Յիսուս` ճշմարիտ քարոզութեամբն, որ ի փառս Ամենասուրբ Երրորդութեան։ 107 Եւ լցին զտիեզերս կենաց բանիւն, եւ ջրովն եւ Հոգւովն վերստին նորոգեցին զհաւատացեալս։ 108 Այլ եւ խոստովանութեամբ եւ ապաշխարութեամբ զփրկութիւն քարոզեցին ի ձեռն շնորհաց Որդւոյն Աստուծոյ։

AAA109 Զի Հայր է բնութեամբ միածնի Որդւոյ իւրոյ, եւ ի Կենաց Կեանք եւ ի Լուսոյ Լոյս եւ ի Բարւոյ Բարի։ 110 Այլ եւ մեզ ըստ շնորհի Հայր անուանեալ, եւ Լոյս, որ լուսաւորէ զմեզ հաւատովն, եւ Կեանք, որ կենագործ է զմեզ։ 111 Որպէս առ մարդիկ այս յաւրինակ ճշմարտութեանն երեւի. ոմանց բնութեամբ, եւ կիսոց խնամածութեամբ որբոց հայր։ 112 Այսպէս զմեզ մերձաւորս առնէ, այլ եւ նմանողս արարչական խնամածութեանն, զմոլորեալս դարձուցանել յաստուածգիտութիւն շնորհաւք բարերարի Հաւրն։ 113 Այլ եւ բարերարութեանցն նման նմա գթասիրութեամբն լինել։ 114 Առ մեղուցեալսն ուսուցանէ զի մի իսպառ կորիցեն. այլ խորագիտութեամբ ածել յուղղութիւն աստուածային աւրինաւքն, առ ուսանել գիտել ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, եւ ուղղել զթիւրեալսն նշանաւք եւ արուեստիւք։ 115 Զաշակերտեալսն հաստատել ի հաւատս, եւ անշարժ մնալ ի ճշմարտութեանն համբերութեամբ բազմաւ յամենայն փորձութիւնս։ 116 Եւ ըստ աւրինակի Տեառն սիրոյն յորդորել ի նորա կոչման սէր, գթութեամբ խնամ ածել եւ դարմանել. բառնալ զբեռինս եւ զկարիս բազմաց, եւ կոչել առ շնորհս աւազանին եւ ապաշխարութեան։ 117 Եւ երկայնամտութեամբ եւ հանճարով զամենեսեան որսալ հոգեւոր ուռկանաւ առ բարեպաշտութիւնն։ 118 Եւ լուսաւորել զխաւարեալն մեղաւք եւ անիրաւութեամբ, սրբել մաքրել եւ ազատել ի ծառայութենէ սատանայի, եւ նորոգել զնորն, որ ըստ Աստուծոյն է` լուսաւորութիւն, արդարութիւն եւ ճշմարտութիւն, եւ մերկանալ զհին մարդն գործովքն իւրովք չարեաւք, որպէս զի արժանի լինիցին պսակացն եւ փառացն։

119 Զայս արուեստ ի Հաւրէ եւ յՈրդւոյ եւ ի Հոգւոյն Սրբոյ ուսեալք, որ միշտ գործակից առնէ իւր բարերար կամացն ըստ ճշմարտութեան աւանդից, որ զժողովուրդս հաւատով անվրէպ մերձ կացուցանէ յաւթեվանս սրբոց։ 120 Եւ այսպէս աշակերտեալք յընտրութենէ աւրինացն ի հաւատս եւ ի յոյս եւ ի սէր արդարութեան` ըստ հանդիսից առաքինեացն եւ ճշմարիտ առաքելոցն եւ մարգարէից եւ ուղղափառ վարդապետացն, եւ որք ի նոցանէ ուսան, վկայք` զհամբերութիւն ի տանջանս, խոստովանողք` զժուժկալութիւն, ճգնաւոր կուսանք` զսրբութիւն եւ զառաքինութիւն, ապաշխարողք` զթողութիւն։ 121 Եւ այսու ամենայնիւ ընտրեաց ի մարդկանէ իւր ժողովուրդ Աստուած նախանձաւոր լինել ի գործս բարութեան, եւ առնուլ զպսակս անեղծութեան յիւրմէ բարերարութենէն։ 122 Զի սիրեցին զԱրարիչն եւ սիրեցան ի նմանէ, եւ շնորհաւք իւրովք փառաւորս եւ անուանիս արար յերկրի եւ յերկինս, որ կայ մնայ միշտ։

123 Զի թէ ոչ էր լեալ ընտրութիւնք ի Տեառնէ ըստ արդարութեան աւրինացն, ոչ երեւելի լինէր առաքինութեանցն մտերմութիւնք եւ քաջութիւնք, եւ խափանեալ լինէր հանդէսք նահատակացն, որ յերանելի կեանսն տանի, եւ զրկեալք ի կենդանի երանութեանցն ժառանգութենէն սուրբք, նաեւ զաւրք հոգեղինացն, որք կային ի սէրն Աստուծոյ։ 124 Զի որք յԱրարչին խնամոցն վրիպեցան, ընդունին զպատիժս յահեղ Դատաւորէն, որ ըստ արժանեացն հատուցանէ, զի երթիցեն արդարքն ի կեանսն յաւիտենից, եւ մեղաւորքն ի տանջանսն յաւիտենից ։ 125 Երկաքանչիւրոցն աստուածային բանն յայտ առնէ. Եկա՛յք, ասէ, աւրհնեա՛լք Հաւր իմոյ, ժառանգեցէ՛ք զարքայութիւնն Աստուծոյ . եւ Երթա՛յք յինէն, անիծեա՛լք, ի հուրն յաւիտենից, զոր պատրաստեալ է սատանայի եւ հրեշտակաց նորա ։ 126 Զի նախ յարդարէ եւ կոչէ ի բարի գործս. Եկա՛յք, ասէ, առ իս ամենայն վաստակեալք եւ բեռնաւորք, եւ ես հանգուցից զձեզ. առէ՛ք զլուծ իմ ի ձեզ, եւ ուսարուք յինէն զհեզութիւն եւ զխոնարհութիւն, եւ գտջիք հանգիստ անձանց ձերոց ։ 127 Եւ առաքեալ ասէ. Նմանեցէ՛ք Աստուծոյ որպէս որդիք սիրելիք, եւ գնացէ՛ք սիրով, որպէս եւ Քրիստոս սիրեաց զմեզ, եւ զանձն իւր մատնեաց վասն ձեր պատարագ Աստուծոյ ։

128 Զի Որդին Աստուծոյ զորդիս մարդկան իւր ժառանգորդս արար, եւ սփռեաց ի մեզ զշնորհս Հոգւոյն Սրբոյ առատաբար։ 129 Զի բարերար բարբառովն կոչեաց յապաշխարութիւն զմեղաւորս խոստովանութեամբ, եւ ի հնազանդութիւն Աւետարանին կենաց, զի նորոգեսցէ զհաւատացեալսն լուսաւոր Աւազանաւն յորդեգրութիւն իւրում Հաւրն։ 130 Որ բնութեամբ է Որդի, զի շնորհաւք արար զմեզ եղբարս իւր։ 131 Եւ զարատ եւ զբիծ մեղացն լուծանէ զնորածնելոցս Աւազանաւն ի Հոգւոյն, եւ ազատէ ի ծառայութենէ չարին։ 132 Զի որք ի Քրիստոս Յիսուս մկրտեցան, զՔրիստոս զգեցան, արու եւ էգ. եթէ հրեայ իցէ եւ եթէ հեթանոս, եթէ ծառայ իցէ եւ եթէ ազատ, ամենեքին մի են շնորհաւք որդիք Աստուծոյ եւ ժառանգակիցք Քրիստոսի ։ 133 Որք իջին յարգանդ հոգեւոր Աւազանին պարգեւաւք Ամենասուրբ Երրորդութեանն, աւրհնութեամբք եւ քահանայական խորհրդածութեամբք, աւծմամբ եւ Հոգւով ի Քրիստոս լուսաւորեալ` ըստ բանին Տեառն` առէ՛ք զՀոգին Սուրբ ` յորդեգրութիւն Հաւրն Քրիստոսի։ 134 Զի նովաւ ունին իշխանութիւն քահանայք կապելոյ եւ արձակելոյ, զի զմկրտեալսն հրաժարեցուցանեն ի սատանայէ եւ մեռանել զմեղացն մահ, զի մի՛ եւս այլ մեղաւք կեցցեն յերկրի։ 135 Զի որպէս մեռեալն լռէ յամենայն արուեստից, նոյնպէս եւ մկրտեալն եղիցի մեռեալ մեղաց եւ կենդանի արդարութեան, զի զկերպարանս Քրիստոսի ի շնորհաց Սուրբ Երրորդութեանն առնու. յայնմ հետէ զվերինն խորհել ըստ ճշմարտութեան Աւետարանին քարոզութեան եւ հաճոյից անմահ Թագաւորին, արդար եւ ճշմարիտ եւ սուրբ վարիւք հասանել յաւթեվանս կենացն անմահից որ ի Քրիստոս Յիսուս։ 136 Զի այսպէս է վերստին ծնունդ հոգեւոր Աւազանին, որ զախտաւոր ծնունդն վերստին ստանայ առանց ախտի շնորհաւք եւ մարդասիրութեամբ Ամենասուրբ Երրորդութեանն։ 137 Ոյք ոչ յարենէ եւ ոչ ի կամաց առն, այլ յԱստուծոյ ծնան առ հաւատչեայ ի ժառանգութիւնն Քրիստոսի ։ 138 Զի այսպէս ծնանին որդիք Աստուծոյ ի կերպարանս Որդւոյն Աստուծոյ, եւ լինին քարոզք ճշմարտութեանն ի նեղութեան եւ յանդորրու, եւ անսասանելի կան ի սէրն Աստուծոյ ուղիղ սրտիւ եւ ուղղափառ խոստովանութեամբ. եւ որդիք կենարար Հաւրն ընծային երկնաւորին անճառ շնորհաւք։ 139 Եւ յայնմ հետէ զգործ Աստուծոյ գործեն եւ զկամս նորա արասցեն ըստ երախտեաց Բարերարին, եւ կցորդակից լինին զաւրաց երկնաւորաց առ սպասաւորութեան մարդկան շնորհաւք Արարչին, այնոցիկ` որ ժառանգելոց են զփրկութիւն յաւիտենից, որ ի Քրիստոս։

140 Եւ որպէս Որդին Աստուծոյ եղեւ որդի մարդոյ եւ զգեցաւ զմեր բնութիւնս եւ կատարեաց զարդարութիւնս ամենայն հոգւով եւ մարմնով, այսպէս եւ մեք զգեցցուք զուղղութիւն եւ կատարեսցուք զամենայն արդարութիւնս ի Քրիստոս, զի որդիք Աստուծոյ լիցուք եւ Աստուածք սիրով։ 141 Զի մարմնացաւ Որդին Աստուծոյ կամաւք եւ յանձն էառ զամենայն կարիս մարդկային բնութեանս մերոյ բայց ի մեղաց։ 142 Սոյնպէս եւ մեզ լիցի աստուածեղէն զաւրութեամբն ընդ ամենայն կիրս անցանել առանց յանցման, զի կարող լիցուք հասանել ի չափ հասակի կատարմանն Քրիստոսի. եւ այնպէս ճշմարտեալ ի կերպարանս Աստուծոյ, ժառանգեսցուք զարքայութիւնն Քրիստոսի։ 143 Եւ պիտոյ է միշտ դաստիարակութիւն Աւետարանին, որ հրահանգէ զմեզ ի լաւութեան կարգս, զի յանձանձեալ ի շնորհաց Հոգւոյն Սրբոյ ճշմարտութեամբ աճեցուսցուք զվաստակս արդարութեան սուրբ սրտիւ եւ ուղղափառ հաւատով յԱստուած։ 144 Եւ ի տեսչութենէ նախախնամական սիրոյն Աստուծոյ արթունք եւ զուարթունք եղիցուք ի պատրանաց բանսարկուին միշտ. եւ հաստատուն յուսով եւ առաքինութեամբ, սուրբ վարուք, մաքուր հոգւով եւ մարմնով հասանել ի նաւահանգիստն խաղաղութեան յաւիտենական կեանսն, յանպատում կայեանսն, որ պատրաստեցաւ սրբոցն յանճառ սիրոյն Աստուծոյ։ 145 Եւ որպէս արեգակնս այս, որ լուսաւորէ զերկիր եւ որ ի սմա են արարածք, որ երեւելիք են ծովու եւ ցամաքի, այսպէս հաւատոյ ճշմարտութեանն բան եւ սրբութիւն լուսաւորէ զմիտս ցանկացողաց Աստուծոյ։ 146 Եւ անձնիշխան կամաւք երկնաւորք եւ երկրաւորք, մարդիկ եւ հրեշտակք ճշմարտութեանն վարդապետք եղեն ի շնորհաց Սուրբ Հոգւոյն` ստոյգ գիտութեամբ եւ անմոլար իմաստութեամբ ըստ արդարութեան աւրինացն։ 147 Եւ այնպէս առաջնորդեալ լուսով Երրորդութեանն ստոյգ պատմութեամբք արարչական էութեամբք` լցին զերկինս եւ զերկիր ճառագայթիւք որպէս զարեգականս լոյս ի կեանս եւ ի փառս երկնաւորաց եւ երկրաւորացս։ 148 Իսկ սատանայ, որ աստուածանալն կամեցաւ, տեսեալ զինքն ի պայծառութեանն եւ ամպարհաւաճեալ` որպէս կարծէր` վրիպեցաւ ի փառացն, եւ ի վայր կործանեցաւ ի պատուոյն, եւ զմարդիկ որսաց ի կորուստ, եւ սնոտի յուսովն ստերիւրեալ հոգւով մոլութեամբ ընկէց ի սիրոյն Աստուծոյ ի պէսպէս ցանկութիւնս ամպարշտութեան։

149 Այլ թէ ասիցէ ոք, որպէ՞ս ներեաց Աստուած սատանայի այնքան տարածել զմոլորութեանն զանաւրէնութիւնս` իմացիր. զի իշխանական կամս է հրեշտակաց եւ մարդկան որ յԱստուծոյ պատուեալ. զի որ ընտիրքն իցեն` երեւեսցին ի նոսա, եւ ըստ արժանեացն ընկալցին զհատուցումնն ի դէպ ժամանակի զփառս եւ զտանջանս յԱրարչէն ամենայն արարածոց։ 150 Զի որպէս մահ թագաւորեաց ի ձեռն յանցուածոցն Ադամայ, այսպէս եւ սատանայ ի վերայ մեղաւորաց տիրեալ։ 151 Զի սիրեցին, ասէ, մարդիկ զմոլորութիւն. վասն այսորիկ առաքեաց նոցա Աստուած ազդեցութիւն մոլորութեան, զի դատապարտեսցին, զի հաճեցան ընդ չարն ։ 152 Սակայն ոչ իսպառ եթող զարարածս ի նախախնամական սիրոյ իւրոյ, այլ գալստեամբ Որդւոյն իւրոյ, որ եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս ի ծառայութենէ սատանայի, հաւատովք յազատութիւն փառաց Որդւոյն Աստուծոյ. զի լուծաւ բռնութիւն նորա յորդւոց ի մարդկանէ, որ տիրէր մեղաւք, յերեւել Փրկչին։ 153 Եւ շնորհաւք թագաւորեսցեն հաւատովք` որ ի Սուրբ Երրորդութիւնն. եւ գտեալք զթողութիւն լուսաւոր Աւազանաւն եւ Մարմնով եւ Արեամբն Քրիստոսի, ընդունելութեամբ Հոգւոյն Սրբոյ, որ աղբիւրաբար բաշխեաց զշնորհս յարարածս։ 154 Զի արդարացեալք ի հաւատոց անտի. զխաղաղութիւն կալցուք առ Աստուած, ի ձեռն Քրիստոսի Յիսուսի առ հաւատչեայ ժառանգութեանն, զի նորոգեսցի փառս անեղծութեան կամաւոր խաչելութեամբ իւրով։ Եւ մահուամբ ելոյծ զմահ եւ յարութեամբն իւրով զմեզ ի մեռելութենէ մեղացն յարոյց, զի մեք ի նորոգումն կենաց կացցուք եւ մնասցուք յուսով յարութեանն ի փառս Ամենասուրբ Երրորդութեանն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

Գ. Միտք Հաւատոց Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի

Գ

ՄԻՏՔ ՀԱՒԱՏՈՑ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ

1 Ճշմարտութիւն հաւատոյ լոյս է աչաց մտացն, շարժմանցն խորհրդոց յիշատակացն, զգացեալ զլոյսն գիտութեան եւ զիմաստութեան շնորհաց Հոգւոյն Սրբոյ։ 2 Որ զառաջնորդական միտսն լուսաւորէ, եւ Գրովք Սրբովք յանդիման կացուցանէ զաներեւոյթսն, որպէս տեսիլս աչաց զարեգական լոյս եւ զայլ եւս լոյսս. այսպէս երեւութանայ աստուածային Տէրութեանցն մեծութիւնք անքնինք։ 3 Զի աննման եւ անհամեմատ է, անպատում եւ անսահման, անհաս եւ անբաւ, այլ հաւատով տեսանի եւ իմանի եւ աւրհնի յարարածոց աներկբայ հաւատով ի նեղութեան եւ յանդորրու. եւ զաւրացեալ հաւատով` որ ի Սուրբ Երրորդութիւնն, կայ եւ մնայ անսասանելի առ մարտակից հաւատոցն։ 4 Զի լուսաւորեալք ուղիղ հաւատովք յանսկիզբն Էութիւնն, ի մշտնջենաւոր Լոյսն, ի կենդանարար Կենդանութիւնն, յանփոփոխ Ճշմարտութիւնն, մի՛ եւս խոտորեսցուք յունայնաբանութիւնս` որ ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Սուրբ Հոգին հայհոյութիւնք։

5 Այլ զգրաւական աւետեացն շնորհաց մի՛ իւիք թողցուք, զի հասցուք խոստացեալ երանութեանցն եւ անմահութեանց եւ անեղծութեանց։ 6 Եւ զդարմանս սիրոյ բարերարութեանն միշտ ընկալցուք զՏէրութեանն. եւ զարքայութեան յոյսն ի սիրտս մեր հանապազ ունել, եւ զկենդանարար շնորհացն զպարգեւսն ոչ մոռանալ որ ի Տեառնէ. եւ զխնամակալութիւնն` մերոյ անգիտութեանս եւ տկարութեանս աւգնական ունել ընդդէմ հնարից սատանայի, որ յամենայն ժամ է թշնամի։ 7 Եւ զաւրացեալ ի կենաց Առաջնորդէն ի խրատուց, ըստ աճման հաւատոց ի կատարումն առաքինութեան եկեսցուք։ 8 Եւ յամենայն վարս զխրատ սրբոցն ի միտս ունել յերեւելիս եւ յաներեւոյթս. եւ այնպէս ծանիցես զճշմարտութիւնն։ 9 Վասն զի ոչ ի քէն բաւես հասու լինել աստուածային մեծութեան փառացն, նա եւ ոչ հոգեղինացն գունդք հրեշտակաց` սերովբէիցն եւ քերովբէիցն, եւ ամենայն երկնաւոր զուարթունքն անհաս են աստուածային փառացն։

10 Մովսէս մտերիմ ծառայն Աստուծոյ զէութիւնն քարոզեաց մեզ, ոչ յինքենէ, այլ ի նոյն իսկ յԱստուծոյ։ 11 Ես եմ, ասէ, Աստուած` որ Էն ։ 12 Եւ այսպէս սփռեաց յարարածս զլոյս աստուածային էութեանն, զի անմոլար գիտութեամբն խոստովանեսցին զանբաւ մեծութիւն փառացն, զանծին Իսկութիւնն եւ զանսկիզբն Էութեանն ճշմարտութիւն, զանփոփոխ Մշտնջենաւորութիւնն եւ զանհաս եւ զանվրէպ զԻմաստութիւնն, զորս քարոզեցին աւրէնսդիրք եւ աւրինապահք ըստ իւրաքանչիւր շնորհի։ 13 Զի զդժնդակ եւ զաղտեղի եւ զվնասակար ապերախտիսն խլեսցէ, եւ զլուսաւոր եւ զշահաւոր եւ զաւգտակար զերախտիսն յորդորեսցէ մինչեւ ի վախճան ժամանակաց։ 14 Եւ այնու փառաւորեցան եւ պատուեցան արբանեակք Բարերարին։ 15 Զի յորժամ առաքէր Աստուած զՄովսէս առ ապերախտ ժողովուրդն, եցոյց զխնամոց իւրոց զքաղցրութիւն, զի ասէ. Գթած եմ ես եւ ողորմած, երկայնամիտ եւ բազումողորմ, եւ զղջանամ ի վերայ արարածոց ։ 16 Զի այսպէս ուղղեսցէ զվրիպեալսն ի շնորհէն, եւ նորոգեսցէ վերստին ամենակալ զաւրութեամբն եւ ամենառատ պարգեւատու սիրովն, որ կոչեցան յորդեգրութեան շնորհ։ 17 Եւ այսպիսեաւք ազատ առաքինութեամբ յանարատ սրբութիւնն փափագանաւք միացուցանէ լուսաւորս յաշխարհիս Ամենասուրբ Երրորդութիւնն եւ յորդեգրութիւն կարգէ անփոփոխ ճշմարտութեամբն։ 18 Զի Տէրն է այսոցիկ արուեստից արուեստաւոր. աշակերտս ստանալ եւ նահատակս առաքինիս եւ ճշմարտութեան գործակիցս յիւրոց արարածոց, զի այս տեսուչք հոգւոց եւ մարմնոց լինիցին ի սէրն Աստուծոյ հեռաւորաց եւ մերձաւորաց։

19 Արդ, հաւատովք ճշմարտութեան եւ առաքինութեան հանդիսիւքն, արդարութեամբ եւ սրբութեամբ լիցուք հաստատեալք յաներեւոյթ մեծութեանն ի փառսն, որ անքնին է եւ անպատում ըստ աւետեացն անսպառ եւ անճառ փառաւորութեանն։ 20 Եւ անզեղջ սրտիւ եւ ճշմարիտ խոստովանութեամբս աւրհնել զանքնին Արարիչն, եւ անշարժ մնալ ի յոյսն կենդանի եւ հանգստարար հանգիստն որպէս երեւմամբք լինել. Զոր ակն ոչ ետես, եւ ունկն ոչ լուաւ, եւ ի սիրտ մարդոյ ոչ անկաւ, զոր պատրաստեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց ։ 21 Զի անճառ է բարութիւնքն, զոր վայելեն սուրբքն բորբոքմամբ խնամոց եւ կենդանարար սիրոյն Աստուծոյ։

22 Ի վերայ այսր ամենայնի գոհանալ պարտիմք միշտ զարարչական խնամոցն, որ արժանիս առնէ այնքան բարեաց երեւելեաւք եւ աներեւութիւք։ 23 Եւ աւրհնելով աւրհնեսցուք զանմահ Տէրութիւնն ի տուէ եւ ի գիշերի անմեղկելի սիրով, մտերիմ կամաւք եւ անարատ սրբութեամբ. անմոռաց յիշատակաւք զխնամս սրբութեանն ի մտի ունել ի գովեստ փառացն Աստուծոյ` վկայութեամբ հաճոյից նորա։ 24 Զի որպէս ճառագայթք արեգական յառաջ ընթանան եւ զկնի ծաւալին, այսպէս յառաջ ճշմարտութիւն էութեանն, անփոփոխ իսկութիւնն, որ անհաս է քան զմիտս եւ զխորհուրդս, որ պատմի նախ քան զարարածս եւ յետոյ քան զյաւիտեանս յաւիտենից, որ ի վերոյ քան զերկինս երկնից եւ ի խոնարհ քան զանդունդս ծովու. որ յանբաւութեան կայ եւ մնայ։ 25 Զմիոյ անսկիզբն Էութեան բարերար կամացն ունին զայցելութիւն յԱրարչէն արարածք. զի այնպէս անսահման է եւ անկշիռ, անբաւ եւ յստակ աղբիւր, եւ ամենազաւր եւ ամենակալ։ 26 Կեանք է եւ կեցուցիչ, լոյս մշտնջենաւոր, ահեղ, հզաւր, ամէնիմաստ եւ յառաջագէտ, բարերար եւ տուող բարեաց, գթած եւ ողորմած, ներող եւ երկայնամիտ, սուրբ սրբոց եւ մաքրութիւն ամենայն արարածոց։ 27 Զի եթէ բիւրաւոր զաւրք անմարմնոցն եւ լուսաւորք երկնից եւ որ երեւինս եւ որ ոչն երեւին եւ որդիք մարդկան եւ որ ի յերկրի են եւ ի ծովու անբաւ կենդանիք եւ որ այլ եւս ի նոսա անշունչք արարածք ի լեզուս գայցեն, բան գովութեան ոչ բաւեն ըստ նորա մեծութեանն փառացն գովութիւն մատուցանել զարժանն իւր։

28 Արդ, որ այնքան անհունն է մեծութեամբ փառաւք, եւ բարձրագոյն քան զամենայն իմանալիս եւ տեսանելիս, այլ խոնարհի յարարածս եւ իմանի եւ տեսանի ըստ մերում զաւրութեան եւ խնամոց իւրոց։ 29 Եւ հրեշտակք, որ քան զմիտս մարդկան սրագոյնք են, ոչ բաւեն հասու լինել մասին, զիա՞րդ կարասցուք մեք երկրաւորքս հասու լինել փառացն։ 30 Զի ոչ ոք գիտէ, ասէ, զՀայր, բայց Որդի. եւ ոչ զՈրդի եւ զՀոգի, եթէ ոչ Հայր ։

31 Իսկ խնամք բարերար կամաց սիրոյն Աստուծոյ բազմարուեստ դարմանաւք, որ յանսկիզբն էութենէն եւ յանփոփոխ մշտնջենաւորութենէն, տնաւրինէ յարարածս ի հովուել եւ ի խնամել, Ամենասուրբ Երրորդութիւնն, որ լին է ամենարուեստ բարուք։ 32 Զի բազմառատ շնորհաւք իւրովք եւ կենարար առաքինի ընտրեալ առաքինութեամբն յերանելի հանգիստն ժողովէ եւ փառաւք պսակէ ի մշտնջենաւոր եւ յանուշակ պարգեւսն։ 33 Զի վասն այսորիկ ստեղծ Արարիչն զզաւրս հրեշտակաց եւ զմարդիկ յանձնիշխան կամս, զի ընտրութեամբ հոգեւոր աւրինացն փոփոխումն առցեն. ի փոքրկութենէ զմեծութիւն, յանարգութենէ զպատիւ, յապականութենէ զանապականութիւն, ի մահկանացուացն զանմահութիւն Աստուածութեանն` որ ի Քրիստոս Յիսուս։ 34 Ուր չիք փոփոխումն ժամանակաց եւ հանումն բարեաց տուելոց յարքայութեանն Աստուծոյ։ 35 Միշտ ի մշտնջենաւոր երանութիւնսն վայելել ի փառս Ամենասուրբ Երրորդութեանն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

Դ. Յանդիմանութիւն մոլար մտաց եւ ընծայութիւն Աստուածպաշտութեան երանելոյն Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի

Դ

ՅԱՆԴԻՄԱՆՈՒԹԻՒՆ ՄՈԼԱՐ ՄՏԱՑ ԵՒ ԸՆԾԱՅՈՒԹԻՒՆ ԱՍՏՈՒԱԾՊԱՇՏՈՒԹԵԱՆ ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ

1 Զի անհամեմատ ամենակալ Ամենասուրբ Երրորդութիւնն է. եւ յանսկիզբն էութենէն եւ ի մշտնջենաւորութենէն հաստատեցան ամենայն արարածք երեւելիք եւ աներեւոյթք։ 2 Երկինք եւ երկիր եւ ամենայն որ ի նոսա, ի միոյ արարչէն արարան ամենակարող զաւրութեամբն, ամենալոյս լուսովն եւ կենդանարար տերամբն. զի լի են արարածք ամենայն փառաւք նորա։ 3 Որ ամենիմաստ եւ ամենագէտ եւ ամենատես բարերար կամաւքն իւրովք խնամէ զարարածս իւր, զոր յոչընչէ եւ ի չգոյէ գոյացոյց. զհոգեւորս եւ զմարմնաւորս, զշնչաւորս եւ զանշունչս։ 4 Եւ զտարերս ամենայն չորիւք յեղանակաւք յարդարեաց, բարձրութեամբ եւ խորութեամբ, լայնութեամբ եւ երկայնութեամբ։ 5 Եւ զորս արար կենդանիս եւ անմահս, մտաւորս եւ բանաւորս. որ են գունդք հրեշտակաց եւ երկնաւոր զաւրք, որ կարգեալ են ի պատիւ եւ ի պաշտաւն եւ յանդադար փառաբանութեան ամենազաւր տէրութեանն։ 6 Կացոյց եւ լուսաւորս յերկինս յառաջնորդութիւն եւ ի փոփոխումն աւուրց եւ ժամանակաց, ի սնունդ մարդկան եւ ամենայն կենդանեաց եւ բուսոց եւ տնկոց։ 7 Նա եւ զհուր եւ զջուր, զամպս եւ զհողմս յարդարեաց ի պէտս ազգի ազգի բուսոց եւ տնկոց, որ ի պէտս մարդկան արարան իւրաքանչիւր։ 8 Եւ որ ի ջուրս են ղողակք եւ ձկունք. ազգք գազանաց պէսպէս բնութեամբք եւ զանազան կերպարանաւք ի ծովու եւ ի ցամաքի, մեծամեծք եւ փոքունք, քաղցունք եւ դառինք, շայեկանք եւ անշահք։ 9 Նմանապէս ի տունկս եւ ի բոյսս որ ի պէտս արարան մարդկան, եւ ոչ Արարչին։ 10 Արար եւ ոսկի եւ արծաթ եւ պղինձ եւ երկաթ, եւ պատուական քարինք եւ անարգք ի պէտս մարդկան ի վկայութիւն մեծին Աստուծոյ արարան։ 11 Եւ ի չորից նիւթոց զերեւելիսս եցոյց. խոնաւ եւ ցամաք, ցուրտ եւ ջերմ յԱստուծոյ կազմեցան։

12 Եւ ի նոյն նիւթոյ արարեալ զմարդն, եւ շնչեաց ի նա հոգի կենդանի եւ անմահ, մտաւոր եւ բանաւոր։ 13 Եւ խառնեաց զհոգեւորն ընդ մարմնաւորն, զի զհանդէս իւրոյ մտերմութեանն ցուցցէ առ Արարիչն, ժուժկալեալ հոգեւոր սիրով պահիցէ զպատուիրանն ահիւ Տեառն, զի հաճոյացեալ Աստուծոյ` ժառանգորդ լիցի անվախճան երանութեանցն. զի Արար, ասէ, զմարդն ի պատկեր իւր, եւ Տէր ամենայնի կացոյց զնա, եւ ըստ պատկերի իւրոյ արար զնա, որ ըստ Քրիստոսի մարմնանալոյն է իմանալ։ 14 Եւ անձնիշխան կամաւք մեծարեաց զմարդիկ որպէս զհրեշտակս, եւ ելից իմաստութեամբ եւ գիտութեամբ, եւ տեղեակ ամենայն հանգամանց եւ խրատու հոգեւորաց առ ի հաճոյս տէրութեանն իւրոյ. զի լիցի տեսուչ Արարչին արարածոց ըստ պատուիրանի նորա։ 15 Եւ զամենայն տարերս ի գործ արկցէ արուեստիւ հանճարոյն մարդոյ առ ի շինութիւն աշխարհի ըստ գաւառաց եւ քաղաքաց։ 16 Այլ եւ կահս եւ կազմուածս եւ անաւթս ըստ արուեստիցն կազմեսցէ առ ի պէտս վարուց աշխարհիս, որով պէտք տնաւրինին։

17 Եւ շնչաւորաց անասնոց եւ գազանաց եւ թռչնոց ետ բարս եւ ուշ առ ի պէտս։ 18 Որոց ուշն զբարսն շարժէ առ ի ներգործութիւն. եւ բարուց նոցա վարդապետ զմիտս մարդկան առ ի պէտս իւրաքանչիւրոցն եւ ի մերոյ սպասաւորութեանս։ 19 Եւ ի նոսին են մանունք եւ մեծամեծք, անարգք եւ շայեկանք, պիտանիք եւ անպիտանք, զազիրք եւ գեղեցիկք, զի երեւեսցի լաւն ի վատթարէն եւ անարգն ի պատուականէն։ 20 Որպէս ի խաւարի լոյս երեւի, եւ ի գազանաց զգաւնն, եւ ի թիւնաւորաց անմեղանչականն, եւ յանշայեկանէն շայեկանն, սոյնպէս է եւ ի տունկս եւ ի բոյսս, այլագոյք եւ հոտովք եւ համովք, քաղցր եւ դառն, անոյշ եւ անհամ, զի երեւեսցի լաւն ի վատթարէն, որ առ դարմանս եւ առ բժշկութիւնս կարգեցան ըստ ներգործութեանն Աստուծոյ։ 21 Եւ են որ անծանաւթք են, եւ են որ ծանուցեալք ըստ տեղեաց տեղեաց։ 22 Է ինչ եւ ի սողունս` իրաց ինչ ի պէտս. որպէս յաւձիցն ասէ զթերակէն։

23 Զի այսպէս յաւրինեալ Արարչին զնախախնամութիւն յարարածս իւր, որ երեւին եւ որ ոչն երեւին, այսր ամենայնի տէր եւ իշխան եւ ժառանգաւոր արար զմարդն երեւելեացս արուեստաւոր մտաւք։ 24 Զի յոչընչէ արար զամենայնս եւ թագաւոր կացոյց զմարդն եւ մեծարեաց. զի նովաւ ծանիցի արարողն եւ փառաւոր լիցի միշտ. եւ մարդն ծանիցէ զինքեան զպատիւն որ յանպատուութենէ ի պատիւ վերաբերեաց յամենայն արարածոց։ 25 Որ արուեստաւոր խելամտութեամբ որ յարարչէն` կարասցէ ի գործ արկանել զշնչաւորս եւ զանշունչս. զի երեւեսցի գործ իմաստութեան ըստ ամենայնի որք ընդ հնազանդութեամբ են անկեալք ի Տեառնէ ի գործ պիտոյից, եւ կամ առ շինութիւն եւ ի զարդ, կամ առ այլ ինչ փարթամութիւնս։ 26 Յայսոսիկ վայելելով իշխանական ճոխութեամբն` փառաւորեսցէ միշտ զբարեգործողն։ 27 Զի այսքան պատիւ տուաւ մարմնաւորացս որպէս եւ հոգեղինացն եւ անմարմնոցն եւ անմահիցն. եւ արար ընտրողս եւ գովողս արարչութեանն, որ միշտ աւրհնեսցեն զնա ի ձեռն աւրինաց եդելոց. զի իւրեանց իշխանական կամաւքն հաստատեսցին ի հաւատս ճշմարտութեանն, եւ ընտրեսցեն զԱրարիչն եւ զարարածս ի միմեանց, զդարմանիչն եւ զդարմանաւորսն, զկեցուցիչն ամենայն կենդանեաց, որով լնու զպէտս պիտոյից ամենայն արարածոց։

28 Եւ զի արժան է յամենայն ժամ կարդալ առ նա եւ խնդրել զայցելութիւն հոգեւորաց եւ մարմնաւորաց եւ գործակից լինել բարերար կամաց նորա եւ անվնաս մնալ առ երախտաւորն Աստուած։ 29 Եւ այսու աւրինակաւ փոխել ի վատթարէն ի լաւն, յանարգանացն ի պատիւ, ի ծառայութենէ յազատութիւն Որդւոյն Աստուծոյ, եւ յընդանութիւն ճշմարիտ հաւատոցն` որ ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Հոգին Սուրբ. ժառանգաւոր լինել երկնից արքայութեանն եւ անվախճան երանութեանցն։ 30 Զի նա է արարիչ ամենայնի, որ արար զպաշտաւնեայս իւր հոգիս եւ ի բոց հրոյ, զվերին զաւրսն։ 31 Եւ զմարդիկ յերկրէ ստեղծեալ, անտստին եւ զկեալն ունի դարմանաւք։ 32 Որք եւ ի հրեշտակաց դաստիարակին ի հոգեղինացն վարս ըստ նախախնամութեանն Աստուծոյ, որ զաւրէնսն յաւգնականութիւն ետ, որ ի հրեշտակաց քարոզեցաւ։

33 Այլ եւ ի մարդկանէ հաճեցաւ Աստուած քարոզ լինել ճշմարիտ աւանդիցն. որք հաւատարիմ գտան առ պատուիրանս նորա եւ հաճոյացան Աստուծոյ, եւ զբազումս ի մարդկանէ դարձուցին յաստուածգիտութիւն եւ յուղղութիւն ըստ կամաց արարողին կենաց։ 34 Եւ որք արհամարհոտք գտանին Աստուծոյ եւ նանրացեալ ի խորհուրդս իւրեանց եւ խաւարեալ անմտութեամբ սիրտք նոցա, որպէս ասաց առաքեալ, զրկեցան յամենառատ բարերարութեանցն։ 35 Զի ոչ միայն զխնամս Արարչին արգելին իւրեանց անհնազանդ բարուքն եւ յետսընդդէմ գնացիւքն, այլ եւ զբարկութիւնն Աստուծոյ յինքեանս շարժեցին յարդար եւ ի մարդասէր դատաւորէն։ 36 Որ անկան ի փառաց եւ ի պատուոյ, ի նախախնամութենէ բարերար կամացն, եւ ի հրեշտակաց դաստիարակութենէ` որ զաւրավիգն էին։

37 Այլ որք մտերմութեամբ կացին մնացին համբերութեամբ յամենայն նեղութիւնս, ի նորին խնամսն վայելեն աստ եւ ի հանդերձելումն։ 38 Եւ որք մոլորեցան ի ճշմարտութենէ անտի, բարկութիւնն Աստուծոյ կայ մնայ ի վերայ նոցա։ 39 Զի զտարերս ամենայն աստուածս արարին, զշնչաւորս եւ զանշունչս, զջուր եւ զհուր։ 40 Զի ջուրն ի պէտս կենդանեաց արարան յԱստուծոյ, որ արբուցանեն զերկիր. եւ դարձեալ ապականին նեխելով եւ նուազելով։ 41 Եւ հուր առ ի պէտս մեր արարաւ, որ դարմանաւք վառի եւ սպասաւորէ մեզ. եւ ի պակասել կերոյն, շիջանի եւ ապականի։ 42 Նոյնպէս եւ հողմք եւ ամպք ի պէտս եւս այլ արարածոց արարան, եւ ոչ ինքեանք եղեն. եւ ապականացուք են յորդորելով եւ պակասելով աւգտել եւ վնասել, զիւրեանց տկարութիւնն ցուցանելով։ 43 Եւ երկինք եւ երկիր ոչ ինքնին եղեալք, եւ որ ի նոսա զեռունք իցեն եւ անշունչք, այլ յԱստուծոյ արարան, եւ ապականացուք են։ 44 Երկինք լուսաւորաւք եւ երկիր կենդանեաւք եւ բուսովք եւ տնկովք, եւ ամենայն ձեռագէտ արուեստից, որ ստեղծանեն պատկերս յարարածոց Աստուծոյ աստուածս, սուտ են եւ ապականին. որպէս իմաստնոց է քաջայայտ։ 45 Նա եւ ոսկի եւ արծաթ եւ ականք պատուականք եւ պղինձ եւ երկաթ ի մարդկանէ ճարտարաց ի պէտս ինչ իրաց կազմեցին, եւ կամ ի զարդ ինչ նիւթոյ հասարակաց Արարչին առնելոյ իմաստութեանն Աստուծոյ նախախնամեալ։ 46 Զի երկինք եւ երկիր եւ ամենայն զարդ նոցա յԱստուծոյ արարան յոչընչէ. եւ չեն աստուածք տարերքս ամենայն, այլ արարածք հասարակաց արարողին։

47 Արարածք են Աստուծոյ եւ լուսաւորք` Արեգակն եւ Լուսին եւ աստեղք ամենայն, որք իւրեանց փոփոխմամբն ցուցանեն զիւրեանց սպասաւորութիւնն ըստ սահմանելոյն այլ եւս արարածոց։ 48 Եւ յայտ առնեն մեզ եթէ արարածք են աւգտելով եւ վնասելով, ամարանի ջերմամբքն եւ ցրտութեամբ ձմերանոյ, մանրապատում իմն շահիւք եւ վնասակարութեամբ, որպէս իմանալի է։ 49 Զի որպէս մարդիկ ոչ կացին ի պատուիրանապահութեանն Աստուծոյ եւ ըստ հրամանի դարմանողին յաւգտակարսն վայելեցին` այլ նանրացան, այնպէս եւ դարմանիչ արարածք փոփոխեցան յաւգտակարացն ի վնասակարս։ 50 Որպէս ձմեռն ոչ միայն զովացուցանէ, այլ եւ սպանանէ. եւ ամառն ոչ միայն ջեռուցանէ, այլ եւ խորշակահար առնէ. եւ հուր ոչ միայն ջեռուցանէ եւ զպէտսն լնու, այլ այրէ եւ ապականէ. եւ ջուր ոչ միայն արբուցանէ զերկիր, այլ եւ ողողէ եւ վնաս առնէ։ 51 Այնպէս եւ ամենայն դարմանքն. որպէս իւղ եւ մեղր եւ գինի եւ այլն ամենայն ըստ նմին աւրինակի։ 52 Եւ չափովն խնամք են դարմանոցն, եւ անչափն տանջանք եւ մահ. զի սանձեսցէ զժպիրհ եւ զյանդուգն կամս ագահութեանն եւ զանձնիշխան կամացն զհոսումն եւ ի վայր ցնդումն անառակութեան եւ անխնայ չարութեան, որ է ճանապարհ անդորր, որ տանի ի կորուստ։ 53 Եւ նեղ եւ նուրբ ճանապարհ` եւ սիրոյ եւ արդարութեան աւրինացն, որ տանի ի կեանսն յաղագս սրբութեան եւ ճշմարտութեան, որ ընթացուցանեն զճանապարհորդն ի դուռն կենաց եւ փրկութեան։

54 Զի այսպէս երեւելեաւքս եւ աներեւութիւքն ահիւն Աստուծոյ սանձահարեալ զանձն ի զգաստութիւն, եւ զդժպհութիւն եւ զյայրատութիւն անձնիշխան կամացն լուծանել ի չարէ եւ ի բարիսն շարժել եւ յորդորել ըստ աւրինացն։ 55 Կշռել եւ խորհել, ասել եւ առնել որ ի հաճոյս Աստուծոյ աւարտի ճշմարիտ վկայութեամբ Սուրբ Գրոց։ 56 Եւ մի՛ անկանել ի բազմախոյզ խնդիրս` որ վրիպեցուցանեն ի ստոյգ հաւատոց։ 57 Զի ճշմարիտ գիտութիւն իմաստից կենարար շահիւքն լցուցանէ միշտ. եւ ամրացեալ պահպանութեամբ պատուիրանին ի հոգեւոր վարդապետութենէն կայ մնայ անսասանելի։ 58 Այլ եւ զամուրս ամենայն քակէ զհպարտացեալս ի վերայ գիտութեանն Աստուծոյ , եւ ածէ ի հաւանութիւն հաւատոցն։

59 Զի մինչ մարդն հնազանդէր աւրինացն Աստուծոյ, եւ գազանք թունաւորք հնազանդէին մարդոյն որպէս տեառն եւ թագաւորի։ 60 Որպէս Դանիէլին` որ եկաց ի պատուիրանին, եւ որպէս երեք մանկունքն ի հնոցին, եւ որպէս ծովն` Պետրոսի. նա եւ ամենայն սրբոց արարածք հնազանդեցան ի կամաց Աստուծոյ։ 61 Եւ որք ապստամբք են ի պատուիրանէն Աստուծոյ, եւ ամենայն արարածք շնչաւորք եւ անշունչք հակառակս յառնեն. եւ երկիրս ամենայն տնկովք եւ բուսովք յապականութիւն դառնան։ 62 Արար, ասէ, զերկիրն պտղաբեր` յաղտաղտուկ վասն չարութեան բնակչացն ։ 63 Եւ որքան ջանք եւ հնարք եղեն սրբոցն զմարդիկ ածել յուղղութիւն աւրինաւքն եւ Աւետարանաւն Քրիստոսի. սոյնպէս եւ մարդկան ըստ Աստուծոյ շնորհին հնարիւք ածել ի հնազանդութիւն զգազանս եւ զանասունս եւ զթռչունս արբանեկել զպիտոյսն, եւ զերկիր ի գործ արկանել ի պէտս։ 64 Եւ առ հուր եւ առ ջուր եւ հողմ հնարիւք սպասաւորս առնել մեզ` իմաստութեանն Աստուծոյ առաջնորդեալ։ 65 Եւ նախախնամութիւն Արարչին աներեւութաբար ներգործէ ի մեր հնազանդութիւն գազանաց եւ անասնոց եւ թռչնոց եւ սողնոց եւ զեռնոց, որ ի ծովու եւ որ ի ցամաքի են։ 66 Զի եթէ ոչ էր ահ Տեառն ի վերայ, ամենեքեան զմեզ սատակէին։ 67 Եւ ուր ուրեք վնասիցեն զմեզ, յերկիւղ Աստուծոյ շարժեն. զի վերաբերեալ ի հեղգութենէ` յառաքինութեանն վարս փութասցուք միշտ։ 68 Զի եւ գազանք ոչ եթէ բնութեամբ եղեն չարք, որպէս ընդելութեամբն ցուցանեն առ թովիչսն. եւ առիւծ եւ ինձ եւ արջ հնազանդին մարդկան, որպէս եզն եւ շուն եւ այլ ամենայն` որք ընդ լծով անկանին եւ շողոքորթեն, եւ առ անընդելսն գազանանան, եւ մահ գործեն անծանաւթիցն եւ վէրս։

69 Եւ որպէս ի պատճառէ իմեքէ կատաղութիւն ի խելսն անկանի եւ հանէ ի դարմանոց, եւ յընտանութենէ ի վարագութիւն մոլորեցուցանէ եւ ի կորուստ ինքեան եւ այլոց եւս, նոյնպէս եւ առ ուսմունս մոլորութիւն ի խելս մտացն անկանի եւ ցնորեցուցանէ որպէս զկատաղին, անծանաւթս առնէ ի ճշմարտութենէն ամբարիշտ եւ այլանդակ վարուք. որք ելանեն ընդ սահմանս բնութեանն, բայց թէ բժշկի ուրեք որպէս կատաղի։ 70 Վասն այսորիկ պիտոյ է յոյժ զգուշութիւն` պահելով զլսելիս եւ զմիտս յայնպիսեաց անտի վնասուց, եւ խորհել յաւրէնս Տեառն ի տուէ եւ ի գիշերի, որ փրկութեամբ լի է եւ կենաւք։ 71 Զի եւ մարդն մտաւոր եւ բանաւոր` շնորհիւ Աստուծոյ անշարժ կացցէ ի լաւութիւն մտերիմ հաւատով եւ անարատ վարուք։ 72 Փոփոխել ի վնասակարացն ի լաւագոյնսն. արժանաւոր լինել հոգեւոր առողջութեան եւ ամբիծ սրբութեան երախտեաւք ճշմարիտ սիրոյն Աստուծոյ. եւ ընդունել շնորհս առաքելութեան, մարգարէութեան վարդապետութեան, քահանայութեան շնորհի հաւանական կամաւք արժանի լինել, եւ լուսաւորել զամենայն խորհուրդս մտաց լուսով գիտութեամբ եւ իմաստութեամբ. արժանաւոր երախտաւոր վարուք հասանել ի նաւահանգիստն կենաց։

73 Եւ յաղագս անձնիշխանական կամաց ունի զաւրութիւն մնալ ի մտերմութեան սուրբ սիրոյն ի Տէր, եւ կամ յանհնազանդութեան հոգեւոր աւրինացն եւ ի բարեացն ի վայր կործանել ի խորս չարեաց, եւ զանարգանաց անուն ժառանգել եւ զանառակութեան եւ զամբարշտութեան զանաւրէն եւ զչար եւ զպիղծ։ 74 Սոյնպէս եւ անմարմին զաւրացն է իշխանական կամաւք կալ ի հրամանի Արարչին, եւ կամ ստունգանել Տեառն։ 75 Որպէս իմանալի է, հոգեղինացն կալ մնալ ի սէրն Աստուծոյ միշտ յանդադար փառաբանութեան Արարչին իւրեանց։ 76 Այլ եւ զապստամբսն ի նոցանէ իսկ արար զսատանայ. եւ որք ընդ նովաւ զաւրք` այսք պիղծք եւ չարասէրք անուանին։ 77 Արդ, այսպէս յանուանէն ունին զհանգամանս բնութեանցն բարւոյ եւ չարի, յայտնել մեզ զլաւն եւ զանարգն։ 78 Եւ զիւրաքանչիւրոցն ծանուցեալ զպատիւ եւ զանարգանս, զհետ երթիցուք բարւոյն եւ ատեսցուք զչարն. զի լուիցուք բարբառոյն երանելի որ ասէ. Ազնիւ, ծառայ բարի եւ հաւատարիմ, որով ի սակաւուդ հաւատարիմ եղեր, ի վերայ բազմաց կացուցից զքեզ. մուտ յուրախութիւն Տեառն քո ։

79 Եւ որք հիւանդքն են եւ ստոյգ ապաշխարեսցեն, եւ նոքա փրկութեանն հասանիցեն` որ ի Քրիստոս Յիսուս։ 80 Զի ոչ է պարտ հիւանդացն ի դարմանս արդարոց վայելել, եւ վատացն առ քաջսն, եւ մեղաւորացն ընդ անմեղսն, եւ անսրբոցն ընդ սուրբս հաւասարել։ 81 Այլ մնալ յիւրաքանչիւր կարգի ուսման, ոմն ուսուցանել եւ ոմն ուսանել։ 82 Զի այսու շնորհիւ հրաւիրանաւք կոչեաց զամենեսեան յիւր արքայութիւնն. եւ կանուխ գիտութեամբն ընտրեաց զառաքեալսն ի սպաս պաշտաման ճշմարիտ քարոզութեամբ հասարակաց Արարչին։ 83 Եւ նոքաւք ած զբազումս ի ժառանգութիւն աստուածգիտութեան։ 84 Եւ վասն այսորիկ Բարերար կոչի եւ թագաւոր թագաւորաց եւ Տէր տերանց. որ միայն ունի զնախախնամութիւն ի վերայ մտերիմ ծառայից առաքինեաց ի նեղութեան եւ յանդորրու. զի ցուցանէ զաւգնութիւն յապաւինեալսն իւր։ 85 Զի դատաւոր արդար է ի վերայ աւրինաց, եւ բժիշկ հիւանդաց` որք ախտացան ի զանազան ախտս եւ ի ցաւս, յորժամ դառնան յապաշխարութիւն խոստովանութեամբ։ 86 Այլ եւ դարմանք հոգեւորք պատրաստեալ կան, խրատք առողջութեան ի Սուրբ Գիրս եւ աւետիք թողութեան եւ հանդերձեալ երանութիւնն` որք կամիցին։ 87 Զի որպէս ամպ երբեմն կարկտիւ եւ հրով շրջի եւ երբեմն քաղցր անձրեւով, այսպէս հրաման Տեառն շարժի ի վերայ անարժանիցն բարկութեամբ եւ արժանաւորացն քաղցրութեամբ ըստ արդար դատաւորութեանն։

88 Եւ արարիչն Աստուած եւ հաստիչն Տէր ի գործոց անտի իւրոց ունի զփառաւորութիւն եւ զկեցուցիչ անուանսն զերախտեաց իւրոց, զբարերարն եւ զողորմածն եւ զգթածն, զսուրբն, զերկայնամիտն, զստոյգն, զճշմարիտն, զաներեւոյթ զզաւրութիւնն երեւելեաւքս ի հանդիսի կացուցեալ ի խրատ եւ յառաջնորդութիւն աներեւոյթ զաւրաց հոգեղինացն եւ երեւելի որդւոց մարդկան ըստ ընտրութեան լաւութեան առաքինութեան գործոցն սրբութեան։ 89 Եւ փառաւորեալք են Արարչին կենարար արուեստիւք, որ գործակիցն է իւրովք շնորհաւք։ 90 Եւ զնոյն անուանս ստանայ արարածն զԱրարչին իւրոյ. եւ նոքիմբք մեծարեալ մտանէ ի ժառանգութիւն Որդւոյն Աստուծոյ եւ մարդասիրի, եւ ի բարութիւնս վայելէ յանվախճան եւ յանսպառ երանութիւնսն ընդ անմահ արքային յաւիտեանս միշտ։

91 Շնորհալից մտաց եւ հաւատացելոց սակաւ բանք խրատուց բաւական են յուղղութիւն. իսկ անհաւատիցն եւ անշնորհիցն եւ յոլովից բանք խրատուց ոչ ինչ աւգուտ գործեն, որոց խաւարեալ են միտք իւրեանց եւ աւտարացեալք ի շնորհաց անտի։ 92 Արդ, յուշ լիցի ամենեցուն աստուածեղէն խրատն, որովք լուսաւորիմք իմանալի լուսովն որ անստուերն է, եւ չիք ի նմա խաւարի մասն։ 93 Արար զմեզ բանաւորս եւ մտաւոր, զի ծանիցուք զԱրարիչն եւ արասցուք զհաճոյս նորա. որ յոչընչէ ի լինելութիւն էած եւ ի չգոյէ ի գոյ։ 94 Եւ մատակարարեալ ի մարմնի վերափոխէ զկացեալսն ի պատուիրանին պահպանութեան յաստուածեղէն փառսն Քրիստոսի։ 95 Զի որք ասենն եթէ ընդէր այսպէս արար զմեզ ապականացուս եւ ոչ անապականս, միթէ ասիցէ՞ ստեղծուածն ընդ ստեղծիչն իւր թէ ընդէր այդպէս արարեր զիս ։ 96 Զի ուսցուք զմեզ ինքեանս ըստ իշխանական կամաց մեղուցեալս եւ ապականեալս, եւ անմեղս եւ անապականս։ 97 Որոց իւրաքանչիւրոցն է պատրաստեալ, մեղուցելոցն մահ, եւ անմեղացն կեանք յետ աստեացս վճարելոյ. որոց կենաց եւ մահու փոփոխումն չիք։ 98 Որ անփոփոխն է կենդանի երանութեամբն ի սիրոյն Աստուծոյ կազմեալ. Զոր ակն ոչ ետես եւ ունկն ոչ լուաւ, զոր պատրաստեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց , ասէ աստուածային առաքեալն։

99 Այլ յայնժամ ի կատարածի յայտնի ի յայտնութեան աւուրն եւ ի յարութեանն, յորժամ լինիցի ահաւոր ատեանն յերեւել փառաց Որդւոյն Աստուծոյ. զի երկինք եւ երկիր անցցեն, եւ նա կայ մնայ անմահ եւ մշտնջենաւոր եւ անսպառ յաւիտեանս յաւիտենից։ 100 Զի անհնազանդից եւ անհաւատից, ամբարշտաց եւ մեղաւորաց կազմեցան տանջանքն անվախճանք, որպէս սատանայի եւ դիւաց նորա։ 101 Զի յերկրի որպէս ի ծովու ծփեցան հողմակոծեալ եւ մրրկեալ մեղաւք։ 102 Այլ հաւատարիմքն եւ լուսաւորեալքն շնորհաւք անսասանելի մնացին ի պատուիրանի արարողին. զի լուսաւորեցան վարք նոցա. եւ որք տեսին զգործս նոցա բարիս, փառաւորեցին զՀայրն որ յերկինսն է` ըստ բանի Աւետարանին ։ 103 Այլ Արարչին բոլորից եւ ամենեցուն Տեառնն ոչ ոք կարէ հասու լինել եւ բաւական յասել զամենարար զաւրութեանն նորա զմեծութիւն եւ զիմաստութիւն։ 104 Այլ ըստ իւրում բարերարութեանն եբաց զդուռն կենաց արարածոց իւրոց հաւատացելոց ի ձեռն Յիսուսի Քրիստոսի եւ սրբոց իւրոց։ 105 Որոց աշակերտեալք ի նոյնսն գնասցուք հաւատով եւ սիրով եւ յուսով. զի ընդ նոսին ժառանգեսցուք զանսպառ բարութիւնսն ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր. որում փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

Ե. Հաստատութիւն ճշմարտութեան եւ առաջնորդութիւն կենարար խրատուց Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի ասացեալ

Ե

ՀԱՍՏԱՏՈՒԹԻՒՆ ՃՇՄԱՐՏՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ԱՌԱՋՆՈՐԴՈՒԹԻՒՆ ԿԵՆԱՐԱՐ ԽՐԱՏՈՒՑ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ԱՍԱՑԵԱԼ

1 Յայտնի է իմաստնոց սրբոց որ ունին զգիտութիւն ի գրոց մարգարէից եւ առաքելոց եւ վարդապետաց, թէ մի է բնութիւն Ամենասուրբ Երրորդութեանն զաւրութեամբ եւ փառաւք եւ մշտնջենաւորութեամբ։ 2 Անսահման էութիւն, անսկիզբն իսկութիւն, անփոփոխ ճշմարտութիւն, կեանք եւ կեցուցիչ կենդանեաց։ 3 Հայր է հայրն միածնի Որդւոյ, եւ բխումն Հոգւոյն Սրբոյ. պատճառ նոցունց իսկութեանցն ի նոյն բնութենէ։ 4 Երրորդութիւն կատարեալ եւ մի Աստուածութիւն, փառաւորեալ միշտ ի զաւրաց երկնաւորաց եւ ի մարդկանէ որպէս զԱստուած եւ զԱրարիչ գոլով։ 5 Զի յոչընչէ արար զսոսա եւ զամենայնս որ երեւինս եւ որ ոչն երեւին եւ յերկինս եւ յերկրի։ 6 Եւ հոգեղինացն եւ բանաւորացս տուեալ զիշխանական կամս, որով երեւեսցին պատուեալք, եւ ցուցցեն զլաւութիւն մտերմութեան առ Արարիչն, փառաւորելով զՏէրն փառաց եւ առնել զհաճոյս նորա, եւ արուեստից նորա տեղեակ եւ աշակերտ լինել անարատութեամբ եւ սրբութեամբ։ 7 Եւ երախտաւոր լինել առ դարմանս որդւոց մարդկան. հովուել եւ բժշկել եւ առաջնորդել յերեւելի եւ յաներեւոյթ պէտս ըստ ամենայն աւգտից գործակցութեամբ Հոգւոյն ըստ աւրինացն։ 8 Բարի կամաւք եւ բարի խորհրդով եւ բարի գործովք ցուցեալ զգործ պիտանութեան։ 9 Զի եղեալք եւ հաստատեալքս ի բարի` ի նոյնս կացցուք։ 10 Զի աղբիւր է ամենայն բարեաց եւ կենդանատու սուրբ խրատուց. որ զամենեցուն միտս լուսաւորէ ի գործակցութիւն կամաց իւրոց բարեսիրաց խելամտութեամբ գործոց սրբոց` մտանել ի ժառանգութիւն արքայութեանն, որ առ անվախճան կեանսն տանի։ 11 Այս է բարերարութեանն նորա հանդէսք. աննախանձ եւ առատ առ արարածս իւր. զի զամենեսեան կոչէ յիւր փառսն եւ յերանութիւնսն գործակցութեամբ ըստ իւր բարերար կամացն։

12 Եւ զի արարածոց կամք հաղորդեալ իցեն ընդ նորա բարի կամացն ի ձեռն աւրինացն եդելոց, եւ լիցին աշակերտք բանին կենաց։ 13 Զի նախ նորա միայնոյ ամենակալ զաւրութեանն եւ բարերար կամացն եւ ամենագիւտ սիրոյն գործ երեւեցաւ, զի յոչընչէ արար զերկինս եւ զերկիր եւ որ ի նոսա արարածք իցեն, որ երեւին եւ որ ոչն երեւին։ 14 Երկրորդ լաւութեամբ մտաւորացն եւ բանաւորացն եւ որք ի նոցանէ զգործս մտերմութեան եւ հնազանդութեան եւ սիրոյ ցուցանեն, յայլ պատիւ փոխեսցին յանուն եւ ի փառս հրեշտակաց եւ հրեշտակապետաց, սերովբէից եւ քերովբէից եւ զուարթնոց եւ ամենայն երկնաւոր զաւրացն` որք փառաւորին։ 15 Իսկ երկրաւորացս տուեալ շնորհս առաքելութեան, մարգարէութեան, քահանայութեան, աւետարանութեան. ճշմարիտ վարդապետութեան, մարտիրոսութեան, կուսութեան, սրբութեան, կատարեալ ապաշխարութեան։ 16 Զի երկոքին կողմանքն միոյ բարերար կամացն արբանեակք են եւ աշակերտք, վերին զաւրք եւ մարդիկ։ 17 Զի մի է Աստուած Հայր, յորմէ ամենայնն. եւ մի Տէր Յիսուս Քրիստոս, որով ամենայնքս. եւ մի Սուրբ Հոգի նորոգող. Երրորդութիւն Սուրբ։ 18 Զի Բանիւ Տեառն երկինք եւ երկիր հաստատեցաւ, եւ Հոգւով բերանոյ նորա ամենայն զաւրութիւնք նոցա, որպէս ասացաւ ի մարգարէէն. որ միշտ աւրհնի յարարածոց։

19 Է զանազանութիւն կարգաց եւ պատուիրանաց յԱստուծոյ ի հրեշտակս եւ ի մարդիկ ըստ իւրաքանչիւրոց յաւժարութեան եւ սիրոյն որ առ Աստուած։ 20 Զի յանուանցն ուսուցանեն մեզ երկնաւորք եւ երկրաւորք կալ ի մտերմութեան եւ ի բարիխորհրդութեան ի բարի գործս. յորդորել եւ զայլս ի բարին եւ ի հաճոյսն ամենազաւր տէրութեանն, եւ խափանումն առնել աղտեղի բարուց շարժմանց։ 21 Զվերինսն խորհել զհրեշտակացն, զի զնոյն փառս եւ զպատիւ առցուք, եւ լինել սպասաւոր բանին կենաց եւ Արարչին կամաց ճշմարիտ քարոզութեամբ. զանմոլար գիտութիւն սփռել ի լսելիս մարդկան, զարթուցանել ի գործ բարեաց, եւ ունել զերասանակս անձնիշխան կամաց ի պահպանութիւն պատուիրանին եւ յիրաւունս Տեառն։ 22 Ով զայս արասցէ, քերովբէի նմանի, եւ զնոյն պատիւ առցէ յարարչէն։ 23 Եւ որ զհակառակասէր եւ զդժնդակ վարս ուղղէ ի հնազանդութիւն եւ ի հեզութիւն եւ յանարատ սրբութիւն, խլելով ի մտաց եւ ի մարմնոց զանիրաւ բոյսս որոման չարութեան, ապիրատութեան, խորամանկութեան, խարդախութեան եւ ամենայն վնասակարաց, եւ ցանկացողս առնէ աստուածային աւրինացն արդարութեան, զսերովբէի զկարգ ունի եւ զպատիւ։

24 Իսկ որ արթունն կայ ի հանդէս առաքինութեան սուրբ եւ անարատ, եւ ոչ պղերգանայցէ յաւգտակարացն, ի հոգեւորացն կամ ի մարմնականացն, զզուարթնոցն զկարգ ունի, զփառս եւ զերանութիւնս։

25 Իսկ որ զկորուսեալն գտանէ եւ զգտեալն պահէ, եւ զամբոխեալն բարկութեամբ եւ ամբարտաւանութեամբ` զիջուցանէ ի խաղաղութիւն եւ ի խոնարհութիւն եւ ի հաշտութիւն, նմանեալ լինի Որդւոյն Աստուծոյ եւ ժառանգակից ըստ իւրում բանին. Երանի խաղաղարարաց, զի նոքա որդիք Աստուծոյ կոչեսցին ։

26 Իսկ որ զաւտարսն ընդանեցուցանէ, եւ զգլորեալսն ի մեղս` կանգնէ, եւ զհիւանդացեալսն անհաւատութեամբ եւ երկմտութեամբ` բժշկէ ուղղափառ հաւատով եւ բարի գործովք, եւ զաղտեղիսն հոգւով եւ մարմնով ախտացեալս սրբէ ստոյգ խոստովանութեամբ ըստ Աւազանին շնորհի, եւ գայ յապաշխարութիւն գործակից լինի Հոգւոյն Սրբոյ, եւ նորին բնակարան, ըստ բանին. Դուք տաճար Աստուծոյ շինեալ իրաւամբք եւ սրբութեամբ. եւ Հոգի Աստուծոյ, ասէ, բնակեալ է ի ձեզ իւրովք աստուածային փառաւքն ի սրբեալսն ։

27 Իսկ որ զանյոյսսն յուսով նորոգէ ի յոյս կենացն յաւիտենից, եւ զհարթուցեալս եւ զհեռացեալսն հանդարտեցուցանէ եւ զետեղէ երկայնմտութեամբ ի համբերութիւն, եւ գթած խնամովք յանձանձէ, եւ շնորհաւք ողորմութեամբ ուղղէ ի լաւագոյնսն ի լուսաւորութիւն աստուածգիտութեան եւ մաքուր վարուց, ժառանգորդ լինել Քրիստոսի եւ արքայութեան երկնից։ 28 Որ նմանեցաւ նորին մարդասիրութեան ըստ ամենայնի, եւ ի խնամս Սուրբ Երրորդութեանն վայելեսցէ յերանելի կեանսն։ 29 Զի Աստուծոյ երախտեաւքն ի փոքուն հաւատարիմ եղեւ հոգեւոր դարմանաւքն եւ մարմնաւոր. զի Քաղցեայ, ասէ, եւ ետուք ինձ ուտել. ծարաւեցայ, եւ արբուցէք զիս եւ որ այլն եւս։ 30 Զի որովհետեւ արարէք միում ի փոքրկանց, ինձ արարէք, ասաց ։ 31 Զի այսպէս են խնամք սիրոյն ի մեզ։

32 Իսկ որ ծուլանան առ բարի գործսն, եւ արհամարհանաւք արհամարհեն զաւրէնսդիրն, եւ որոշեն զանձինս ի Տեառնէ հպարտութեամբ եւ անհաւատութեամբ, ապստամբեալ ի բանէն կենաց, ամբարտաւանեալ ընդդէմ ներող տէրութեանն ամենակալ զաւրութեանն, եւ լինին յոլովից կորստեան պատճառք, վրիպեալք յաւիտեանցն բարեաց եւ յերանելի յուսոյն, սատանայի են նմանեալ եւ զնոյն պատիժս տայցեն յաւիտենից տանջանացն։ 33 Որք աստէն են գրաւեալք ի ներքոյ ահաւոր սպառնալեաց արդար դատաստանին յաղագս ապախտաւոր եւ անառակ գործոց չարեաց։

*, զդիւաց զկամս ունին, եւ նոցին լինին ժառանգորդ ի յաւիտենից տանջանսն. եթէ յանմարմնոց իցէ եւ եթէ ի մարմնաւոր հողեղինացս։

35 Իսկ որ անխտիրն է յաղտեղութիւնս, լկտեալ յանառակութեան եւ վարեալ ի պէսպէս ցանկութիւնս պատիր պատճառաւ, բազմանայ անաւրէնութեամբք ի գողանալ, ի ստել, յերդնուլ, եւ բազմարմատ դժնդակութեամբք պատճառք լինի բազմաց ի կորուստ, այնպիսին զպիղծ եւ զաղտեղի անուն ժառանգէ. հրաժարեալ ի կենդանի լուսոյն եւ ի սրբութեան փառացն ելանէ ի խաւարն արտաքին հրախառն. որ որդն նոցա ոչ վախճանի եւ հուրն ոչ շիջանի, եւ լինի ի տեսիլ ամենայն մարդկան ։

36 Իսկ որ անխնայ են ի չարութեան եւ լի են անիրաւութեամբ յերեւելիս եւ յաներեւոյթս, յանառակութիւն եւ յանզգամութիւն, ի հարկանել եւ ի զրկել, ի նեղել, ի սպանանել եւ ի կորուսանել, այնպիսին զանողորմ չարագործացն պատուհաս ընդունի. զի չարք չարաւ կորիցեն։

37 Իմացա՞ր ըստ իւրաքանչիւրոց խորհրդոց եւ գործոց զհատուցումն արդար Աստուծոյ կշռաւքն։ 38 Զի եդաւ պատուիրան մարդկան` կալ հաստատուն յանարատ սրբութեան, եւ գործել զարժանին եւ զիրաւն, եւ կալ մնալ անշարժ ի լաւագոյնսն, որպէս ասացաւ։ 39 Զի այսպէս կարեն ընդունակ լինել շնորհաց մարգարէութեան, եւ խորհրդակից լինին բարերար կամաց տէրութեանն ճշմարիտ քարոզութեանն, եւ զարթուցանել զամենայն միտս ի քնոյ յակնկալութիւն յուսոյն, սպասել կենդանի աւետեացն խոստացելոց, եւ ժառանգաւոր լինել անքնին փառացն` որ արդարոցն է։

40 Եւ որք հրաժարեն ի պատիր խաբէութենէ մարմնաւոր վարուցս` լուացեալ զմիտս ի խղճէ չարեաց շնորհաւք ստոյգ զղջմամբ ապաշխարութեամբ արտասուաւք, ատել զչարն եւ սիրել զբարին, խափան լինել մոլար խաբէութեան ուսման, եւ ընձայաբեր լինել ճշմարիտ հաւատով Ամենասուրբ Երրորդութեանն, որք այսմ արժանի լինին, առնուն զանուն առաքելութեան աւետեաց նորոց կտակարանաց, եւ ժառանգաւոր լինին արքայութեանն երկնից։ 41 Եւ որք նախ զառնելն ընձայեցուցանեն ըստ ուղիղ քարոզութեանն. զի որոյ գործք իւր վկայեն քարոզութեանն, ապա եւ լսողացն ընդունելի են առ ի խափանումն սուտ եւ պատիր խաբէութեան մտացն շարժմանց։ 42 Զի որ քրիստոսեանքն են, ասէ առաքեալ, զմարմինս իւրեանց ի խաչ հանին կարեաւք եւ ցանկութեամբք հանդերձ ։ 43 Եւ այնպիսիքն են բնակարան Աստուածութեանն, եւ վկայք ճշմարտութեան ամենայն հաւատացելոց։

44 Իսկ որ միամտութեամբ սրբութեամբ ընդրին սրբեալ զմիտս եւ զմարմինս յամենայն խղճէ չարէ յերեւելեաց եւ յաներեւութից, արժանի Սրբոյ Հոգւոյն կոչմանն` առաքինեալք որպէս զքաջ նահատակս, անարատ սրբութեամբ յանդիմանել զմարմնաւոր բարուցն միշտ զշարժմունս, եւ քակել զկիրս մարմնաւորս եւ շինել զհոգեւորսն, զամբծութիւն եւ զամենայն արդարութիւն փափաքանաւք եւ անմեղկելի ի շահաւոր գիւտս եւ ի փրկութիւն մերձաւորին եւ հեռաւորին։ 45 Զի որք այսպիսի վարուք հանդիսանան, նոքա են արժանի Հոգւոյն Սրբոյ աւծման, եւ քահանայանալ Աստուծոյ եւ ընձայել ժողովուրդ Տեառն նախանձաւորս գործոց բարեաց եւ պաշտաւնեայ Սուրբ Երրորդութեանն ի ձեռն շնորհաց Սուրբ Աւազանին եւ մարմնոյ եւ արեանն Քրիստոսի կցորդ ըստ որդէգրութեանն. եւ ի բաց ընկենուլ զհին մարդն, եւ զգենուլ զնորն որ ըստ պատկերին Աստուծոյ է, արդար եւ սուրբ, մեկնեալ ի չարեաց։ 46 Իսկ որք կամին զանց առնել զանցաւորաւքս, եւ առնուլ զմշտնջենաւորսն ի ժառանգութիւն, ատեսցեն զվարս մարմնաւորս, եւ սիրեսցեն զվարս հոգեւորս, նահատակեալք բազում առաքինութեամբ. զի առցեն զանուն խոստովանողաց եւ վկայից սուրբ մարտիրոսաց, որ երանութեամբ պսակին։

47 Իսկ որ զգեցեալ են զանարատ սրբութիւն կուսութեան, եւ զմիամտութիւն բարերար կամաց հաճոյիցն, եւ ըստ արդարութեան աւրինացն եւ կրաւնից սուրբ հարցն, նոքա են որ մտանեն յառագաստն լուսոյ եւ վայելեն ի փառս անմահ թագաւորին։ 48 Իսկ որք անկեալ են ի փորձանս մեղաց աղտեղութեան եւ դժնդակութեան ի խաբս սատանայի, եւ յիշեսցեն զբանն կենդանի որ ասէ, Դարձարո՛ւք առ իս ի մեղաց, եւ խոստովան լերուք եւ ապաշխարեցէք. եւ ես դառնամ առ ձեզ յողորմութիւն շնորհաւք ի բժշկել ի փրկել ի կեցուցանել, զի զաւրացեալ ի Տեառնէ` յաղթեսցէ սովորական ցանկութեանցն եւ չարին խաբէութեանց` որ ըստ հոգւոյ եւ մարմնոյ է մարտն բռնացեալ։ 49 Եւ հանդիսացեալ յառաքինութեան մրցմունս, յաղթեսցէ եւ յամաւթ արասցէ զիշխանն մեղաց առհաւատչեայ յուսովն եւ աւետաւոր յարութեամբն։ 50 Զի ի ձեռն մարմնոյ եւ արեանն Տեառն ազատեալք լիցուք ի տանջանացն, եւ լիցուք ժառանգորդ արքայութեանն։ 51 Զի Փառք եւ պատիւ եւ խաղաղութիւն, ասէ, որ գործէ զբարի. եւ բարկութիւն եւ նեղութիւն եւ տանջանք, որ գործէ զչար ։ 52 Տեսանե՞ս, յետ այնչափ ընդրութեանցն եւ քննութեանց ոչ դառնայ յողորմութենէ ի խնամել զարարածս իւր. այլ զմոլորեալս դարձուցանէ, զանկեալն յարուցանէ, զգլորեալն կանգնէ, զբեկեալն պատէ, զհիւանդս բժշկէ, զաղտեղեալսն մաքրէ արտասուաւք, զերկմիտսն հաստատէ ի հաւատս, եւ զամենեսեան լուսաւորէ։

53 Արդ, ո՞վ բաւական է բարեաց Բարերարին գոհութիւն մատուցանել, որ յամենայն կողմանց փոյթ է կեցուցանել զարարածս իւր։ 54 Զսպառնալիսն որպէս հուր վառէ ի վերայ ամբարշտաց եւ մեղաւորաց, անսրբոց եւ պղծոց, զի դարձցին ի չարեաց եւ ապրեսցին ի բարկութենէն որ գալոցն է։ 55 Եւ զաւետիսն որպէս զլոյս ծաւալեցուցանէ. զի զարթուցեալ եւ սթափեալ որպէս ի քնոյ ի բարիսն ժամանեսցեն, եւ զկենդանի բարութիւնս ժառանգեսցեն յարարչէն։ 56 Իսկ որք ոչն դառնան եւ ապաշխարեն, պատրաստեցաւ նոցա տանջանք ի Տեառնէ ըստ իւրաքանչիւրոցն։ 57 Զի որպէս գթած է անունն ի խնամել եւ ողորմած է շնորհացն եւ երկայնամիտ ի ներելն եւ սուրբ առ ի սրբելն եւ լոյս առ ի լուսաւորելն, այսպէս եւ ճշմարիտ անուն է նորա արդար դատաւոր. որ ըստ իւրեանց աւրինացն հատուցանէ ըստ բարեաց գործոց եւ չարեաց։ 58 Արդ, զորոյ զգործն ունի եւ զկամս, եւ զանուն եւ զփառսն ժառանգէ, կամ զանարգանս` ըստ չարեացն զպատիժս յարդար դատաւորէն։ 59 Զի որպէս զերկրաւոր դատաւորս իրաւարարս ասեմք, որ զչարագործս եւ զպիղծս եւ զանիրաւս ի բանդս եւ ի կապանս եւ ի տանջանս եւ ի սատակումն մարմնոյ մատնեն, զի խաղաղութիւն առցէ աշխարհս, եւ ինքն փառաւորեսցի, այսպէս իմանամք եւ զԱստուծոյ դատաստանն։

60 Եւ մի՛ ոք երկմտիցէ թէ ո՛վ գիտէ զայս` եթէ են պատիժք մեղաւորաց ի մարդասիրէն Աստուծոյ պատրաստեալ։ 61 Ի սոյն յիշեսցէ զսատակումն` որ ի ջուրցն հեղեղէ. ամենայն շունչ կենդանի ապականեալ կորեաւ, բայց ի տապանէն` որ ցուցաւն յԱստուծոյ։ 62 Ապա թէ այսմ անհաւատ լիցիս, երթ ի Սոդոմ եւ ի Գոմոր ընդ հինկ թագաւորացն տունս , եւ զանցսն տեսցես զաղետիցն ըստ պատմութեանն, որ տեղեաց Տէր ի Տեառնէ հուր եւ ծծումբ յերկնից , եւ այրեաց զմարդ եւ զանասուն, զթռչունս երկնից եւ զձկունս ծովու, զքար եւ զհող եւ զջուր եւ զանտառս։

63 Եւ եթէ զայս հեռի համարեսցիս, արդէն իսկ ընդ ժամանակս ժամանակս զսով եւ զսուր եւ զգերութիւն եւ զմահս տարաժամս եւ զմահս անասնոց, այլ եւ զհարուածս եւ զցաւս եւ զհիւանդութիւնս չարաչարս, այլ եւ խռովութիւն հաւր առ որդի, եւ որդւոց անհաւանութիւն, եւ եղբարց եւ սիրելեաց առ միմեանս ատելութիւն, եւ դառն հարուածք եւ մահ. վասն մեղաց զայսոսիկ բացայայտեն աստուածային գիրք մեզ։ 64 Զի գիտութիւն ճշմարտութեան եւ իմաստութեան եւ խնամք արուեստից ըստ բարուց շարժեալ յամենակալ Հաւրէն եւ յարարչէն եւ ի փրկիչ թագաւորէն` մատակարարի յարարածս ամենայն։ 65 Զի նա է աղբիւր կենաց եւ տուիչ բարեաց եւ վարդապետ եւ շինիչ երեւելեաց եւ աներեւութից։ 66 Եւ իմաստք ի մարդիկ ի նմանէ յառաջագային պէսպէս արուեստից եւ հնարագէտից։ 67 Զի նախ ի միտսն գանձին հնարք արուեստիցն, եւ ապա յիշատակք իրացն վարդապետին ի զգայութիւնսն։ 68 Ճշմարիտ տեղեկութեամբ ստացեալ ի շնորհաց տուողին. որպէս եւ Բեսելիէլին եւ նորին ընկերացն առ շինութիւն խորանին. զի Հոգին Սուրբ ազդէր ի նոսա զազգի ազգի հանգամանս արուեստից։ 69 Զի նախ նոքա եղեն ճարտարագործք արուեստից ի պարգեւաց Հոգւոյն, եւ ապա այլք ի նոցանէ աշակերտեալք մինչեւ ցայսաւր ժամանակի։

70 Զի որ զդարբնութիւնն ուսեալ կամ զոսկերչութիւնն կամ զայլ արուեստս` ի մտի ունել զհանգամանս իրացն եւ զկահուցն զկազմս, եւ հոգայ միշտ` զի կարասցէ գեղեցկագոյն յաւրինել զէնս կամ զարդս եւ կամ այլ ինչ յաւրինուածս` որ ըստ աշխարհիս է իմացեալ։ 71 Նոյնպէս եւ բժիշկք որ երակաւքն իմանան զցաւս, եւ դեղովքն զառողջութիւն շնորհեն ի շնորհացն Աստուծոյ։ 72 Այլ եւ հանդերձարարք եւ շինողք եւ հողագործք եւ խորտկարարք, եւ որ այլ եւս արուեստք ի պէտս մարդկան բնաւորեցան, ո՞չ ապաքէն յԱստուծոյ շնորհացն ունին զմտառութիւն. որ գովութեան եւ պատուի արժանի են եւ վարձուց, որք առնուն։ 73 Իսկ որք ծուլութեամբ եւ արհամարհանաւք յանցանեն ըստ հնարագիտութեան արուեստիցն, անպիտանս զնոսա առնեն. ապա եւ զուշն ի յիշատակաց արուեստիցն աստանդեցուցանեն ի ծուլութենէն, եւ տգեղութիւն եւ խանգարումն երեւութանայ որպէս անհանճարից. եւ արուեստքն անկանին ի հնարագիտութենէ իմաստից , եւ գործն անարգի եւ անպիտան լինի, եւ արուեստագէտքն անգոսնին եւ ամաւթալից լինին, եւ անկանին ի տոյժս եւ ի տուգանս եւ ի տանջանս` անարգեալք յամենայնէ։

74 Սոյնպէս եւ կարգ քրիստոնէութեան եւ աստուածպաշտութեան է զգուշալի. զի ամենայն իմաստութեամբ եւ հնարագիտութեամբ ուղղեսցէ զբարսն եւ զզգայարանսն ի լաւագոյնսն վարդապետութեամբ հոգեւոր աւրինացն եւ ըստ հաճոյից բարերար կամաց Արարչին։ 75 Զտիւ եւ զգիշեր ի կամս Տեառն խորհել, եւ յուշ առնել մտացն եւ զգայութեանցն զերկիւղն Աստուծոյ. զի առ ամենայն պէտս բարի գործոց պատրաստ իցեն միտքն խորհել եւ առնել զբարիսն առաջնորդութեամբ վերնատուողին. եւ ի հնարս մտեալ առ ի գրաւել ի յինքն զյիշատակս աստուածգիտութեան։ 76 Յամենայն ժամ ի կամս Տեառն նայել, ի նորա սէրն եւ յերկիւղն կալ միշտ. զի կարող է զանգոյսն ի գոյ ածել, եւ զանարգսն պատուականս առնել, եւ զմեղսն լուծանել ստոյգ խոստովանութեամբ եւ ապաշխարութեամբ, եւ իմաստութեամբ առաջնորդել ըստ արուեստից արդարութեանն։ 77 Հանապազ կալ ի մշակութիւն հաճոյից ամենակալ տէրութեանն անշարժ հաւատով եւ ամբիծ վարուք։ 78 Ակնկալութեամբ յուսոյն կենաց զամենայն անդր գանձել, ուր ոչ ցեց ուտէ եւ ոչ ժանգ ապականէ եւ ոչ գողք ական հատանեն յաստուածային պահպանութենէն ։

79 Եւ քաղցր յիշատակաւք սուրբ սիրոյն անքակ կալ ի նմանէ անարատ սրբութեամբ։ 80 Այլ եւ երախտաւոր լինել առ հեռաւորս եւ մերձաւորս, ի նեղութեան եւ յանդորրու կալ միշտ ի ճշմարտութեանն։ 81 Խլել ի մտաց եւ ի զգայութեանց զսուտ եւ զպատիր խաբէութեանց զշարժմունս զեկամուտս նենգաւոր չարին աղտեղի ցանկութեամբ եւ խիստ ամբարտաւանութեամբ։ 82 Եւ զղջմամբ եւ ապաշխարութեամբ լուացեալ զսիրտս ի խղճէ չարեաց, եւ ստացեալ կամս բարիս առ ամենայն մարդ։ 83 Եւ փութալ եւ պահել զպատուիրանսն, եւ ընդ Աստուծոյ սիրոյն կապիլ միշտ. եւ անդ զմիտսն ամբառնալ, եւ զնորա գութն ի մեզ ձգել կենդանի խնամաւք իւրովք։ 84 Եւ ահիւ նորա զգուշանալ, եւ զգաստանալ մտերիմ սիրով եւ հաւատով, եւ արթունս եւ պատրաստ լինել, եւ յամենայն երկրաւորաց ի բաց կալ, որ խափանիչ եւ վրիպիչ է շահաւոր աւգտութեանցն։ 85 Ոչ խաւսել զվնասակարսն զոր չէ արժան. այլ խաւսել զճշմարիտն եւ զաւգտակարն։ 86 Եւ ոչ լսել զլուրն խարդախութեան. այլ որ յատուածայինսն յորդորէ ի Սուրբ Գրոց Աստուծոյ։ 87 Եւ ոչ նայել ուր չէ արժան` ի շռայլս մարմնոյ զբաւսանաց ախտի։ 88 Եւ ազատամիտ լինել յագահութենէ, եւ առատանախանձ բարերար առ ամենեսեան, եւ աւգտակար տկարաց հոգեւորականաց եւ մարմնականաց։ 89 Եւ ոչ է արժան զաղանդսն խուզել, եւ ի նոսա դեգերել ի կորուստն։ 90 Եւ զգուշանալ յամենայն անիրաւութենէ, ի բարկութենէ, ի հարկանելոյ, ի զրկելոյ, ի թշնամանաց, յերդմանէ, ի ստութենէ, յոխակալութենէ, ի չարախաւսութենէ, ի նենգութենէ, ի յանշահ չարէ. զի մի՛ բարկասցի Տէր եւ կորուսցէ` որք այսպիսիս ունիցին վարս։

91 Իսկ որք ընդդէմ այսոցիկ զառաքինութիւնսն բերիցեն, մեծարանք եւ պատիւք եւ պարգեւք ի Տեառնէ, եւ զերանութիւնսն յաւիտենից ժառանգեսցեն։ 92 Զի զամենայն շարժմունս արուեստիցն որ ի մարդիկ` ի կամացն շարժին ի լաւսն կամ ի վատթարսն, զի իշխանականն ունի զերկաքանչիւրոցն զկամս բարւոյն եւ չարին։ 93 Բազմադիմի են սերմանք բարւոյն ի մարդիկ. զի աներեւելի սիրովն Աստուծոյ երեւելի ցուցցէ զարմտիս բարւոյն։ 94 Եւ առաւելեալ բարեաւք փառաւորեսցի ի պարծանս սրբոցն, եւ վայելեսցէ կենաց աւետեաւքն։ 95 Իսկ դժնդակ վարուց եւ աղտեղի` որ ի սերմանէ չարին որոմն բուսանի, յայտնի է բծիցն` աներեւութիցն յերեւելիս գոլով, ոչ ընկալեալ զսերմն բարւոյն ըստ ընդրութեան աւրինացն. որք զհատուցումն ընկալցին ի Տեառնէ զանշէջ հուրն անմահ որդամբքն. զի ատեցին զբարին եւ սիրեցին զչարն. զի ընդրութիւնք են յԱստուծոյ բարւոյն եւ չարին ըստ իրաւանցն։ 96 Զի որոց կամքն շարժին զգայութեամբքն ի բարի կամ ի չար, զնոյն եւ հատուցումն ընդունիցին։ 97 Սիրովն Աստուծոյ սրբութիւն հաստատի. բարեխորհրդութիւն, ուղղահաւատութիւն, բարեգործութիւն, արդարութիւն, ճշմարտութիւն, եղբայրսիրութիւն, հեզութիւն, խոնարհութիւն, հնազանդութիւն, գործասիրութիւն, միամտութիւն, եւ որ այլ եւս են առաքինութիւն շահաւոր աւգտիւք պահպանեալ երեւելեաւք եւ աներեւութիւք։ 98 Զգթութիւն բարի կամաւք սիրել, զողորմութիւն քաղցր շնորհաւք, զերկայնմտութիւն զուարթ յաւժարութեամբ, անձանձրոյթ յաւժարութեամբ յաղաւթս, պահովք պնդեալ։ 99 Զայս սիրել, զայս պահել, յայսոսիկ զփոյթն ունել միշտ, եւ յայսոսիկ բարւոք ցուցանել զհանդէս մտերմութեան սիրոյն` որ առ Հայրն երկնաւոր եւ Որդին Միածին եւ Հոգին Սուրբ համազաւր Տէրութեանն։

100 Եւ որ սոցա հակառակ է, ատել զդժնդակսն, զչարեացն զցանկութիւնսն եւ զչար խորհրդածութիւնս եւ զչար գործս անաւրէնութեան, զխաբեբայ մոլորութիւն եւ զպիւղծ անառակութիւն, զսուտ պատիր նենգութեան երդմունք, զանհամբոյր բարս անհաւանս, զսրտմտութիւն ի բարկութեան շարժեալ, զստահակութիւնն ի թշնամանս, զանհնազանդութիւն յամառ, զծուլութիւն եւ զմեղկութիւն, զյայրատութիւն եւ զխեղկատակութիւն, զլկտութիւն եւ զանառակութիւն, զոխակալութիւն եւ զնախանձ, զորովայնամոլութիւն եւ զարբեցութիւն, եւ զփառասիրութիւն եւ զամբարհաւաճութիւն հանդերձ ամենայն բծիւք եւ անխնայ չարեաւք եւ անխտիր աղտեղութեամբք, որ անարգանաւք լի է։

101 Այսոքիկ են դժնդակ վարք եւ վնասակար որոման սերմանք. զի առանձինն բնութեամբ` չարն չար ոչ է, եւ ոչ բարին բարի. այլ ի միտսն ունի բարի եւ չար լինել. զի սիրովն Աստուծոյ սիրել զբարին եւ ատել զչարն` բարի հաստատի. եւ ատել զբարին եւ սիրել զչարն` չար է. նախանձել ընդ բարիսն եւ լինել բարի` բարի է, եւ ընդ չարսն` չար է. եւ նախանձն նոյն է։ 102 Բարւոյն ցանկալ բարի է, եւ չարին չար. եւ ցանկութիւն նոյն է։ 103 Սոյնպէս եւ առ ամենայն բարիս եւ չարիս է իմանալ զնախանձ եւ զցանկութիւն։ 104 Զի Ամենատեառն բարերարի զբարին սերմանեալ ի մարդիկ եւ յիշխանական կամսն թողեալ` որք կամիցին վարել ի բարի եւ ի չար։ 105 Արութեամբն ի հանդէս բարեպաշտութեանն, եւ հեշտութեամբն ի չարն հակամիտէ միշտ։ 106 Եւ կառավար բարուցն բարութեանց աստուածսիրութիւնն է եւ եղբայրսիրութիւնն. զի սէր ոչ խորհի զչար։ 107 Իսկ չարեացն է անաստուածութիւնն եւ անձնասիրութիւնն կառավար. ըստ առաքելոյ բանի աւտարանալն յԱստուծոյ եւ առնել զկամս մարմնոյ եւ զմտաց, եւ լինել որդի բարկութեան ։ 108 Եւ դարձեալ ասէ. Կենդանի եմ ոչ ես, այլ կենդանի է յիս Քրիստոս. այսինքն հաճոյքն Քրիստոսի. արդարութիւն, սրբութիւն, ճշմարտութիւն։ 109 Եւ դարձեալ ասէ. Լալով ասեմ զթշնամեաց խաչին Քրիստոսի, եւ զկատարածն կորուստ. որք զերկրաւորս եւեթ խորհին եւ խաւսին եւ առնեն զչար, զլցեալսն ամենայն անիրաւութեամբք եւ դժնդակ չարեաւք ։ 110 Իսկ ընդդէմ չարեացն զբարիսն գործել` պսակաց եւ փառաց եւ պատուի արժանի է ընդ սուրբս։

111 Իսկ որ զԱստուած սիրել ասէ` եւ ատէ զեղբարս, այնպէս է, որ գտանէ եւ կորուսանէ, եւ որ լնու եւ հեղու. զի յամենայն ժամ զբարեաց զհետ երթիցուք, եւ ընդդէմ կացցուք չարեացն մարտից։ 112 Որ առիթ լինի չարին, զփոխարէնս չարեաց առցէ. նոյնպէս եւ բարեացն առիթ` բարի ընդունի յամենակալ Տեառնէն եւ ժառանգէ զերանութիւնս։ 113 Զի խափանիչք բարւոյ եւ չարասէրք` յանշէջ հուր գեհենին ընդ դեւս պարտաւորեալ տանջին։ 114 Եւ յերկուցունց վերայ աստէն իսկ անսուտ բանն Քրիստոսի զդատավճիռն առնէ. Երթիցեն արդարքն ի կեանսն յաւիտենից, եւ մեղաւորքն ի տանջանսն յաւիտենից, զոր պատրաստեալ է սատանայի եւ հրեշտակացն նորա ։ 115 Զի ասացեալ է վասն Նեռինն Մարդն անաւրէնութեան, որդին կորստեան հակառակորդն, որ հոգւով բերանոյ իւրոյ սատակէ զչարն` Քրիստոս ։ 116 Նոյն պատիժք որ զնոյնս առնեն, զդժնդակ վարս եւ զզազիր գործս։ 117 Զորս սպանանել հրամայէ Քարոզն` զմեղացն անդամս, զցանկութիւնս չարեաց ամենայնի, որպէս ասէ. որ է մեղաց մարդ եւ կորստեան որդի եւ ժառանգ յաւիտենից տանջանացն։ 118 Իսկ ստացեալ զվարս սուրբս եւ զանարատս ըստ պատուիրանին Աստուծոյ, մարդ կոչի արդար եւ սուրբ եւ ճշմարիտ ամենայն առաքինութեամբք կատարեալ ի Քրիստոս, ժառանգաւոր լինել երկնից արքայութեանն եւ անանց բարեացն։

119 Արդ, զայսպիսի խրատ միշտ ի մտի ունել եւ չթողուլ ի մտաց. որպէս անդեղեայ, որ զցաւս ոգւոց եւ մարմնոց բժշկէ, եւ առողջութիւն շնորհէ, հակառակացն` որք վնասեն զերեւելիս եւ զաներեւոյթս յուղղութենէն։ 120 Արդ, զգոյշ լեր այսոցիկ յուսուցանել, ի լսել եւ ի յառնել միշտ զխրատս կենաց, որ մաշիչ է ամբարշտութեան եւ անաւրէնութեան եւ աղտեղութեան մարդկան. եւ կանգնէ զգլորեալսն ի մեղս, եւ զարդա՛րսն պահէ միշտ։ 121 Զի որ պտուղ իւր ի ժամու տայ, եղեւ նա որպէս ծառ, որ տնկեալ է ի գնացս ջուրց` ի հոգեւոր խրատս. եւ զամենայն ինչ զոր առնէ, աջողեսցի նմա, ասէ ։ 122 Եւ լսիցէ ի Քրիստոսէ. ծառայ բարի եւ հաւատարիմ, որովհետեւ ի սակաւուդ հաւատարիմ եղեր, մուտ յուրախութիւն Տեառն քո, որ պատրաստեցաւ քեզ ըստ վաստակոց քոց։ 123 Որ ունի ականջս լսելոյ, լուիցէ հոգեւոր խրատուցս շնորհաւքն Աստուծոյ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր. որում փառք յաւիտեանս. ամէն։

Զ. Յանդիմանութիւնք ծածկութից իրաց, որ զաներեւոյթսն յերեւելիս ածէ Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի

Զ

ՅԱՆԴԻՄԱՆՈՒԹԻՒՆՔ ԾԱԾԿՈՒԹԻՑ ԻՐԱՑ, ՈՐ ԶԱՆԵՐԵՒՈՅԹՍՆ ՅԵՐԵՒԵԼԻՍ ԱԾԷ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ

1 Զի ոչ է Հայր ծնեալ ուստեք, այլ Որդի ծնեալ ի Հաւրէ եւ ոչ արարեալ. եւ ոչ Հոգին Սուրբ ստացեալ, այլ բղխեալ։ 2 Մշտնջենաւորք, միաբան իսկութեամբք ընդ Հաւր եւ առ Հաւր եւ ի Հաւրէ։ 3 Որպէս բոց եւ ջերմութիւն ի հուր. որպէս լոյս եւ տապ յարեգակն. որպէս ջուր եւ բղխումն յաղբիւրէ. որպէս բան եւ հոգի ի մտաց։ 4 Շարժեալ առանձնաւորութիւնքն, այլ միաբանութիւն մի է բնութեանն, եւ ոչ եկամուտ յանձնաւորութիւնսն միշտ։

5 Այս առակք ճշմարիտ Երրորդութեանն։ 6 Իսկութիւն անսկիզբն, կեանքն կեցուցիչ, ամենագիւտ սէր եւ ամենակալ զաւրութիւն, Հայր եւ Որդի եւ Հոգի Սուրբ։ 7 Երեք անձինք եւ մի բնութիւն եւ կամք. Արարիչն եւ Բարերարն եւ Հաստիչն։ 8 Աստուած էր եւ է. էր անսկիզբն յիւրում փառսն, եւ մշտնջենաւոր անվախճան առ խնամս արարածոց։ 9 Եւ ճշմարտութիւնն էր եւ է. էր յիւրում անփոփոխմանն, եւ է հաստատութիւն արարածոց։ 10 Անվրէպ ամենաշահ գիտութիւնն էր, եւ է յիւրում անբաւութեանն եւ առ լուսաւորութիւն արարածոց։ 11 Անհաս իմաստութեանն իրաւունք էր, եւ է յիւրում անճառելի նախախնամութեանն յարարածս ամենայն։ 12 Կենդանարար ամենագիւտ ամենաշահ խրատիւք յանփոփոխ հաւատարմութեան իւրոյ էութեանն էր, եւ է յաւէժ փրկական շնորհաւքն յազգս մարդկան առ մերձաւորութիւն հաղորդութեան կենդանական սիրովն։ 13 Ամենակարող զաւրութիւնն էր յիւրում գոյութեանն, եւ է առ ի զաւրացուցանել զանզաւրս ի մարտս հոգեւոր պատերազմիս յերեւելիս եւ աներեւոյթս լիեալ։ 14 Կենդանի երանութիւն սիրոյն Աստուծոյ էր, եւ է բորբոքմամբ բարեաց ի խնամել եւ ի պահել զարդարս. եւ ի զղջումն ածել զմեղաւորս։ 15 Լուսաւորեալ եւ փառաւորեալ սրբութիւնքն էր, եւ է ի պայծառացուցանել ի փառաւորել ի նորոգել զարարածս բազմանշոյլ շնորհաւք եւ լուսաւոր աւազանաւն։ 16 Գթութեանցն խնամքն էր, եւ է անպատում բարերարութեամբ առ խնամածութիւն արարածոց երեւելի եւ աներեւոյթ. զի հասցեն ի նաւահանգիստն բարեաց, աւետեացն խոստացելոց երկնաւոր կոչմանն, որ լին է կենդանի երանութեամբ ի կեանս։ 17 Ողորմութեան շնորհքն էր, եւ է իւր անպատում բարութեամբք եւ ամենառատ պարգեւաւք ի տալ եւ ի ցուցանել զարդիւնս մարդասիրութեանն եւ զկոչումն ընծայութեան յորդէգրութեանն շնորհս։ 18 Երկայնամիտ եւ ներող էր, եւ է քաղցրութեամբ եւ բարերար կամաւք անյիշաչար երեւեալ, եւ ոչ աստէն զամենեսեան պատժէ. զի դարձեալ ի մեղաց` կեցցեն։ 19 Ամենասուրբ Երրորդութեանն բարերարութիւնքն դարմանաւք իւրովք էր եւ առ արարածս իւր, եւ է յանպակաս լիութեան, որ ոչ պակասի, ոչ կշռի եւ ոչ պարփակի երեւելեաւք եւ աներեւութիւք առ ողոքանս եւ խոշտանկանս ըստ հնարագէտ մատակարարութեանն։ 20 Զի զշահաւորն եւ զաւգտակարն ստասցին արարածք իւր. եւ զեկամուտն ի բանաւորս եւ ի մտաւորս ածցէ ի լաւագոյնս ամենիմաստ էութեանն իւրոյ եւ ի ժառանգութիւն կենացն, քաջաւէտք առաքինութեամբք պսակեալ յարքայութեանն երկնից։

21 Այսպիսի յուսով հաւանել եւ հնազանդել` որոց աշակերտ եղեւ աստուածային վարդապետութեանն, որ բարին է եւ հաճոյն եւ կատարեալն. զի մշտնջենաւոր եւ անեղծ կենացն հասցէ, որ էն եւ է եւ կայ յանբաւութեանն իւրում. եւ բարւոք բարերարութեամբն իւրով խնամէ զարարածս ամենայն. որ աննուազն է եւ անբաւ եւ անսահման. որ ի վեր է քան զարարածս ամենայն անքննին մեծութեամբք եւ փառաւք. որ կենաց եւ փառաց եւ լուսոյ է տուող ամենաշահ կենարար երանութեամբքն։ 22 Ինքն յինքենէ բաւական առ ամենեսեան. որ արդարացուցանէ եւ լուսաւորէ եւ փառաւոր առնէ։ 23 Որ է Հայր միածնի Որդւոյ եւ բղխումն Հոգւոյն Սրբոյ։ 24 Եւ նոցա բարերար կամաւքն եւ ամենաշահ սիրովն ժառանգաւորս առնէ զմարդիկ անմարմնոցն դասուց եւ արքայութեանն երկնից եւ անսպառ բարեացն։

25 Իսկ պատիր խաբէութիւն ստութեանն բանսարկութեան, ուստի կորուստ ոչ էր ի սկզբանն` մինչ ոչ էր մոլորութեանն յառաջագայիլ եւ վրիպեցուցանել ի չարն։ 26 Եւ այժմ ոչ զաւրէ ատելեացն զչար, որ լսէ աւետաւոր քարոզութեանն եւ հաւատայ, եւ վերստին ծնանի ի ջրոյ եւ ի Հոգւոյ, եւ այլ ոչ եւս դառնայ յապականութիւն եւ յապաշխարելոյ պէտս։ 27 Մահ ոչ էր, մինչ մեղք ոչ էին. եւ այժմ լուծեալ է լուսաւոր Քրիստոսի յարութեամբն, եւ անարգի ի սրբոցն Աստուծոյ։ 28 Ամենապատիր խաբէութիւն եւ խորամանկ կեղծաւորութիւն եւ ամբարտաւանութիւն ոչ էր նախկին, մինչ ոչ էր բանսարկեալ սատանայի. եւ այժմ տկար է եւ ոչ է յերեւել ճշմարտութեանս։ 29 Անհաւատութիւն եւ ցանկութիւն չարեաց ոչ էր ի սկզբանն, մինչ ոչ էր հակառակասէր աստուածամարտն ի վայր կործանեալ. եւ այժմ ոչ է յերեւել հաւատոցն եւ աւրինացն ընդրութեան եւ աստուածսիրութեանն ցուցումն։ 30 Անհնազանդութիւն եւ ստահակութիւն ոչ էր նախ, մինչ ոչ էր անհաւանեալ Աստուծոյ սատանայ եւ մարդն. եւ այժմ ոչ է ի հնազանդել Քրիստոսի մերովս, եւ ուղղել զմեզ ի նոյնս։ 31 Խաբէութիւն եւ նենգութիւն ոչ էր նախ, մինչ ոչ էր խորամանգեալ չարն. եւ այժմ ոչ է ի Քրիստոսի ճշմարտեալ։ 32 Նախանձ եւ քէն ոչ էր, մինչ ոչ էր մախացեալ չարն եւ ի քէնս մտեալ. եւ այժմ ոչ է ըստ Քրիստոսի քաղցր եւ աննախանձ կամացն ի մեզ շնորհացն։ 33 Ատելութիւն եւ բարկութիւն ոչ էր, մինչ ոչ էր ի չարէն եւ ի մէնջ լիեալ. եւ այժմ ոչ է ըստ բազում սիրոյն հեզոյն եւ մարդասիրի փրկչին։ 34 Ամբարտաւանութիւն եւ անձնասիրութիւն ոչ էր, յորժամ ոչ էր հպարտացեալ չարն եւ պարտաւորեալ զմեզ. եւ այժմ ոչ է յերեւել խոնարհին եւ զմեզ սիրողին, յասելն, Ուսարուք յինէն, զի հեզ եմ եւ խոնարհ սրտիւ. եւ գտջիք հանգիստ ։ 35 Ցասումն եւ թշնամանք ոչ էր նախ. եւ այժմ ոչ է, յորժամ գութք ողորմութեան շարժի ի խնամս։ 36 Անյագութիւն որովայնամոլութեան եւ ագահութեան ոչ էր. եւ այժմ ոչ է պարկեշտից սրբոց եւ արհամարհողաց զերկրաւորս։ 37 Անժոյժ աղտեղութիւնք ոչ էին, մինչ ոչ էր մաքրութեանն լուծեալ. իսկ յորժամ ծագեցին սրբութիւնք սրբութեանց աստուածային շնորհացն, լուծաւ գարշութիւն ախտի։

38 Եւ ամենայն մեղք եւ անխնայ չարութիւնք երեւելիք եւ աներեւոյթք ոչ էին գործակցաւն իւրեանց սատանայիւ ի սկզբանց անտի. այսոքիկ յետոյ ի ներքս մտին ի հակառակորդէն` որ ի նոցայն զմեզ ընկեաց. եւ այժմ ոչ է յորժամ կենարար գառնն նուիրեցաւ պատարագ ի վերայ խաչին վասն քաւութեան մեղաց եւ հաշտութեան Հաւր ընդ արարածս. եւ վերստին ծննդեամբ աւազանին եւ փրկական խորհրդովն, որ կենագործեաց զհաւատացեալսս ի Սուրբ Երրորդութիւնն։ 39 Եւ զամբարիշտս, զհպարտս եւ զամբարտաւանս կործանեաց, եւ բարձրացոյց զխոնարհս առհաւատչեայ յուսովն։ 40 Եւ լուծաւ եկամուտ մեղքն, եւ այն` որ զիշխանութիւն մահուն ունէր, այսինքն է սատանայ։ 41 Զի կեցուսցէ զմբռնեալսն ի նմանէ ի նորա կամսն` երեւելի շնորհաւք եւ մարդասիրութեամբն իւրով։

42 Յորոց բազումք երեւեցան ընդիրք ի սկզբանէ վկայք կենսաբեր գալստեանն, որ նորոգելոցն է ի յԱբելէ արդարոյ. զի զանուն արդար յանարատ վարուցն ստացաւ։ 43 Որպէս Ենովս յուսովն, եւ Ենովք հաճոյից Աստուծոյ եւ փոխելովն, եւ Նոյ կատարեալ արդարութեամբն եւ Աբրահամ հաւատովն, եւ Իսահակ աւետեացն Որդւոյն Աստուծոյ, եւ Իսրայէլ տեսող մարտի առաքինութեանն, եւ Յովսէփ պարկեշտութեամբն, եւ Մովսէս աւրէնսդրութեամբն, եւ Դաւիթ ուղիղ եւ հեզ թագաւորութեամբն։ 44 Նա եւ ամենայն սուրբ մարգարէքն եւ մակաբայեցիքն եւ երեք մանկունքն ի հնոցին մինչեւ ցՅովհաննէս` որ ճրագն էր արեգականն արդարութեան, որ լուսաւորէ զամենայն մարդ եկեալ յաշխարհ լուսով աստուածգիտութեամբ եւ իմաստութեամբ եւ արդարութեամբ` Քրիստոս փրկիչն, որ եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, եւ լուսաւորեաց զհաւատացելոց զսիրտս բարերար կամաւք Արարչին մերոյ, պտղաբեր լինել ըստ արդարութեան աւրինացն եւ իրաւանցն եւ հաճոյից տէրութեանն ամենակալի։ 45 Եւ արքայութեանն յուսովն անարատ վարուք ընթանալ ի կէտ վերին կոչմանն. եւ լիցուք կատարեալք, որպէս եւ Հայրն մեր երկնաւոր կատարեալ է ։

46 Որ խնամաւք բարերարութեանն իւրոյ լնու զամենայն արարածս, եւ յորդորէ զամենայն միտս ի գործակցութիւն բարերար կամացն։ 47 Որ յերկնից յերկիր խաւսէր զբարերարութիւն` զդարձ ապաշխարութեան մեղաւորաց. խոստովանելով զյանցանսն, եւ զղջանալով վասն որոց գործեցին, եւ պտուղս արժանի ապաշխարութեան առնել. որ զզաւրս հրեշտակացն ուրախացուցանէ ըստ բանին Տեառն ։ 48 Զի եթէ վասն միոյ մեղաւորի որ դառնայ յապաշխարութիւն, ուրախութիւն է հրեշտակաց ի յերկինս, զի՞նչ պարտ է վասն արդարոցն ասել, առաքելոց եւ մարգարէից եւ մարտիրոսաց եւ վարդապետաց եւ ճգնաւոր կուսանաց եւ պարկեշտ ամուսնացելոց. որ ոչ ունին զաղտեղի շարժմունս եւ զվնասակարս ոգւոց, եւ զամբարտաւանութիւն եւ զբարկութիւն, զատելութիւն եւ զնախանձ եւ զորովայնամոլութիւն. եւ մշակել ի ջանս բարեպաշտութեան եւ խլել ի միջոյ զչար սովորութիւնն յորդորմամբ սուրբ սիրովն որ սիրեացն զմեզ։

49 Զի սատանայութիւն ոչ էր, մինչ ոչ էր հակառակեալ չարն բարւոյն։ 50 Զի յետ վեց աւուր` մինչ ոչ էր ստացեալ զամբարշտութեան զմիտս, վկայի ի Տեառնէ` թէ զամենայն զոր արար Աստուած, բարի են յոյժ. զի թէ ի բնէ չար էր, ոչ զբարւոյ վկայէր Աստուածն ամենակալ։ 51 Եւ յԱւետարանսն ի Տեառնէ առ աշակերտսն ասի. Ո՞չ ես ընտրեցի զձեզ երկոտասանս. եւ մինդ ի ձէնջ սատանայ է ։ 52 Զի ոչ զրպարտեաց զնա արդար դատաւորն նախ, մինչեւ եղեւ երեւոյթ չարին եւ չար կամաց շարժեալ ի չար անդր. եւ ապա զսատանայ անուն առնու եւ քակի ի սուրբ պաշտամանէն, եւ ի կենդանարար սիրոյն որոշի, եւ անյոյս լիեալ` ի մահ զինքն ձգէ, որպէս դեւքն ի ծովակն խոզիւքն, որք ասէին Զի՞ կայ մեր եւ քո, Որդի Աստուծոյ. յառաջ քան զժամանակն եկիր կորուսանել զմեզ, սուրբդ Աստուծոյ ։ 53 Գիտեն եւ նոքա զժամանակս դատաստանին իւրեանց եւ մեր, եւ ըստ արժանեաց զհատուցումնն անաւրինաց եւ անհնազանդից, անսրբոց եւ պղծոց։ 54 Զի սատանայ ոչ էր, մինչ ոչ էր ամբարշտեալ. եւ այժմ անզաւր է ըստ ասելոյն Տեառն` թէ Իշխան աշխարհիս այսորիկ դատապարտեալ է, եւ ընկեսցի արտաքս ։ 55 Զի խաւար ոչ էր եւ ոչ է. զի ստուէր է տարերց եւ ոչ բնութիւն ինչ։ 56 Զի ածուղ սեաւ է քան զստուէր եւ որ այլ ինչ սեւութիւնք իցեն. եւ ի ծագել արեգական եւ լուսաւորաց նոյնպէս կան սեւութիւնքն։ 57 Բայց ստուեր որ է խաւար, ի գալ լուսոյն լուծանի եւ ոչ եւս կայ ընդդէմ։ 58 Եւ մահ ոչ էր, մինչ ոչ էր պարտական լիեալ մեղաւք. եւ այժմ ոչ է ի յայտնել կենաց եւ յարութեանն որ ի մեռելոց. եւ երկոքին հրաժեշտ առին մահ եւ խաւար ի ծագել լուսոյ եւ ի գալ կենացն։

59 Եւ այս ամենայն յաւրինուածք իրաց եւ աւրինաց ի Տեառնէ են։ 60 Եւ յաղագս այսորիկ որ քաջքն եւ պիտանիքն իցեն, պսակին ըստ լաւութեան առաքինութեանն, եւ թագ ի գլուխ մտցեն ի հանգիստն լուսոյ եւ կենացն յաւիտենից։ 61 Եւ որ վատքն իցեն եւ ծոյլք արհամարհոտք Աստուծոյ պատուիրանին, ընկալցին զպատուհասիցն պատիժս յանշէջ հուր գեհենին` որ կազմեցաւ նոցա։ 62 Զի առանց եպերանաց է արդար դատաւորին իրաւունք, որ առաջի ճշմարտութեանն փակեալ կան երկոքին կողմանքն լաւացն եւ վատթարացն, որ փառացն է յոյս` եւ որ թշուառութեանն եւ տանջանացն ակնկալութիւն։ 63 Եւ երկաքանչիւրովքն խրատէ. բարեաւն յորդորէ եւ ահիւն զկծեցուցանէ, զի մի՛ ոք զրկեսցի յաւիտեանցն խոստացելոց։ 64 Զի զերկոսին կողմանսն սիրովն խնամէ. զքաջսն` զի մի՛ յերկուասցին ի յուսոյն կենաց, եւ զվատսն` զի ահիւ Տեառն ժամանեսցեն ապաշխարութեամբ յանկարաւտ լիութիւն շնորհացն ընդ այնոսիկ` որ պարծանաւք ի փառսն վայելեն։ 65 Զի երեւեսցին շնորհքն Տեառն ի վերայ սիրողացն, որք ծառայեցին Տեառն ահիւ եւ սիրով. զի ընկալեալք ի Տեառնէ ընդ մեծարեալսն եւ ընդ փառաւորեալսն, որդէգրութեանն արժանաւորեալք, յանսպառ բարիսն Քրիստոսի վայելեսցեն ընդ ամենայն սուրբս։ 66 Զի ամենակալ Ամենասուրբ Երրորդութեանն բարերարութիւնն խնամէ զարարածս ամենագիւտ սիրովն իւրով եւ ամենաշահ երախտեաւքն իւրովք եւ անփոփոխ ճշմարտութեամբն` որ յերեւելիս եւ որ յաներեւոյթս ուղղէ, եւ ոչ թողու քայքայել որ ի մեզ բարին մատակարարի ի մշտնջենաւորսն։ 67 Զի անեղծ է եւ անապական. ոչ ինքն փոփոխի, այլ զայլսն փոփոխէ ի լաւսն. եւ զկենդանութիւն ստեղծուածոց զարմանալի յաւրինուածովք իւրովք` եւ զչգոյն ի գոյ երեւելի ածէ, եւ զանարգսն առնէ պատուականս իւրովք յարգանաւք եւ հանդիսիւք լաւութեամբն ի գործ անդր. եւ զանյարմարսն յարմարէ պէսպէս յաւրինուածովք ի բարիսն. եւ զվրիպեալսն յերկմտութիւն` փոխէ ի հաւատարմութիւն իւր. եւ զստութիւն եւ զերդմնահարութիւն զմենքենայս չարին ածէ ի ստուգութիւն։

68 Ատեան կազմեաց աստուածային խրատուց Սուրբ Գրովք ի լուսաւորութիւն ամենայն անձին. հնարագիտութեամբ կենդանարար եւ կատարեալ իմաստիւք բարւոյ մասինն հաղորդել։ 69 Եւ զեկամուտ քաղն չար կամացն եւ չար խորհրդոցն եւ չար գործոյն խլել խոստովանութեամբ։ 70 Եւ զխոպանացեալ միտսն ի ծուլութիւն եւ յարհամարհանս` ուղղել եւ ի գործ ածել բարւոյ եւ զգուշանալ եւ զգաստանալ։ 71 Եւ զկամակորութիւն մտացն եւ մարմնոցն ածել ի հնազանդութիւն հոգեւոր կարգաց եւ կրաւնից. խլել եւ ի միջոյ ի բաց բառնալ զչար սովորութիւն ահիւ եւ սիրով։ 72 Եւ զամենայն շարժմունսն յաստուածայինսն բերելով, եւ ի շահ եղբարց մեծաւ ճգամբք եւ վաստակաւք մշակել յառաքինութիւնս. եւ ցուցանել զհանդէս մտերմութեան ի կանուխս եւ անագանս, որպէս զի երեւեսցի պտուղ բարի։ 73 Որպէս լոյս ոչ փոխի ի խաւար` այլ զխաւարն լուսաւորէ, եւ ոչ կեանք ի մահ` այլ զմահացեալսն կենագործէ ի Տէր, այսպէս զանարգսն թողուլ եւ զլաւն մեծարել շնորհաւք ամենակալին, երեւեալք որպէս լուսաւորք յաշխարհի` զբանն կենաց ունելով յանձինս եւ յառաջնորդութիւն բազմաց` եւ կեալ անբիծ։

74 Ի հանդէս բարեպաշտութեանն ցուցանել զայս եւս ժամանակս ըստ արդարութեան կարգացն, անարատ սուրբ եւ ճշմարիտ վարս ստացեալ գործակցութեամբ բարերար կամաւք Արարչին։ 75 Մտերիմ եւ քաջասիրտ հաւատով զանարժան իրս հալածել եւ արժանաւոր աւգտիւք զշահսն ժողովել, ուստի անուն քաջութեան եւ պարծանաց յերկրի թողուլ. եւ յերկինս ամբարէ զյաւիտենականն` ուր փառք եւ անսպառ բարիքն պատրաստեալ կան յուսացելոցն։

76 Որք զաստիսս արհամարհեցին, կենդանարար սիրովն եւ անճառ երանութեամբքն յուսով որ ի Տէր` եւ վայելուչ ազատութեամբն թագաւորեալք ի փառս բարձրելոյն, եւ առ բեկումն թշնամւոյն եւ ի բարձրանալ ընդրելոցն։ 77 Որք հաւատով պարտեցին աստէն զհանապազորդ թշնամին, եւ անդ զուարճացեալ բերկրին անանց ուրախութեամբքն եւ անճառ բարութեամբք որ են ի Հայր եւ յՈրդին եւ ի Հոգին Սուրբ։ 78 Ուստի մերժեալ են տրտմականք ամենայն, եւ բղխեալ են պէսպէս բարիքն` որ կան եւ մնան ի վայելումն կենացն անվախճանից ամենայն սրբոց Աստուծոյ ըստ երանութեան սիրոյն սրբոյ, ի կոչումն հրաւիրանաց ուրախութեան հարսանեացն։ 79 Որք ըստ կամաց երկնաւոր Հաւրն պատրաստեցին զանձինս, որք եւ պսակին լուսաւոր պսակաւք ի գովեստ փառացն Աստուծոյ յանվախճան խնդութիւնսն։ 80 Աստ առեալ զառհաւատչեայ յուսոյն կենաց, եւ անդ կարգեալք ընդ երախտաւորսն ի ժառանգութիւն արքայութեանն երկնից։ 81 Աստ ազատեալք յամաւթոյ անարգանաց, եւ անդ ի վշտաց սպառնալեաց արդար դատաստանին ի պատուհասիցն տուժից եւ տուգանաց դառն տանջանացն։ 82 Եւ գգուեալ արդար անուամբ սուրբ եւ ճշմարիտ պարգեւաւքն մեծացեալ, եւ յարգանաւք եւ պատուով փառաւորեալ պարծանաւքն, եւ այնպէս զերծեալք ի սպառնալեաց գեհենին եւ տանջանացն. հաւատացեալ ի բանն` որ ի վերայ ամբարշտաց եւ մեղաւորաց ասացաւ ի Տեառնէ. Երթայք, ասէ, անիծեալք յանշէջ հուրն յաւիտենից, ուր լալ աչաց է եւ կրճել ատամանց. որ պատրաստեալ է սատանայի եւ արբանեկացն նորա ։ 83 Եւ առ հաւատարիմսն ասէ. Եկա՛յք, աւրհնեալք Հա՛ւր իմոյ, յարքայութիւնս, որով ի սակաւուդ հաւատարիմ եղէք, ի վերայ բազմին կացուցից զձեզ. մտէ՛ք յուրախութիւն Տեառն ` ի մշտնջենաւոր կեանսն ընդ սուրբ հրեշտակս առ Թագաւորն փառաց, որ ասացն. Ուր եսն եմ, անդ եւ պաշտաւնեայն իմ եղիցի ։ 84 Որ կենդանի ուրախութեամբն ուրախ առնէ զսիրելիս իւր ըստ իւրաքանչիւր վաստակոց։

85 Զի իւրեանց ճգամբք մեծացան ի Տեառնէ յանպատում յանքննին յամենագիւտ սիրոյն ժառանգութին, յանմահ եւ յանհամեմատ յաննման եւ յանկշիռ լուսոյն ժառանգութիւն. զարթուցեալք յերկրաւոր իրաց եւ ի զբաւսանաց մարմնաւորաց. զմտաւ ածել զհնարս զամենագիւտս զգուշութեամբ եւ զգաստութեամբ, որ ի յերկրի. զտիւ եւ զգիշեր անհատ խնդրովք ընդ Տեառն զարմանալի լուսաւոր գեղն պշնուլ ջերմեռանդն սիրով եւ յիշատակաւք խոստացեալ որդէգրութեանն. անձկաւ ի նորա բարիսն փափաքել, եւ գրաւել եւս ընդ իւր զկամս շարժմանց մարմնոյն։ 86 Հիւթ առեալ ի Տեառն սուրբ աւգնականութենէն` զի անարատ կայցեն. արտաքոյ լինել քան զամենայն ծուփս մարմնաւորս, եւ ներքոյ վարագուրին մնալ սուրբ եւ անարատ ի հոգեւոր աւրինացն պահպանութիւն, ամրացեալ եւ զգուշացեալ ի կամս Տեառն։ 87 Եւ սուրբ զգաստութեամբ զարթուցեալ ի վերին կոչմանն աւետիս, առնուլ զգրաւական սիրոյն զմխիթարութիւն անարգել սուրբ շարժմամբք։ 88 Եւ բորբոքմամբ սիրոյն յորդեալք ի կեանս անուշակս կենդանարար բանին, հաղորդութեամբ սուրբ խորհրդոյն, յիշատակաւք անճառիցն, նայել ընդ գեղ խոստացելոց աւետեացն։ 89 Որպէս զմեղուացն է իմանալ. որ ի ծաղկանցն զկարեւորսն ի մեղուոցն բերեն, եւ նոքաւք գործեն զքաղցրութիւն զանուշացուցիչ ամենայն դաժան եւ դառն ճաշակաց։ 90 Այսպէս եւ ի կենարար խրատսն ժրացեալք, եւ յայնցանէ ընկալեալք զաւգտակարսն իմաստութեամբ, առաջնորդեալ յամենայն բարեգործութիւնս առ ի պատրաստութիւն հաւատոց եւ ճշմարիտ սուրբ վարուց. քաղցր յուսովն ընթանալ զանմոլար ճանապարհն` որ տանի ի կեանսն յաւիտենից, եւ հասանել յաւթեւանս կենացն ի դուռն փրկութեան։ 91 Մեծաւ ցանկութեամբ եւ սաստիկ ծարաւով ճաշակել զանուշակս քաղցրութեանն զԲարերարին զխնամսն, եւ ի նոսին վայելել միշտ զանճառսն մտաւոր իմաստութեամբն ի Քրիստոս, սուրբ խանդաղատանաւք ի նորոգութիւն մերձեցեալ։ 92 Ընկալեալ զառհաւատչեայ կեանսն, եւ ի նոսին կալ մնալ անկարաւտ յերանութիւնսն անսպառ միշտ յանճառսն եւ յանբաւսն լիեալ. անձանձրոյթ զուարթութեամբ յափշութենէ աշխարհիս զբաւսանաց, որ շարժէ զմիտսն ի մոլարսն, եւ զմարմինսն ի հարուածս ցանկութեան. որ ամաւթոյ եւ անարգանաց արժանի է ի պատիժս։

93 Այլ պարտ է ի յերկրի ուշ ունել եւ զվերինսն խորհել պատրաստութեամբ հաճոյիցն Աստուծոյ։ 94 Ի վեր ունել զմիտսն առ այն` որ ի վեր քան զվերինս եւ զներքինս է. որ պատճառք է մեր կենացս եւ փրկութեան. որ գործակիցս արար զմեզ իւր բարերար կամացն առ ի գիւտ կորուսելոցն եւ առ ի պահպանութիւն լաւացն։ 95 Եւ առաջնորդել ի բարիսն, եւ մերձաւորս առնել զհեռաւորս, եւ ընդանեցուցանել զաւտարս. խնամաւք մարդասիրութեամբ հովուել ամենեցուն ի փրկութիւն եւ ի կեանս հեռաւորաց եւ մերձաւորաց։ 96 Պատրաստ ունել զկամսն առ ի սպասաւորութիւն եղբարց առ ամենայն պէտս բարւոյ։ 97 Մերկանալ զցանկութիւնս չարին եւ զամենայն վնասակար խարդախութիւնս։ 98 Սուրբ սրտիւ եւ անբիծ վարուք եւ ուղիղ հաւատով ըստ ամենայնի յառաջանալ ի Տէր, եւ սիրել զնա ի բոլոր սրտէ, եւ անքակ կալ ի ծառայութիւն նորա սուրբ. եւ ի նորա քարոզութենէն լուսաւորել զամենայն զգայարանս, որպէս երկիր յարեգական ճառագայթից։ 99 Սոյնպէս եւ յիշատակք նորա փակեալ եւ ամրացեալ ի խնամակալ սիրոյն եւ նորա ուսմանն կցորդ լինել սրբոց ի լաւ անդր յորդորելով։ 100 Աւգնական ունելով միշտ զշնորհս Բարերարին. եւ յամենայնի գոհանալով աւրհնել միշտ զամենակալն եւ զտուողն բարեաց Աստուած, եւ փառս տալ` որ արժանի արար գործակից լինել իւրոյ բարերար կամացն։

101 Եւ մեք ցուցցուք ի նեղութեան եւ յանդորրու զհանդէս մտերմութեան մերոյ առ Տէրն. եւ նա աննուազ զիւր շնորհսն պարգեւէ. զի ամենեցուն կամի զկեալ եւ ժառանգաւոր լինել անանց փառացն եւ մեծութեանն որ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր։ 102 Եւ մեք որ նովաւ եղեաք փրկեալք իւրաքանչիւր վաստակաւք եւ առաքինութեամբ եւ սրբեալք ի չար ցանկութեանց, եւ առիթ լիեալ բազմաց փրկութեան, եւ ճշմարտեալ վարուք փոխել յերկրէ յերկնաւոր հանգիստն յանուշակ յարքայութիւնն, միշտ ընդ Քրիստոսի լիեալ եւ ի նորա երանելի բարութիւնսն վայելել։ 103 Եւ որպէս անդամաւք կանգնի հասակ, այսպէս բարի գործովք կանգնին հաւատք, եւ հաւատով ստուգի յոյս, եւ յուսովն հանդէսք։ 104 Եւ այնպէս յորդորել յաստուածային սէրն, ընդունել զշնորհս Հոգւոյն Սրբոյ եւ ի վերագոյնս լիեալ երկնայնոցն, անմահից կենացն լիեալ ժառանգորդ. ի բնակարանս սրբոցն ի կենարար սէրն ծաղկեալ գեղեցկագոյն փառաւք յանճառելիսն ի մշտնջենաւորսն` փառաւորել միշտ զԱմենասուրբ զԵրրորդութիւնն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

Է. Երանելւոյն Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի վասն յաւրինուածոց արարածոց

Է

ԵՐԱՆԵԼՒՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ՎԱՍՆ ՅԱՒՐԻՆՈՒԱԾՈՑ ԱՐԱՐԱԾՈՑ

1 Յորժամ բազմացաւ իմաստութիւն յաճումն չափոց հասակի արարածոց, եւ եհաս տղայութիւնն յայր կատարեալ, զի բաւականասցի լսել բանիցն ճշմարտութեան, որ պիտոյ եղեւ քարոզութեան մարգարէիցն զանմոլար գիտութիւնն սփռել ի լսելիս մարդկան. զի հաւատով ընկալցին զանմոլար իմաստութեանն զխրատսն, եւ գիտութեան Արարչին եւ հաճոյիցն տեղեակ լիցին, ի ձեռն ճշմարիտ հոգեւոր աւրինացն եւ պահպանութեամբ պատուիրանացն անվնաս կալ առ դժնդակ վարս, եւ հանդիսանալ ի բարի վարս եւ պատճառ աւգտից լինել հեռաւորաց եւ մերձաւորաց ի փրկութիւն։

2 Եւ այս ամենայն յանհաս իմաստութենէ Արարչին մատակարարի յարարածս ամենայն. որ լուսաւոր ճառագայթիւքն զիմանալիսն լուսաւորէ. զի նորոգեսցէ զզգայարանս հոգեւոր խրատուն. զի անկորուստ պահպանեսցի աստուածային կամացն հաճոյութիւն։ 3 Եւ արդարակշիռ իրաւամբք յառաջանալ ի հանդէսն բարեաց. վկայ լինել արդարութեան եւ ճշմարտութեան աւանդիցն։ 4 Եւ այս ամենայն ի շինութիւն հոգեւոր մասինն ժառանգաւորաց արքայութեանն երկնից, եւ կարգաց աշխարհիս երեւելեաց եւ աներեւութից. եւ տեղեակ լիեալ ամենայն լաւութեան կարգաց, եւ բնութեան արարածոց հասու լինել։

5 Զի կարգեաց Աստուած զաշխարհս որպէս դպրոց. զի ուսցին արարածք զխնամս Արարչին յառնելն եւ ի կազմելն, եւ միշտ նախախնամութեամբ նորա դարմանեալք որ երեւին եւ որ ոչն երեւին։ 6 Զի յոչընչէ անտի սկիզբն արար միովն` եւ ած մինչ ի հազարս եւ ի բիւրս զիւրաքանչիւրսն. զի լաւութեան հանդիսիւք առաքինասցեն։ 7 Եւ ի գլուխ ելեալ ամենայն վարքն առաքինութեան, ի վախճանի աշխարհիս պարգեւէ զանմահութեան զպարգեւսն յանփոփոխելի եւ յանհամեմատ յաստուածեղէն մշտնջենաւոր արքայութեանն երկնից ի Քրիստոս։ 8 Զի նախ ի սկզբան զմտացն խնդրէ զուղղութիւնն աւրինադիր բանն. եւ ապա ի մշակութիւն կացուցանէ առնել զաւգտակարսն, եւ ի բաց կալ ի վնասուց։

9 Նա եւ զքննութիւն արարածոց յաւրինեաց որպէս զգիր դպրութեան եւ եդ անուանս, զի անուանքն զընտրութիւնն տայցեն զգրոյն ի միմեանց զորոշումն. եւ գիրն զբարս անուանն կարդասցէ։ 10 Զի երկուս երկուս յաւրինեաց, զի մին միւսոյն քարոզիչ իցէ. եւ բնութեանցն երկուց` երկու անուանք պիտոյանան, որ որոշեն զնոսա ի միմեանց. եւ անուանցն` բնութիւնքն պիտոյ են, որ կային ունէին զանուանսն. զի Էր, ասէ, աներեւոյթ եւ անպատրաստ երկիր ամենայնիւ ։ 11 Եւ սկիզբն արարեալ բանիւ յաւրինել զարարածս, կոչեաց, ասէ, զլոյսն տիւ, որ յայտնիչ է արարածոց կազմածոց. զի զոր բանն յաւրինեսցէ, լոյսն զյաւրինուածսն ցուցանիցէ. զի աներեւոյթն, եւ անկազմն ծածկեալ ունէր որպէս խաւար զերկիր։ 12 Որպէս կոչեաց զլոյսն տիւ, սկիզբն արար կարգելոյ պատմութեանն, զի ի թիւ անկցին։ 13 Եւ եթէ ոչ էր խաւար, լոյս ի՞ւ անուանէր տիւ, եւ կամ խաւարն գիշեր։ 14 Դարձեալ քաղցր եւ դառն ասի` որ համահամ քմացն ճանաչի. եւ յանուանէ որոշի քաղցրն եւ դառնն. եւ այս ի տեսչութենէ արարողին է հաստեալ։ 15 Եւ լոյսն զմարդիկ յորդորէ յամենայն պէտս աւգտի. զի ամենայն գիւտք աշխարհիս` գործոց կամ արուեստից ` իւր աշխատութեանն գինք իցեն աշխատութեամբ. եթէ դարբնութիւն, եթէ մշակութիւն, եթէ ճանապարհորդութիւն եւ եթէ այլ ինչ պէսպէս արուեստք շահից, զոր ետ Աստուած ի պատիւ անձնիշխան կամացն որպէս որդւոց ի խնամակալութիւն. եւ զգիշերն ետ ի հանգիստ քնոյ` դարման աշխատութեան, զի տկարութիւնն զաւրասցի, եւ նորոգեալ հանգստեամբն անդրէն ի տիւն դարձցի ի գործսն` որ աւգուտ եւ շահ ստանայ։ 16 Որպէս քաղցրն եւ անուշն եւ դառն եւ կծուն ի պէտս բժշկաց տնաւրինին, եւ որ այլն եւս։ 17 Որպէս զհամեմոցն է գիտել առ զանազան խորտիկսն անուշել. զի սոքա յարգեսցին նոքաւք, եւ նոքա սոքաւք։

18 Այլ եւ անուանս ունին. զի որպէս հանգիստ եւ աշխատութիւն կարաւտ են միմեանց, զի աշխատութեամբ շահիցն ի հանգստեանն վայելեսցէ, այսպէս է իմանալ զամենայն խառնուածս արարածոց ի միասին։ 19 Որպէս ցուրտ եւ տաւթ, որ մինն զովացուցանէ եւ միւսն ջեռուցանէ . երկաքանչիւրոցն պիտոյացեալ գեղեցիկ խառնուածովք ըստ բարեաց արարողին` եւ ոչ ի պատիժս ինչ շարժեալ ի սահմանէն. զի Սահման եդ, ասէ, որ ոչ անցանեն ։ 20 Զի մարդ հնարագէտ է ի խնամակալութենէ Արարչին առ ի պէտս իւրոյ փրկութեանն եւ վայելելոյ ի բարութիւնսն անձնիշխան կամաւք։ 21 Զի որպէս որդի ի հաւր խնամս վայելիցէ. եւ ոչ որպէս ծառայ ընդ հարկաւք, որպէս եւ այլ արարածք իցեն։

22 Դարձեալ աւդք` են որ ցամաքեցուցանեն, եւ են որ խոնաւեցուցանեն զերկիր եւ զբոյսս. են որ յաւգուտ մատակարարին, եւ են որ ի վնաս, ըստ նախախնամութեանն Աստուծոյ ի միմեանս խառնեալ. այլ եւ անուանս ունին։ 23 Սոյնպէս եւ առողջութիւն եւ ցաւք. զի առողջութիւն ի գործ մշակութեան առաքինութեանն յորդորէ եւ յարուեստս շահիցն. եւ ցաւք` բժշկաց կարաւտին Աստուծոյ եւ մարդկան։ 24 Այլ եւ համբերութեամբ զթողութիւն սխալանացն գտցէ, եւ վարձս եւս, որպէս եւ Յովբ. եւ անուանս եւս ունին։ 25 Սոյնպէս տրտմութիւն եւ խնդութիւն յորժամ ըստ իրաց աշխարհիս իցէ, մահ եւ ապականութիւն գործէ. իսկ ըստ Աստուծոյ լիեալ, մխիթարութիւն ընձեռէ, եւ յուսով զխնդութիւն ըստ խոստացեալ բարեացն. եւ անուանս ունին։ 26 Սոյնպէս լիութիւն եւ կարաւտութիւն միմեամբք յարգին. զի լիութիւն կարաւտութեամբն վայելէ, եւ կարաւտութիւնն զհանդէս ժուժկալութեանն ցուցանէ, եւ ժրութիւն մշակութեամբն ամենարուեստ. եւ միաբանեալք աւգուտս ունին եւ անուանս ըստ երեւմանցն։ 27 Սոյնպէս երկիւղ եւ անհոգութիւն. զի երկիւղ անհոգութեան ցանկայ, եւ անհոգութիւն երկեղի. որ զգուշացուցանէ ի կամս Տեառն, եւ ոչ թողու յապիրատութիւն։ 28 Եւ ի միմեանս խառնեալ ըստ պատուիրանին` զաւգտակարսն ի մեզ ամբարեն ըստ անուանն կոչման։ 29 Սոյնպէս փառաւորութիւն եւ անարգութիւն միմեանց տեղի տալով` ի սահմանին կան մնան. ապա թէ ելանեն ըստ չափսն, վնաս առնեն ի հոգեւորս եւ ի մարմնաւորս. որպէս եւ ամենեցուն քաջայայտ է այս. եւ յանուանցն ծանիցուք զիրսն։ 30 Սոյնպէս եւ բարիք եւ պատիժք ոչ են մի, եւ երկոքին պիտոյանան. մին յորդորէ ի բարի գործս, եւ միւսն զհամարձակեալն ի մեղս արգելու. եւ խոշտանգանաւք լուծցեն զվարսն եւ դարձցին ի լաւն։ 31 Եւ բարեգործք մի՛ մոռասցին զԲարերարն եւ զերանելի ժառանգութիւնսն եւ զաւետիսն խոստացեալ, որ առաւելու ի բարիսն. եւ այնպէս զանուանսն առնուն։

32 Եւ ազատութիւնքն ազատ են ի մէջ մեղաց եւ փառաւորեալ յամենայնի. եւ նկուն մեղքն ի մէջ արդարոց. զի ցանկացեալ արդարութեան, եւ յիշեսցեն զսպառնալիս մեղաւորացն, եւ փութասցեն յապաշխարութիւն խոստովանութեան, եւ ապրեսցին ի բարկութենէն որ գալոցն է ի վերայ անաւրինաց եւ անհնազանդից, անսրբոց եւ պղծոց. եւ լիեալ յարդարութեան` կեցցեն։ 33 Իսկ արդարքն որ ունին զառհաւատչեայ ազատութիւնն որդէգրութեանն ի ճշմարտութենէ անտի` յաւելցեն յարդարութիւնն, զի լիցին կատարեալ որպէս եւ Հայրն երկնաւոր. եւ միմեամբք զանուն առին։ 34 Եւ տնանկութիւն կարաւտ է մեծութեան, որ զեղու ի նոսա զլիութիւն. եւ մեծութիւն` կամաւոր տնանկութեան, որ ամբծութեամբ եւ անարատութեամբ հասցէ անանց մեծութեանն։ 35 Այլ եւ արդարակորով մեծութեամբն ոչ զրկի ի մշտնջենաւոր մեծութենէն. որ միմեամբք զանուանսն առին մեծութեան եւ տնանկութեան։

36 Եւ տկարութիւն եւ զաւրութիւն ձեռնտու լիեալ միմեանց` գովելոյ արժանի են։ 37 Զի տկարութիւն զխոնարհութիւն եւ զքաղցրաբարութիւն ուսուցանէ, եւ յուսով կալ առ իրաւունս արդար դատաւորին Քրիստոսի։ 38 Իսկ զաւրաւորքն ճշմարտեալք` բերդ ամուր լիեալ տկարացն, եւ աւգնական եւ տուիչ բարեաց. որք ընդունելոց են զանեղծութիւն եւ զանանց փառսն. որք միմեամբք զանուանսն առնուն եւ զհատուցումն յարարչէն։

39 Եւ յիմարութիւն եւ իմաստութիւն պիտոյ են յերկրաւոր վարս։ 40 Յիմարն զհաւանութիւն եւ զհնազանդութիւն առ իմաստունն ունի, գիտել առ ի նմանէ զլաւսն. զի իմաստութիւն զառաջնորդական միտս ստացեալ ունի, որ խրատէ եւ ուղղէ յարդարութիւն, որ հաւանութեամբ մտցէ յարքայութիւնն. զի յիմարն Աստուծոյ իմաստնագոյն է քան զիմաստունս աշխարհիս։ 41 Իսկ Աստուծոյ իմաստութիւնն նախ զի սուրբ է, եւ ապա խաղաղարար. լի բարեաւք եւ արդար պտղովք. որ ի վերինսն տանի ի փառսն, եւ ոչ ըստ աւձին խորամանկեալ եւ պատժեալ. այլ ըստ անուանցն ծանուցեալք յանմեղութիւն իմաստիւք։

42 Յաջողութիւն եւ տխմարութիւն առ միմեանս աւգուտս գործեն. միոյն շահս *, եւ միւսոյն կատարումն պիտոյից յոր ինչ ցանկութիւնն է։ 43 Եւ երկոցունցն հարկաւոր է հաւատարմութիւն ըստ գործոց արուեստին եւ վարձուցն` որ ի կամս նախախնամողին լիցի, եւ որ զանուանսն առցէ։

44 Եւ կեանքն կենդանի են յարդարութեան կեցեալ. եւ մեռեալքն մեղաւք եւ տարակուսանաւք ի մահ, որոց տանջանքն մթերեալ կան։ 45 Եւ կենդանիքն որ ի սէրն Աստուծոյ եւ ի սրբութեան եւ ի հաւատս ճշմարտութեան եւ ի յոյսն հաստատեալ կան յառհաւատչեայ կեանսն` զնոցայն ոչ մահ, այլ կեանք ի գրոց իմանալի է. եւ քուն, զոր Քրիստոս յարուցանէ բանիւ ի ձեռն հրեշտակապետացն փողոց։ 46 Որոց զբարիսն գործեալ են` փառք եւ անմահ կեանք, եւ որոց զչար արարեալ` տանջանք եւ անմահ մահն որ յաւիտենից։ 47 Եւ այսր ամենայնի աշակերտ արար զմարդն, զի անձնիշխան կամաւք խնդրէ զաւգտակարսն եւ որոշէ ի վնասակարացն, եւ ի հարկի կալ առաքինութեանցն` յուսով որ ի Տէր։ 48 Զի առցեն զանուն եղբայրութեանն որ ի Քրիստոս, եւ վայելեսցեն ի նորա բարիսն, եւ զերկոսին կողմանս յաւգուտս կազմեալ։ 49 Զի արդարակորովքն` երանութեամբքն պսակին ըստ առաքինութեանն. որ պարծանաւք ըստ համբերութեան գովին ի Տեառնէ, եւ անվիշտ ունին յազատութեանն զհամարձակութիւնն յիրաւանց արդարութեան. եւ վայելեն ի բարութիւնսն ըստ արժանաւորութեանն, եւ երանութեամբք պսակին։

50 Արար Աստուած զերեւելի արարածս զգայականս դարմանիչ մարդկան կենաց։ 51 Որպէս երկինք ամբովք եւ ցաւղովք եւ լուսաւորաւք խնամէ եւ հասուցանէ զպտուղս բուսոց եւ տնկոց։ 52 Որ եւ հողմոց պիտոյանան ըստ ժամանակի հովուց եւ ջերմութեանց. որ սնուցանէ եւ անվնաս պահէ. եւ ջրով ոռոգանէ զերկիրս եւ արբուցանէ զմարդիկ եւ զանասունս, զգազանս եւ զթռչունս եւ զամենայն զեռունս եւ զսողունս եւ որ ունին շունչ կենդանի։

53 Եւ եթէ դառնան մարդիկ ի ստահակութիւն կամակար մտաւք, նովին դարմանաւքն որով խնամէր` տանջէ եւ խրատէ անբերութեամբ եւ բարկութեամբ զանդարձսն։ 54 Զի նոյն արարածք որ դարմանիչք առնին ըստ իրաւանց վայելել ի բարութիւնս, յորժամ յղփանայ եւ ելանէ արտաքս քան զսահմանն, աւրինադիրն յայնժամ զնոյն դայեակ զայրացուցանէ եւ նոքաւք խրատէ. զի սովով եւ նուազութեամբ ամենայնիւ յողջախոհութիւն ածէ։ 55 Այլ եւ ցրտով եւ ջերմաւ զտունկս եւ զբոյսս ապականէ, եւ զանձրեւս ի կարկուտ եւ ի ձիւն դարձուցանէ, եւ զցաւղ եղեմամբ վնասակար, եւ զառողջութիւն ի ցաւս զանազանս, եւ զխնդութիւն ի տրտմութիւն, եւ զփառս յանփառութիւն։ 56 Եւ ամենայն յաջողուած բարեաց ի թշուառութիւն, եւ զաւգտակարսն ի վայելել բարեաց` ի դժնդակս եւ ի վշտագին նեղութիւնս։ 57 Եւ զխաղաղութիւնն եւ զշինութիւնն որ պարսպեալ ունին խնդամտութեամբ, ի խռովութիւն եւ ի տարակուսանս դարձուցանէ եւ յանհնարին չարիս. խռովութիւնս ընտանեաց եւ աւտարաց, ծառայից եւ տերանց եւ ի պէսպէս չար համբաւս. զի այսոքիւք դարձցին ի զղջումն։

58 Ապա եթէ ի նոյն յամառեալ կայցեն ի չարիսն, եւ ոչ դառնան խոստովանութեամբ յապաշխարութիւն, խրատէ մեծամեծ պատժաւք արդար դատաւորն։ 59 Որք պղծեն զսրբութիւնս անսուրբ վարուք, եւ արհամարհեն զաւրէնս եւ զիրաւունս տնանկաց եւ զողորմութիւնս կարաւտելոց, եւ զճշմարտութիւնն անիրաւութեամբ ունին, եւ անտես առնեն զարտասուս նեղելոց, եւ ձայնի զրկելոց ոչ լսեն, եւ որ այլ եւս իցեն չարիք։ 60 Եւ յաղագս այսորիկ մատնէ արդար դատաւորն ի սով եւ ի սուր եւ ի գերութիւն եւ ի կորուստ։ 61 Եւ որպէս ասաց Տէր ի ձեռն աւրինաց եւ մարգարէից դառնալ յամբարշտութենէ եւ ոչ լուան, եւ աղաղակեցին առ Տէր եւ ոչ լուաւ ի նեղութեան իւրեանց. որպէս ասացաւ ի Գրոց Սրբոց։ 62 Զի կամք անձնիշխանականք որ ոչ գոն յիրաւունս արդարութեան եւ ի դարմանս աղքատաց եւ տնանկաց` պատժին։

63 Բայց բարերարն Աստուած ըստ բազում սիրոյն իւրոյ որ սիրեաց զմարդիկ, խրատելով խրատէ եւ ի մահ ոչ մատնէ, եւ ոչ սատակէ եւ ոչ բառնայ զյիշատակս ստահակաց եւ անզգամաց։ 64 Այլ զի ոչ գիտացին գոհանալ զպարգեւացն Աստուծոյ եւ հնազանդել աւրինաց նորա, մատնէ զփառս նոցա եւ զյղփութիւն ի ձեռս թշուառութեան` ողբոց եւ արտասուաց արժանաւորս։ 65 Զի խրատեսցին եւ ճշմարտեալք սրբեսցին եւ մտցեն ընդ խնամաւք Բարերարին, գործել միշտ զբարիս առաջի նորա. եւ ի բաց կացցեն ի դժնդակ եւ յանառակ վարուց, եւ մի՛ զերախտաւոր կարգս յապախտաւորս փոփոխեսցեն, եւ զժամանակն խաղաղութեան եւ անդորրութեանն ի դառնութիւնն եւ ի հարուածս չարաչար ախտից։ 66 Եթէ փոխեն զդժնդակ վարսն ի լաւութիւն, դառնայ եւ ժամանակն ի խաղաղութիւն. զի գործակից եմք տէրութեանն խնամոց եւ համառաւտ դատաւորութեանն։ 67 Փառք եւ պատիւ եւ խաղաղութիւն գործողացն զբարին, ասէ առաքեալն երանելի. եւ բարկութիւն եւ սրտմտութիւն եւ նեղութիւն, ասէ, ի վերայ ամենայնի` որ գործ է զչար ։ 68 Արդ, բարեգործքն բարեկեցիկք են ի բարութեան նորա, եւ ժառանգիչք դարմանոց նորա եւ խնամոց եւ աւետեացն որ ի Քրիստոս։ 69 Զի յերկրի ի խնամս նորա վայելեն, եւ յուսով ըստ անսուտ խոստմանցն ժառանգեն զանսպառ բարիսն ըստ արդարութեան։ 70 Իսկ անհնազանդքն եւ անառակքն գործակից են սպառնալեացն Տեառն. որ փոխեն զքաղցր ժամանակ խնամոց նորա ի դառն հատուցումն տուժից եւ տուգանաց եւ պէսպէս հարուածոց։

71 Տես` որչափ իշխան է մարդն. զի եւ զԱստուած ի կամս իւր ածէ յառնելն զբարին։ 72 Զի Ոչ կամիմ, ասէ Տէր մարգարէիւն, զմահ մեղաւորին. որպէս զդառնալ նորա ի չար ճանապարհէն եւ կեալ ։ 73 Զի արդար դատաւոր է եւ ըստ արժանեացն դատի, որ ինչ գործէ մարդ յաւուրս իւր` եթէ բարի եւ եթէ չար։ 74 Եւ իշխանութիւն է մեզ փոխել զժամանակն` բարի գործով ի բարիս։ 75 Եւ դարձեալ ի չար, եթէ մեղսասէրք լիցուք։ 76 Զի մեզ է զխոշտանգանսն ի գգուանս դարձուցանել. եւ դարձեալ զնոյն սէր ի բարկութիւն։ 77 Զի ոչ ի բաց թողու ի ստահակելն. այլ ներէ, զի դարձեալ զղջասցին եւ հնազանդեսցին ընդ ամենագութ խնամոց բարերարին Աստուծոյ։ 78 Զի ասէ. Ոչ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս յապաշխարութիւն. եւ ոչ է պիտոյ բժիշկ ողջոց, այլ հիւանդաց ։ 79 Եւ դարձեալ մարգարէիւն ասէ. Արդարութիւն արդարոյն ի վերայ նորին եղիցի ի կեանս. եւ անաւրէնութիւն անաւրինին ի վերայ նորին եղիցի ի մահ, եթէ մնասցէ ի նմին ։ 80 Եւ եթէ դարձցի արդարն ի մեղս, մահու մեռցի. եւ մեղաւորն յարդարութիւն, կելով կեցցէ։

81 Լսե՞ս զարդար դատաստան արդարոց եւ մեղաւորաց ի Տեառնէ։ 82 Որպէս զիարդ եւ կամիմք, կարեմք փոխել զաւետիսն ի սպառնալիս եւ ի պատուհաս։ 83 Կարող եմք եւ զկեանսն մեր փոխել ի մահ, եւ զմահն ի կեանս. եւ զարկեալ սահմանն Աստուծոյ որպէս կամիմք` շրջեմք ի բարի եւ ի չար. որ Աստուծոյ միայն է կարողութիւն։ 84 Ըստ մարգարէին որ ասէ. Եթէ ախորժեսջիք եւ լուիջիք ինձ, զբարութիւնս երկրի կերիջիք. եւ եթէ ոչ կամիցիք լսել ինձ, սուր կերիցէ զձեզ. զի բերան Տեառն ամենակալի խաւսեցաւ զայս ։ 85 Եւ առաքեալ ասէ. Ամենայն ինչ վասն ձեր է. եթէ մահ, եթէ կեանք, եթէ աշխարհ, եթէ անաշխարհ, եթէ բարձրութիւն, եթէ խորութիւնք. դուք Քրիստոսի, ասէ, Քրիստոս Աստուծոյ ։

86 Այլ զի ասաց` ամենայն ինչ ձեր է, որ ի կեանս իւրեանց նորա կենդանի սիրովն եւ կամաւք յաշխարհի վարին։ 87 Զի որպէս բուրուառն որ անուշահոտ խնկովք ուրախ առնէ զմերձաւորս զմեծամեծս եւ զփոքունս, այսպէս դաւանութեան մերոյ հոտ եւ մաքրութեան բուրեսցի առաջի Քրիստոսի հանապազ։ 88 Եւ զի ասէ` եթէ մահ, զի մահն մեր որ վասն Քրիստոսի` վկայ լիցի սիրոյն նորա. այնպիսի մահուամբ փոխեսցուք յանմահական կեանսն անեղծութեանն, որ ի Քրիստոս Յիսուս։ 89 Զի ոչ միայն այնոցիկ է պատուական մահ, որ զվկայութեանն աստիճան առին ի ժամանակի հալածանաց սրով եւ հրով եւ ջրով եւ կամ այլ ազգ ինչ չարիւ, այլ ամենիքեան որ ի Քրիստոս մկրտեցան եւ զՔրիստոս զգեցան, զհին մարդն մերկացան գործովք հանդերձ, եւ զգեցան զնորն նորոգեալ որ ըստ պատկերի Աստուծոյ է յարդարութեան եւ ի սրբութեան եւ ի ճշմարտութեան. որք մեռանն մեղաց, եւ կենդանի են միշտ արդարութեանն։ 90 Զի որպէս յարեաւ Քրիստոս ի մեռելոց փառաւք Հաւր, նոյնպէս եւ մեք ի նորոգումն կենաց շրջեսցուք ասաց։ 91 Զի մեռանելն մարմնով եւ մտաց մարմնաւորաց եւ կեալ սրբութեամբ եւ անարատ ըստ արդարութեան աւրինաց Աւետարանին Քրիստոսի, կարասցէ ասել. կենդանի եմ այսուհետեւ` ոչ ես, այլ կենդանի է յիս Քրիստոս ։ 92 Զի եթէ այս աշխարհ` որով զհանդէս առաքինութեանս ցուցանեմք, եւ եթէ հանդերձեալքն, ամենայն նովաւ եւ ի նորա խնամս եւ ի փառս կատարի, որ զամենայն յամենայնի լնու ի խորութեան եւ ի բարձրութեան։

93 Դարձեալ խորութիւն` զտկարութիւն մարմնոյն է իմանալ յերկրի, եւ Քրիստոսիւ վերանալ ի բարիսն։ 94 Իսկ բարձրութիւն` զզաւրութիւն հոգւոյ ըստ երկնայնոցն եւ անմահիցն որ ի Քրիստոս։ 95 Ամենայն ինչ, ասէ, Քրիստոսի ձեր է. եւ դուք նորա ի փառս Հաւր եւ Հոգւոյն ։ 96 Յորժամ զբանն նորա պահեսցուք եւ մնասցուք ի սէրն նորա եւ յանարատ վարս, այնուհետեւ ոչ եւս է զմեզ մարմնով իմանալ, այլ հոգւով. զի որ Հոգւովն Աստուծոյ վարին, նոքա են որդիք Աստուծոյ եւ ժառանգակիցք Քրիստոսի։ 97 Զի եթէ չարչարանացն կցորդիմք յերկրի, եւ փառացն հաղորդ լինելոց եմք յերկինս, որ կան եւ մնան։ 98 Զի թէպէտ եւ գիտեմք յաղագս փրկութեան եւ կենաց, այլ արդ ոչ եւս նոյնպէս գիտեմք։ 99 Այլ Աստուած ամենայն յամենայնի անճառելի, որ սիրովն խնամէ զարարածս ամենայն, եւ խոստացեալ է տալ զարքայութիւնն եւ զանսպառ բարիսն` որ ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Հոգին Սուրբ։ Որում փառք յաւիտեանս։

Ը. Երանելւոյն Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի յանդիմանութիւն դժնդակ վարուց եւ ընծայութիւն առաքինութեան հանդիսից

Ը

ԵՐԱՆԵԼՒՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ՅԱՆԴԻՄԱՆՈՒԹԻՒՆ ԴԺՆԴԱԿ ՎԱՐՈՒՑ ԵՒ ԸՆԾԱՅՈՒԹԻՒՆ ԱՌԱՔԻՆՈՒԹԵԱՆ ՀԱՆԴԻՍԻՑ

1 Դարմանք մարգարէից եւ առաքելոց քարոզութիւնք յառաւելութիւն բարեաց զմեզ ընթացուցանեն ըստ լաւ մասինն որ ի Քրիստոս։ 2 Եւ գլխաւորելով յառաւելսն յորդորեն, որ դրունք են ամենայն բարութեանց եւ երանութեանց. եւ ընդ նոսա մտանեն աւետիք խոստացեալ պարգեւացն Աստուծոյ ի հոգեւոր դարմանսն։ 3 Այլ եւ ի մարմնաւորսն լիութիւն եւ առատութիւն եւ խաղաղութիւն այլովքն հանդերձ հարկաւորաւք։ 4 Եւ բարութիւնք յուսոյն կենացն յաւիտենից եւ շնորհք աներեւոյթ սիրոյն` որ են գանձք գիտութեան եւ իմաստութեան, որով գիտէ ընտրել զլաւն ի վատթարէն, հաստատեսցի ի մեզ որ հոգւով վարեսցուք։ 5 Եւ այս վասն ընտրութիւնս առնելոյ ի միմեանց առաքինեացն հաւատացաւ. եւ անհաւատիցն լքումն տայ առ ի յընտրել զբարի հաւատ աստուածգիտութեան։ 6 Եւ արդարքն մի՛ վրիպեսցեն ի փրկութեան յուսոյն։ 7 Այլ եւ զդժնդակ վարսն զամենաչարն եւ զամենավնասն սանձել, որ դրունք են բարկութեան եւ սրտմտութեան, սովոյ, սրոյ եւ գերութեան եւ պէսպէս չարի։ 8 Զի որ աղբիւրն է ամենայն բարեաց եւ արարիչ ամենայն արարածոց, երկնաւորաց եւ երկրաւորաց, հոգեւորաց եւ մարմնաւորաց, ամենազաւրն ամենակալն երախտաւորն ամենայն կենաց, ասէ. Ես եմ Տէր Աստուած ձեր. զպատուիրանս իմ պահեցէք եւ կեցջիք զի զամենեսեան կամի զի կեցցեն եւ ի գիտութիւն ճշմարտութեան եկեսցեն ։ 9 Եւ այսպէս զամենեսեան կոչէ ի կեանս իւր. որ կենաց տուիչ եւ դարմանիչ է ամենահնար բարերարութեամբն։

10 Պարտ է զնա սիրել յամենայն անձնէ եւ ի զաւրութենէ եւ ի մտաց, այլ եւ զընկերս իբրեւ զանձն ամենայն սրբութեամբ. զի ապրեսցուք յաշխարհէ աստի չարէ ըստ շնորհացն Աստուծոյ որ ի մեզ։ 11 Եւ սանձահարել զդժնդակ բարսն, եւ զանհաստատութիւն մտաց ի հաստատութիւն յուսոյ ի նեղութեան եւ յանդորրու։ 12 Եւ ատել զանառակութիւնս` որ զբնութիւնն շարժէ եւ պղտորէ, եւ ի պոռնկութիւն եւ ի շնութիւն հակամիտէ։ 13 Զի պոռնկութիւն ստերիւրէ ի պէսպէս անարժան հրապոյրս վնասուց. եւ վրիպեցուցանէ ի հաւատոց եւ ի սուրբ վարուց ի պատրանս մեղաց, յանառակութիւնս աղտեղիս։

14 Արդ, փախիցուք ի պոռնկութենէ ի մաւրէն չարեաց, որ յորդորիչ է ամենայն չարեաց. զի զբազումս կորոյս ջրով եւ հրով եւ այլ եւ այլ ազգ պատուհասիւք պէսպէս, որպէս ասեն գիրք։ 15 Զի որ շնայ կամ պոռնկի, կորուստ անձինն ստանայ. եւ ի Տեառնէ ի բաց եկաց անսուրբ անձն։ 16 Զի տաճար են սուրբք ամենայն Ամենասուրբ Երրորդութեանն. եւ տաճար դիւաց են պոռնիկք եւ շունք։ 17 Զի զկոյսս ապականէ եւ մերժէ ի Տեառնէ, եւ զամուսնութիւնս քակէ եւ ընդ բազում չարեաւք առնէ։ 18 Զի վասն պոռնկութեան զկախարդս յաւգնութիւն պղծութեան ըստ հրապուրանաց սատանայի առնուն կաշառաւք։ 19 Վասն պոռնկութեան նախանձու զչարն եւ զզազիր խորհուրդ աղտեղութեան միշտ ունին։ 20 Վասն պոռնկութեան ոխութիւնք եւ այլանդակութիւնք ի կորուստ արանց եւ կանանց լինի։ 21 Վասն պոռնկութեան դժպհութիւնք եւ երդմնահարութիւնք եւ ստութիւնք եւ գողութիւնք։ 22 Վասն պոռնկութեան հեղգութիւն աղաւթից եւ պահոց եւ պղերգութիւն առ ի գործ։ 23 Վասն պոռնկութեան բազմավնաս նենգութիւնք նիւթին եւ քէնք առ աւտարս եւ ընտանիս։ 24 Վասն պոռնկութեան խորամանկութիւնք եւ պէսպէս մահք յայտնիք եւ գաղտնիք։ 25 Կէսք յորովայնի ճմլեն եւ տարաժամ անցուցանեն զմանկունս, եւ կամ դեղովք ապականեն յորովայնի. եւ է որ զծնեալսն սպանանեն։ 26 Եւ է զի սնոյ տէրն եւ սեղեխն ի միմեանց մեռանին, կամ յայտնի մարտիւ կամ գաղտ իւիք չարիւ։ 27 Եւ է զի հոմանիքն ի միմեանց խողխողին ի վերայ բոզիցն։ 28 Եւ է որ բոզքն խաղբս ինչ ուսանին ի կախարդաց, զի սպանցեն զարսն վասն հոմանեաց ցանկասիրաց։

29 Եւ բազում չարիս ունի ախտիցն ցանկութիւն յարս եւ ի կանայս, զոր ասելն կամ լսելն զազիր է մաքրեցելոցն * մտաց եւ սրբեցելոց։ 30 Այլ զասացեալն եւ զոր ասելոցս եմ, լուիցեն որք յայսոսիկ ի սատանայէ ըմբռնեալ են։ 31 Զի արբեալ է ախտիւ պոռնիկն. վասն որոյ մարգարէն ասէր. Վայ որ արբեալդ էք ի ցանկութենէ եւ ոչ ի գինւոյ ։ 32 Զի ամենայն չարեաց պատճառ պոռնկութիւնն է եւ մայր մեղաց եւ դուռն ամենայն չարեաց նստելոց ի մեղս։ 33 Զի վասն այսորիկ գայ բարկութիւն Աստուծոյ ի վերայ երկրի, սովոյ եւ սրոյ եւ գերութեանց եւ պէսպէս ախտից. խռովութեանց ընտանեաց եւ աւտարաց, ծնողաց եւ ծննդոց, ծառայից եւ տերանց. յորս կագք եւ կռիւք եւ մահք։

34 Նա եւս չարագոյն քան զասացեալս է ախտիցն գարշութիւնք. որ եւ քան զանասունս եւ զգազանս եւ զսողունս անարգել են յախտս, որ յանասունս եւ յարուս պղծին. թողեալք զպէտս իգութեան արուացն եւ իգացն, բորբոքեցան ցանկութեամբք իւրեանց յանասելի աղտեղութիւնս. զոր եւ ոչ է տեսանել յայլ ի շնչաւորս զգարշութիւն ախտիցն։ 35 Ո՛վ չարեացն եւ անարգել ախտին. որ արտաքս ելանէ քան զսահմանն, եւ գլուխ է ամենայն դժնդակ չարեաց։ 36 Առաջին աւրէնքն քարկոծ առնէին եւ կամ հրով այրէին. եւ նորս` արտաքս ունի յեկեղեցւոյ եւ ի ժողովրդոց. մինչեւ բազում լալով ի տուէ եւ ի գիշերի ի խորգ եւ ի մոխիր պահաւք ապաշխարեսցէ, անհատ աղաւթիւք եւ աշխատութեամբ բեկեալ սրտիւ։ 37 Զի թէ Տէրն զհայելն ի կին պարտաւոր առնէ շնութեան, վասն այլ գարշութեան ախտիցն զի՞նչ պարտ է ասել զպատիժսն։ 38 Եւ դարձեալ որքան երանէ զմաքուրսն. քանզի ասէ. Երանի որ սուրբ են սրտիւք, զի նոքա զԱստուած տեսցեն հոգւով ։

39 Ո՞վ բաւական է ասել զսրբոցն զհատուցումն, զԱստուած տեսանել եւ յանպատումսն վայելել։ 40 Զի եթէ զարեգակն տեսանեմք յետ գիշերային ցրտութեան ի ջեռուցանել ի լուսաւորել` խնդամք, որ փոփոխելի եւ անցաւոր է. իսկ զանճառելի լոյսն զնորա արարչին եւ զմեր զի՞նչ պարտ է ասել զանհամեմատ բարին Աստուած։ 41 Որ լցուցանէ զսրբոցն անձինսն շնորհաւք եւ վայելեցուցանէ յանբաւ բարիսն եւ յանվախճան երանութիւնսն եւ յանսպառ ուրախութիւնսն։ 42 Զի ոչ զնմանութիւն ինչ կայանիցն եւ զանճառիցն հնար է ասել. բայց որ սուրբքն են սրտիւք եւ անարատք անդամաւք մարմնոց, նոցա երեւի Քրիստոս անճառապէս։ 43 Բայց եթէ անսուրբք իցեն հոգւով եւ մարմնով, ապաքէն ի սրտէն առնու զհանգամանս գործոց մարմինն. զի ի սրտէն, ասէ Տէրն, ելանեն չար խորհրդոցն չարիքն, եւ մարմնով պղծի ։ 44 Եւ զի ասէ, Եթէ ակն քո կամ ձեռն կամ այլ ինչ անդամ գայթակղեցուցանէ զքեզ, հատ զնա եւ ընկեա ի քէն ։ 45 Եւ այս հրաման ոչ զանդամոցն հատանելն ասէ, այլ զցանկութիւն շարժման ախտիցն որ ի նոսա գործի ի կորուստ անձինն. զի լուցկիք է պոռնկութիւն անշէջ հրոյն ամենայն չարեաւքն հանդերձ։

46 Եւ յորժամ Փրկիչն զառաքեալսն յաշխարհ առաքէր սերմանել զբանն ճշմարտութեան յանդս մտաց հաւատացելոց, եւ նովաւ ածել ի կարգ ուղղութեան, նախ զփուշն խլել զցանկութիւն բուսոցն հրամայէ, զկամս մարմնոյ եւ զմտաց, եւ հնազանդել Աւետարանին. եւ ապա սերմանել զաւետիս հրաւիրանացն. կոչել խոստովանութեամբ յապաշխարութիւն եւ ի հաշտութիւն ամենեցուն Արարչին։ 47 Եւ հնազանդեալք ըստ Աւետարանին քարոզութեան, արժանաւորիլ սուրբ երախտեացն կենդանի յուսովն, զի ժամանեսցուք յաւթեւանս կենացն յաւիտենից ի Քրիստոս Յիսուս։ 48 Եւ ի ժողովս առաքելոցն վասն խնդրոյն այնորիկ Հրէից եւ հեթանոսաց նախ զայս աւանդեցին, եւ ընտրեցին ի բաց կալ ի պոռնկութենէ եւ ի հեղձուցելոյ եւ յարենէ ։ 49 Որոց արարեալ զայս բարի գործս, ստանան անձանց զարդիս եւ զապառնին։

50 Սկիզբն նախ զպոռնկութեանն հատումն առնէ, զի զբազում ոստս որ ի նմանէն վնասք` խափանեսցին. եւ զմեռելոտի գործս եւ զուտել արգելցեն եւ զարիւն նորին. այլ եւ որ ի սպանութիւն մտաբերեն, այսպէս խափանեսցին։ 51 Զի հնազանդութեամբ նուաճեալք առ սրբութիւն եւ պարկեշտութիւն եւ խոհականութիւն, եւ ընտանացեալք հաւատով մտցեն յաւետիս խոստացեալ բարեացն։ 52 Եւ զդժնդակութիւնսն ամենայն ատել եւ ի բաց ընկենուլ սպառնալեաւք անվախճան տանջանացն, որ պատրաստեալ է ի Տեառնէ անսրբոց եւ պղծոց ի պոռնկութիւն։ 53 Զի եթէ մեռելոտի ուտել եւ զարիւն անասնոց ըմպել եղկութիւն եւ թշուառութիւն առաջի կայ, ո՛րքան պատիժք որ զազգակիցս վտանգեն նեղութեամբք, զոգիսն եւ զմարմինս ճնշեն պէսպէս վտանգիւք եւ դառն տանջանաւք եւ մահուամբ յարդար դատաւորէն պատրաստեալ։ 54 Եւ առաքեալ ասէ. Մի՛ խաբիք, ոչ պոռնիկք, ոչ շունք, ոչ իգացեալք, ոչ արուագէտք, ոչ գողք, ոչ սպանողք, եւ որք զհետ այսոցիկ, զարքայութիւնն Աստուծոյ ոչ ժառանգեն , այլ զանշէջ հուրն. ըստ մարգարէին` թէ Հուրն նոցա ոչ շիջանի, եւ որդն նոցա ոչ մեռանի ։ 55 Զի պատուական ասէ զամուսնութիւն եւ զանարատ անկողինս, եւ նախապատիւ զկուսութիւն. այլ եւ զպոռնիկս եւ զշունս դատի Աստուած։ 56 Եւ դարձեալ ասէ. Դուք տաճար էք Աստուծոյ, եւ Հոգի Աստուծոյ բնակեալ է ի ձեզ ։ 57 Այսինքն անարատ յաղտեղութենէ։ 58 Զի սուրբ է տաճար քո սքանչելի արդարութեամբ, ասէ Դաւիթ։ 59 Եւ եթէ ոք զտաճար Աստուծոյ ապականէ, ապականեսցէ զնա Աստուած. զի տաճար Աստուծոյ սուրբ է, որ էք դուք ի մէջ կամակոր եւ աղտեղի ազգաց ։

60 Զի որպէս ջրհեղեղաւն ապականեցաւ երկիր, որ գէջ պղծութեամբն էին ապականեալք, մեք զիա՞րդ ոչ երկիցուք, որ այսպիսի մեղաց բարկութեան վկայ ունիմք զհամաշխարհական կորուստն ջրհեղեղին։ 61 Այլ եւ զՍոդոմ եւ զԳոմոր հրով եւ ծծըմբով տոչորեալ ըստ ջերմութեան եւ զազիր ախտից, որովք ըմբռնեալ էին` սատակեցան հինգ թագաւորացն պղծեալ տունքն հանդերձ լրիւ իւրով երկիրն։ 62 Եւ զայս երկուս հարուածս յաղագս գիջութեան եւ պղծութեան երկուս վկայս կացոյց ահաւոր դատաստանին, որ լինելոց է պատիժս այնպիսի պղծոց յաւուրն այցելութեան ամենայն ազգաց։ 63 Զի որպէս էին, ասէ Տէրն, յաւուրսն Նոյի, կանայս առնէին եւ արանց լինէին եւ յուրախութեան վայելէին` մինչեւ եկն ջրհեղեղն եւ կորոյս զամենեսեան առ հասարակ. նոյնպէս եւ յաւուրս Ղովտայ ի փափկութեան եւ յամենայն ուրախութեան վայելէին, այլ եւ յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ Տէր եհան զՂովտ անտի, եւ զնոսա այրեաց առ հասարակ հրով. բայց դուք լոյս էք ի Տէր ի սրբութեան։ 64 Խաւար ասէ զգործսն խաւարի, որ ոչ գոյ ի լոյս։ 65 Իսկ ի խաւարէ մեղաց զերծեալ սուրբ լուսոյն երեւի։ 66 Դարձեալ ասէ, թէ որ մերձենայ ի պոռնիկն` մի մարմին է. զի որպէս միով մարմնով մեղքն կատարին. զի հասարակաց է չարն ի գործելն ի խաւսելն ի տեսանելն ի լսելն, եւ այլ ամենայն խծբիծք չարեաց նոցին։ 67 Եւ որ մերձենայ ի Տէր` մի հոգի է, ընկղմեալ ի կենդանի սրբութեան։ 68 Զի սրբեալ անդամքն մարմնով եւ հոգւով միաւորի ընդ Քրիստոսի ի կեանսն հաւատով եւ ճշմարտութեամբ, եւ լինի սուրբ անդամ Քրիստոսի հանդերձ ամենայն առաքինութեամբն։ 69 Զի կարասցէ ասել առ մարտ թշնամւոյն. արդ առեալ զանդամս Քրիստոսի` առնիցեմք անդամ պոռնկի՞ . քաւ լիցի զսրբութիւնս մատնել յանմաքրութիւն։

70 Զպոռնիկն բազում անգամ վտանգէր Պաւղոս վասն պղծութեան եւ խրատէր, եւ մատնէր ի ձեռս սատանայի ի սատակումն մարմնոյ, զի ոգին ապրեսցի հանդերձ ստոյգ զղջմամբ. ճնշելով զմարմինն պահովք պնդութեան եւ աղաւթիւք հրահանգել ի սրբութիւն, լնուլ զասացեալս ի նոսա` որ յաղագս այնորիկ են հանդէսք։ 71 Զի ի ձեռն պոռնկութեան պէսպէս անաւրէնութիւնք յաճախին ի յերկրի. զի բազմաչար է պոռնկութիւն եւ անյագ առ ցանկութիւնս ախտից։ 72 Վասն այսորիկ առաքեալ զմեզ ուսուցանէ եւ խրատէ սպառնալեաւք, փախչել յայնպիսի ախտից եւ ի պղծութենէ, որոց վախճանն է կորուստ։ 73 Զի ասէ. Մի՛ պոռնկեսցուք, որպէս ոմանք ի Հրէիցն, եւ կորեան ի սատակչէ անտի յաղագս պոռնկութեանն ի միում աւուր քսան եւ չորս հազար ։ 74 Զի ոչ եթէ անիրաւ ինչ էր Աստուած` որ էած զբարկութիւնն ի վերայ նոցա, որ գիտէ զամենայն։

75 Վասն այսորիկ զհարուածսն ընդ իշխանութիւնսն եմոյծ ի ժողովուրդն. որպէս զի նոքա էին որդիք կորստեան պատճառս ի մեղսն, թէպէտ եւ ի միասին մեղան որ մեղանն։ 76 Զի եւ մարգարէն ասէ. Անձն որ մեղիցէ, նոյնն եւ մեռցի . թէպէտ ասէ, Հարք ազոխ կերան, եւ որդւոց ատամունք առին ։ 77 Զի են ոմանք որ ի մեղս իւրեանց վախճանին առանց ապաշխարութեան, եցոյց եթէ ոչ լինի մոռացումն յիրաւանցն Աստուծոյ. այլ կայ պահի արդարութիւն աւետեաց սրբոց, եւ առ անաւրէնութիւն` սպառնալեացն արհաւիրք։ 78 Զի որդիք մեղաւորացն երկիցեն եւ մի՛ արասցեն զմեղս, որպէս եւ հարք իւրեանց. այլ արդարութեամբն իւրեանց ապրեսցին ի բարկութենէն` որ սպառնացաւ նոցա։ 79 Զի որդի որ ատէ զամբարշտութիւնս հաւր, եւ արասցէ իրաւունս, կելով կեցցէ, ասէ Տէր։ 80 Եւ մի՛ փորձեսցուք զՏէր եւ կամ տրտնջեսցուք, որպէս ոմանք ի նոցանէ, եւ յաւձից անտի սատակեցան ։ 81 Զի ուսումն վարդապետութեան խրատէ յուղղութիւն, որոշէ զլաւն ի վատթարէն, եւ պահել զսրբութիւնն ըստ աւրինացն արդարութեան եւ ըստ աւետարանական լուսաւորութեանն խորհրդով եւ բանիւ եւ գործով։ 82 Զի ապրեսցուք ի բարկութենէն որ գալոցն է ի վերայ անաւրինաց եւ պղծոց, եւ կալ առաջի Քրիստոսի սուրբք, եւ ժառանգել զանպատում բարիսն։

83 Այլ եւ վերակացուք մի՛ հեղգասցին ի պատմել զսպառնալիս Տեառն Աստուծոյ. զի ասէ մարգարէիւն. դէտ կացուցի զքեզ, զի ասասցես` մահու մեռցիս եթէ մեղիցես ։ 84 Եթէ լուիցէ քեզ, կեցցէ. ապա եթէ ոչ լուիցէ քեզ` մեռցի. եւ դու ապրեցուսցես զանձն քո։ 85 Ապա եթէ ոչ ասասցես զսպառնալիսն որք զայնպիսիսն գործեն` եթէ սուր գայ եւ բարկութիւն, զարիւն նոցա ի ձեռաց քոց խնդրեցից։ 86 Զի կամ ողոքանաւք աւետեաց երանութեանցն յուսով ուղղեսցին, եւ կամ սպառնալեաւք հարուածոց եւ վշտաց եւ նեղութեանց` որ յերկրի աստ, եւ կամ ահեղ աւուրբն մեղաւորաց եւ անհնազանդից։ 87 Զի իբրեւ հրեշտակք են Աստուծոյ հրամանք, որ առաքին յիշխանութենէ ընդ ամենայն արարածս. ընդ երկնաւորսն առ զաւրս հրեշտակաց, եւ ընդ երկրաւորս առ ազգս մարդկան. առնել զշահաւորն ի մեզ ի սիրոյ տէրութենէն ի նեղութեան եւ յանդորրու ի պէտս մեր։ 88 Զի անքակ կացցուք ի ճշմարտութեան աւանդսն մաքուր վարուք մարմնով եւ հոգւով առ տէրութիւնն, եւ երախտաւոր լինել ամենաշահ դարմանաւք առ կեանս եւ փրկութիւն ընկերաց։ 89 Այլ եւ արուեստիւք ճշմարտից կալ ի մշակութեան, եւ արբանեակ լինել առ հաճոյս բարերար կամացն Աստուծոյ, եւ շնորհաւք Հոգւոյն վայելել ի կեանս աշխարհիս. զի ազատեալք ի մեղաց, եւ արդարութեանն միշտ պտղաբերք հանդերձ ամենայն սրբութեամբ համբերութեամբ բազմաւ. զի այսպէս ժառանգաւոր լինել կարասցուք աւետեացն Սուրբ Երրորդութեանն։

90 Այլ եւ վկայութիւնք լաւութեանն որ մտերիմ է անձնիշխան կամաւք ի վարդապետութիւն Հոգւոյն Սրբոյ. որ ի ձեռն մարգարէից եւ առաքելոց եւ վարդապետաց գրով աւանդեցին մեզ. զի ծանիցուք զԱստուած` զերախտաւորն, զարդարն, զբարերարն, զսուրբն, զճշմարիտն. եւ մերժել եւ հեռանալ ի դժնդակ վարուց, յապախտաւոր եւ յանհաւան յանխրատ եւ անխտիր անաւրէնութենէ, եւ սրբել ի մտաց եւ մարմնոց զվնասակար զամբարշտութիւնսն միշտ։

91 Նա եւ պարսիկք եւ այլ խուժադուժ ազգք, որ ոչ գիտեն զաւրէնս, բնութեամբ զաւրինացն գործեն ըստ առաքելոյ բանին, եւ ի ձեռն դատաւորաց պատժեն զպիղծս եւ զանիրաւս։ 92 Եւ միշտ սպառնալիք իշխանաց եւ դատաւորաց առ անխտիրսն ի չարիս, առ սուտս եւ երդմնասուտս, նենգաւորս, գողս, սպանողս, շունս, կախարդս, դիւթս, եւ որ այլ եւս են հոյլք մեղաց։ 93 Զորս բանդիւք եւ երկաթի կապանաւք եւ պէսպէս տանջանաւք խոշտանգեն եւ մահ ի վերայ ածեն, զի այլքն երկիւղ ունիցին եւ արգելցին յանխնայ անաւրէնութենէն։ 94 Իսկ որ խրատին եւ գան ի լաւութիւն կարգաց եւ իրաւանց թագաւորի, ի միամտութեանն եւ ի հպատակութեան կացուցանեն զանձինս, այնպիսեացն փառք եւ պատիւ եւ պարգեւք ազատութեան շնորհեն։

95 Դոյն աւրինակ եւ Յոյնք գրով կարգեալ ունին զիրաւունս. երախտաւորացն եւ մտերմիցն պարգեւաւք եւ մեծարանաւք պատուեն. իսկ զանաւրէնս եւ զանհնազանդս եւ զամբարհաւաճս եւ զանառակս եւ պիղծս պատուհասիւք եւ պատժովք եւ դառն նեղութեամբք նեղեն, զի խրատեսցին ի բաց կալ ի մեղաց եւ գործել զբարիս հանապազաւր. զի մի՛ վրիպեսցի աշխարհս յանիրաւաց, այլ զխաղաղութիւն եւ զշինութիւն կալցի։ 96 Նոյնպէս եւ ամենայն ազգք եթէ ոչ կայցեն յիրաւունս արդար դատաստանին Աստուծոյ. զի ունին կարգիչս եւ իրաւունս դատաստանաւք եւ խրատու ուղղել, եւ մի՛ ամբոխ եւ մարտ յուզիցի։ 97 Եւ իրաւանցն արդարութեան երկու բարբառք են, որ յարգեն եւ պատուեն զիրաւախորհսն աւետեաւք պարգեւացն, եւ սպառնալեաւք եւ պէսպէս նեղութեամբք պատժեն զապախտաւորսն եւ զանիրաւսն. զի չիք ազգք որ ոչ իցեն իրաւունք ի դատաւորաց։ 98 Եւ այս ամենայն կարգք ի շինութիւն աշխարհի կարգեալ են ի Տեառնէ ըստ նախախնամութեանն որ առ ազգս մարդկան. թէպէտ եւ ոչ ծանեան զԱստուած եւ փառաւորեցին կամ գոհացան, զի ոչ ընդրեցին զԱստուած ունել ի գիտութեան. այլ նանրացան ի խորհուրդս իւրեանց եւ խաւարեցան անմտութեամբ ։ 99 Այլ ոչ անտես առնէ Արարիչն զարարածս. զի Հայր է շնորհիւ եւ Տէր, որ հրաւիրեաց եւ կոչեաց զամենեսեան յարքայութիւնն։

100 Արդ, այս ամենայն կարգք իրաւանց եւ արդարութեան վկայք են Աստուծոյ հոգեւոր աւրինացն, որ քարոզեցաւ մարգարէիւք գրովք սրբովք։ 101 Որք յանիրաւութենէ յիրաւունս ածեն, յանարգութենէ ի փառս, յանցաւորէս ի մշտնջենաւորսն. յերկրաւորէս յերկնաւորսն առաքինութեան հանդիսիւք. եւ ամենայն կարգաց իրաւանց եւ սրբութեան պատկառ կալ, ճշմարիտ հաւատովք եւ կենդանի սիրով անմեկնելի լինել ի կամացն Աստուծոյ ի նեղութեան եւ յանդորրու։ 102 Կոխել զպատրանս աշխարհիս եւ հաստել ի յոյս կենացն յաւիտենից խաղաղարար սրբութեամբ. զի հասցէ ի բնակարանս սրբոց յերանելի եւ ի սքանչելի փառսն. վայելել ի բարութիւնսն անպատում, յանհամեմատ վայելչութիւնսն, յանուշակ արքայութիւնն Հաւրն ամենակալի եւ Որդւոյն բարերարի տուողի մեզ զկեանս, եւ Հոգւոյն Սրբոյ նորոգողի զհաւատացեալս. միասնական Սուրբ Երրորդութեանն. որում փառք յաւիտեանս. ամէն։

Թ. Վարդապետութիւն կատարեալ ի Տէր Ամենարուեստ պահոց երանելւոյն Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի

Թ

ՎԱՐԴԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ ԿԱՏԱՐԵԱԼ Ի ՏԷՐ ԱՄԵՆԱՐՈՒԵՍՏ ՊԱՀՈՑ ԵՐԱՆԵԼՒՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ

1 Եւ քանզի ամենայն կարգաց չափ եդեալ յամենակալ Տեառնէն եւ յԱրարչէն, որպէս զի հանդիսացեալք կատարեսցուք զառաքինութիւն ահիւն Աստուծոյ, որ փառաւք պսակի հաւատովք եւ շնորհաւքն Քրիստոսի։ 2 Զի ամենարուեստ քաջութեամբն նահատակեալ ի մշակութիւն աւրինացն` սուրբ սիրովն զաւրացեալք, որպէս եւ զզաւրս հոգեղինացն։ 3 Որով եւ աւրէնսդիրն փառաւորեցաւ, եւ աւրինապահք պսակեցան, եւ առաջնորդեն յաւթեւանս երկնից արքայութեանն աւրինակաւ ամենագիւտ սիրոյն ի բարերար խնամսն։ 4 Զի նմանեալք նոցա խորհել յաւրէնս Տեառն ի տուէ եւ ի գիշերի` ընկալցուք զարդարութեան եւ զժուժկալութեան զշնորհն. զի ըստ իւրաքանչիւրոցն լաւութեան վարուցն` թագ ի գլուխ մտցեն յարքայութիւնն ի մշտնջենաւոր եւ յանվախճան կեանսն. երկնայնոցն եւ անմահիցն կցորդ լինել ըստ ընդրութեան շնորհացն գործելով յանդիման առաջի Աստուծոյ եւ զաւրաց անմարմնոց. զոր յերկրի աստ մատակարարեալ եւ յերկնաւորսն երեւի։ 5 Այսու յուսով յորդորէ զորդիս մարդկան ըստ աX'f5ետեացն, եւ ժառանգաւորս առնէ Քրիստոսի Հայրն բարերար եւ Հոգին Սուրբ ամենախնամ. որ ոչ թողու զարարածս իւր նախախնամական սիրովն. զի զամենեցուն կամի զկեանս եւ ի գիտութիւն ճշմարտութեանն հասանել։ 6 Զի որ արասցէ եւ ուսուցէ, ասէ, նա մեծ կոչեսցի յարքայութեանն երկնից ։

7 Եւ որպէս հրեշտակացն կարգաւորութիւն է յարքայից արքայէն, եւ ի նոյնս կան մնան ըստ բարերար կամաց Կենարարին եւ ոչ եւս անցանեն, սոյնպէս յորդորէ եւ զմարդիկ ի հրեշտակային կարգաւորութիւնս։ 8 Սոյնպէս եւ սերոբէք եւ քերոբէք ընծայեալ են յիւրեանց սպասաւորութեանն ամենակալ տէրութեանն. որով արարածք դարմանին ի խնամս բարերարութեանն միշտ։ 9 Այլ եւ ամենայն զուարթունք եւ զաւրք հոգեղինացն եւ անմարմնոցն յիւրաքանչիւր կարգի հաստատեալ կան պաշտաւնեայք ակնարկման կամաց Բարերարին։ 10 Այսոքիկ բանակք բիւրաւոր զաւրացն հաւանեալք եւ հնազանդեալք ի հաճոյս տէրութեանն` ցուցին զսպասաւորութիւն իւրեանց անհանգիստ աւրհնութեամբ ի Տէր. գործակից լինել բարերարին Աստուծոյ երախտեաց, եւ փառաբանիչք նորա մեծութեանն եւ Աստուածութեանն. որով ուրախացեալք ի պայծառութիւն Արարչին միշտ։ 11 Իսկ ստամբակեալն ի նոցանէ իւր բանակաւքն եւ դժնդակ բարս ստացեալ` սատանայ անուանեցաւ, եւ դեւք` որ նորա են արբանեակք չարի սպասաւորք. որք ցուցանեն զգործս անաւրէնութեան եւ հակառակ են արդարութեան վարուցն։ 12 Զի ինքեանք անկան ի պատուոյ, եւ զմարդիկ որսան ի կորուստ. որոց Աստուած խոստացաւ տալ զնոցա պատիւն մարդկան։ 13 Զի աստուածամարտ է եւ մեղսասէր, եւ հանապազորդ թշնամի մարդկան, եւ հակառակ արդարութեան եւ սրբութեան. եւ ոչ դադարէ յիւրմէ խորամանկութենէն ի խաբել ի կորուսանել զմարդիկ պէսպէս եւ զանազան չարեաւք։ 14 Վասն այսորիկ գրաւեալ է ընդ սպառնալեաւք ահաւոր տանջանացն եւ անմահ սատակմանն։ 15 Ոչ միայն նմա եւ նորին զաւրացն, այլ եւ որք սիրեցին առնել զկամս նորա խորհրդով եւ բանիւ եւ գործով. Երթիցեն, ասէ Տէրն, մեղաւորքն ի տանջանսն յաւիտենից զոր պատրաստեալ է սատանայի եւ հրեշտակաց նորա ։ 16 Այսոքիկ ի կամաց լինին եւ ոչ ի հարկէ։

17 Իսկ մեզ պատուիրան տուաւ ի Տեառնէ, զի ծանիցուք զնորա զպատուիրանսն եւ զերծցուք ի նորա խաղբիցն միշտ, եւ աւետեաւք բարի խոստմանցն գործեսցուք միշտ զբարիս առաջի Տեառն յամենայն ժամ, եւ մտերիմ հաճոյիւքն Աստուծոյ կալ յանվնաս մշակութեան, եւ յորդորել զբազումս ի լաւն եւ որ լին է փրկութեամբ եւ ամենազարդ սրբութեամբ։ 18 Վասն որոյ փառք եւ պատիւ ի բարերար Տեառնէն յաղագս արդար եւ սուրբ գործոցն պատրաստեալ կան։ 19 Զի յուսով զաւրացեալ կան յամենայն փորձանս. ոչ վրիպին ի ստոյգ եւ յուղիղ վարուց, աստուածասիրութեանն առաջնորդեալ յամենայն առաքինութիւնս, եւ կալ մնալ անսասանելի։ 20 Զի զմարդն յիւրում կարգին հաստատեալ ներքոյ իւրոյ չափոյն, զի լիցի արբանեակ ճշմարիտ քարոզութեանն հրաւիրանաց վերին կոչմանն, եւ ըստ մարգարէութեան շնորհի խորհրդակից լինել կամաց Արարչին։ 21 Եւ ի գիտութիւն աւետեաց նորոց կտակարանաց եւ ի նորոգումն կենացն անմահից ուղիւղ հաւատով ընծայիլ քահանայական շնորհիւ աւծմամբ եւ հոգւով` խնամովք տեսչութեան սիրոյն Քրիստոսի։ 22 Մերկանալ զհին մարդն եւ զգենուլ զնորն` որ ըստ պատկերի Աստուծոյ է սուրբ եւ արդար ։ 23 Մերկանալ յամենայն չարէ աւազանին շնորհաւք, եւ մարմնով եւ արեամբն Քրիստոսի մտանել ի ժառանգութիւն որդէգրութեան Հաւրն երկնաւորի եւ ի թիւ իմաստուն կուսանացն եւ ամենայն սրբոց, որք զմարմինս իւրեանց ի խաչ հանին, որպէս ասաց առաքեալ, ամենայն ցանկութեամբք հանդերձ։ 24 Զի հոգւով գնասցուք եւ զցանկութիւնս մարմնոյ մի՛ կատարեսցուք։ 25 Եւ այսպէս յամաւթ առնէ զայն` որ իշխանութիւնն ունի զսատանայ։ 26 Զի ապրեսցին որսացեալքն ի նմանէն շնորհաւք Արարչին, եւ առաքինեալք յարդարութիւն եւ ի սրբութիւն եւ ի ճշմարտութիւն հաւատարիմ պատերազմաւ` անարատ մաքուր եւ անբիծ կատարեալ սիրովն որ ի Քրիստոս, եւ համբերութիւն ի վտանկս, սոքա հասցեն խոստացելոց բարեացն Քրիստոսի։

27 Իսկ որք ոչ ընկալան զաւրէնս արդարութեան կարգաց եւ կրաւնից, եւ խաւարեցան անմտութեամբ սիրտք նոցա, մատնեալք եղեն ի բանսարկուէն յանառակ ցանկութիւնս եւ յամբարշտութիւնս եւ ի հպարտութիւնս եւ յամենայն անաւրէնութիւնս, մատնեաց զնոսա Աստուած տանջանաց անմահ մահու։ 28 Սակայն խնամք Արարչին ոչ թողին անդարման զարարածս իւր. այլ վասն բազում մարդասիրութեան իւրոյ քարոզեաց զդարձ եւ զապաշխարութիւն ի քաւութիւն ամենայն մեղաց։ 29 Զի դարձեալ վերստին առցուք արտասուաւք զաւազանին լուացումնն ի ձեռն հաւատարիմ եւ անսուտ խոստովանութեանն եւ ապաշխարութեանն, որ արտասուաւքն խառնեալ է։ 30 Զի գթացեալ ողորմի եւ տացէ զորդէգրութեան զշնորհս։ 31 Այնուհետեւ հնազանդեալ ընդ բարի կամացն` կատարեսցէ զարդարութիւնս ամենայն , եւ խլեսցէ զչար սովորութիւնսն ամենայն աղտեղի չար ցանկութեամբն հանդերձ. եւ ազատեալք ի դառն պարտեաց գեհենին` եւ ժառանգաւոր լինել կենդանի խնամոց բարերար սիրոյն Սուրբ Երրորդութեանն. զի յորդորեալք յառաքինութիւն եւ ի սուրբ վարս` ժառանգեսցեն զարքայութիւնն։

32 Զի յորժամ յաւելուած սուտ կարծեացն մտին ի նախաստեղծն մարդն յայրն եւ ի կինն ի մախանաց բանսարկուին, եւ ի հրապուրանաց հեշտութեանն քարշեալ` եւ սուտ կարծեաւք աստուածք լիեալ` խաբեցան եւ ոչ պահեցին զպատուէր Արարչին իւրեանց, եւ ելին ի փափկութեան դրախտէն եւ զմահ ստացեալ ժառանգեցին։ 33 Զի յառաջագոյն պատուիրեցաւ նոցա գործել եւ պահել զդրախտն ժուժկալութեամբ պահոց. յո՛րս ուտել նոցա ի պտղոց, եւ յո՛րս ոչ։ 34 Նոյնպէս եւ այժմ քարոզեցաւ ի մեզ պահք, յո՛ր աւուրս պահելի, եւ յորս լուծանելի. որպէս աւրինադրեցաւ ի մարգարէիցն եւ յառաքելոցն եւ ի սուրբ հարց մերձաւորացն Աստուծոյ։ 35 Զի որ պահէ զսրբութիւն եւ զամենայն արդարութիւնսն իմանալի դրախտին, կայ մնայ ի նմին անմեղ ի դրախտի արդարութեան եւ առաքինութեան տնկոցն ի վայելս շնորհաւք Արարողին կենաց աստ, եւ անդ փոխել յանճառելիսն։ 36 Զայս ասելով ոչ իմանալի ասեմ զդրախտն, այլ տեսանելի առաջին մարդոյն. թէպէտ եւ ի մէնջ ծածկեաց հրեղէն սուրն ըստ խորին իմաստութեանն Աստուծոյ։ 37 Զի երկդիմի է իմանալ. մինն շաւշափելի եւ տեսանելի, եւ միւսն իմանալի` որ յառաքինութիւնսն վերաբերի։

38 Զի պահք դաստիարակ են մարդկան։ 39 Զի որպէս զտղայս դաստիարակն հրահանգէ ի բաց կալ ի վնասակարաց եւ յաւգտակարսն կալ մնալ եւ յանաւգուտսն ոչ զբաղնուլ անժուժկալութեամբ։ 40 Վասն այսորիկ եդան մեզ պահք խափանիչ անժուժկալութեան ամենայն վնասուց, որ ի մեղսն է հակամիտութիւն հոգւոյ եւ մարմնոյ. զի կատարեսցուք զսրբութիւն ահիւն Աստուծոյ. անցցուք յանդորրութիւնսն յանքննինսն որ կայ եւ մնայ պահողացն։ 41 Եւ մի՛ որպէս որովայնամոլքն` որ նստան ուտել եւ ըմպել եւ յարեան ի խաղալ, եւ սատակեցան ի բարկութենէն Տեառն իսկոյն յոլովք։ 42 Զի զպատուիրանս նորա ոչ պահեցին. այլ նանրացան ի խորհուրդս իւրեանց. եւ զհրամանս պահոցն անարգեցին որկորստութեամբ, եւ ոչ կացին յուխտին, եւ խոստացեալ պարգեւացն ոչ հաւատացին եւ բարկացուցին զԱստուած. եւ էած ի վերայ նոցա հարուածս եւ սատակեաց։ 43 Իսկ որ ամփոփեցան ի պնդութիւնս պահոց, եւ ցուցին զփոյթ համբերութեան եւ ժուժկալութեան, եւ պահեցին զհրամանն Տեառն, եւ կացին մնացին ժուժկալք յաւրինադրեալ պահսն սրբութեան ամենայն բարեձեւ կարգաւք, նոքա ընկալցին զհանգիստն որ ի Քրիստոս։

44 Զի են մեզ պահք բժիշկք. զի զոր անժուժկալութեամբ մթերեալ ի հոգի եւ ի մարմին զվնաս զպէսպէս ճաշակաց մեղաց, եւ ի միմեանց վերայ շեղջակուտեալ եւ նեխեալս յայլանդակ խորհուրդս եւ յանմաքուր վարս, ի ժուժկալութիւն եւ ի պահս մտեալ` նորոգեալ սրբի ի մթերից մեղացն, եւ լինի բնակարան սրբութեան։ 45 Զի պահք մերձ եկեալ` զդեղ առողջութեան շնորհել ի ժուժկալս, եւ ջերմութեամբ հոգւոյ սիրով հալէ զմթերս աղտեղութեան եւ յառաքինութիւնսն վերաբերէ։ 46 Եւ անուշահոտ վարուք ցամաքէ զժահահոտութիւնս եւ ի միջոյ բառնայ, եւ զառողջութիւն տայ հիւանդաց որք մեղաւքն ապականեալք իցեն։ 47 Եւ զսրբութիւն եւ զանարատ վարս յանձին ցուցանէ զկնի առողջութեանն` նահատակեալ ի սրբութիւն։ 48 Եւ զայն որ վիրաւորեացն զնա աղտեղի ցանկութեամբ եւ անխտիր անառակութեամբ, հարցէ զնոսա սրբութեամբ եւ անարատ ամբծութեամբ. եւ դատեսցէ զորովայնամոլութիւնն միշտ պահովք, եւ խլեսցէ զչար սովորութիւնն յանձնէ։ 49 Զի դատապարտեսցին ի ձեռն շնորհացն Քրիստոսի մեղքն եւ իշխան մեղացն, եւ առցեն զկատարեալ առողջութիւն փրկական խորհրդովն ստոյգ խոստովանութեամբ եւ ապաշխարութեամբ, պահաւք եւ աղաւթիւք ամրացեալ ի վնասուցն։ 50 Եւ այսպէս առցեն զպսակ յաղթութեան` որ գովութեամբ եւ պարծանաւք յաւրինեալ է պահողացն։ 51 Զի բազում արուեստք են կարգք պահոց, եւ բազում շահս ստանայ անձանց` որ սիրենն զնա եւ պահեն միշտ։

52 Պահք կատարեալ հաւատոց ճշմարտութեան ազդեցութիւն. յԱստուծոյ ակնկալութիւն եւ յոյսն առողջութեան տանի անարատ եւ ամբիծ եւ սուրբ երախտեաւք սիրոյն որ առ Աստուած։ 53 Եւ այնոքիւք դադարէ այլանդակութիւն մտացն եւ շուայտութիւն զգայութեանցն. աչաց ի տեսանել եւ ականջաց ի լսել, լեզուոյ առ ի խաւսել, եւ ձեռաց առ ի գործել, եւ սրտիւ ուղիղ, եւ ճաշակելեաւք առ ի պարկեշտութիւն. ամենեքումբք պնդեալ ի պահս սուրբս, եւ զամենայն կամս ցանկութեան զգայութեանցն արմատաքի խլել, եւ զմոռացումն բարեացն զարթուցանել նշողիւք աստուածասիրութեանն։ 54 Եւ հրաժարել ի չար լուծմանէ մեղացն, ի պոռնկութենէ, յորովայնամոլութենէ, յամբարտաւանութենէ, ի նախանձուէ, ի բարկութենէ, յագահութենէ, ի գողանալոյ, ի ստութենէ, յերդմանէ, ի չարախաւսութենէ, ի զրկելոյ, ի նենգութենէ, ի ցասմանէ, ի թշնամանաց, յոխակալութենէ, ի ծուլութենէ, ի ծիծաղելոյ, ի խեղկատականաց, յարբեցութենէ, ի բանբասանաց։ 55 Զայսոսիկ զմահաբեր լուծուածս ի բաց փսխել ուղիղ խոստովանութեամբ, եւ առնուլ զդեղն կենաց, եւ առողջացեալք սիրով Հոգւոյն` յառաքինութեան ասպարէզն նահատակեսցուք ընդդէմ վնասակարացն զուղղութեան վարսն։ 56 Եւ միամտութեամբ հնազանդեալք բարերար կամացն փակել զամենայն յորդումն չարին։ 57 Եւ զչար եւ զդառն շարժմունս մտաց եւ զգայութեանց արգելուլ միշտ, որ է լրումն եւ կատարումն պահոց. որ հասուցանէ ի դրունս կենաց։ 58 Ամրացեալք ներքոյ պահոցն ժուժկալութեամբ համբերութեամբ, եւ զգուշութեամբ ի զգաստութեան մնալով, եւ յորդորեալք ի գութ եւ յողորմութիւն առ կարաւտեալս հեռաւորս եւ մերձաւորս ի փառս եւ ի պարծանս համաւրէն ատենին եւ յարութեանն մեռելոց։

59 Պահք զծածկեալ հիւանդութիւնս, որ ի մարմնի, արտաքս հանէ։ 60 Որպէս դեղ մաղձոյ` որ ընդ ճաշակելն իւրում զմաղձն արտաքս փսխէ եւ զառողջութիւն տայ, սոյնպէս եւ զմեղսն պահք. զի ի նուազեալ կերակրոց` եւ մարմինն հանդարտանայ եւ սրբի։ 61 Զի զմարմնոյ զհետ երթեալ` կորուստ անձին ստանայ. իսկ զհոգւոյ` զկեանսն յաւիտենականս ի Տէր։ 62 Պահք զաւրացուցիչ են հոգեւոր վարուց եւ խափանիչ մարմնական շարժմանց. զի ի զաւրանալ միոյն` միւսն տկարանայ։ 63 Զի որպէս գիշակեր թռչունք տկարանան ի թռչել յանխնայ ուտելոյն, եւ դիւրաւ ըմբռնին յորսողաց ի մահ, իսկ սակաւակերքն երագաթռիչք են եւ անըմբռնելիք յորոգայթադիր որսողաց, սոյնպէս է իմանալ զորկորամոլսն եւ զպարկեշտսն ի պահս սուրբս։

64 Եւ Եղիա մարգարէն յորդորէ զմեզ ի պահս պնդութեան, որ պահեաց զքառասուն տիւ եւ զքառասուն գիշեր, եւ եբարձ զամենայն կարիս յինքենէ զմարդկային շարժմանցս, եւ երեւման Աստուծոյ արժանաւոր լիեալ` վերացաւ հրեղէն կառաւք յերկինս ։ 65 Սոյնպէս եւ Մովսէս պահեաց զքառասուն տիւ եւ զքառասուն գիշեր. ոչ մի անգամ, այլ երրորդ անգամ. զի զինքեան զկարիսն լուծցէ, եւ զբարկութիւնն Աստուծոյ որ ի վերայ ժողովրդեանն` որ ուտելով եւ ըմպելով ի խաղս լիեալ պաշտեցին զգլուխ որթուն եւ սատակեցան, արգելցէ պահաւքն, եւ լիցի աւրէնսդիր յԱստուծոյ` Իսրայէլի սուրբն ։ 66 Սոյնպէս Յովհաննու ամենայն կենացն զպահսն բացայայտէ. որ ոչ ուտէր եւ ո՛չ ըմպէր ի բերից երկրաւորաց կազմեալ կերակուր. այլ մարախով եւ վայրենի մեղերբ զպէտս վճարէր յանապատին։ 67 Եւ սրբեալ ի պահոց` եղեւ կարապետ եւ տեսող անճառիցն ըստ Աւետարանին։ 68 Այսպէս եւ Տէրն յետ մկրտութեանն պահովք պնդեալ աստուածախառն մարմնովն ընդդէմ թշնամւոյն զպատերազմն առնէր. զի այնպէս ուսուսցէ զմարդիկ սպառազինեալ պահովք ընդդէմ թշնամւոյն մարտից, եւ նահատակեալ պահովք եւ բովանդակ առաքինութեամբք առեալ շնորհս յաղթութեան եւ յաղթեալ փորձողին։ 69 Որպէս եւ Տէրն մեր որ վերացաւ ի թեւս հոգւոյն ընդ աջմէ մեծութեանն ի բարձունս, եւ զնոյն իսկ զմարտն պահովք եցոյց մեզ։ 70 Զի զորկորստութիւն եւ զամենայն զբաւսանս որ են բեռինք մեղաց` ի բաց ընկեսցուք, զի արժանի լիցուք թեւաւք հոգւոյն վերանալ եւ զՏէրն փառաց տեսանել, եւ լսել եթէ եկայք աւրհնեալք Հաւր իմոյ, ժառանգեցէք զարքայութիւնս իմ։

71 Զի ամենայն սրբոցն` պահք եղեն առիթ սրբութեան եւ յերկրէս ամբառնալոյ եւ մերձենալ ի հոգեղէնսն։ 72 Զի որպէս հրով զսրբութիւնսն ընկալան ի ձեռն պահոց, եւ ապա ընտանեցաւ նոցա հուրն կիզող որպէս երից մանկանցն ի հնոցին` որ պահովքն էին սրբեալք։ 73 Զի հուր զայրելիսն այրէ, եւ զսրբեալսն պահովք առաւել լուսաւորէ եւ պայծառս կազմէ լուսով։ 74 Իսկ որ ոչն էին արժանի եւ մերձ եղեն ի հուրն, իբրեւ զխռիւ այրեցան. զի չէին ընկալեալք ի պահոց զսրբութիւն։ 75 Իսկ եթէ արդարոց կատարումն են պահք` ի հոգեղէնս եւ ի մարմնեղէնսն լինել, քանի աւգուտս բերէ մեղաւորաց` որ ի պէսպէս ցանկութիւնս իցեն։ 76 Զի սրբեալն պահովք` ազատէ ի մեղաց զներքին եւ զարտաքին մարդն ի բծից անտի, որպէս զոսկի եւ զարծաթ հրով սրբեալ եւ պարզեալ յաղտոյ անտի. եւ այսպէս լինի անաւթ պատուական պիտանի Տեառն իւրոյ. եւ կամ որպէս զերկաթ ընդրեալ ի փորձողաց կարծր եւ մաքրական հրով կազմեալ ի պէտս մարդկան։ 77 Զի եւ սուրբ առաքեալքն եւ մարգարէնք նախ ինքեանք սրբեցան պահովք եւ ամենայն սուրբ կարգաւք, եւ ապա քարոզեցին զհաւատս եւ զուղեղ վարս հանդերձ ամենայն սրբութեամբ։ 78 Որք հաւատացին ի ձեռն շնորհացն ի Քրիստոս, սրբեցան եւ եղեն աւթեւան Աստուածութեանն։ 79 Զի եղեն սուրբքն աղբիւրք հրեղէնք, եւ զամենեսեան արբուցին հրով Հոգւոյն սրբութեամբ պահոց. որք ընթանան ի կէտ կոչմանն որ ի Քրիստոս։

80 Պահք աղ են, որ անուշացուցանեն զնեխութիւնս հոգւոց եւ մարմնոց աղտեղութեան մեղաց, եւ անուշացուցանեն ընդ անոյշ կամս Հոգւոյն Սրբոյ անարատութեամբ. զի եւ աղ յերկրէ ելանէ եւ անուշէ զայլսն։ 81 Պահք յորդորեն զմարդիկ յապաշխարութիւն եւ յուղղութիւն ածեն. եւ ըստ խոստովանութեան կարգին հաստատեալ ի պահս` լուծանին մեղքն։ 82 Զի որպէս զանասուն համարեալ են` որք ոչ զգան ի ձեռն պահոցն սրբութեամբ մերձենալ առ Տէր։ 83 Եւ իմաստունք են` որ զառ հաւատչեայ յուսոյն կենաց ընկալեալ են յանձինս. եւ յիմարք են` որ ի պատիրս յուսահատութեան իւրեանց կապեալ են։ 84 Եւ երկուցունց պիտոյ են պահք. զի որ կատարեալ է ի գիտութեանն, անուշացուցանեն պահք զճաշակս սրբութեան ըստ հաճոյիցն Տեառն, եւ զտխմարսն ածեն ի գիտութիւն ճշմարտութեան հաւատոցն։ 85 Եւ որք կենդանիքն են առ սրբութիւնն, ամրացեալ պահէ անարատս պահք։ 86 Եւ որ մեղաւքն են մեռեալ, կենդանացուցանէ պահք, խառնեալ ընդ նմա զամենայն արդարութիւնս։ 87 Զի որպէս կերակուրք աղիւ համեմին եւ ի պէտս մարդկան հրով անուշանայ, այսպէս կամք մտաց եւ մարմնոյն կատարեալ պահովք համեմին ի շնորհաց Հոգւոյն, եւ ի մեծութիւն տէրութեանն նուիրին եւ տան զխաղաղութիւն։ 88 Զի Հոգին Սուրբ թշնամանի յանժոյժ որկորստութենէ եւ ի ստահակ յանդգնութենէ եւ ի զբաւսանաց արբշռաց, որք զանձինս իւրեանց ետուն ի կամս շռայլութեան։ 89 Զի որպէս անժուժկալութիւնն Եւայի եւ Ադամայ անէծս ի վերայ էած եւ մահ, նոյնպէս ծնելոցս ի նոցանէ որ զնոյն անժուժութիւնն ունին` արտաքոյ բարւոյն որովայնամոլութեամբն անկանիցին։ 90 Իսկ պահք եւ ժուժկալութիւն փրկչին եբարձ զթշնամութիւն ի միջոյ եւ հաշտեցոյց զԱստուած ընդ մարդկան ի ձեռն խաչի եւ կամաւոր չարչարանաց. որք հաւատացին կենսաբեր քարոզութեանն, որ կոչեաց զմարդիկ ի կեանս վերստին նորոգմանն։

91 Պահք պարիսպ հզաւր եւ դուռն ամուր, որ պահէ ի մտից վնասակարաց ի խորամանկ թշնամւոյն մերոյ։ 92 Զի մի՛ լիցուք որպէս զորդիսն Հեղեայ անժոյժք, որ զբարկութիւնն Աստուծոյ շարժեցին ի վերայ ինքեանց եւ հաւրն եւ ժողովրդեանն Աստուծոյ ։ 93 Այլ ժուժկալք որպէս Սամուէլն, որ պահաւք սնեալ ի մանկութենէ` եղեւ գլուխ մարգարէից։ 94 Պահք շիջուցանեն զբորբոքեալ հուրն ցանկութեան. զի որպէս հուր ի նիւթոյ պակասեալ շիջանի, նոյնպէս եւ որովայնամոլութիւն եւ արբեցութիւն պակասեալ` ցանկութեանն բոց շիջանի, եւ սրբութեանն եւ արդարութեանն բորբոքի պահովք պնդեալ։ 95 Պահք ցամաքեցուցանեն զգիջութիւն պղծութեան. եւ որպէս յերաշտութենէ խոնաւ երկիր չորանայ, այսպէս գարշացեալ անձն ի գիջական զազիր ախտէ սրբեալ անուշահոտանայ։ 96 Պահք արգելու զեռանդն ցանկութեան մանկանց. որ հրով ախտին տոչորի ի թշնամւոյն շարժմանց։ 97 Պահք դադարեցուցանեն զլկտութիւնս որ ի կերողութենէ եւ յարբեցութենէ յառաջագային. զի մերձեալ պահք ի մարմինս` վերաստեղծու ի սրբութիւնս։ 98 Պահք խափանեն զյոյզս մտաց եւ մարմնոյ` պղտորեալս ի յուղխից ցանկութեանց հոսմանց, եւ յստակեալս արբուցանէ զիմանալի եւ զհոգէկիր երկիրն։

99 Պահք նաւահանգիստ են խաղաղ ծովածուփ ալեաց ախտից եւ ամենայն վնասու, եւ առաջնորդէ ի կենաց նաւահանգիստն, զի մի՛ վնասեսցի յորկորստութենէ եւ յարբեցութենէ ի մահ` ի ծովու մեղաց ալէկոծելով։ 100 Պահք եկեալ` խաղաղութիւն առնեն ամբոխից, եւ հանգուցանեն զսպասաւորս, եւ ամենեցուն առաջնորդ լինի ի զգաստութիւն` զվերինսն խորհելով որ ի Քրիստոս։ 101 Պահք սանձք է ստահակաց, որ անարգել են յանիրաւութիւնս։ 102 Զի որպէս ձիոյ սանձս ի բերանս դնի, եւ ամենայն մարմինն նուաճի եւ անսայ ի կամս երասանակալին առ հոգեւոր պատերազմն։ 103 Իսկ որոց միտքն վառեալ իցեն արդար եւ սուրբ խորհրդովք, զգայարանսն կազմեալ պատուիրանապահութեամբն. եւ եթէ ոչ ունի զպահոցն պնդութիւն, յարձակել մարտին դիւրաւ ըմբռնի։

104 Առաւել եւս զգուշացուցանէ ի մսոյ եւ ի գինւոյ բանս խրատու. զի գինի առաւել յիմարեցուցանէ զգայութիւնսն եւ զմիտսն եւ եռացուցանէ զցանկութիւնսն եւ յանառակութիւն շարժէ, մանաւանդ զմանկանց. եւ հոսումն գիջութեան ի մարմնոցն լինի։ 105 Գինի թմբրութիւն սրտի, պապանձումն բերանոյ, խաւար աչաց, խլութիւն ականջաց, լուծութիւն ձեռաց, գայթակղութիւն ոտից, ցնորք խորհրդոց, ծանրութիւն քնոյ, թշնամի արդարութեան։ 106 Գինի զերկիւղ մերժէ, զպատկառանս ի բաց մղէ, եւ զյիշատակս պատուիրանացն քամահէ, եւ զխնամս սուրբ սիրոյն զանցուցանէ, եւ յուղիւղ հաւատոցն զարտուղի հանէ, եւ զահեղ դատաստանն անյիշելի թողու, եւ ոչ տայ թոյլ զմտաւ ածել զմահ եւ զանվախճան տանջանսն։

107 Զայս ասելով ոչ ի հիւանդաց եւ ի տկարաց արգելում զսակաւապիտութիւն գինւոյ ըստ առաքելոյ խրատուն վասն ստամոքսի եւ ստէպ հիւանդութեան առ տկարս եւ առ ծերս։ 108 Իսկ որ կարողք եւ մանկագոյնք են հասակաւ, զգոյշ կայցեն ի մսոյ եւ ի գինւոյ, զի մի՛ դիւրաւ ըմբռնեսցի ի հանապազորդ թշնամւոյն, որսացեալք ի նմանէ ի նորա կամս։ 109 Զի գինի եւ արբեցութիւն ապականեն զկատարեալ արս իմաստունս. իսկ զանկատարս մարմնով եւ մտաւք զի՞նչ պարտ է ասել։ 110 Զի որպէս հրով տոչորէ եւ վառէ զցանկութեանն բոց. զի հուր զմարմինն միայն այրէ, իսկ միս եւ գինի զհոգիսն շարժմամբ ցանկութեան։ 111 Եթէ հուր առանց նիւթոյ շիջանի, ապա եւ ցանկութիւն առ ի պահոց։ 112 Ապա եթէ անարգել յուտել եւ յըմպել եւ ի զբաւսանս իցէ մանկութիւնն, մի՛ ակն ունիցի ողջախոհանալ ի սրբութիւնս. այլ եռացեալ ցանկութիւն որովայնամոլութեամբն` հեղու զհոսանս եւ այրէ զորս գտանէ ախտին սիրովն, եւ կազմէ դատաստանս ինքեան սրտմտութեան եւ հաղորդակցաց իւրոց. Զի որդն նոցա, ասէ մարգարէն, ոչ վախճանի եւ հուրն նոցա ոչ շիջանի. եւ եղիցին ի տեսիլ ամենայն մսեղեաց ։ 113 Այսքան պատիժք ունին որովայնամոլք եւ արբեցողք. որք կան եւ մնան ի նմին եւ ապականեն զանձինս պէսպէս գարշութեամբ ախտիւք։

114 Պահք ճշմարիտ զամենայն ցանկութիւնս ի բաց մերժէ զհոգւոց եւ զմարմնոց, եւ հետեւել յամենայն արդարութիւնս, եւ ժուժկալ լինել` որք զինուորինն ընդդէմ հոգւոց եւ մարմնոց առ ի լուծումն մեղաց։ 115 Այլ կալ մնալ ի բարեպաշտութեան ջանս ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր. որում փառք յաւիտեանս. ամէն։