Նախագիր nxGir

Read in the reader, with word lookup

Գրիգոր Լուսաւորիչ, Յաճախապատում ճառք · 2/3

Ժ. Նորին Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի երախտաւորութիւն անզեղջ բարերար կամացն եւ յորդորումն ի լաւն եւ յառաւելն ըստ ճ&#13993մարիտ առաքինութեանն ի փառս Ամենասուրբ Երրորդութեանն ճառեալ

Ժ

ՆՈՐԻՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ԵՐԱԽՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ԱՆԶԵՂՋ ԲԱՐԵՐԱՐ ԿԱՄԱՑՆ ԵՒ ՅՈՐԴՈՐՈՒՄՆ Ի ԼԱՒՆ ԵՒ ՅԱՌԱՒԵԼՆ ԸՍՏ ՃՇՄԱՐԻՏ ԱՌԱՔԻՆՈՒԹԵԱՆՆ Ի ՓԱՌՍ ԱՄԵՆԱՍՈՒՐԲ ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԵԱՆՆ ՃԱՌԵԱԼ

1 Շնորհս ունիմ երախտեաց բարերարութեանն անսկիզբն եւ անփոփոխ մշտնջենաւոր տէրութեանն Սուրբ Երրորդութեանն, որ աղբիւրն է ամենայն արարածոց երկնաւորաց եւ երկրաւորաց, եւ որ ի նոսա արարածք են։ 2 Եւ արբուցանէ զամենեսեան առհասարակ բարերար կամաւք, ամենագիւտ սիրոյն խնամովք. զի ժառանգորդս արասցէ զբանաւորս մշտնջենաւոր երանութեանցն։ 3 Զի առողջ, սուրբ եւ անաղտ լիցուք ի պատուիրանացն պահպանութիւնս, եւ անբիծ երախտեաւք` մտերիմ սիրով եւ ուղեղ հաւատով լինել աւթեւան սուրբ` Ամենասուրբ Երրորդութեանն, եւ կալ ի մշակութեան հանապազ վասն առաւել սիրոյ Արարչին, եւ կենաց եւ փրկութեան ընկերաց. աշակերտել բարերար կամացն եւ հնազանդել, եւ ցուցանել զհանդէս լաւութեան ըստ հոգեւոր աւրինացն յորդորմամբ յուսոյն։ 4 Առեալ զկենդանի խրատուն զսերմնն, եւ հատուցանել զարմտիս հարիւրաւորս. զի որպէս եղեալք ի նմանէ, նոյնպէս խնամեալք ի նորա շնորհացն։ 5 Որպէս երկիր բարի զսերմն բարի ընկալեալ` բազմապատիկ առնէ զարդիւնս արմտեացն, նոյնպէս զսերմանեալն ի մեզ խրատս բազմապատիկս արասցուք արդիւնս իշխանական կամաւք. զի եւ ընդրութիւնք են ի տեսողէն լաւաց եւ վատթարաց արմտեաց։

6 Զի որ զընկերն սիրէ ըստ Աստուծոյ սուրբ սիրոյն, արմտիք լինին սուրբ. է որ ի ձեռն շահաւոր աւգտից, եւ է որ ի ձեռն բարի խրատու` յորդորել ի հոգեւոր շահս. եւ ատել զվնասակարսն սիրով Հոգւոյն։ 7 Զի Սէր, ասէ, ոչ կերպարանի, ոչ ամբարտաւանի, ոչ ամբարհաւաճէ, ոչ նախանձի, ոչ խորհի զչար ընկերի, այլ զբարի. ամենայնի տեւէ, ամենայնի համբերէ, եւ ոչ երբէք սէր ի չար փոխի ի բարւոյն ։ 8 Եւ ամենայն առաքելոց եւ մարգարէից գլուխ սէր է` որ ի միասին եւ յԱստուած կապէ։ 9 Սիրեսցես զՏէր Աստուած քո, ասէ, յամենայն սրտէ. եւ զընկերն քո իբրեւ զանձն քո ։ 10 Զի որ կայ ի սէրն, կայ յԱստուած։ 11 Զի սիրել զընկերն` զԱստուած է սիրել։ 12 Եւ բազում շահս անձինն ստանալ յԱստուծոյ եւ ընկերաց սիրողաց Աստուծոյ։ 13 Իսկ որք անձնասէրքն են աւելի քան զարժանն` զընկերին շահս յինքեանս ձգեն. եւ անդ լինի զրկումն եւ զլացումն եւ ապիրատութիւն, ստութիւն, երդմնահարութիւնք, զզուել հարկանել սպանանել։ 14 Եւ վասն այսորիկ աւրինադրեաց մարգարէիւք, եւ քարոզեաց առաքելովք, եւ խրատէ քահանայապետիւք եւ ժառանգաւորաւք եկեղեցւոյ, զի ողջախոհասցին յարդարութիւն եւ ի սրբութիւն եւ յիրաւունս. յուսով արքայութեանն առնուլ աստ զառհաւատչեայ ազատութիւն եւ անհոգութիւն մեծարանաւք ի գոհութիւն Աստուծոյ. զանձն եւ զտուն ազգաւք ազատել ի պատժոց եւ աւրհնիլ ի Տեառնէ. եւ ի հանդերձեալսն փառս եւ պսակս անեղծս պարծանաւք ի Քրիստոսէ։

15 Այլ եւ զթագաւորս եւ զիշխանս եւ զդատաւորս ի խաղաղութիւն եւ ի շինութիւն աշխարհաց կարգեաց Աստուած. զի զամբարիշտս, զշունս, զգողս, զկախարդս եւ զամենայն անիրաւս պէսպէս տանջանաւք եւ մահուամբ զարհուրեցուսցեն. զի ամենայն չարագործք ըմբռնեալ ի յահէ արգելցին ի չարեաց։ 16 Բայց է եւ ի նոսա անիրաւութիւնք նման նոցա եւ առաւել եւս, որք կաշառաւք եւ կամ այլ եւս չարեաւք բազմացուցանեն զանաւրէնութիւնս համարձակեալ ի վնասս։ 17 Եւ վասն այսորիկ բանան դրունք բարկութեան սովոյ եւ սրոյ եւ գերութեան եւ պէսպէս վտանգից մահուց. եւ յետ աստեացս ի հրախառն խաւարն արտաքին, ուր լալ աչաց է եւ կրճել ատամանց։

18 Իսկ իրաւախորհքն եւ արդարադատքն փրկութեան եւ կենաց պատճառք լինին բազմաց, առողջութեան եւ խաղաղութեան եւ շինութեան աստ, եւ անդ փառաւք պսակեալ ի գլուխ բազմականացն արդարոց։ 19 Զի աղբիւրք են յիրաւանց Աստուծոյ` ուստի կեանք բաշխին բարեգործացն, եւ հարուածք եւ մահք անիրաւացն։ 20 Եւ լոյս գիտութեան աստուածային գրոց յայտ առնեն զբարեգործացն բարի հատուցումն, եւ անիրաւացն զհարուածս բարկութեան։ 21 Եւ յերկուցունց կողմանց յայտնի լինին Արարչին իրաւունք. զարդարսն փառաւորէ, որ հոգեւոր աւրինաւքն հաճոյացան տէրութեանն, եւ կացին ի ճշմարտութեան ի սրբութեան յամենայն արդարութիւնս. որք եւ անանց լուսովն փառաւորեալ պսակին ի տիեզերական ատենին յաւուրն յետնում առաջի երկնաւորաց եւ երկրաւորաց։ 22 Ուր եւ զանիրաւսն անարգանաւք դատապարտէ ի պատիժս, որք արհամարհեցին զպատուիրանս նորա եւ ոչ պահեցին զսրբութիւն եւ զիրաւունս եւ չթողին յոյս անձանց, եւ վասն այսորիկ եղեն ժառանգորդք յաւիտենական տանջանացն։

23 Զի յանձնիշխան կամացն այլ եւ այլ բարք ծնանին, եւ ի բարուցն գործք եւ ի գործոցն անուանք չար կամ բարի, եւ ըստ անուանն հատուցումն։ 24 Եւ բարւոյ կամացն ծնունդ բարի եւ հնազանդութիւն, եւ ի հնազանդութենէ հպատակութիւն, եւ ի հպատակութենէ սէր, եւ ի սիրոյ բազմաշահ երախտիք բարեաց։ 25 Նոյնպէս յարհամարհանաց եւ ի ծուլութենէ եւ յանհնազանդութենէ ամենայն դժնդակութիւնք ծնանին, եւ ապախտաւորութիւն առ երախտիս Արարչին մեր։ 26 Եւ պատճառ այսոցիկ ծննդոց անձնիշխան կամակարութիւն մտաց. եւ զաներեւոյթսն յերեւելիս բերեն ի լաւն կամ ի վատթարն հակամիտեալ։ 27 Այլ որք ընդրեն զբարին եւ առնեն, երանելիք են. իսկ ապիրատքն պատժին խրատիւք. զի զղջասցին եւ ապաշխարեսցեն զկամակար վարսն անիրաւութեանց, եւ գտցեն զողորմութեան շնորհ ի բարերար Տեառնէն` որ գթայ առ արարածս իւր եւ ոչ թողու ի խնամակալ սիրոյն իւրոյ։ 28 Զի զանբաւ եւ զանպատում բարիսն տայ որք խնդրենն ի նմանէ, եւ լինի պարգեւատու որք աղաղակեն առ նա ի տուէ եւ ի գիշերի, եւ ըստ աւետարանական երանութեանցն կոչէ յիւր արքայութիւնն եւ ի փառս. զի ճշմարտեալ ըստ կարգացն Քրիստոսի` ժառանգեսցուք զերանութիւնսն։

29 Երանի, ասէ Տէրն, աղքատաց հոգւով, զի նոցա է արքայութիւնն երկնից. որք վասն աւետեացն` հոգւով կամաւ աղքատացան, ի բաց ընկեցեալ զմարմնաւոր դժնդակ մեծութիւնս` եւ հոգեւոր յուսովն զգեցան զմշտնջենաւոր մեծութիւնսն։ 30 Սուրբ մտաւք եւ մարմնովք անկեղծաւոր հաւատով կատարեցին զկամսն Տեառն սիրով. որպէս իմաստուն նաւապետք ուղղելով զնաւ մարմնոյս ի ծովածուփ աշխարհական ալեացս, թափեալ զծանր բեռինսն յաշխարհիս ծովու, եւ հոգւով թռուցեալ հասցեն ի նաւահանգիստն խաղաղութեան։ 31 Այսպէս հոգւով աղքատացեալքն երանին, որ ընդ ամենայն վտանգս աշխարհիս անցանելով հոգւով եւ ճշմարտութեամբ անվնաս պահեցին զանձինս ի չար ցանկութեանց, ի փառասիրութենէ, յընչասիրութենէ։ 32 Առ ձեռն պատրաստ ունելով զամենայն ցանկութիւնս, եւ զամենեքումբք զանց արարին վասն անճառ երանութեանն` որ կայ պահի յուսացելոցն ի Քրիստոս, որ վասն մեր աղքատացաւ ստուգապէս, որ Տէրն է փառաց։ 33 Զի հայեցեալք յելս գնացից կամաւոր աղքատութեանն երախտաւորին` հասցեն յաւթեւանս կենաց ի դուռն փրկութեան յանփոփոխ երանութիւնսն որ լին է կենդանի անուշակ երանութեամբ։

34 Երանի հեզոց, զի նոքա ժառանգեսցեն զերկիր ։ 35 Զաւետիս եկեղեցւոյ ասէ երկիր. որ ամենաշահ կենաւք հանդարտութեամբ են վարք, ազատեալք յամբոխից եւ ի խռովութենէ փորձանաց։ 36 Յամենայն դժնդակացն որք զինուորին` անշարժ մնալ միշտ։ 37 Հեզութեամբն ցածուցանել զամենայն բարկութիւն եւ զվնասակար շարժմունս` զինքեան եւ զամենեցուն, որ ամբաստանաւք լի է, ի կշտամբանս, ի տոյժս, ի տուգանս, յանարգանս, յամաւթ եւ ի պէսպէս տանջանս։ 38 Իրաւամբք հեզութեանն առաջնորդել յամենայն արդարութիւնս. յամբծութիւն, ի սրբութիւն, ի սէր անշարժ, յուղիւղ հաւատս։ 39 Շնորհաւք հեզութեամբն բնակել յերկրի, եւ զուարթածաղիկ առ ամենայն առաքինութիւնս անուշահոտ հեզութեամբն զարդարեալ, եւ յուսով ակն ունել մշտնջենաւոր անփոփոխ անվախճան կենսատու երանութեանցն։

40 Երանի, ասէ, սգաւորաց, զի նոքա մխիթարեսցին ։ 41 Որոց ընկալեալ են շնորհս ի Հոգւոյն որ առ Աստուած. սէր բաղձալի, խնդիրս արտասուաւք. անմեկնելի ի նմանէ լինել յԱստուծոյ սգաւորն, որ անձկայ շնորհաւք տեսանել զանճառելիսն` որ սրբոցն տուաւ։ 42 Այլ եւ զզղջացեալսն է իմանալ սգաւորս, որք դառնան ի չարաչար վարուց ստոյգ խոստովանութեամբ, եւ հանապազ արտասուաւք խնդրեն զթողութիւն մեղաց յամենեցունց Տեառնէն. զի կարասցեն հասանել յաւթեւանս կենացն` որ լին է անմահութեամբք, եւ զուարթածաիկ զուրախութիւնսն ընդ ճշմարիտ սգաւորսն ժառանգէ զերանութիւնսն` որ յաւիտենից մխիթարութիւնն է։

43 Երանի որ քաղցեալ եւ ծարաւի իցեն արդարութեան, զի նոքա յագեսցին ։ 44 Որք հրաւիրանաւն կոչեցան ի հոգեւոր հարսանիսն, զի վայելեսցեն զբարիսն. որ մեծաւ բաղձանաւք ցանկան լնուլ արդարութեան ճաշակաւքն։ 45 Որպէս քաղցեալքն եւ ծարաւիքն ըստ համահամ քմացն խորտկաց եւ ըմպելեաց լցուցանեն զպէտս ցանկութեան ի կերակուրս եւ յըմպելիս, այսպէս եւ փափաքողք աստուածայնոյն վայելից` արժանաւոր կարգաւք փութան հասանել ի բաղձալին եւ ի յոյժ ախորժելի ճաշակումն` որ կայ մնայ միշտ, որ երանութեամբն է զարդարեալ յարքայութեանն արդարոց։ 46 Որ միշտ վայելեն զաննուազ եւ զանսպառ բարիսն, որք աստէն ժողովեցին ի շտեմարանս անմահ կենացն։

47 Երանի որք լան այժմ, զի նոքա ծիծաղեսցին ։ 48 Որք զերծանել ցանկան յերկրաւոր ի զբաւսանաց, ի յագահութենէ, ի չար ցանկութեանց. եւ ջանան մտանել առ Աստուած, ջերմեռանդ արտասուաւք խոշտանգեալ զանձնն եւ նեղեալ բազում նեղութեամբք. զի սուրբ եւ անբիծ եւ անարատ երախտեաւք Բարերարին հասցէ յուրախութիւնսն Տեառն ի վայելսն անուշակս հանգստեան սիրոյն սրբութեան` լնուլ զբաղձանս անձկոյն որ առ Աստուած, զոր արտասուաւքն խնդրէր միշտ զերանութիւնսն զորդեգրութեանն շնորհս, որ լին է անճառ խնդութեամբ ի փառս Աստուածութեանն։

49 Երանի ողորմածաց, զի նոքա ողորմութիւն գտցեն ։ 50 Որ գործակցութեամբ ողորմութեանցն Աստուծոյ նմանեալ, ոյժ աւգտութեան առեալ յաստուածեղէն զաւրութենէ անտի. զի ամենեցուն ողորմեսցին առաջնորդել, ուսուցանել, աւգնել նեղելոց, լցուցանել զկարաւտեալս ի պէտս հոգեւորս եւ մարմնաւորս։ 51 Զի ընկալցի զբարիսն յերկրի աստ զողորմութեան շնորհս ի Տեառնէ, եւ ի հանդերձեալսն զառատապարգեւ բարիսն` որ լին է ամենայն երանութեամբք, զոր պատրաստեաց Աստուած ողորմածացն։

52 Երանի այնոցիկ որ սուրբ են սրտիւք, զի նոքա զԱստուած տեսցեն ։ 53 Որ շնորհաւքն Աստուծոյ հաւատով եւ ճշմարտութեամբ, սրբութեամբ եւ արդարութեամբ զամենայն բիծս մարմնոյ եւ զմտաց սրբել զչար ցանկութեանց։ 54 Եւ մաքուր խորհրդով եւ անարատ մարմնով հայել ի փառս Տեառն. իբրեւ ընդ հայելի տեսանէ իմանալեաւքն զիմանալի Աստուածութեանն լոյս։ 55 Ապա եթէ ժանգով մեղացն աղտեղեալ իցէ, չար ցանկութեամբքն եւ չար խորհրդովքն եւ չար գործովքն եւ ոչ սրբէ զխորհուրդս եւ զզգայարանսն եւ նայի ի վեր ի ճառագայթս Աստուածութեանն որ ի Քրիստոսն է արդարութեան արեգակն, ոչ տեսանէ զլոյսն մեծ Ամենասուրբ Երրորդութեանն, որ յիմանալիսն ծագէ եւ լուսաւորէ զսուրբսն սրտիւ եւ զանարատսն անդամաւք։ 56 Զի ժառանգեսցեն զերանութիւնս կենացն անմահից, որ տայ զառհաւատչեայ տեսութիւնն ի Քրիստոս Յիսուս։

57 Երանի խաղաղարարաց. զի նոքա որդիք Աստուծոյ կոչեսցին ։ 58 Որ գործակից են Որդւոյն Աստուծոյ, որ արար խաղաղութիւն եւ հաշտեցոյց զՀայր ընդ արարածս։ 59 Զի որ հրաժարեալ է ի չար ամբոխից եւ ի խռովութենէ եւ ի ցասմանէ եւ ի չար ցանկութենէ, եւ խաղաղացեալ սիրով, այնպիսին ունի զհիմն խաղաղութեան մտաւոր հոգւոյ ի Քրիստոս։ 60 Զի որպէս Որդին Աստուծոյ որ եբարձ զխռովութիւն որ յաղագս մեղացն պարտեացն էր առ մարդիկ, եւ աւետարանեաց զխաղաղութիւն, նոյնպէս, ասէ, լինել խաղաղարար, զի եղբարք նորա լիցուք` նմանեալ խաղաղարարին։ 61 Զի թէ մեծաց իրաց խաղաղարար լինի եւ կամ փոքունց յաղագս Աստուծոյ եւ մարդկան փրկութեան, եւ բառնայ ի միջոյ զվնասակար թշնամութիւն հոգւոյ եւ մարմնոյ, հաշտ եւ խաղաղականին հանդիպի, եւ զանուն եւ զփառս Որդւոյն Աստուծոյ ժառանգէ հանդիսիւք լաւութեան, սուրբ եւ անբիծ եւ անարատ խաղաղարար ի Քրիստոս. որ աստ մեծարի եւ պատուի, եւ անդր բարձրանայ եւ փառաւորի խաղաղարար երանութեամբք ի Քրիստոս։

62 Երանի որ հալածեալ իցեն վասն արդարութեան, զի նոցա է արքայութիւնն երկնից ։ 63 Զվկայիցն զհանդէս ցուցանէ բանս եւ զամենայն առաքինութեանց. զի որ յամենայնէ աւտար է, եւ մասն չունի ինչ ընդ երկրաւորս եւ պատճառս ինչ եկամուտ զբազմանց, անյար ի վնասակար ցանկութիւնս, այնոքիկ են որ ի չարէն հալածեալք եւ առ Աստուած դիմագրաւեալք հաւատով վասն ճշմարտութեան Աւետարանին քարոզութեան։ 64 Որպէս եւ առաքեալ ասէ` եթէ Որ կամին աստուածպաշտութեամբ կեալ ի Քրիստոս Յիսուս, ի հալածանս կացցեն. զի մարդք չարք եւ կախարդք յառաջ եկեսցեն ի չար անդր ի մոլորեցուցանել ։ 65 Իսկ սուրբք հալածին ի չարէ ի բարիսն որ առ Աստուած եւ յԱստուծոյ առեալ. զի մի՛ նմանեսցեն անառակ որդւոյն, խաբեալ ի դիւաց ելցեն ի հայրենի խնամոցն, վատնել զսրբութեան վարսն անառակութեամբ։ 66 Այլ դարձցին` նմանեալ ի հայրենի խնամսն` ի չարասիրաց հալածչաց ի դիւաց ի մարդկանէ, զի հասցեն հալածանաւքն ի խոստացեալ աւետիսն արքայութեանն անճառ երանութեամբքն պսակեալք ի փառս ամենազաւր Տեառն Աստուծոյ։

67 Երանի, ասէ, ձեզ, յորժամ նախատիցեն զձեզ մարդիկ եւ հայհոյեսցեն եւ ասասցեն զամենայն բանս չարս զձէնջ սուտ վասն իմ. ցնծացէք եւ ուրախ լերուք, զի վարձք ձեր բազում են յերկինս ։ 68 Զի ի ձեռն լաւութեան փառք եւ պատիւ ընծային յԱստուծոյ հանդիսիւք նահատակեալ ի Քրիստոս, որ զինուորին ընդդէմ հակառակ ճշմարտութեան։ 69 Այլ աւգտակար է առ ամենայն մարտուցեալսն համբերութիւն ի կամս Աստուծոյ, զի զաւետիս բարեացն ունիցին զարդիս եւ զհանդերձելոցն։

70 Զի այսպէս, ասէ, առնէին սրբոցն, որք յառաջ քան զձեզն էին. որք զանուն եւ զոգիս ժառանգեցին համբերութեամբ բազմաւ։ 71 Ոմանք որպէս զերկաթ անվտանգ, եւ կէսք իբրեւ զպարիսպ պղնձի ամուր. այլք որպէս զարծաթ զտեալ եւ սրբեալ որպէս ի հրոյ փորձութեամբն։ 72 Իսկ այլք որպէս զոսկի պատուական ի սպաս, կամ որպէս զմարգարիտ գեղեցիկ, կամ որպէս ակունս մեծագնիս` որ ի փառս թագաւորաց։ 73 Սոյնպէս եւ սրբոց եւ համբերողաց որ զանազան փորձանաւք ի դժնդակացն կազմեցան, եւ եղեն վկայք Արարչին ի փառաւորութեան անմահ թագաւորին։

74 Զի որպէս զանազանք են հանդէսք իւրաքանչիւրոցն վկայից, խոստովանողաց եւ կուսանաց եւ պարկեշտ ամուսնացելոց, նոյնպէս եւ պարգեւք ըստ իւրաքանչիւր արժանաւորութեան բաժանին եւ որոշին յամենեցունց Տեառնէն, որ ի միտ առնու զամենեցուն զխորհուրդս զբանս եւ զգործս։ 75 Զի որք ճշմարտութեամբ եւ անարատ սրբութեամբ եւ անբիծ հաւատով նահատակին ընդդէմ չար ցանկութեանցն եւ ամենայն վնասակարաց յաղթող լիեալ` զմարտիրոսացն առնուն զպսակսն. զի լնուն զբանն Տեառն. Առցէ, ասէ, զխաչ իւր հանապազ, եւ եկեսցէ զհետ իմ ։ 76 Զի խաչ մարմնական ախտից եւ դժնդակ վարուց մահ գործէ. որպէս եւ սուրբքն զմարմինս իւրեանց ի խաչ հանին կարեաւքն եւ ցանկութեամբքն հանդերձ, յառաքելոյ վկայեալ զայս։ 77 Զի որպէս նոցա պէսպէս տանջանքն, սոյնպէս եւ սոցա զանազան փորձանք. զի յամենայն մարտուցելոցն չարաչար տաժանմանցն ոչ յաղթահարի ի հոգեւոր պատերազմին որպէս քաջամարտիկ. այլ զյաղթութեան զշնորհս երեւելի ցուցեալ ի փառս Աստուծոյ։

78 Բայց է եւ ի նոսա առաւելութիւն կամ պակասութիւն առաքինութեանն, ըստ նմին եւ վարձն, եպիսկոպոսաց եւ քահանայից եւ սարկաւագաց եւ դպրաց, որք կուսութեամբ նահատակին։ 79 Այլ եւ միանձունք եւ սուրբ ամուսնացեալք զանազանեալք ի վարս. որք ստուգապէս ցուցանեն յաւուրն յետնում յարութեան որ ի մեռելոց` զիւրաքանչիւրոցն զվարուցն պտուղս։ 80 Այլ եւ որք զճշմարտութիւնն անիրաւութեամբ ունին. կերպարանեալ պատճառանաւք զարդարութիւն։ 81 Այլ եւ անսուրբք եւ կաշառառուք եւ զաւշաքաղք եւ մարդահաճոյք եւ որ այլ եւս են արատք եւ բիծք զորս ծածկել ջանան։ 82 Զի ոչ ինչ է ծածուկ, որ ոչ յայտնեսցի, ասէ Տէրն, եւ գաղտնի, որ ոչ ծանիցի ։ 83 Զի ստոյգ երեւին սուրբք եւ արդարք. որք ճշմարիտ հանդիսիւքն վշտացան եւ նախատանաւք եւ թշնամանաւք եւ բազում նեղութեամբք տանջեալ, եւ ի ճշմարտութենէն ոչ վրիպեալ։ 84 Որք եւ աստ ունին զառհաւատչեայ յուսոյն զերանութիւնսն. զի վիշտքն անցանեն, բայց աւետիք երանութեանցն կան մնան միշտ։ 85 Զի աստ առին զազատութիւն, եւ անդ ժառանգեսցեն զարքայութիւնն։ 86 Զի ամենայն հանդիսիւք լաւութեան զերանութեանցն զգրաւականն ընկալան բարի վարուքն, որ պատճառ է փրկութեան յերեւելիս եւ յաներեւոյթս, ի պատմելիս եւ յանպատմելիս։ 87 Բանն Որդւոյ առ Հայր ասէ. Որպէս դու եւ ես մի եմք, այսպէս հաւատացեալք ի մեզ իցեն ։ 88 Զի զիւրն տայ զորդեգրութեան շնորհ ի Հաւրէ, եւ ժառանգորդս իւր առնէ զսուրբս իւր։

89 Զի ետ մեզ լոյս աչաց եւ խրատ մտաց, զի արթունք եւ զուարթունք եղիցուք. կենաց լուսովն առաջնորդեալ եւ հոգեւորական խրատուքն յամենայն գործս արդարութեան, եւ իմանալի լուսովն սուրբ եւ արդար կալ մնալ։ 90 Զի հոգեւոր Սուրբ Գրոց խրատք գիտութիւն ճշմարիտ վարուցն տան, եւ ի հոգեւոր կարգս յորդորեն։ 91 Զի զոր ինչ խորհի ոք զաստիսս ի հիւթանիւթ իրսս, զնոյն եւ շարժմունս մարմնաւորս յիշատակաւք ունի զաղտեղութիւնն, որ պղտորէ զմիտս եւ զզգայարանս մարմնոյ։ 92 Իսկ եթէ զհոգեւորսն խորհի ի սրբութիւն ի Սրբոյ Հոգւոյն ազդեցութենէ, եւ զհոգեւոր վարուցն խորհի եւ ջանայ ի կատարումն առաքինութեան, եւ վայելէ ի շնորհս Հոգւոյն զոր անասելի է եւ անլսելի. վասն զի հոգեւոր է եւ մտաւոր, եւ նա միայն գիտէ` որում ազդին։

93 Եւ որ գիտաց մերձենալ ի շնորհս յիշատակաւ սրբութեան եւ անմեկնելի լինել յանուշութեան վայելիցն, եւ ի նորա գեղն ցանկ պշնուլ, լուսաւորեալ խորհրդովք մերժել զչարին յարձակումն մթագին խորհրդոցն։ 94 Կանխել յաղաւթս ի խնդրուածս ջերմեռանդ արտասուաւք եւ պինդ պահովք ամրացեալ, ունել զդրունս ողորմութեան։ 95 Եւ հանցէ եւ բարձրացուսցէ ի վերոյ քան զամենայն երկրաւորացս շարժմունս եւ ազդմունս, եւ առնուլ զհաստատութիւն հոգեւոր աւգտութեանցն որ ըստ հաճոյից Աստուծոյ։ 96 Յորդորի ըստ առաքելոյ բանի ի վեր նայել, զվերինսն խորհել` ուր Քրիստոս նստի ընդ աջմէ Հաւր. Զի մեռարուք, ասէ, զմեղացն մահ, եւ կեանքն ձեր ծածկեալ են ընդ Քրիստոսիւ յԱստուած Հայր ։ 97 Զի զամենայն զհոգս երկրաւորս ի բաց ընկեցեալ որ խափան է հոգեւոր եւ երկնային կոչմանն. որպէս մշակք առ գործն եւ զինաւորք առ պատերազմ զինեալք, այսպէս եւ մեզ ի պատերազմ առաքինութեան հանդիսանալ միշտ եւ արիանալ. զի կարասցուք հարկանել զգունդս չարեացն, զցանկութիւնն եւ զամբարտաւանութիւնն եւ զագահութիւն, եւ որ ընդ նոքաւք են արկածք վնասուց յազդմանէ չարին։ 98 Զի նմանեալք հաւատարիմ ծառային` մտցուք յուրախութիւն Տեառն ընդունել զերանութիւնսն ի Քրիստոս, որ կեանքն է հաւատացելոց։

99 Զի ոչ լուսով նորա գնայ յայրատն եւ ստահակն, զի ոչ գնայ ընդ ճանապարհն արդարոց որ տանի ի կեանսն. զի ոչ առնու ի սիրտ զխրատս իմաստնոց եւ զաստուածային գրոց. այլ որպէս թակարդ զհողմս անցուցանէ զխրատն։ 100 Եւ յաղագս այսորիկ ասէ Տէրն ոչ տալ զսրբութիւն շանց, եւ արկանել զմարգարիտն առաջի խոզից ։ 101 Զի մարդ բարի, ասէ, ի բարի գանձուց սրտէ հանէ զբարին. եւ մարդ չար զչարն ի վեր բերէ ։ 102 Զի անձնիշխանական կամքն շարժէ յոր եւ կամի, եթէ ի լաւն եւ եթէ ի վատթարն։ 103 Եւ վասն այսորիկ ասէ առաքեալ. Յառնէ ամբարշտէ յետ երից խրատուց հրաժարեա ։ 104 Եւ Դաւիթ ոչ տայ թոյլ մեղաւորին պատմել զաւրէնսն. որ ատեաց զխրատս եւ յետս ընկեաց զիրաւունսն որ յԱստուծոյ եդան։ 105 Յանդիմանէ խստագոյնս` որ զաւրէնսն ասեն եւ ոչ առնեն, եւ լսեն եւ քամահեն ։ 106 Զի ամենայն գիրք ի խրատ են եւ յանդիմանութիւն, որ քարոզեն զփրկութիւն որք հաւատով ամբարեն յանձինս։ 107 Զի որպէս ի մարտուցելոցն ի պատերազմունս դժուարինս յաղթեալք խնդան ոչ սակաւուք, եւ եւս առաւել մարտի յաղթութիւնք հոգեւորացն է խնդումն։

108 Զի եւ մեծատունք եւ աղքատք յանձնիշխան կամսն ունին առ բարիսն շարժումն եւ առ չարն։ 109 Զի աղքատն լի է փառաւք մեծացեալ, որ անմեղութեամբ եւ ամենայն առաքինութեամբ է յարդարեալ։ 110 Նոյնպէս եւ մեծատունքն եւ ամբիծքն եւ անարատքն որք զտառապեալս լցուցանեն. զի զանմեղս աղքատութիւնն որպէս բով զոսկի սրբէ ի յաղտոյ, եւ ի պատիւ փառացն Աստուծոյ բարձրացուցանէ երկնից մեծութեամբն։ 111 Այսպէս համբերութիւնք եւ ժուժկալութիւնք որ անտրտունջ ունին զաղքատութիւնն` մեծանան։ 112 Սոյնպէս մեծատունք որ գթով խնամեն եւ դարմանեն զկարաւտեալսն, նոքա զանմահութիւն եւ զփառս եւ զպատիւ ժառանգեն, որ անանցանելին է։ 113 Ապա եթէ զաղքատութիւնն ոք անիրաւութեամբ ունի, եւ անխտիր յանառակութիւն, ի շնութիւն, ի գողութիւն, ի չարութիւն, ի ստութիւն, յամենայն գործս չարս, նոքա ընկալցին զպատիժս յերկրի, եւ անդ զանզերծ պատուհասն։ 114 Եւ մեծատունք որ արգելուն զկարաւտելոց զպէտս, եւ ի շռայլութեան եւ յարբեցութեան կեան, եկեսցէ, ասէ Տէրն, մահ` յորում ոչ գիտեն, եւ ընդ մէջն կտրիցէ ի կենաց, եւ զմասն նորա ընդ անհաւատս դիցէ յանշէջ հուր գեհենին. զի էր յանառակութեան, եւ զտուեալն յԱստուծոյ մեծութիւն` ոչ իրաւապէս բաշխեաց յաղքատս ։ 115 Զի երկաքանչիւրոցն են իրաւունք, ըստ բարեացն գործոց միանգամայն եւ անիրաւաց` ի դատաւորէն։

116 Սոյնպէս եւ առողջութիւնն ունի զշահս եւ զվնասս. զի առողջն մարմնով` որ կայցէ ի հոգեւոր առողջութեանն, ժրացեալ ի բարեպաշտութեան ջանս, ընդունի զաշխատութեանն զհատուցումն զհանգիստն անանց. ապա եթէ ծուլութեամբ ի վնասս ի վնասս, զանհանգիստն ընդունի զպատիժս անդ։ 117 Սոյնպէս եւ հիւանդն մարմնով եւ առողջ հոգւով կայցէ ի համբերութեան ի գոհութեան Աստուծոյ, եւ մաքրեալ յամենայն սխալանաց. եւ յուսացեալ յԱստուած եւ նմա հաւատայ զշահ անձին` զմահ եւ զկեանս, ընդունի զաւրհնութիւն յԱստուծոյ եւ զկատարեալ առողջութիւն. ուստի մերժեալ են ցաւք եւ տրտմութիւնք եւ հեծութիւնք. ապա եթէ ոչ, եւ սա ընդունի ըստ արժանեացն զհատուցումն։

118 Սոյնպէս եւ իշխանքն որ ունին զվերակացութիւն աշխարհի, երկուցունց հոգասցի. զԱստուած ունել ի մտի եւ ոչ թողուլ ի մտաց զկամս նորա, եւ անձինն սրբութիւն եւ ամբծութիւն եւ զամենայն արդարութիւն եւ զուղղութիւնս` եւ զիրաւունս առ ամենեսեան ցուցանել։ 119 Եւ որք ընդ իշխանութեամբ են, ի մտերմութեան կեալ. Զի ոչ ուստեք է, ասէ, իշխանութիւն բաց յԱստուծոյ. եւ որք են` յԱստուծոյ են ։ 120 Եւ իւրաքանչիւր ոք զիւր վարձս առցէ յարդար դատաւորէն, իշխանք եւ որք ընդ իշխանութեամբ են. զի ամենեցունց մի է Տէր արդար` որ ըստ արժանեացն պատժէ եւ փառաւորէ յորժամ գայ փառաւք Հաւր ի դատել զերկիր։ 121 Զի որ արդարք են եւ լլկին, անդ բազմապատիկ ընդունին զհատուցումն բարեաց յարդար դատաւորէն։ 122 Իսկ որ մեղաւորք են եւ լլկին, զպարտիս մեղաց իւրեանց հատուցանեն. որ արհամարհեցին զբանն Աստուծոյ եւ ոչ ապաշխարեցին. զի ամենայնի լինիցի հատուցումն խորհրդոց եւ բանից եւ գործոց երկրաւորացս։ 123 Զի զաւրաւորաց եւ տկարաց եւ ամենեցուն իսկ կայ յանդիման լինել առաջի բեմին Քրիստոսի. որոց բարիս գործեալ իցէ, խնդրեն զկեանսն յաւիտենից. իսկ որ ապստամբք են ի ճշմարտութենէ եւ գործեցին զչար, անվախճան տանջանքն կան մնան։

124 Սոյնպէս վերակացութիւնք եւ որք ընդ վերակացութեամբն են` ունին զշահս եւ զվնասս։ 125 Զի որ զվերակացութիւնն ունի, եւ զինքն Աստուծոյ հրամանացն տուեալ է ի հնազանդութիւն յերեւելիս եւ յաներեւոյթս, սուրբ եւ անարատս, եւ առաջնորդ զԱստուած ունել ի խորհուրդս միամիտս, եւ զինքն արբանեակ Տեառն կազմեաց, այնպիսիքն առաջնորդեալ յամենայն արդարութիւնս, զանվախճան վերակացութիւնն առնուն ընդ սերովբէս եւ ընդ քերովբէս եւ ընդ երկնային զինուորութիւնսն սպասաւորս Աստուծոյ։ 126 Զի առաքեալք եւ մարգարէք եւ քահանայք սուրբք առին իշխանութիւն ի Տեառնէ, եւ եղեն ճշմարտութեանն վերակացուք։ 127 Եւ զոր կապեցին յերկրի, եղիցին կապեալ յերկինս. եւ զոր արձակեցին յերկրի, եղիցին արձակեալ յերկինս։ 128 Սոյնպէս եւ ամենայն սրբոց տուան շնորհքս այս ի Փրկչէն ։

129 Իսկ եթէ առեալ զվերակացութիւն` յզփասցի եւ ծուլասցի հպարտացեալ իշխանական ճոխութեամբն, եւ ըստ կամաց իւրոց վարէ զառաջնորդութիւնն եւ ոչ ի կամս Աստուծոյ, եւ երկբայեսցի յուսոյն որ ի Քրիստոս, անկցի ի փորձանս, եւ առանց բժշկութեան է նորա բեկումն։ 130 Այսպէս եղեւ դժնդակ բարուք սատանայ, եւ խոտորեալ ի Տեառնէ անկաւ ի բարձրութենէն եւ ի լուսաւոր կարգացն, եւ առանց բժշկութեան է բեկումն նորա։ 131 Տեսանէի, ասէ Տէրն, զսատանայ անկեալ յերկնից զառաջնորդն դիւաց հանդերձ իւր հաւանելովքն, եւ եղեւ կոխան սրբոց եւ առաքինեաց։ 132 Որք առին հրաման ի Տեառնէ լուծանել զնորա թոյնսն որպէս աւձից եւ քարբից, եւ ոչ կարեն մեղանչել։ 133 Իսկ հաւանեալքն նորա կամացն եւ ապստամբեալք ի ճշմարտութենէն զնոյն պատիժս կրեսցեն։ 134 Զի ի ձեռն իշխանաց արդարոց եւ առաջնորդաց սրբոց է շինութիւն աշխարհի եւ եկեղեցւոյ Աստուծոյ հաստատութիւն ի բարի կամս. զի նոքաւք զաւրանայ իրաւունք յերկրի եւ մեծարի սրբութիւն։ 135 Որք եւ ընդունին զհատուցումն բարի ըստ բարեաց գործոց. համանգամայն եւ չարեացն որք ոչ կամեցան գնալ յաւրէնս Տեառն։ 136 Եւ իմաստութիւն ի դիմացն երեւի, որք ըստ Աստուծոյ վարին եւ որք ոչ ըստ Աստուծոյ։ 137 Զի որ իմաստութեամբն տիրէ, եւ խորհի յաւրէնս Տեառն ի տուէ եւ ի գիշերի, եւ ամենեցուն լինի առիթ փրկութեան, այն է վերին իմաստութիւնն սուրբ եւ խաղաղարար, լի բարեաւք եւ պտղովք արդարութեան ։

138 Իսկ խորամանկն նմանեալ է բանսարկուին` լի անիրաւութեամբ եւ դժնդակութեամբ եւ նախանձու շոգմոգք, չարախաւսք, աստուածատեացք, գտիչ են եւ նորոգիչ չարեաց . որք տայցեն վրէժս ի հուր գեհենին` որ պատրաստեալ է սատանայի եւ որսացելոցն ի նմանէ ի նորա կամսն։ 139 Զի դիւրագոյն է որք ընդ իշխանութեամբն են` կատարել զառաքինութիւն, քան կամակար իշխանութեամբն. Զի որում շատն տուաւ, ասէ, շատ խնդրեսցի ։ 140 Զի որք կարգաւորք են ի վարս իւրեանց ի հնազանդութեան արբանեկութեանն վկայութեամբ Սուրբ Գրոց, սոքա երանեսցին։ 141 Զի անդադաղ վաստակք ի պէտս կարաւտելոցն բաւական լիցին միշտ. եւ ի մտերմութեան կացեալ եւ յանարատ սրբութեան` ոչ իւիք դրդեալ ի հակառակացն որք ընդդէմ են բարեացն գործոց. եւ ազատեալք ի ծառայութենէ մեղաց, եւ արբանեակք սրբութեան եւ արդարութեան վարուցն միշտ լիեալ, աստ զյիշատակ գովութեան թողցեն, եւ անդ զփառս եւ զպարծանսն յաւիտենականս առցեն, որ ոչ անցանեն։ 142 Զի կամք է Բարերարին ամենեցուն լինել բարերար եւ ժառանգորդ անսպառ բարեացն, որ յուսացելոցն է։

143 Աղբիւր է Աստուած ամենայն բարեաց, որ արբուցանէ զհաւատացեալս ըստ իւրաքանչիւր բարւոյ ցանկութեան սուրբ շնորհաւք։ 144 Եւ կեանք է կենդանարար եւ մշտնջենաւոր, որ զկենդանութիւն տայ ամենայն արարածոց իւրոց։ 145 Եւ բարերար է առ ամենեսեան, որ պարգեւաւք իւրովք շնորհէ զքաւութիւն որք դառնան ի չարէն։ 146 Եւ այս է, որ լուսաւոր առնէ զամենայն մարդ որ կամի ի խաւարային մեղացն զերծանել ի սուրբ լոյսն։ 147 Եւ ճշմարտութեանն մաւտ է, որք նախաշաւիղ ճանապարհորդեն սրբութեամբ ի ճշմարիտ բարիսն։ 148 Եւ ի նմանէ ումեք ի բացէ լինել չիք, ոչ վերնոց եւ ոչ ներքնոց. զի զամենայն արարածս ընդ ինքեամբ ունի ամենակարող զաւրութեամբն իւրով` զերկնայինսն եւ զերկրայինս։ 149 Եւ գիտէ զխորհուրդս մարդկան եւ ի միտ առնու զամենայն գործս նոցա եւ ըստ արժանեացն հատուցանէ։ 150 Զի ես եմ, ասէ, Աստուած. եւ չիք այլ ոք. որ սպանանեմ զմեղաւորս, եւ կեցուցանեմ զարդարս . եւ ոչ ոք է, որ հանէ ի նմանէ զարարածս իւր։

151 Եւ է զոր խրատէ վտանգաւոր պատուհասիւք, որ ապիրատ վարուք ընթանան. եւ է զոր շնորհաւք յորդորէ ի լաւն եւ յառաւել փառաց ժառանգութիւնն, որք հաւատով եւ երկիւղիւ եւ սուրբ սիրով մերձենան առ Աստուածութիւնն. եւ սրբեալ ի մեղաց շնորհաւք երախտեացն նորա ծանիցուք զպարգեւատուն բարեաց։ 152 Կոչեաց զհաւատացեալս իւր ժողովուրդ. զի խնդրեսցուք զողորմութիւն ի նմանէ եւ արասցուք զկամս նորա։ 153 Կոչեաց զմեզ ծառայս. զի մտերիմ եւ սուրբ սիրով եւ սուրբ վարուք կատարեսցուք զկամս նորա։ 154 Կոչեաց զմեզ եւ որդիս. զի եւ ի հայրենական խնամսն վայելիցեմք եւ յորդէգրութենէն մի՛ արտաքս ելցուք անսուրբ վարուք։ 155 Զի սուրբ է Տէր եւ ի սուրբս բնակեալ է. զի եղբարս իւր անուանէ զսուրբս. ասէ. Պատմեցից զանուն քո եղբարց իմոց, ի մէջ եկեղեցեաց աւրհնեցից զքեզ, Հայր ։ 156 Եւ դարձեալ ասէ. Յորժամ բարձրացայց, զամենեսեան ձգեցից առ իս ։ 157 Զի եկն Որդին Աստուծոյ փրկել զազգս մարդկան, եւ ուրախ արար զհաւատացեալս իւր, զի նովաւ եղեաք եւ նովաւ փրկեցաք, եւ առ նա երթիցուք` որ հրաւիրեացն զմեզ եւ կոչեաց յիւր արքայութիւնն եւ ի փառսն, յանեղծ եւ յանվախճան եւ յանպատում կեանսն. զոմանս ինքեամբ եւ զոմանս ի ձեռս առաքելոց եւ մարգարէից եւ հոգեւոր վարդապետաւք. զի զամենեցուն կամի զկեալն եւ ժառանգորդս լինել կենացն անվախճանից ի փառս Ամենասուրբ Երրորդութեանն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

ԺԱ. Նորին Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի վասն վարուց առաքինութեան, որ հանդիսիւք լաւութեան պսակեալ երանին

ԺԱ

ՆՈՐԻՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ՎԱՍՆ ՎԱՐՈՒՑ ԱՌԱՔԻՆՈՒԹԵԱՆ, ՈՐ ՀԱՆԴԻՍԻՒՔ ԼԱՒՈՒԹԵԱՆ ՊՍԱԿԵԱԼ ԵՐԱՆԻՆ

1 Ամենայն արուեստից լաւութեան եւ քաջութեան եւ առաքինութեան Սուրբ Երրորդութիւնն է, որ շնորհաւք յորդորէ. վասն զի նա է տուիչ եւ յաջողիչ երկնաւորաց եւ երկրաւորաց. եւ որ զմտերիմ հաւատացեալս եւ զսուրբս եւ զսիրելիս իւր աշակերտեաց։ 2 Եւ որք ընկալան զարուեստ լուսաւոր կարգացն, եւ վառեցան որպէս զճառագայթս լուսոյ ի մէջ աշխարհաց. զի ասէ Տէրն. Դուք լոյս աշխարհի էք, եւ լուսաւորէ լոյս ձեր զմարդիկ. որպէս զի տեսցեն զգործս ձեր բարիս, եւ փառաւորեսցեն զՀայր ձեր որ յերկինսն է ։ 3 Եւ առաքեալ իբրեւ լուսաւորս ասէ շրջել յաշխարհի, զբանն կենաց ունել ի զգուշութիւն անձանց եւ ի շահ աւգտի բազմաց։ 4 Որ նոքաւք սփռեաց զճառագայթս բանին կենաց ճշմարտութեան ընդ ամենայն տիեզերս, եւ կոչեաց զհաւատացեալս ի հաղորդութիւն բարերար կամացն իւրոց ի կենդանի փառսն անեղծութեան. զի ժառանգաւոր լինիցին արարածք արքայութեան Արարչին եւ աւետեաց ուրախութեան անճառ բարեացն։

5 Այսպիսի յուսով հաճոյացան սուրբքն, եւ կամաւք Արարչին զամենայն դժնդակութիւնս յազդմանէ չարին եւ զշարժմունս մտաց եւ մարմնոց խափանեցին շնորհաւքն Քրիստոսի. անարատ սրբութեամբ, անդադար աղաւթիւք եւ ջերմեռանդն արտասուաւք, կատարեալ ժուժկալութեան պահովք. սանձել զագահութիւն եւ զորկորստութիւն, զլկտութիւն եւ զանառակութիւն եւ զստահակութիւն ի չար անդր։ 6 Ունել զդրունս ողորմութեան յիշատակաւ սիրոյն Քրիստոսի. յորդորեալք ի հանդէս բարեաց, եւ արժանի եղեալ ազատութեան շնորհաց եւ պարգեւաց Հոգւոյն Սրբոյ վկայութեամբ հանդիսիցն լաւութեան, սուրբ սիրով, մտերիմ հաւատով ի նեղութեանն եւ յանդորրու։ 7 Անզբաւս եւ անբիծ ունել զմիտս եւ զզգայութիւնս ամենայն ճշմարտութեամբ։ 8 Մի՛ իւիք ունել խարդախութիւն եւ կեղծաւոր խորհուրդս, անհաւատութեան եւ անսրբութեան վարս, որ են պատճառք կորստեան։ 9 Այլ զլուսաւոր զսրբութիւնն միշտ յանձինս ունել ամբիծ երախտեաւք սիրոյն սրբութեան. ծաղկեալք առաքինասէր վարուք եւ պսակեալք յաւիտենական յուսովն ի գովեստ փառացն Աստուծոյ։ 10 Զի հրով Հոգւոյն Սրբոյ յանարատ սրբութիւնն վերաբերեալ` աւթեւանք Ամենասուրբ Երրորդութեանն լինին յերկրի։ 11 Զի ամենայն հանդիսիցն եւ առաքինութեանցն զարդ սրբութիւնն է յերեւելիս եւ յաներեւոյթս հոգւով եւ մարմնով։ 12 Եւ արդարութեան ամենայն եւ քաջութեան թագ եւ պսակ պարծանաց սրբութիւնն է միշտ։ 13 Եւ ամենայն կարգաց երկնաւորաց եւ երկրաւորաց փառք եւ պատիւ եւ մեծարանք սրբութիւնն է, որ ընտանեցուցանէ Քրիստոսի Աստուծոյ եւ ամենայն երկնային զաւրութեանցն։ 14 Պատմուճան լուսոյ եւ արմատ բարեաց սրբութիւնն է. եւ որ ճշմարտեալ եւ միաբանեալ են ի գովեստ փառացն Աստուծոյ` անմարմնոցն դասք, եւ լուսաւոր վարուք հաստատեալ կան ի սրբութեան. վասն այնորիկ են Ամենասուրբ տէրութեանն սպասաւորք։

15 Սոյնպէս հրաման առին առաքեալքն զսուրբսն կարգել ի սպասաւորութիւն եկեղեցւոյ Աստուծոյ. զի հաղորդ լիցի հրեշտակաց` սպասաւոր Քրիստոսի պատարագին։ 16 Զի որպէս հոգի ի մարմինն յարմարի եւ աճէ զաճումն հասակի, սոյնպէս մտաւոր հոգին զամենայնն քննէ եւ որոշէ զլաւն ի վատթարէն։ 17 Սոյնպէս են եւ հաւատք ճշմարիտ աստուածգիտութեան. որ աճէ զաճումն առաքինութեանցն որ ի Քրիստոս, եւ լինի կատարումն հասակի արդարութեանն հաւանութեամբ հաւասարել անդամոցն ի միաբանութիւն հաճոյիցն Աստուծոյ։ 18 Զի ամենայն լուսաւոր վարք հաւատովք բովանդակին յերեւելիս եւ յաներեւոյթս. զի լուսաւորեալք ի գիտութիւն ճշմարտութեան` զաւրասցի ի հանդէս բարեպաշտութեանցն որ ի Քրիստոս. զի ամենայնի Քրիստոսիւ եղեւ կատարումն` եթէ յերկինս եւ եթէ յերկրի , ասէ առաքեալ. զի զաներեւոյթսն յերեւելիս ցուցանեն հաւատք, եւ զերեւելիս յաներեւոյթսն ի կամս Տեառն։

19 Գանձ անկապուտ են հաւատք, որք զբարիսն ի մեզ ամբարեն. եւ ի ձեռն շնորհացն յայտնեաց հաւատովք զպարգեւս փրկութեան եւ կենացն անմահից, զի զամենայն երանութիւնսն յուսով վայելեսցուք. զի իբրեւ առաջի աչաց ունի զուարթածաղիկ զերանութիւնսն յուսով. զի մի՛ հեղգասցուք ի հանդիսիցն որ առաջնորդեն մեզ յանանց բարիսն` որ պատրաստեալ է սրբոցն։ 20 Զի նախ սէրն նովաւ լցեալ եւ զարդարեալ ճառագայթիւք յիշատակաւ սրբութեանն եւ ամենայն անդամոցն եւ մտացն առաջնորդէ յարդարութիւն հաւատովք յԱմենասուրբ յԵրրորդութիւնն, եւ ի կամս նորա սիրով հաստատի։ 21 Զի սիրտ սուրբ տաճար է Հոգւոյն Սրբոյ. եւ սէր սուրբ ունել` բնակարան Քրիստոսի, եւ ի նմա հանգուցեալ են աստուածեղէն կամք. Զի որ կայ ի սէրն իմ եւ պահեսցէ զբանս իմ, ասէ Տէրն, ես եւ Հայր իմ եկեսցուք եւ աւթեւանս առ նմա արասցուք ։ 22 Զի սիրով բարերարութեամբն յանճառ բարիսն վայելեցուցանէ։ 23 Եւ ո՞րք են որ զբան նորա պահեն։ 24 Որք սուրբ սրտիւ եւ անարատ յամենայն վնասուց մնան անբիծք։ 25 Զի որ սիրեն զնա, սիրեսցին ի նմանէ. եւ որք խնդրեն զնա, լինի պարգեւատու։ 26 Իսկ որք ոչ պահեսցեն զնորա զբանն, ասէ, ինքնին բանն զոր խաւսեցայ ընդ ձեզ, նա դատի զձեզ յաւուրն յետնում ։

27 Իսկ որ զբանն նորա պահէ, խլէ ի սրտէ զդժնդակ խորհուրդս մտաց. զանհաւատութիւն, զերկմտութիւն, զչարութիւն, զնախանձ, զաղտեղի ցանկութիւնս հանդերձ ամենայն վնասակարաւքն, եւ ի ներքս բերեալ զբարեխորհրդութիւնն սուրբ` որ լին է բարեաւք ի Քրիստոս։ 28 Զի ազատեալք ի բծից զգայարանքն` կատարեսցեն զարդարութիւնս, եւ արթուն կայցէ միտքն զգայութեամբքն ի վերայ շահիցն եւ կենարար գիւտիցն։ 29 Եւ մի՛ ի սաստկանալ պատերազմին լքանել եւ լուծանել զմարտն, այլ ճշմարիտ համբերութեամբ զդէմ ունել. եւ երկայնամտեալ յուսով եւ զաւրացեալ ի Քրիստոսի շնորհացն` յաղթեսցէ մարտին, եւ հասցէ ի նաւահանգիստն Քրիստոսի։ 30 Շիջուցանել զազդմունս չարին եւ զշարժմունս բարուց ցանկութեան։ 31 Եւ զյաղթութեան զշնորհս ընկալեալ եւ զգովութիւն ի վերնոց եւ ի ներքնոց, պսակեսցի փառաւք եւ պարծանաւք աւետեաց փրկութեան կենացն։ 32 Զի որ կայցէ յայն սէրն որ ի Քրիստոսն, որ փրկեացն զարարածս եւ եբարձ զթշնամութիւն ի միջոյ, Տեառնն է բնակիչ։ 33 Եղիցուք նմանողք նորա մեծութեանն, եւ շահեսցուք զբարիս եւ զեղբարս, եւ փոխանակեսցուք զբարին մեր առ նոցա կարիսն, եւ զկեանս մեր ընդ մահու նոցա. եւ լինիցիմք ժառանգաւոր նորա տէրութեանն, եւ բնակարան կենդանի կամաց նորա, եւ հաղորդս սքանչելի եւ սուրբ սիրոյ նորա, եւ կցորդ փառաւորեալ փառաց նորա։

34 Սէր սուրբ մայր է առողջութեան, անարատութեան, անբծութեան. որ խնամէ եւ յորդորէ յառաքինութիւն եւ յարդարէ յամենայն բարեգործութիւնս։ 35 Սէր աղբիւր է ամենայն բարեաց, որ արբուցանէ զսուրբ անձինս. եւ գրաւական ամենայն երանութեանցն, եւ մեծութեան պարգեւացն Աստուծոյ բաշխող։ 36 Սէր բղխումն երախտեաց Քրիստոսի, եւ վայելեցուցիչ յանպատում շնորհս նորա. լուծիչ խռովութեան եւ տուիչ խաղաղութեան. լուսաւորիչ մտաց եւ անդամոց։ 37 Սէր սուրբ հոգւոյ եւ մարմնոյ անեղծ ստացուած է, որք ունին զնա միշտ. եւ կենդանի շնորհք ի Քրիստոս ամենաշահ երանութեամբն յարդարեալ ի գովեստ փառացն Աստուծոյ։ 38 Սէր աւետեաւք կենդանի յուսոյն սփոփիչ է նեղութեան եւ վշտաց, եւ լուծիչ ամենայն դժնդակութեանց ի վերայ եկելոց` որ զինուորին ընդդէմ առաքինութեան հանդիսից։ 39 Սէր սուրբ երախտեաւքն հրեշտակ է խաղաղարար, որ զցասումն մերժէ եւ զխռովութիւն լուծանէ եւ զնախանձ արտաքս մղէ եւ ցածուցանէ զչար։ 40 Սէր սուրբ այգի վայելուչ, որ խաղողով եւ գինեաւ զուարթացուցանէ զսիրտն եւ զզգայարանսն ի տրտմականացն եկամտից, եւ ուրախ առնէ ի կամս Տեառն։ 41 Սէր սուրբ ձիթենի պտղալից է ի սրտի բարեխորհին, մզելով զձէթ ի լուսաւորութիւն իմանալեաց եւ յաւծումն, եւ երեւելի անդամոցն զուարթութիւն։ 42 Սէր սուրբ հոգեւոր կարգաց յարդարիչ է եւ մարմնաւոր վարուց յանձանձիչ. որ ի միասին կապէ, եւ ոչ տայ բաժանել եւ քայքայել զհասարակաց բարին։ 43 Սէր սուրբ բանալի է դրանն կենաց, որ զկեանսն բաշխէ. եւ աներեւոյթ շնորհացն Աստուծոյ գանձուցն բաշխող ի սուրբ անձինս, եւ դժնդակ վարուց խափանիչ եւ ընդդիմամարտ մեղաց։

44 Զի ամենայն արուեստք առաքինութեան սիրով յարդարին, սրբութիւն, արդարութիւն. եւ նովաւ ցուցանեն զհանդէս լաւութեան իւրեանց, որ է վարիչ չարի եւ յորդորիչ բարւոյ, զաւրավիգն աստուածասիրաց եւ կործանիչ խորամանկաց եւ մեղսասիրաց։ 45 Եւ խառնեալ սուրբ սէրն ընդ հաւատոց եւ ընդ յուսոյ` հանդիսանայ ի բարեպաշտութեան վարս, եւ միմեանց խաղաղութեամբն յայտնի առնեն զլուսաւոր կարգս։ 46 Զի պատճառաւք առաքինութեամբքն լուսատու թագաւքն պսակեսցին յանուշակ յերկնաւոր Հաւրն խնամսն, եւ վայելեսցեն յանվախճան եւ յանպատում բարութիւնս նորա։ 47 Զի որ ունի զխնամս սիրոյն սրբութեան առ ամենեսեան հեռաւորս եւ մերձաւորս, առ հոգիս եւ մարմինս ամենայն ճշմարտութեամբ, երանութեամբք սուրբ սիրոյն, յԱմենասուրբ Երրորդութենէն աւրհնեալք պսակին եւ մեծարին, եւ մշտնջենաւոր խնդութեամբքն վայելեն յանվախճան եւ յանհամեմատ բարութիւնսն։

48 Զի եւ հաստատութիւն ուղեղ հաւատոց բովանդակիչ է սուրբ սիրոյն եւ յուսոյն անսասանելի կալ։ 49 Զի շնորհաւք Սուրբ Հոգւոյն` այնոքիւք միաւորելոցն` պարիսպ ամուր ապաստանի ամենայն առաքինութեամբք շրջապատեալ է։ 50 Որ ոչ ոք վստահասցի առնուլ զամուրսն, զի պահեսցի ի զգուշութեան հաւատովն արթնութեամբ, սուրբ եւ յիշատակաւք յուսոյն անդրդուելի միշտ. գոհանալով եւ աւրհնելով զՏէր անյագ բաղձանաւք, հաւանական կամաւք, յորդ եւ քաղցր անձկաւ փափաքել առ աղբիւրն շնորհացն եւ ըմպել անյագ ի նորա բղխմանէն, եւ արբուցանել զտունկս արդարութեան եւ զսերմանս բարեպաշտութեան շնորհաց արտասուացն վտակաւք, զի զառհաւատչեայն բերցեն զպտուղ։ 51 Զի գարուն հոգեւոր է աճմանն հաւատոց եւ սրբութեան սիրոյն, որ զամենայն առաքինութիւնս բողբոջեն. որպէս տունկք եւ բոյսք զսաղարթս եւ զծաղիկս ի ձմերնային կապանացն լուծեալք։ 52 Այսպէս ջերմութիւնք սուրբ սիրոյն հաւատով շնորհալից արտասուաւք` զառաքինութիւնսն փայլէ Ամենասուրբ Երրորդութեանն կամաւք եւ շնորհաւք։

53 Եւ հաւանութիւն հաւատոց եւ սուրբ սիրոյն հաւասարութիւն յո՛ր կողմ յորդորի, զամենայն հաւանեալսն ի Քրիստոս ժողովէ։ 54 Եւ նա է նաւահանգիստն մեր եւ բաշխող պարգեւաց. կենդանի աղբիւր եւ ճաշակք անմահութեան, որ զամենայն սուրբս վայելչութեամբ պսակէ յաւէժ կենդանութեամբքն։ 55 Եւ զիւրաքանչիւրոցն քաջութիւն ի վեր բերեալ` յաւրինին եւ կազմին աւգտակար շահիցն փառք, եւ լուսաւոր առաքինութեանցն հանդէսք ցուցանին ըստ արուեստիցն բարութեանցն. զի զգուշութիւն զգաստութեան ամենայն զգայութեանցն հաւատով եւ սուրբ սիրով սիրեալ զանարատ ամբծութիւնս յինքն հպեաց. որ ի բաց մերժէ զախտ եւ զբիծ ի մարմնոյ եւ ի մտաց, յստակ եւ սուրբ սիրովն որ առ Աստուած։ 56 Որ կարողն է ընդրել զաւգտակարն եւ անարգել զվնասակարսն, եւ յորդորիչ լինել մտաց եւ զգայութեանց ի բարիսն, եւ զխարդախութեան վնասն պահել զմուտս ահիւ եւ զգաստութեամբ միշտ։ 57 Զի յերկիւղն Աստուծոյ ամփոփին միտք ի զգուշութիւն Աստուծոյ բանին. եւ զգաստութեանն առաջնորդեալ` անարգեսցէ զչարն եւ ընդրեսցէ զբարին. եւ կացցէ մնասցէ սուրբ եւ արդար յերեւելիս եւ յաներեւոյթս արթուն եւ զուարթուն։ 58 Զի մի՛ խորամանգեալ չարին ի ներքս մտցէ ընդ միտսն եւ ընդ զգայութիւնսն եւ յափշտակեսցէ զառաքինութեան գանձն. եւ պարտաւորեալ գտանի ի հեղգացելոցն դատաստանն, որ ոչ հսկեալ պահեաց զտուն գանձուցն առաքինութեան, այլ թոյլ ետ ական հատանել եւ գողանալ զբարի մեծութիւնն, յորս վայելելոց էր ի հանդերձեալսն. եւ վասն այնորիկ պատժի ի գեհենին յաղագս հեղգութեանն։

59 Արդ, եղիցի զգուշութիւն ի պահել զամուրսն եւ զգաստութեան գանձսն ի Քրիստոս, որ ի մարմնին է զարդարեալ շնորհաւք. զի Նովաւ ապրեսցուք ի խորամանկութենէ բանսարկուին եւ ի պատրանաց։ 60 Եւ հաճոյացեալք ի նորա կամսն` մտցուք ի խոստացեալ բարութիւնսն առանց ամաւթոյ վնասուց. զամենայն ճշմարտութիւնս եւ զպարծանս սուրբ վարուց ընդ մեզ ունելով, հանգիցուք ի գոգ հանգստեանն եւ ի գիրկս մխիթարութեանն եւ ի լոյս անշիջանելի փառացն։ 61 Եւ ըստ բազմաբեր պտղոցն մեր` առաւելեսցեն պատիւ եւ փառք մեր. եւ ազատեալք ի Քրիստոս առցուք զպսակն պարծանաց յամենակալ Հաւրէն։

62 Ասացից եւ վասն սուրբ հեզութեանն` որ առողջութիւն է խլրտման ցասման մտաց եւ մարմնոյ։ 63 Զի լուսաւորեալ անարատ հեզութեամբ եւ ամբիծ սիրով, որ հաւատովքն յարդարեալ է ի հաճոյս Սուրբ Հոգւոյն եւ ի կամս Որդւոյն եւ ի փառս Հաւրն երկնաւորի, առողջացեալ եւ ճշմարտեալ ի սուրբ սէրն նորա` պահեսցի, եւ ի հարուածոց ցանկութեանց ազատեսցի, եւ հանդարտութիւն առցէ ի վնասակար մարտից, եւ ի շնչել այսոյն չարութեանն ցածուսցէ ի միտս եւ ի մարմինս։

64 Հեզութիւն սանձք է բարկութեան եւ շարժմանց ցասման եւ վնասակարաց լկտութեան եւ ստահակութեան եւ ի թշնամանս յանդգնեալ ըստ ամենայնի։ 65 Հեզութիւն քաղցր եւ անոյշ ճաշակք են քմաց եւ ցածուցիչ խռովութեան ամբոխից, որ յամբարտաւանութենէ գերին։ 66 Հեզութիւն հանդարտեցուցիչ է մրրկաց ալեաց մտաց եւ մարմնոց ալէկոծելոց ի փորձանս ինչ։ 67 Հեզութիւն արմատք խոնարհութեան եւ համբերութեան եւ ժուժկալութեան են` որ մերձաւորի Քրիստոսի։ 68 Հեզութիւն զաւրութիւն է ամենայն առաքինութեան եւ հիմն ամենայն բարեաց յերեւելիս ի մեզ։ 69 Հեզութիւն շինուած է խաղաղութեան, եւ քակտումն եւ հերքիչ խռովութեան, ոխութեան եւ նախանձու` երեւելի եւ գաղտնի։ 70 Հեզութիւն աղբիւր յստակ է եւ ամպ քաղցր ցաւղով, որ արբուցանէ զերաշտութիւն չորացելոց։

71 Հեզութիւն դաստիարակ է մանկութեան եւ հաւանութեան խրատուց եւ կարգաց ուսուցիչ։ 72 Հեզութիւն փառք ծերոց, որ նովաւ են հրահանգեալ յողջախոհութիւն եւ յամենայն առաքինութիւնս։ 73 Հեզութիւն պատիւ երիտասարդաց, որ նովաւ յաղթեցին ամենայն հակառակաց, ստահակաց եւ անիրաւաց խոնարհութեամբ եւ քաղցրութեամբ։

74 Հեզութիւն պսակ է պարծանաց կուսանաց, որ ամենարուեստ երախտեաւք եւ բազմահանդէս առաքինութեամբքն ի կոչումն ընծայեալք սիրոյն սրբութեան։ 75 Զարթուցեալք, անվեհեր քաջութեամբ հնազանդեալք, եւ զհեղգութիւն եւ զյամառութիւն յորդորել ի հաւատ ճշմարտութեան։ 76 Փոյթ յառաքինութեան գործասիրութիւն. անքակ աղաւթիւք, յորդորեալ յիշատակաւք, մտերիմ կամաւք, խոնարհ շարժմամբք, քաղցր հնարիւք, սիրով սրբութեամբ, կատարեալ պահովք սանձել զդժնդակ եւ զաղտեղի խորհրդոցն շարժմունս յազդմանէ չարին. շիջուցանել զհուր ցանկութեանն ջերմեռանդ արտասուաւք։ 77 Բաց ունել զդուռն ողորմութեան ի պէտս կարաւտելոց, եւ ակն ունել յուսով խոստացեալ աւետեացն իմաստուն կուսանացն։ 78 Եկա՛յք, ասէ, աւրհնեա՛լք Հաւր իմոյ, ժառանգեցէ՛ք զարքայութիւնն սուրբ ։

79 Հեզութիւն` մանկանց Եկեղեցւոյ սնունդ է, եւ յորդորիչ ըստ աճմանն զգաստութեան եւ ճշմարտութեան. որոց սկիզբն առեալ ի տղայութենէ ի սրբութիւն եւ ի պիտանութիւն` զլուսաւոր վարդապետութիւնն եւ զհանգամանս բանից եւ ձայնից որպէս ճառագայթս արեգական փայլեցուցանել փառաւորութեամբ ի փառս Աստուծոյ վերնոց եւ ներքնոց, հանդերձ ամենայն սուրբ վարուք եւ խոնարհ սրտիւ. զի այնպէս լինիցին վերնոցն փառակից։

80 Հեզութիւն` զգաստութիւն է առաքինեաց եւ քարոզիչ նոցա հանդիսիցն. որ իմացան զերկրաւորս անցաւոր, եւ բուռն հարին զանանց կենացն միամիտ սրտիւ եւ անհեղգ մարմնով, ազատեալ յամենայն վնասակարաց մտաւք եւ մարմնով։ 81 Զի կատարեալ զամենայն հրամայեալսն ի Տեառնէ` եւ զայլս յորդորեսցեն ո՛րպէս պարտ է պահել արդարոց զսրբութիւն եւ զամենայն առաքինութիւն. կամ ո՛րպէս մեղաւորաց դառնալ ի խոստովանութիւն ապաշխարութեան, զի ապրեսցին։

82 Հեզութիւն` գովելի մեծութիւն է տնանկաց. զի երկրաւոր մեծութիւնս մաշի եւ կորնչի հպարտութեամբն. այլ տնանկացն հեզութեամբն մեծացեալ կան եւ մնան անանցք. զոր ոչ ցեց ուտէ եւ ոչ ուտիչ ապականէ, կամ գողք ական հատանեն եւ գողանան։ 83 Եւ յաղագս այսորիկ երանէ Տէրն զհեզս. քանզի ասէ. Երանի հեզոց, զի նոքա ժառանգեսցեն զերկիրն կենդանեաց , ուր ոչ լսի համբաւ մահու. որպէս եւ Դաւիթ ասէ. Հաճոյ լինել առաջի Տեառն յերկրին կենդանեաց ։ 84 Այլ եւ աստէն ունի զհանդարտութիւն մտաց եւ անդամոց եւ առ ամենեսեան` ոյք ճակատամարտին։ 85 Զի զաղքատս ի համբերութիւն կրթէ, զզաւրաւորս զգաւն առնէ, եւ առանց խռովութեան ունել զիշխանութիւնս երկրաւորս եւ առանց աղմկի հանապազորդ. յամենայնի ամենեքումբք է համեստութիւն, մեծաց եւ փոքունց դաստիարակ։

86 Հեզութիւն լուսաւորութիւն է քահանայական շնորհի. զառաջնորդական միտսն ի հնազանդութեան ունի, եւ ոչ տայ թոյլ ցասման շարժել ի բարկութիւն եւ ի թշնամանս, անգիտացեալ որ ինչ խորհրդոցն է ամբարտաւանեալ ի ցասմանէն։ 87 Այլ հեզութեամբն մտայոյզ եղեալ ըստ Քրիստոսի աւետարանութեանն ուղղէ զհրաման իրացն առ սովին գիտութեամբն. եւ լուսաւորէ այնպէս հեզութիւն, որպէս զի տեսցեն զգործս ձեր բարիս, ասէ Տէրն, եւ փառաւորեսցեն զՀայրն ձեր որ յերկինս է։ 88 Հեզութիւն որպէս աղ է անուշիչ խորտկաց, որ զհամեղութիւն ճաշակացն համահամ քմացն տայ։ 89 Զի բանք ձեր, ասէ, որպէս աղիւ համեմեալ լի շնորհաւք եւ ճշմարտութեամբ, յարդարեալ հեզ վարդապետութեամբ. զի տացէ շնորհս լսողացն վասն հանդերձեալ դատաստանին արդարոց եւ մեղաւորաց. զի որք լուիցենն` իմաստնասցին ի Քրիստոս։ 90 Հեզութիւն անարգամեծար Տէր է. զձկնորսս քարոզս արար եւ աղբիւր կենդանարար շնորհաց Սուրբ Հոգւոյն, արբուցանելով զհաւատացեալս յաստուածգիտութիւն։

91 Հեզութիւն պատկառէ յանդուգն եւ յահուր բարուց, որպէս Մովսէս եւ Դաւիթ վկայեն. ոմն առ ապարասան ժողովուրդն, եւ ոմն առ Սաւուղ բազում անգամ երեւի։ 92 Հեզութիւն իմաստնոց` իմացուցանէ լսողաց զբանն հանճարոյ, ի միտ առնուլ զարդարութիւն ճշմարիտ եւ ուղղել զիրաւունս եւ զամենայն առաքինութիւնս։ 93 Հեզութիւն զարդ է երեւելի առաքինեաց անձանց, հաւատոյ, յուսոյ, սիրոյ, սրբութեան, աղաւթից, պահոց, խոնարհութեան, ժուժկալութեան, եւ ամենայն բարեաց։ 94 Հեզութիւն` սրբութեան զգեստ է, որ մերկացան եւ ի բաց ընկեցին զաշխարհական զցանկութիւնս, եւ զգաստութեամբ կատարեցին զկեանս ի Քրիստոս։ 95 Հեզութիւն մեծասքանչ շուք եւ պատկառ է ի մէջ բազմամբոխ հրապարակաց. որ զհոգեւոր աւրէնսն հանդարտութեամբ ճառէ, եւ հրեշտակ խաղաղարար լինի առ ամենայն լսողս, եւ անուն Տեառն փառաւորի. ի հեզոյն եւ ի մարդասիրէն Աստուծոյ փառաւորեալ` վերափոխի ի կեանս, եւ լսէ ի Տեառնէ` եկ հաւատարիմ ծառայ եւ հեզ, որով ի սակաւուդ հաւատարիմ եղեր, ի վերայ բազմաց կացուցից զքեզ։

96 Հեզութիւն կերպարանք փառաց է Տէրութեանն, եւ գիւտք հանգստարար յաւիտենից. որ իւրովք դարմանաւք ի ձեռն հեզութեանն իւրոյ վանք երկնաւորացն լինի եւ մտերմաց հաւատացելոց սրբոց ի Նա. որ խոնարհեցաւ ի յերկնից ի յերկիր ի մեծութենէ փառաց եւ էառ զծառայի կերպարանս, զի ծառայքս զնորա կերպարանս առցուք արդարութեամբ սրբութեամբ ճշմարտութեամբ վասն բարերար եւ ամենագիւտ սուրբ սիրոյն, եւ գրաւականաւն զոր էառ ի մէնջ եւ ինքեամբ նստոյց ընդ աջմէ Հաւր ի բարձունս, եւ ետ յոյս վերստին հաւատացելոց ամենեցուն խոստացեալ աւետեաւքն` Ուր եսն եմ, անդ եւ պաշտաւնեայն իմ եղիցի ։ 97 Վասն որոյ հրաւիրեաց ամենեսեան եւ կոչեաց յիւր արքայութիւնն եւ ի փառսն. եկայք առ իս, ասէ, ամենայն աշխատեալք ճգնաւորական հանդիսիւք եւ բեռնաւորք մեղաւք յապաշխարութիւն խոստովանութեամբ, եւ ուսարուք յինէն զհեզութիւն զխոնարհութիւն, եւ գտջիք հանգիստ անձանց ձերոց. զի լուծ աշխատելոց յուսով հեզոցն քաղցր է, եւ բեռինք մեղաց խոնարհութեամբն փոքրոգի լինի։ 98 Եւ յերկուցունց հաստատութենէ կայ ընդ աջմէ Աստուծոյ սուրբ եւ անարատ, ոչ ինչ ունելով զձախակողմանն զդժնդակութիւն, այլ զաջակողմանն արդարութիւն. զի որ զայս ունին, Քրիստոսի նմանին հեզոյն եւ խոնարհին առ արածելն. եւ երանութեամբք պսակին ի խնամոց սուրբ սիրոյն հեզքն եւ խոնարհքն սրտիւք յԱմենասուրբ Երրորդութենէն. ազատեալք ի վշտաց եւ ի յաւիտենական տանջանացն, եւ յանանց խնդութիւնս եւ յանհամեմատ բարութիւնսն վայելեցուցանէ։ 99 Զի բազմաբոյս առաքինութեամբքն ի բազմագով կեանսն ուրախանան, եւ փառաւորեալ եւ պսակեալ` զանճառ զլոյսն զգենուն ի Քրիստոսէ յանպատում եւ յանանց ի կեանսն, որ պատրաստեալ է ամենայն սրբոց ի խորանսն յաւիտենից։

100 Զի բազում եւ առաւել եւս է ճաշակ քաղցրութեան եւ խոնարհութեան եւ հնազանդութեան, ողջախոհութեամբ եւ անարատ վարուց եւ անբիծ սիրոյ երախտեաւք։ 101 Որովք խորտակեցան դրունք պղնձիք անհաւատութեանն, եւ նիգք երկաթիք անհնազանդութեանն փշրեցան, եւ յաւար եղեն գանձք աներեւոյթ թշնամւոյն ճշմարիտ իմաստութեամբն Քրիստոսի հաւատովք Աւետարանին քարոզութեան. լուսաւորացն նմանեալ որ ճառագայթիւք լնուն զտիեզերս, եւ ուղիւղ զգնացս մարդկան ունին ըստ արդարութեան ճանապարհին։ 102 Զի քաղցրութիւն խոնարհութեան եւ հնազանդութեան աղբիւր բարութեան վայելեցուցիչ են, եւ բժիշկ դառն ցաւոց` որ զառողջութիւն տան. եւ բարեաց առաջնորդք` որ ուղիւղ ճանապարհաւք յերանութիւնսն տանին, ազատեալ յամենայն վշտագին վտանգից։

103 Քաղցրութիւն խոնարհութեամբ հնազանդութեամբ եւ հեզութեամբ միաւորեալ` որսորդ բարեաց է եւ ժողովող ամենայն առաքինութեան եւ վանք Սրբոյ Երրորդութեանն։ 104 Քաղցրութիւն եւ խոնարհութիւն եւ հնազանդութիւն միաւորեալ` զժողովս ճգնաւորաց ի միասին ունի, եւ ոչ թողու քայքայել ի միմեանց։ 105 Քաղցրութիւն եւ խոնարհութիւն եւ հնազանդութիւն ընտանեցուցիչ է աւտարաց եւ զգաստութիւն մերձաւորաց, նուաստութիւն ամբարտաւանից եւ զաւրութիւն հեղգացելոց, ցածուցիչ ամենայն ստահակաց, զարթուցիչ է կենաց յուսոյն, եւ համարձակութիւն վարանելոց որ ի մեղացն ազատեցան ի ծառայութենէ։ 106 Պատճառք է ամենայն հոգեւոր շահից, եւ խափանիչ կորստեան վնասակար խորհրդոց եւ գործոց։ 107 Բացիչ է ճշմարիտ խոստովանութեան, եւ արձակիչ կապելոց զղջմամբ ի թողութիւն մեղաց։ 108 Հրաժեշտ վնասակարաց, եւ մուտ յորդէգրութիւն։ 109 Աւտարացուցիչ է ամենայն դժնդակաց, եւ մերձաւորիչ յուսոյն կենացն յաւիտենից։ 110 Տաւն է ճշմարիտ քարոզութեանն խնամոց, եւ աղբիւր սննդեան Հոգւոյն Սրբոյ բղխման։ 111 Հեռացուցիչ է անգիտութեան, եւ տուն գանձի է իմաստութեան եւ հանճարոյ։ 112 Ընտանեցուցիչ է ճշմարիտ բարեկամաց, եւ յանդիմանիչ սպրդողաց սուտ եղբարց ամբարշտաց։ 113 Ցրուելոց ճշմարտասիրաց է ժողովիչ, եւ անիրաւաց ցրուիչ։ 114 Հեշտացուցիչ սարտուցելոց. պարգեւատու շնորհաւք` որ դառնան յիրաւունս արդարութեան, եւ կարգաւորիչ ի լաւն առհասարակ։ 115 Մխիթարիչ է սգաւորաց, եւ սփոփանք ամենայն վտանգելոց։

116 Քաղցրութիւն եւ խոնարհութիւն եւ հնազանդութիւն անդորրութիւն է ի դարմանս մարդասէր խնամոց։ 117 Առողջութիւն ցաւագնելոց, եւ յոյս հաստատուն ի հանդերձեալսն։ 118 Ծփելոց նաւահանգիստ, եւ աւգնական առաքինութեան. սրբութեան ամենագիւտ հնարք, եւ պղերգաց ձեռնտու ի գործս այգւոյն` որ առնու վարձս զառաջնոցն։ 119 Դուռն բաց է ի կենսաբեր մուտսն, որ ունի զբաղձանս արքայութեանն` ընդ ինքեան ունելով զբարիսն։ 120 Եւ փակի ապախտաւորաց եւ անհնազանդից, ամբարշտաց եւ մեղաւորաց եւ որք ոչ լուան նորա բանին։ 121 Իսկ որք խոնարհեալ հնազանդին ընդ քաղցր լծով ապաշխարութեանն, եւ սոքա ոչ զրկին ի խոստացեալ աւետեացն ստոյգ խոստովանողացն եւ ապաշխարողացն. զի ոչ եկն կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս։ 122 Զի որ զայս վարս առաքինութեան ունին, կենդանի երախտեաւք երանութեամբքն պսակեսցի յԱմենասուրբ Երրորդութենէն։ 123 Ազատեալ ի դառն վշտաց գեհենին, եւ մշտենջենաւոր անմահ խնդութեամբն յանհամեմատ բարիսն վայելեսցէ ի Քրիստոս սքանչելի ամենայն երանութեամբ։ 124 Ուղիղ միաբանութիւն հաւատոյ եւ սուրբ վարուց առողջ ամբիծ անարատ ունի զերախտիս սիրոյն առ ամենեսեան անդամոցն յարմարութիւն ի Քրիստոս։ 125 Զի նովաւ հաստատին ի մի կամս Քրիստոսի եւ ի մի հաւատ. ի նմա բնակի Աստուծոյ յորդորումն եւ առաքինութեան աճումն։

126 Միաբանութիւն հաւատոց եւ սուրբ վարուց` աղբիւր գիտութեան. ի նոցանէ բաշխի անծախաբար այն` որ տայ իւրաքանչիւր զէնս նահատակութեան, զկամս բարիս, ընտրողական միտս. ատել զչարն, եւ կանխել ի սէրն Աստուծոյ եւ ի շինութիւն կամացն` կատարեալ ապաշխարութեամբ եւ մտերիմ խոստովանութեամբ։ 127 Միաբանութիւն հաւատոց եւ սուրբ վարուց` խառնէ ընդ Արարիչն զշնորհս, եւ ի սուրբ յիշատակաց նորա անքակ ունի զամենայն անդամս, եւ առ դրունս ողորմութեան սիրոյ նորա կայ միշտ վասն ամենայն բարեացն որ յարարածս է։ 128 Եւ ընդ սոյն դուռն մտանեն պարգեւք միաբանութեան, որ ազատէ եւ մեծացուցանէ. եւ նովին միաբանութեամբ ընդունին անդամքն ի միմեանց զաւգնութիւն առ շինութիւն իւրաքանչիւր կարգի։ 129 Եւ ամենայն որ քակի ի միաբանութենէ հաւատոցն եւ ի սուրբ վարուցն, ոչ միայն հրաժեշտ լինի յերանութենէ անտի, այլ եւ ի պատիժ մատնի. որպէս անդամ ի մարմնոյ հատեալ անպիտան լինի, եւ կամ ոստ ի ծառոյ կտրեալ ի հուր։

130 Միաբանութիւն հաւատոց յԱմենասուրբ Երրորդութիւնն ի սուրբ վարս` քաղաք ամուր է երկնային զաւրութեամբն պարսպեալ. բնակութիւն է սիրոյն Աստուծոյ եւ վերին զաւրացն, ժողովիլ ի նոսա ամենայն սրբովք յանճառ աւրհնութիւնսն միաբանեալ, ընկղմեալ յուրախութիւնս խնամոց սուրբ սիրոյն` վառեալք յուսով փառացն Աստուծոյ. որոց սիրել զմիաբանութիւն անարատ սրբութեանն ամբիծ երախտեաւքն Յիսուսի Քրիստոսի։ 131 Զի որ այսպէս անքակ զմիաբանութիւն ունի սիրով Հոգւոյն, հաւատով եւ սուրբ վարուք, կենդանի երանութեամբն պսակի ի խնամոց Սուրբ Երրորդութեանն. ազատեալ ի դառն տանջանաց գեհենին, եւ մշտնջենաւոր անհամեմատ բարեաւքն բերկրի յանանց կեանսն։

132 Աստանաւր վասն գթութեանց ունիմ ասել, որ կապ է միաբանութեան եւ մայր է սիրոյ եւ գոգ հանգստեան առողջութեան, անարատ սուրբ ամբիծ երախտաւոր սիրոյ աւետեացն Քրիստոսի։ 133 Զի առատապարգեւ է առ մերձաւորս եւ հեռաւորս. դաստիարակ է մեծամեծաց եւ աւգնական տկարաց. սնուցիչ է ընտանեաց եւ դարմանիչ աւտարաց. սիրելի առ երախտաւորս, եւ ոչ ատեաց զապախտաւորս. սիրէ զբարեկամս ի բարութիւն եւ կամի զդարձ ատելեաց, զի հասցեն սուրբ սիրոյն։

134 Գթութիւն խնամք է սուրբ սիրոյն, բորբոքումն անձկոյ առ սիրողն. յիշատակ ծնողաց եւ յորդորումն ծննդոց. խնդիր հեռացելոց եւ սնունդ մերձաւորացն միշտ։ 135 Գթութիւն արմատ բարեաց, եւ ոստք նորա խնդութիւն, եւ տերեւ նորա զուարթութիւն, եւ ծաղիկ նորա ուրախութիւն, եւ պտուղ նորա անհամեմատ անուշութիւն։ 136 Զի գթովն բառնայ զտրտմութիւն յանցանաց եւ զտաղտուկ ձանձրութիւնս` որ վհատեն զանձն, եւ զսուգ` որ աւտարացուցանեն եւ յիմարեցուցանեն։ 137 Խափանիչ է վատութեան եւ յորդորիչ առատութեան, խլիչ ագահութեան եւ ընդունիչ սակաւապիտութեան, յանդիմանիչ լկտութեան եւ ծաղկեցուցիչ սրբութեան, շիջումն թերահաւատութեան եւ նշոյլք լուսոյ հաւատոց, ելք երկմտութեան եւ մուտք կենդանի յուսոյն. աւտարացուցիչ ատելութեան եւ անդորրիչ վտանգելոց, եւ ամենայն նեղելոց սփոփիչ։

138 Գթութիւն կռփիչ է հպարտութեան եւ լուծիչ նենգութեանց. խայտառակիչ խորամանկութեան եւ մերժումն ոխակալութեան եւ նախանձու. խոշտանգանք է անհնազանդից եւ քաջալերիչ համբերողաց. զաւրացուցիչ ժուժկալաց եւ սրբիչ գիջութեան. խրախոյս է երկայնամտաց եւ ձեռնտու խոնարհաց. պսակ զգաստութեան եւ ամբծութեան եւ յորդորիչ առաքինութեան. զարթուցիչ է քնէածից եւ պղերգաց, եւ հասուցիչ ի գործս հանգստեան, որ լին է ամենայն բարութեամբ, որ ունի զխնամս գթութեան առողջ սուրբ անարատ ամբիծ երախտեաւք խնամով սիրոյն։ 139 Զի որ զայս հոգեւոր գութ յանձին ստացեալ ունի ի վերայ սուրբ վարուց, կենդանի երանութեամբքն պսակի ի խնամոց սիրոյն Ամենասուրբ Երրորդութեանն. որ ազատէ ի դառն վշտաց գեհենին, եւ մշտնջենաւոր անհամեմատ բարեաւքն վայելեցուցանէ ի բարիսն։

140 Այլ եւ զգաստութիւն իմանալեացն որ հաստատեալ ի հաւատսն որ ի Տէր, իշխանական կամաւքն խլէ ի զգայութեանցն զվնասակարսն, եւ ի ներքս բերէ զառաքինութիւնսն, զսրբութիւն, զխոնարհութիւն, զճշմարտութիւն ըստ ամենայնի։ 141 Խզել զդժնդակացն զեկամուտսն, եւ վառել զէնս հակառակ չարին, եւ ի վայր կործանել զհակառակս արդարութեանն։ 142 Եւ հրով Հոգւոյն հալել զձմեռնային խստութիւն սառամանեաց ջերմեռանդ արտասուաւք։ 143 Եւ արձակել արմատս` զքաղցր սրբութիւն եւ զանոյշ խոնարհութիւն եւ զբարի հնազանդութիւն ամենայն ճշմարտութեամբ ի Քրիստոս։ 144 Եւ բարձրացուցանէ զոստս հաւանութեան հաւատով յամենայն առաքինութեան աճմունս որպէս զծառս` որ տնկեալ են ի գնացս ջուրց ։ 145 Որ մեծաւ ցանկութեամբ ի շնորհացն Աստուծոյ շարժին վտակք արտասուացն, որով մաքրին երեւելիք եւ աներեւոյթք. եւ խաղաղ եւ հեզ ցաւղով արբուցանէ զտունկս եւ զբոյսս զկանուխ եւ զանագան. եւ յորդորէ զամենայն անդամսն յաճումն արդարութեան ի լաւն եւ յառաւելն. զի եկեսցէ ի կատարումն առաքինութեան պտղովք, խլեալ զաւտարոտի բոյսսն` զորոմնն եւ որ այլ եւս չար սերմանք ի թշնամւոյն սերմանեալ ի միտս եւ ի զգայութիւնս, եւ զխռովութիւն ըստ ամենայն սրտմտութեան շարժմանց. զյայրատութիւն, զյանդգնութիւն, զանզգամութիւն, զանհնազանդութիւն, զբարկութիւն, զամբարտաւանութիւն, զփառասիրութիւն, զհպարտութիւն, զագահութիւն, զանխտրութիւն, զպղերգութիւն։ 146 Այս են պատճառք կորստեան. վրիպել ի մեծ բարեացն շահից, ի գովութենէ առաքինութեանն փառաց։

147 Այլ իմանալեաւքն որոշել զբարին ի միամիտ խորհուրդս, եւ հաւանական կամաւք գործել զբարիս անոյշ եւ քաղցր եւ լուսաւոր յորդորմամբ ամենագիւտ շնորհաւքն Քրիստոսի։ 148 Յիշատակաւք երախտեաց սիրոյն սրբութեան ըստ հաճոյից կամաց Տեառն բարերարի արբանեակ լինել շնորհացն ի փառս եւ ի պատիւ կենաց տուողին։ 149 Եւ գործակից լինել նորա բարերար կամացն հանապազ, եւ ճշմարտեալ ի հաւատս` առողջ սուրբ անարատ անբիծ երախտեաւքն հաստատեալ կացցէ։

150 Եւ զի գլուխ է ամենայն զգայութեանցն իմանալիքն` որ ի Քրիստոս շնորհաւք ամենայն անդամաւք յաւդեալ եւ պատշաճեալ է, եւ աճէ զաճումն Աստուծոյ, որպէս առաքեալ ասէ։ 151 Եւ ի նմանէ բաշխին շնորհք իմաստութեանն յամենայն անդամսն, յերեւելի պէտս եւ յաներեւոյթ։ 152 Եւ ի նմանէ ըմպեն զհանճար բարեաց ի մուտս աւգտից եւ մերժելոյ ի վնասակարացն։ 153 Եւ անտի ծագէ լոյսն յայտնիչ ամենայն քննութեանց, եւ իմաստնանան ամենայն զգայարանքն ի ճաշակս հոգեւորական վայելիցն եւ ընդրողք զլաւսն անձանց, եւ առաջնորդին ի զգուշութիւն իմաստից, եւ զդրունս բանան զմտից շնորհացն. եւ զգաստացեալ եւ լուսաւորեալ անվեհեր փութով հանդիսանայ յընթացս վերին կոչմանն, պատրաստ ունելով զաւգտակար շահսն հոգւոց եւ մարմնոց, զի ժառանգեսցէ զառհաւատչեայ երանութիւսն։

154 Եւ բերանն բղխէ յիշխանական հոգւոյն զճշմարիտ վարդապետութիւնն առողջութեան անարատ սրբութեան անբիծ սիրով։ 155 Եւ ընդ նա գնան ամենայն վտակք իմաստութեան ի սրտէն յառաջագայեալ, արբուցանել եւ պարարել զշայեկան երկիրն բանիւն կենաց առ ի յաճումն բարութեան բուսոցն եւ առ ծաղիկս անուշահոտս վայելչացեալ քաղցր պտղով։ 156 Եւ զի բերանն է ճշմարիտ բանին որպէս ճրագարան լուսոյ, որ հալածէ զխաւար եւ յայտնէ զամաւթ, եւ ցուցանէ զաղտեղութիւն եւ երեւեցուցանէ զգայթակղութիւն` ուստի բեկումն։ 157 Ուստի Որդին Աստուծոյ հնարիւք իւրովք զսպառազինութիւն նորա յափշտակեաց. զխորամանկութիւնն, զյանդգնութիւն, զյափշտակութիւն, եւ զողոքանս խաբէիցն եւ զարհաւիրս, հարթուցանելով ի ճշմարտութենէ անտի. եւ որ այլ եւս են մեքենայք չարին, որ յայտնեն նշոյլք վարդապետութեանն Քրիստոսի։ 158 Զի տացէ հնարս նահատակաց առաքինանալ, եւ յորդորել ընդդէմ չարեացն զուղղութիւնն, եւ բառնալ ի մտաց զիմաստութիւն մոլորական, եւ ամփոփել զինքն ի ճշմարիտ վարս, եւ զգուշանալ յամենայն վնասուց. առաջնորդել եւ այլոց ի բարիս։ 159 Եւ զյիշատակ սրբութեան սիրոյն որպէս խորիսխ մեղու ունել ի քիմս բերանոյ իւրոյ. զի նա է որ քաղցրացուցանէ զդառնութիւն չարին։

160 Իսկ որ բանայ զաչս իւր ի լոյս արեգական ի միջաւրէի, ոչ մերձենայ խաւար ի բիբս նորա։ 161 Սոյնպէս որոյ նայելիքն յստակ են յիշատակաւ սրբութեան, եւ լոյս ուրախարար է նորա կենդանի սիրոյն խնամք` որ պահէ զնա առանց վնասուց տուժից անբիծ եւ անարատ։ 162 Եւ նովին լուսաւոր շնորհիւ տեսանէ զկորուսելոցն զգիւտս, եւ մերձաւորս առնէ ողորմութեան փրկչին եւ ներքոյ խնամոց նորա կարգէ։ 163 Զի ճաճանչ լուսոյ քարոզութեան բանին ցուցանէ զդեղ կենդանի յուսոյն, եւ զդարմանս արքայութեանն զանճառսն եւ զանպատումսն։ 164 Ի ձեռն ճշմարիտ հաւատոց ընթացուցանէ ընդ ճանապարհ վերին կոչմանն առ Հայրն ամենակալ եւ Որդին բարերար եւ Հոգին կենդանարար. որ անճառելի է մեծութիւն փառացն։

165 Արդ, եւ գունդք վերին զաւրացն եղեն փեսաւէրք Որդւոյն Աստուծոյ եւ առիթ փրկութեան մերոյ. եւ քաջալերեն զսիրելիս Աստուծոյ, որ փրկեաց զմարդիկ ի մահուանէ մեղաց։ 166 Զի ուրախութիւն եղիցի յերկինս, որք դառնան առ Աստուած եւ ապաշխարեն ։ 167 Եւ որք հաւատացին յԱստուած եւ հաճոյացան նմա, արար զնոսա ժառանգակիցս իւր արքայութեանն։ 168 Սոյնպէս եւ որ այժմ ճշմարիտ հաւատով կատարեցին զբան նորա, եւ ուսուցին առողջութեամբ, անարատ սրբութեամբ, ամբիծ երախտեաւք սուրբ սիրոյն Աստուծոյ։ 169 Զի որ զայն վարս ստացեալ ունի յանձին ըստ ամենայնի ճշմարտեալ, կենդանի երանութեամբք պսակեսցի ի Սուրբ Երրորդութենէն. ազատեալ ի դառն տանջանացն, եւ մշտնջենաւոր յանհամեմատ բարութիւնսն վայելէ։

170 Եւ աչքն հաւատով սրբեալ, տեսչութիւն խնամոցն նշոյլք է լուսոյ անպակաս ուրախութեանցն։ 171 Որով վառեալ լուցանի լոյսն արեգականն արդարութեան, որ լուսաւորէ զամենայն սուրբս, եւ մերձաւորս առնէ ի սէր շնորհաց իւրոց, եւ բառնայ զխաւարային մոլորութիւն, եւ անսխալ գնացիւքն ընթանայ ի կէտ կոչմանն վերին յաւթեւանս հանգստեան ըստ քաղցրութեան լուսոյն Աստուծոյ։ 172 Զի նովաւ հպի ի գիրկս սուրբ սիրոյն Որդւոյն Աստուծոյ, եւ ի գգուանս Հաւրն երկնաւորի, եւ ի պարգեւս Հոգւոյն Սրբոյ յանճառելիսն։ 173 Որ տայ զվիճակ ժառանգութեան իւրոյ այնոցիկ` որ ի կամս նորա վարեցան յաշխարհի, եւ զինուորեցան հոգեւոր զինուք ընդդէմ չարեացն զբարիսն ըստ Աւետարանին Քրիստոսի։ 174 Եւ կցորդ եղեն նորա չարչարանացն, եւ խաչակից եղեն կամաւոր մահուն ամենայն համբերութեամբ ճշմարտեալ անքակ սուրբ սիրով ի նեղութեան եւ յանդորրու։ 175 Շիջուցին զպարտիս ողոքանաց եւ զխիստ բռնութիւնս կատարեալ ժուժկալութեամբ. հանապազ ակն կալեալ խնամակալ աջոյն, որ զաւրացուցանէ զյուսացեալս իւր. զի իմանալեաց աչաց եւ երեւելեաց լոյս նա է։ 176 Զի հանապազ կանխել ի պաղատանս խոնարհ սրտիւ, եւ ջերմեռանդ արտասուաւք զաղաւթսն հատուցանել Աստուծոյ ի բոլոր սրտէ, եւ յաչաց հեղուլ զարտասուաց հոսանս, որ ի ձեռն գթոյ անձկոյ յառաջագայի ի նշողից շնորհաց աւետեացն` որ բառնայ զվիշտս եւ զհարուածս եւ զամենայն վտանգ ի բռնաւորաց, եւ լնու բարութեամբ յորդառատ զղջմամբ, եւ ընդունարան լինի Հոգւոյն Սրբոյ. որ յայտնէ զծածկեալս եւ զանքնինս սիրելեաց Աստուծոյ. զի եւ զփափաքումն կարաւտութեան անձկոյն լցուցանէ կենդանի եւ անճառ ճաշակաւք ի բարերարութենէն։ 177 Եւ լոյսն ահեղ անմատոյց ոչ մերժի սքանչելապէս յանձանց անտի. եւ տեսիլ աչացն հաւատով լուսաւորի. եւ ի նշողից շնորհացն լնու միշտ եւ ծաղկեցուցանէ զզգայութիւնսն, եւ զուարթացուցանէ անմահական խնամովք զայնոսիկ` որ մերժեալ են յինքեանց զաշխարհական զցանկութիւնս եւ զգեցեալ զսրբութեան վերարկու, ամբիծ հաւատով ի Սուրբ Երրորդութիւնն ճշմարտեալ, եւ ի թեւս Սուրբ Հոգւոյն վարեալ յաշխարհի ի շինութիւն եւ ի խաղաղութիւն ըստ ամենայնի հոգեւորաւք եւ մարմնաւորաւք մինչեւ հասցէ յանքոյթ նաւահանգիստն իմանալի տեսութեամբն, առողջ անբիծ անարատ խնամաւք սուրբ սիրոյ երախտեաւքն Քրիստոսի։ 178 Զի որ զայս շնորհս ստացեալ ունի յԱստուծոյ, ի վերայ ամենայն սուրբ վարուց կենդանի խնամաւք սուրբ սիրոյն յԱմենասուրբ Երրորդութենէն պսակեսցի. ազատեալ ի դառն տանջանաց գեհենին, եւ մշտնջենաւոր անհամեմատ խնդութեամբն վայելէ ի բարիսն։

179 Եւ լսելիք անխարդախ հաւատով հնազանդեալ յառողջութիւն եւ յանարատ սրբութիւն` ամբիծ խնամովք երախտաւոր սիրոյն, ընդ որս մտանեն աստուածային պատգամաց աւետիքն, եւ կերպարանէ ի ներքին մարդ զկերպարանս փրկչին մերոյ Քրիստոսի իւրով փառաւքն։ 180 Որ ունի յաջմէ զնիշ խաղաղութեան, եւ յահեկէ իւրմէ զհաստատութիւն որդէգրութեան, եւ ի գլուխն իւր ունի զպսակն պարծանաց, եւ ընդ մէջ ածեալ զկամարն սրբութեան, եւ ճշմարիտ զգաստութեամբ պատեալ զկողս իւր ի զաւրութեան Քրիստոսի։

181 Լսելիք դրունք են հաւատոց ի մուտս զգուշութեան անարատ վարուց, երկիւղիւ եւ խնդութեամբ խառնեալ. եւ ելք նորա արդարութիւն եւ իրաւունք. ըստ հոգեւոր աւրինացն կատարեալ սրբութեամբ ծաղկեալ, եւ ի ներքս բուրէ զանուշահոտութիւն զսաղմոսից եւ զաւրհնութեանց. եւ անդ հնչեն փառք թագաւորին անմահի, եւ բուրեն որպէս յանոյշ խնկոց ի բերանոյ սրբոց իւրոց պաշտաւնէից, որք սրբութեամբ գովեն զԱմենասուրբ զԵրրորդութիւնն։ 182 Անդ գունդք հրեշտակաց բանակեալք, եւ պատրաստութիւնք զուարթնոց, որ վառեալ բորբոքին յերգս հոգեւորս, հաւասարեալք ամենեքեան ի միասին հատուցանել զփառս։

* քաւութեան եւ որթոյն փրկութեան։ 184 Եւ ի նմանէ արձակեն զարմատս ի սիրտս կատարեալս Աստուծոյ, որ շնորհաւք դարմանին հանապազ, եւ պարարէ զնա ի ցաւղոյ Հոգւոյն Սրբոյ։ 185 Եւ ամենայն արարածք որ գրաւեալ են սրբութեամբ ի սէր նորա, ուրախ են ընդ նմա. գոհանան եւ փառաւորեն զբարերարն Աստուած որ արար զամենայնս, եւ յարդարեալ պահէ ի փառաւորութիւն սուրբ անուանն իւրոյ։ 186 Լսելիք ճշմարտեալ հաւատով` վտակք են, ոռոգել ի կենաց աղբիւրէն զանդս մտաց եւ զգայութեանց յաճումն առաքինութեանց։ 187 Եւ զդժնդակաց զբերումն արտաքս հանելով լաւագոյն ժրութեամբն, որ ի նիւթ հրոյն ունի զհանգամանս։ 188 Լսելիք ճշմարտեալ` զամենայնսն յինքն ամփոփէ. որ վերաստեղծու զգաստ գիտել, ճանաչել զբարի եւ զչար։ 189 Որպէս այլալեզուքն զիւրեանց լսեն առ ի պէտս խաւսս` եւ ոչ զմերն, այսպէս եւ որ զայս լսելիս սրբութեամբ ունի, զամենայնսն լսէ եւ ոչ զչարին։ 190 Եւ ունկն սրբոցն բանի որ ի բերանոյ Աստուծոյ` լսէ, որ մուտ է եւ անց բանի. որ սրբէ զմիտս եւ զզգայարանս, եւ ի հնազանդութիւն յորդորէ հոգեւոր աւրինացն առողջութեան անարատ եւ սուրբ երախտաւոր սիրոյն. որ կենդանի խնամաւք սիրոյն յԱմենասուրբ Երրորդութենէն լուսաւոր երանութեամբք պսակեսցի. ազատեալ ի դառն տանջանացն` յանհամեմատ բարութիւնսն վայելեսցէ իսպառ։

191 Եւ հոտոտելիք հաւատով հոտոցն են զգայութիւնք գիտութեան եւ իմաստութեան, առողջ անարատ ամբիծ երախտեաւք սուրբ սիրովն. եւ ճշմարտեալ անուշութեամբ ի հոգեւոր հոտ գիտութեան` արբուցանէ ի Հոգւոյն Սրբոյ զանձն ի հոգեւոր աւրինացն։ 192 Զի ի նոցանէ յառաջագայի հոտ գիտութեան Հաւր, եւ ճանաչէ զՈրդի, եւ իմանայ զՀոգին Սուրբ։ 193 Գիտութիւն Հաւր տաճար է նորա փառացն. եւ որք մտանեն ի նա խոստովանութեամբ, գտանեն զնա։ 194 Իմաստութիւն Որդւոյ խորան է նորա ծնելութեանն. զի որք հպին ի նա դաւանութեամբ, մերձեցուցանէ առ ինքն։ 195 Եւ ճանաչէ զՀոգին Սուրբ զտուիչ բարեաց ի ձեռն ճշմարիտ հաւատոցն, որ ցուցանէ զլոյս Աստուածութեանն, որ շնորհաւք զտեսողսն լուսաւորէ, եւ հոտ գիտութեան վերաբերէ ընդ վերին զաւրսն վառեալ յաւրհնութիւն Հաւր ի բարձունս եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ ճշմարիտ հաւատով։

196 Հոտոտելիք իմաստութեան հաւատոց տայ ճանաչել զՀայր ամենակալ, եւ գիտել զՈրդի մարդասէր գոլ, եւ զՀոգին Սուրբ պարգեւատու։ 197 Հոտոտելիք հաւատոց ընթացուցանեն յարքայութիւնն երկնից, եւ բանան զդրունս կենաց, որք առ Սուրբ Երրորդութիւնն անձկացեալ են, ընդ ինքեանս ունելով զառաքինութիւնս. եւ փառակից լինել վերին զաւրացն` աւրհնեն զՀայրն ընդ սերովբէսն, եւ գովեն զՈրդի ընդ քերովբէսն, երկրպագեն Հոգւոյն Սրբոյ ընդ հրեշտակս միոյ Աստուածութեանն։ 198 Հոտոտելիք ճշմարտեալ հաւատով որոշեն զհոտ կենաց եւ մահու, զարքայութեան եւ զդժոխոցն, զսրբութեան եւ զաղտեղութեան, զարդարութեան եւ զանիրաւութեան։ 199 Ոմանց գովութեամբ եւ շնորհաւք բուրէ, եւ ոմանց պարսաւանաւք եւ զաղիրս։ 200 Զոմանս վայելչացեալս յերկրէս ամբառնայ առ Աստուած, եւ զոմանս ի վայր բերեալ եւ խոտորեալ ի վիհս կորստեան ընկենու։

201 Հոտոտելիք ճշմարտեալ հաւատով ճանաչէ զորդիս լուսոյ եւ զորդիս խաւարի. իմանայ զկամս իւրաքանչիւր զուղղութեան եւ զմոլորութեան, որ այլանդակ եւ այլուսմունք են, որ որոշեն զնոսա ի բաց հոտովն սուրբ ըստ հրամանի Տեառն` արտաքս հանելով ի խնամոց Աստուծոյ ի խաւարն արտաքին, ուր լալ աչաց է եւ կրճել ատամանց։ 202 Եւ զսուրբսն անուշահոտ վարուքն սնուցանէ առաքինութեամբ, մինչեւ հասցեն ի չափ կատարմանն Քրիստոսի ժառանգորդ լինել անուշակ արքայութեանն. որ ճշմարտեալ են ի հաւատս լուսաւոր եւ սուրբ վարուք, անարատ եւ ամբիծ երախտեաւք սիրոյն։ 203 Զի որ զայս շնորհալից հոտ առաքինութեան ունի ի վերայ այլոց սուրբ վարուց, կենդանի երանութեամբք պսակեսցի ի խնամոց սիրոյն յԱմենասուրբ Երրորդութենէն. ազատեալ ի դառն վշտաց գեհենին, եւ մշտնջենաւոր անհամեմատ երանութեամբն վայելեսցէ ի բարութիւնսն անսպառ եւ անվախճան։

204 Եւ ձեռք ճշմարտեալ ի բարի գործս հաւատով առողջ անարատ անբիծ երախտեաւք սուրբ սիրոյն, են մշակք պատրաստեալ հանդերձեալ աշխարհին արքայութեանն երկնից։ 205 Եւ երախտաւոր լինի բարի գործով. լնու բարի սերմամբ զանդս յուսով պտղոցն բարեաց. ձեռնտու գլորելոց. զբեկեալսն պատէ, զանկեալսն կանգնէ, զտկարացեալսն զաւրացուցանէ, զկարաւտեալս յագեցուցանէ. գործեսցէ ձեռաւք, զի բաւական լիցի տալ իւրաքանչիւր ըստ շնորհելոյն նմա յԱստուծոյ առողջութեան առ շինութիւն հաւատոց։ 206 Յիշել զառաքելոյ ասելն եւ առնել. Զիս, ասէ, եւ որ ընդ իսն էին, պաշտեցին ձեռքս այս ։

207 Ձեռք սուրբ հաւատով բուրվառք են անուշահոտ խնկով ի հրոյ Հոգւոյն Սրբոյ, բուրեալ ի բարի գործս հեռաւորաց եւ մերձաւորաց ի վայելս. եւ ի վեր ամբառնալ ամենասուրբս եւ գոհութիւն ընձայել Աստուծոյ։ 208 Ձեռք ճշմարտեալ հաւատով գործարան են մտաց եւ մարմնոց, որ զիւրաքանչիւրոցն զպէտսն վճարէ յերեւելիսս եւ յաներեւոյթսն անարատ յաւրինեալ գովութեամբ ի փառս Աստուծոյ ըստ Աւետարանին ։ 209 Ուստի ծագէ լոյսն աւետեաց` ձեռացն տարածմամբ, եւ գործողի զյաղթութեան զվարձս առնուլ։ 210 Ձեռք ճշմարտեալ հաւատով անաւթ է խորհրդոյ խաչին, որ խլէ զփուշ յանդէ` զանիծիցն զտատասկ մեղացն, եւ տնկէ զծառն կենաց` որ պտղաբերէ ի մեզ զՔրիստոսի մարմինն եւ զարիւնն ի թողութիւն մեղաց ի ձեռն սրբութեան եւ խոնարհութեան եւ հնազանդութեան. զի այսպէս մտցուք ի յարկս լուսոյն կենաց։ 211 Ձեռք ճշմարտեալ հաւատով մշակք հոգւոյն ճշմարտութեան են. որ ի ձեռն վաստակոց իւրեանց առաքինութեանն առնուն պարծանաւք զվարձսն։ 212 Եւ որպէս ի ծովու յաշխարհիս ձեռաւք վարեն զնաւս, զի հասցեն ի նաւահանգիստն խաղաղութեան եւ հանգիցեն ի Քրիստոս Յիսուս։ 213 Ձեռք ճշմարիտ հաւատով որսորդք են ոչ ձկանց, այլ մարդկան. որ քահանայական ձեռնադրութեամբ շնորհս ընձեռէ ի Հոգւոյն Սրբոյ ազդմանէ, որսալով Աւետարանին ուռկանաւն, առողջ եւ անարատ անբիծ երախտեաւք խնամակալ սուրբ սիրոյն։ 214 Զի որ զձեռագործս ստուգութեամբ կատարեսցէ հանդերձ սուրբ վարուք, կենդանի երանութեամբքն երախտաւոր սիրովն պսակեսցի յԱմենասուրբ Երրորդութենէն. ազատեալ ի պատժոց գեհենին, յանհամեմատ բարութիւնսն վայելէ յանանց եւ յանսպառ։

215 Եւ ոտք ուղղեալ հաւատով ի գնացս սրբութեան, անարատ եւ ամբիծ երախտեաւք սուրբ սիրոյն` նախաշաւիղ ճանապարհորդէ ըստ Աւետարանին ի հանդերձեալսն յաւթեւանս արդարոց որ ի Քրիստոս։ 216 Ոտք ուղղեալ հաւատով հասուցանեն ամենասուրբ վարուք եւ կարգաւք ի քաղաքն կենդանեաց ի սրբոցն ժողովս։ 217 Ոտք ուղղեալ հաւատով երիվարք են սուրբ կամաց, որք ընթացուցանեն ի գործ նահատակութեան վերին կոչմանն։ 218 Ոտք ուղղեալ հաւատով զհրաւիրեալս եւ զկոչեցեալս յորդորէ ի հոգեւոր ուրախութիւնսն պայծառ եւ սուրբ գնացիւք, հանդերձ յարմարական առաքինութեամբ, ոչ ինչ խածեալ զգարշապարս։ 219 Ոտք ուղղեալ հաւատով ընթացուցանեն զհետ մոլորելոց ի դարձուցանել զհողեղէնս ի հոգեղէնս, զապիրատս յիրաւունս, զանհնազանդս ի հնազանդութիւն արդարութեան գնացիւք։ 220 Ոտք ուղղեալ հաւատով առաջնորդեն վերնայնոցն զհետ երթալ, ուր սրբոցն բնակութիւնք. եւ կոխել զզաւրութիւն թշնամւոյն, ամրացեալ պահպանական կաւշկաւք առաքինութեան. որ ոչ կարասցէ խածանել աւձն ի ճանապարհի, եւ լուծանել ըստ Աստուծոյ զգնացս։ 221 Ոտք ուղղեալ հաւատով կոխեն զհուր ըստ աւրինակի երից մանկանցն գնալով ի հնոցին ։ 122 Կամ որպէս Պետրոս ի վերայ ծովուն գնալով որպէս յատակի. եթէ ոչ էր ի թերահաւատութենէն ընկղմեալ, ոչ աւգնականութեան Յիսուսի կարաւտանայր, որ վերստին զգնացս հաստատեաց ի վերայ ալեաց ծովուն ։ 223 Զի որ այսպէս հանդիսացեալք ըստ աւետարանական գնացից արդարութեանն, աւետեաւք յուսոյն պսակեսցին յԱմենասուրբ Երրորդութենէն, եւ զանսպառ բարիսն ժառանգեսցեն։

224 Այսոքիւք խրատեալք եւ պսակեալք առ հաւատչեայ յուսոյն, ծառայել առաջի Տեառն երկիւղիւ եւ ցնծալ առաջի նորա դողութեամբ, ընդ ընդ Դաւթայ ասել. Ընկալարուք զխրատ նորա` զի մի բարկասցի Տէր, եւ կորնչիջիք ի ճանապարհացն արդարութեան ի ժամանակի յորում զարթչիցի բարկութիւն նորա ի դատել զերկիրս եւ հատուցանել ըստ արդար դատաստանին։ 225 Դժնդակացն եւ յանցաւորացն, որք մեղան եւ ոչ ապաշխարեցին, որդն անմահ եւ խաւարն արտաքին, ուր լալ աչաց է եւ կրճել ատամանց, եւ անշէջ հուր գեհենին պատրաստեալ կայ անմահ տանջանաց։ 226 Իսկ որ սրբեցին զանձինս իւրեանց յամենայն աղտեղի ցանկութեանց եւ կատարեցին զարդարութիւնս ամենայն, անհամեմատ երանութեամբք մեծարեալ եւ փառաւորեալ պարծանաւք պսակեսցին յԱմենասուրբ Երրորդութենէն։ 227 Որում փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

ԺԲ. Երանելւոյն Սրբոյն Գրիգորի վարդապետութիւն Բարերար Արարչին խնամոց եւ կշտամբութիւն անհնազանդութեան եւ ստահակութե 7;&1398; եւ առաջնորդութիւն բարութեան բարեացն լաւութեան

ԺԲ

ԵՐԱՆԵԼՒՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՎԱՐԴԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ ԲԱՐԵՐԱՐ ԱՐԱՐՉԻՆ ԽՆԱՄՈՑ ԵՒ ԿՇՏԱՄԲՈՒԹԻՒՆ ԱՆՀՆԱԶԱՆԴՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՍՏԱՀԱԿՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ԱՌԱՋՆՈՐԴՈՒԹԻՒՆ ԲԱՐՈՒԹԵԱՆ ԲԱՐԵԱՑՆ ԼԱՒՈՒԹԵԱՆ

1 Բազմադիմի են երախտիք շնորհաց միոյ Հաւրն բարերարի, եւ միոյ Տեառն կենարարի խնամք արարչութեանն լուսաւոր փոփոխմանցն, եւ միոյ Հոգւոյն Սրբոյ խնամոցն պարգեւք եւ ամենագիւտ սիրոյն առ երկնաւորս եւ երկրաւորս եւ որ ի նոսա են արարածք ամենայն։ 2 Ջուր եւ աւդ ըստ փոփոխման Արարչին յաւրինուածոց ցուցանեն վերնոց եւ ներքնոց, առ փոքր փոքր զաճումն առեալ, եւ ի կատարումն ընթացուցանեն հաճոյից Աստուծոյ, եւ զհանդէս մտերմութեանն բացայայտեն երկրաւորացս եւ երկնաւորացն լուսաւորացն մտերմութեան գործակցութեամբ հոգեւոր աւրինացն բարձրացուցանել ի փառս եւ ի պատիւ լրմամբ խոստացեալ բարեացն. որ փառաւք եւ պարծանաւք մեծարեալ են բարերար եւ առատ եւ աննախանձ կենդանարար շնորհաւքն։ 3 Եւ զփոփոխմունս յարգանացն տեսեալ` յառաւել մտերմութեան հանդէսն յորդորին, եւ զաներեւոյթսն երեւելեաւքս ցուցանեն առողջ անարատ լուսաւոր սրբութեան յորդորմամբ` անբիծ երախտեաւք սիրոյն։ 4 Եւ ընձայաբեր լինել Տեառն ըստ միոյ միոյ պարգեւին գործակցութեամբ ամենաշահ նորա խրատուցն զմերս մեծարելով հաւան եւ բարերար կամաց Շնորհողին. կարգելով մշակս ճշմարտութեանն առ երախտիս բարեացն ամենայնի յաներեւոյթսն եւ յերեւելիս, յանմարմին զաւրութիւնսն ասեմ, յերեւելիս որդիս մարդկան։ 5 Զի նովաւ կեան եւ շարժին երկնաւորքն եւ երկրաւորքս ։

6 Ի բարերար կամացն Աստուծոյ արբանեակք լինին եւ սիրելեաց նորա վերին զաւրքն, առաքելոց եւ մարգարէից եւ ուղիղ վարդապետաց, վկայից սրբոց, քահանայից, կուսանաց, արդարոց եւ ամենայն ճշմարտասիրաց` որք առաքինութեամբ նահատակին ի փրկութիւն անձանց եւ մերձաւորաց գործակցութեամբ հոգեւոր աւրինացն Տեառն։ 7 Եւ առ փոքր փոքր յաւելուածովն գալ ի կատարումն սննդեամբն։ 8 Որպէս եւ ինքն իսկ եցոյց զիւրոց գործոցն զյաւրինուածս ի ծնունդս. որ յոչընչէ ի սաղմնէն յարգանդէն ի հաւանութենէ արուին եւ իգին ըստ աւրինաւոր ամուսնութեան կարգացն Աստուծոյ` զաւակ ստանան ի սփոփանս անձանց եւ մերձաւորաց եւ ի գոհութիւն պարգեւատուին, եւ բազում ուրախութիւն ցուցանեն ի ծննդեանն, եւ բարեկամաւք եւ մերձաւորաւք տաւն կատարի ծննդեանն եւ անուանակոչութեանն։ 9 Որ ի մթին եւ յաղջամղջին յորովայնէ յառաջ եկեալ մարդ կերպարանեալ ցուցանի յերկրի։ 10 Եւ յորժամ սննդեամբ մարմինն աճէ ի կատարեալ հասակ պատրաստութեամբ արուեստիւք ոմամբք, եւ ոգիքն բանաւորք եւ մտաւորք ըստ մարմնոյ աճմանն զգիտութիւն եւ զիմաստութիւն ընդ նմին բացայայտեն ի ձեռն ուսուցչացն խրատուց որ եւ պետութեանց եւ իշխանութեանց հանդիպին յերկրի։

11 Եւ նախ քան զամենայն ճանաչելն զԱստուած, եւ արարածովքս իմացեալ զարարիչն երկնի եւ երկրի որ ի նոսա արարածք իցեն. եւ լինել աշակերտ եւ արբանեակ նորա կամացն` նմանեալ նորա բարերարութեանն։ 12 Ատել զչարն եւ ընդրել զբարին. պատճառ լինել շահից եւ խլիչ վնասուց կորստեան. երախտաւոր լինել հեռաւորաց եւ մերձաւորաց առ դրացիս եւ ընտանիս. բարի կամաւք եւ բարի գնացիւք եւ բարի գործովք առ ամենեսեան լինել արժանաւոր իրաւամբք, եւ արդար եւ ուղիղ եւ սուրբ եւ ճշմարիտ վարս ստանալ։ 13 Եւ այնպէս երանելի երեւել յաշխարհի` ամենայն առաքինութեամբ զարդարել ըստ պատկերի Աստուծոյ, փոխի յանուշակն` կենդանի յանմահ փառսն ի յոյսն յարութեան, եւ ընդունի զերանութիւն սիրոյն։ 14 Զի խնամով սիրոյն լի են երկինք եւ երկիր եւ որ ի նոսա արարածք իցեն, եւ նորա նախախնամութեամբն վարին։

15 Եւ ոգիք կատարելոց սիրելեաց Աստուծոյ ուր եւ են, ի նորա սուրբ սիրոյն ի գիր կան, եւ ի նորա կենդանի խնամսն վայելեն։ 16 Նոյնպէս եւ մարմինք ի նորա գիրսն կեալ ի խնամոցն պահին, եթէ ի ցամաքի եւ եթէ ի ջուրս` ուր եւ իցեն։ 17 Զի Աստուած մեր յերկինս եւ յերկրի, ի ծովս եւ յամենայն խորս, ասէ մարգարէն։ 18 Եւ դարձեալ ասէ. Թէ ելանեմ յերկինս, դու անդ ես. եւ եթէ իջանեմ ի դժոխս, եւ անդր մաւտ ես. եթէ առից զթեւս իմ ընդ առաւաւտս եւ բնակեցայց յեզերս ծովու, սակայն եւ անդ ձեռն քո առաջնորդեսցէ ինձ եւ աջ քո ընկալցէ զիս սիրով ։ 19 Դժոխս ասէ զգերեզման ապականիչ` որ Աստուծոյ խնամովքն պահի ի յոյս յարութեանն. ուստի վերստին նորոգին ի կեանսն յաւիտենից` ընդունելով զհոգիս իւրեանց։ 20 Եւ որ սուրբք իցեն, ի Քրիստոս մերձ լինին. զի Ուր եսն եմ, անդ եւ պաշտաւնեայքն իմ եղիցին ։

21 Այլ եւ զմեղաւորացն զմարմինս եւ զհոգիս պահէ, ուր եւ իցեն, ի յանդիմանութիւն կշտամբանաց մեծի աւուրն դատաստանի եւ յարութեանն ի մեռելոց։ 22 Զի դիմադարձ եղեն աւրինացն արդարութեան, սիրեցին զչար եւ ատեցին զբարի, եւ զպատուիրանս նորա ոչ պահեցին։ 23 Իսկ որք ճշմարտեալ սիրով խնդրեցին զՆա, եղեւ նոցա պարգեւատու. զի արդար է Տէր եւ ուղիղ են դատաստանք նորա, թէպէտ եւ մեզ է այս անհասանելի։ 24 Որ ծագէ զարեգակն ի վերայ չարաց եւ բարեաց, եւ որ այլ եւս են խնամք հասարակաց ի Տեառնէ։ 25 Բայց որ առնէ զկամս նորա, մնայ յաւիտեան. զի Եղերուք սուրբք եւ արդարք, զի եւ ես սուրբ եմ եւ արդար, ասէ Տէր ։ 26 Իսկ որ զայս աւետիս ունին յանձինս, սրբեն զինքեանս յամենայն ցանկութեանց, եւ լինին արբանեակք ճշմարիտ եւ սուրբ վարուց, եւ այնպէս լինին ընդունարան աստուածային շնորհացն եւ աւթեւանք Աստուծոյ։ 27 Արդ, որ այսպիսիք են ի խնամս սիրոյն հաստատեալ կան։ 28 Որպէս եւ ասաց` եթէ Բնակեցայց ի նոսա եւ գնացից ի նոսա եւ եղէց նոցա յԱստուած, եւ նոքա եղիցին ինձ ժողովուրդս . եւ դարձեալ. Ես եղէց նոցա ի Հայր, եւ նոքա եղիցին ինձ յուստերս եւ ի դստերս, ասէ Տէր ամենակալ ։

29 Արդ, ամենայն արարածք ի ներքոյ զաւրութեան նորա կախեալ կան. բայց զսիրելիս իւր եւ զկամարարս ի ներքոյ վարագուրի խնամոց սիրոյն պահէ յամենայն վտանգից։ 30 Եւ այլ կայեանք են, որ արհամարհեցին զաւրէնս նորա, եւ ծառայեցին դժնդակ ցանկութեանց անխտիր պէսպէս չարեաց, որք ժառանգեն զարտաքին խաւարն։ 31 Խաւար է աստ արտաքին չար, որոց խաւարեալ են միտք եւ զգայութիւնք, եւ աւտարացեալ են ի կենաց անտի, որպէս ասէ առաքեալ։ 32 Իսկ անդ ո՞ւր. ի հուր գեհենին, ուր լալ աչաց է եւ ոչ զոք տեսանէ, եւ որ ի նոյն են տանջանք, որ պատրաստեալ է դիւաց եւ պղծոց։

33 Զի իբրեւ երկրաւոր կեանքս ի ձեռն մահուան ի գլուխ ելանեն, հոգիքն յուղարկին առ Աստուած` որ ետ զնա, եւ մարմինն դառնայ ի հող` յորմէ ստեղծաւ յԱրարչէն։ 34 Եւ սուրբ եւ արդար հոգեացն ընդ առաջ գան հրեշտակք եւ սրբոցն հոգիքն, եւ տանին առաջի Աստուծոյ սաղմոսիւք եւ աւրհնութեամբ եւ երգաւք հոգեւորաւք, գովելով զամենազաւր փառս տէրութեանն Ամենասուրբ Երրորդութեանն. եւ գոհանան զերախտաւոր բարերարութենէն, որ փոխէ յերկրաւորացս յերկնաւորն, յանարգութենէ ի պատիւ զհրաւիրեալսն եւ զկոչեցեալսն յիւր արքայութիւնն եւ ի փառսն. որ նա միայն է փառաց եւ պատուոյ եւ աւրհնութեանց արժանի։ 35 Քաղցր խոնարհութեամբ, հնազանդութեամբ աւրինացն, ընծայիւք պատարագաց ի նուէրս լրութեան գործոց բարեաց, զՔրիստոս պատարագեալ զսարսափելի խոնարհութիւնն վասն նորա փրկութեան եւ յուսոյն քահանայական խորհրդածութեամբ։ 36 Զկապեալս արձակել, զպարտս թողուլ, զկարաւտեալս լցուցանել, եւ որ այլ եւս են բարեգործութիւնք բազմաձեռնութեամբ աղաւթիւք եւ խնդրուածովք, ջերմեռանդ արտասուաւք վասն հանդերձելոցն փրկանաց։ 37 Այսոքիւք յուղարկել զհրաժարեալսն ի յոյս կենացն յաւիտենից ի Քրիստոս, որ այսոքիւք հաշտեսցի Հայրն գթած եւ Որդին բարերար եւ Հոգին Սուրբ բարեխնամող. եւ ուրախութիւն լինի ի վերայ այսոցիկ վերին զաւրացն, որպէս ի վերայ մեղաւորաց որ դառնան ստուգապէս խոստովանութեամբ յապաշխարութիւն. եւ ընդունին զհոգիսն յաւթեւանս ըստ իւրաքանչիւր արժանաւորութեանն, բաժանել զհանգիստ եւ զտեղի ըստ տեսչութեանն Աստուծոյ։

38 Ի վերայ այսոցիկ հաւատացելոց եւ արժանաւորաց յուսոյ, որ անյուսութեամբն լան եւ կոծին եւ ցտին զհրաժարեալսն յերկրէս որպէս զհեթանոսս` որ ոչ գոյ յոյս, բարկացուցանեն զԱստուած։ 39 Եւ ի գործոց երախտեաց բարեացն որ ընձայեցաւն Աստուծոյ վասն հրաժարելոյն, զրկեն այնուիկ զնա ի հանգստենէն, եւ տրտմեցուցանեն զզաւրս երկնաւորս եւ զհոգիս արդարոց, եւ զնոցին զհոգիսն իսկ` վասն որոյ զսուգն յերկարեն։ 40 Եւ ինքեանք անկանին ի պատիժս վասն անյուսութեանն, եւ առնուն զվճիռս պատուհասիցն։ 41 Զի որ խռովեցուցանէ զԱստուած եւ տրտմեցուցանէ զերկնային զաւրսն եւ զարդարոցն հոգիս եւ զրկէ զհոգի հանգուցելոյն ի հանգստենէն, կրեսցէ դատաստան ո ոք եւ իցէ ` ըստ առաքելոյ բանին։ 42 Արդ, որ զմարդիկ խռովեցուցանեն` պատուհաս կրեսցեն, որքան որ զԱստուած եւ զընտանիսն նորա զհրեշտակս եւ զսուրբս։ 43 Զի Աստուծոյ դատաստանքն ճշմարտութեամբ են, ասէ, ի վերայ այնոցիկ` որ զայնպիսիսն գործեն ։

44 Եւ զի երրորդ մարդկային կեանք բացայայտին, առաջին է յորովայնի մաւրն սաղմն առեալ եւ աճեալ, ի մթին եւ յաղջամղջին արգանդին զկեանս տնաւրինեալ մինչեւ ի ժամանակս ծննդեանն։ 45 Եւ երկրորդ` կեանք երկրագործ. որ յաշխարհիս քաղաքավարի ըստ աշխարհիս բերմանց, նախախնամութեամբ Արարչին դարմանեալ յերկրէ եւ ի ծովէ։ 46 Իսկ երրորդ` կենդանեաց աշխարհն. ուր ոչ լսի համբաւ մահու. որ ոչ փոփոխի կենդանի երանութիւնքն, անհրաժեշտ պայծառութիւնն, անմոռաց ուրախութիւնն։ 47 Զոր ոչ կարէ ասել բան, զի անճառելիք են. եւ ոչ ունկն կարէ լսել, զի անհամեմատ է ի լսել. եւ ոչ միտք բովանդակեն, զի անիմանալի է քննողաց։ 48 Զի եւ ոչ զյորովայնի զկեանսն կարէ ոք ասել զյաւրինուածսն. այլ եւ ոչ զերեւելիսս ոք բովանդակի ասել, որ ի յերկնէ եւ ի յերկրէ եւ ի ծովէ կեանք մարդկան ի խնամոց Աստուծոյ մատակարարին, թող թէ զառհաւատչեայ յուսոյն զանանց կեանսն։ 49 Բայց հրաւիրեն գիրք միայն խոստմամբք զարքայութիւնն հաւատացելոց, եւ յորդորեն յուսով զողջախոհսն` թէ որ զերկինս եւ զերկիր ետ լրիւ իւրով ի սնունդ ամենայն բարեաւք վասն ոչ մի իրիք լաւութեան, ապա ի սոցանէ յայտ է անսուտ խոստմունքն ի բարերար Տեառնէն սիրողաց իւրոց։

50 Եւ զի ոչ կարեն ճառել սիրողք Աստուծոյ զհանդերձեալսն, այլ ի բանէն Տեառն. Ծագեսցեն, ասէ, արդարքն որպէս զարեգակն յարքայութեանն Աստուծոյ ։ 51 Եւ որպէս ոչ է նման խաւար արեգական լուսոյ, սոյնպէս եւ ոչ արեգական լոյս կենդանի լուսոյ փառացն համեմատ է, զոր զգենլոց են սուրբքն զանստուեր լոյսն զմշտնջենաւորն զանփոփոխն` որ լին է կենդանարար բարութեամբք։ 52 Զի որպէս ի զգալիսս արեգակս, յիմանալիսն Աստուած է, որ լուսաւորէ զամենայն։

53 Զի որք աստ ըստ խրատու պատուիրանաց Տեառն հրահանգեն զինքեանս ի վարս առաքինութեան, առհաւատչեայ յուսովն իբրեւ ի տուընջեան բարեձեւ կարգաւք վարեն զաշխարհ, եւ ոչ մեկնին ի նորա կամացն, ոչ ի տխրականաց եւ ոչ ի հրեշտականաց, եւ ոչ խռովեցուցանէ զԱստուած եւ զզաւրս անմարմնոցն տրտմեցուցանէ եւ զհոգիս արդարոցն ի զգայութենէ շնորհացն, որ յամենայն դժնդակաց շարժմունս, որ ի սուգ եւ ի վիշտս` ի նեղութեան եւ յանդորրու` արտաքոյ կամացն Աստուծոյ գործէ։ 54 Իսկ որ առաքինաբար անցանեն ընդ վիշտս եւ ընդ նեղութիւնս` ոչ ինչ վնասեալ ի պատահեալսն, ուրախ առնեն զԱստուած, եւ ի հրճուանս զզաւրս հրեշտակաց եւ զոգիս արդարոց, ըստ այնմ աւրինակի զոր վերագոյնն ասացաք։ 55 Եւ լուսաւորեալք լուսով աւետեացն` փոխին յանմահութեան կեանսն։

56 Իսկ որք մեղաւորքն են վախճանեալ ամբարշտութեամբ եւ անիրաւութեամբ եւ յուսահատութեամբ, նոքա են ողբոց արժանի եւ արտասուաց։ 57 Որք վրիպեցան ի խոստացեալ բարեացն եւ յանսպառ ուրախութեանցն, եւ հրաւիրեցան յանշէջ հուր գեհենին եւ յանմահ սատակումն, ուր լալ աչաց եւ կրճել ատամանց է միշտ։

58 Զի որ զճշմարտեալսն հաւատով եւ զբարեգործսն վարուք սգան անյոյս, նոքա ընդունին զպատուհասս փոխանակ անյուսութեանն ի Տեառնէ, եւ զհրաժարելոցն հոգիսն վնասեն։ 59 Արտասուք աւգտակար այս են ի Տէր, որ զմեռելոցն զյիշատակս մեղացն եւ զանձանց առաջի Աստուծոյ ընծայել եւ ոչ առաջի հրապարակաց. որ լինի սրբարան մեղաց եւ ոչ ի պատիժս։ 60 Եւ ջերմեռանդ արտասուաւք միշտ յաղաւթսն կանխել ի տուէ եւ ի գիշերի հսկել։ 61 Եւ ցաւագին հեծութեամբ եւ պահաւք պնդութեամբ, բազում զղջմամբ եւ ապաշաւանաւք զսխալանսն սգալ հանապազ, որ վրիպեցան յերկնային լուսոյն եւ ի յայտնութեան փառաց մեծին Աստուծոյ։ 62 Զի որ իւր մեղաւքն ի խոստացեալ Աստուծոյ բարեացն զրկեցաւ, զնա սգասցուք այնպիսի ապաշաւանաւք, եւ եղուկ վարկանել զվրիպեալսն յանանց բարեացն։ 63 Եւ արտասուալից աղաւթիւք եւ առատատուր ողորմութեամբ եւ ամենայն բարեգործութեամբք հանդերձ Քրիստոսի պատարագաւն զԱստուած ի հաշտութիւն ածել, եւ ի հրաժարելոյն մխիթար լինել ի հանդերձեալսն։

64 Այսոքիկ են որ զանձն աւգտեցուցանեն, եւ զհրաժարեալսն` իւրեանց մերձաւորաւքն եւ զմտերիմ սէրն ցուցանեն վասն հրաժարելոյն յերկրէ։ 65 Վասն հաւատացելոցն յուսով զննջեցեալսն եւ առաքեալ մխիթարէ եւ ասէ. Մի տրտմիք որպէս եւ հեթանոսք, որոց ոչ գոյ յոյս. զի որպէս յարեաւ Քրիստոս ի մեռելոց, նոյնպէս եւ զվախճանեալսն մեր եւ զմեզ յարուցանէ եւ յանդիման կացուցանէ իւր հանդերձ ամենայն սրբովք ի գալստեանն իւրում Քրիստոս ։ 66 Ի զաւրս մակաբայեցւոց երեւի յոյս. որ զնիշ հեթանոսաց յանձին ունելով անկան ի պատերազմի, եւ զնոցա աւարն ետուն ցքահանայսն, զի աղքատաց բաշխեսցեն ի քաւութիւն նոցա մեղացն` որ վրիպեցան ի ճշմարտիցն։ 67 Եւ զի գիրք են մեր վարդապետք, եւ ի ձեռն նոցա զյաւիտենից զյոյսն ընկալցուք, եւ նոքաւք վարեսցուք յաշխարհի. զի ճշմարտեալք սուրբ սիրով փոխեսցուք ի կենդանի յոյսն երանութեան` որ կայ եւ մնայ։

68 Պատուական` ասէ մարգարէն զմահ սրբոց առաջի Տեառն ամենակալի ։ 69 Եւ ի՞ւ է պատուական մահ սրբոց. որ ճշմարիտ որոշմամբ զլաւսն ի հանդէս առաքինութեանն ցուցեալ ի յոյս կենացն յաւիտենականաց։ 70 Ի՞ւ է պատուական մահ սրբոց Աստուծոյ. զի յանցաւոր կենացս յայսցանէ ի մշտնջենաւոր կեանսն փոխին։ 71 Ի՞ւ է պատուական մահ սրբոց Աստուծոյ. զի ի վշտագին նեղութեանցս այսոցիկ ի հանգիստ բարեացն փոխին։ 72 Ի՞ւ է պատուական մահ սրբոց Աստուծոյ. զի ի թշուառութենէ եւ յեղկելի կենացս յերանելի կեանսն փոխին։ 73 Ի՞ւ է պատուական մահ սրբոց Աստուծոյ. զի յակամայ փորձանաց հոգւոյ եւ մարմնոյ ազատի եւ յանդորր փոխի։ 74 Ի՞ւ է պատուական մահ սրբոց Աստուծոյ. զի զծերութիւն եւ զտկարութիւն թողուն, եւ ի նորոգութիւնս վերստին փոխին։ 75 Ի՞ւ է պատուական մահ սրբոց Աստուծոյ. զի սիրովն որով յաղթեցին ամենայն կարեաց մարմնոյն, ի նա փոխին։ 76 Ի՞ւ է պատուական մահ սրբոց Աստուծոյ. զի զմեղացն մահ մեռան յերկրի, եւ կենդանի յուսոյն փափաքեցին. զի յորժամ Քրիստոս յայտնեսցի կեանքն մեր, յայնժամ եւ սուրբք ընդ նմա փառաւորին։ 77 Զի սուրբք կենդանի երանութեամբք կացին յաշխարհի, եւ այժմ կենդանի են առ Աստուծոյ խնամսն։ 78 Զի հոգիք արդարոց ի ձեռին Աստուծոյ են ուրախարար յուսովն ըստ անսուտ խոստմանցն Աստուծոյ. զի ի յարութեանն ընդունելոց են զփառս յաղագս սրբութեան եւ արդարութեան եւ ճշմարտութեանն յարքայութեանն երկնից յԱմենասուրբ Երրորդութենէն։

79 Իսկ որ կենդանի մարմնով մեղացն յաշխարհի վարին զազիր ախտիւք եւ դժնդակ վարուք, կենդանի մեռեալս կոչեն աստուածային գիրք։ 80 Որպէս զայն որ ասաց Տէրն` մեռելոցն մեղաւք թաղել զհայրն մեռեալ, եւ նմա քարոզել զարքայութիւնն Աստուծոյ ։ 81 Զի որ յուսահատ են ի կենաց անտի եւ աւտարացեալք յԱստուծոյ եւ յուղիղ վարուց, նոքա են ստուգապէս մեռեալ։ 82 Եւ որք արարին զկամս մարմնոյ եւ զմտաց, որպէս ի գերեզմանի թաղեալ կան նեխեալ մեղաւք ի մարմինս անսրբոց եւ պղծոց եւ անխտիր յամենայն յանցանս. որք եւ ժահահոտութիւնս բուրեն զանաւրէնութեանցն։ 83 Որպէս Տէրն ցուցանէ զփարիսեցւոցն ժողովսն. որ ի վեր երեւին ինչ, եւ ի ներքոյ լի են ամբարշտութեամբ չարեաւք եւ հայհոյութեամբ ։ 84 Զի որպէս գերեզմանք բաց են կոկորդք նոցա, ասէ մարգարէն. դատեա զնոսա, Տէր Աստուած, զի անկցին ի խորհրդոց իւրեանց չարաց։ 85 Զայնպիսիսն ողբասցուք, որ կենդանի մեռեալք էին եւ մեռան զհասարակացն մահ անմխիթար։

86 Զմահ մեղաւորաց չար ասէ մարգարէն յաղագս դժնդակ անսուրբ վարուց. բայց որ ատէին զարդարս յաղագս ողջախոհ խրատուց` զղջասցին, զի հրաւիրեցան յանշէջ հուր գեհենին։ 87 Ի՞ւ է չար մահ մեղաւորին. զի յուսահատութեամբ է վախճան նոցա. զի մեղան եւ ոչ զղջացան եւ ոչ ապաշխարեցին եւ հաշտեցուցին զԱստուած։ 88 Ի՞ւ է չար մահ մեղաւորին. զի ելին ի ժառանգութենէ հրեշտակաց, եւ եղեն ժառանգորդք դիւաց եւ յաւիտենից տանջանացն` որ նոցա էր պատրաստեալ յամենեցունց Տեառնէն։ 89 Ի՞ւ է չար մահ մեղաւորին. զի ել յայս աշխարհէս որ անզգայաբար կեայր եւ ոչ առնոյր ի միտ զաւր ելիցն. զոր ոչ կարէ գործել զկնի աստի վճարելոյն զբարի եւ մտանել առ Աստուած։ 90 Ի՞ւ է չար մահ մեղաւորին. զի լսեն յամենեցուն Տեառնէն` երթայք յինէն անիծեալք ի հուրն յաւիտենից. որ սատանայի կամարարք եղեն եւ ոչ Աստուծոյ` որ արար զամենայն ի բարի կամս։ 91 Ի՞ւ է չար մահ մեղաւորաց. զի դրունք կենաց ապաշխարութեանն փակեցան, եւ ոչ եւս է լսել ի Տեառնէ` դարձարուք առիս, եւ ես դառնամ առ ձեզ . այլ թէ` հանէք ի խաւարն արտաքին, զի ոչ լուան ինձ։ 92 Ի՞ւ է չար մահ մեղաւորաց. զի բանան դրունք մահաբեր դժոխոցն յաղագս զանազան դժնդակ չարեացն զոր գործեցին, եւ ոչ յիշեցին զտանջանսն յաւիտենից մեղաւորաց։

93 Զի անդ զղջումն անաւգուտ է. զի արգելեալ է գութ մարդասիրութեանն, որք յառագաստէն արտաքս անկան։ 94 Եւ կամ կաթի ջրոյն կարաւտին Ղազարու, եւ կամ շիջեալ ջահիցն իւղ, եւ որ այլ եւս են անշրջելիք. եւ ոչ ուստեք գտանել այցելութիւն։ 95 Այլ երթիցեն մեղաւորքն ի տանջանսն յաւիտենից, ասաց բանն Աստուծոյ մեզ. իսկ արդարքն ի կեանսն յաւիտենից։ 96 Որոց պատուական ցուցան մահ սրբոցն առաջի Տեառն յաղագս սուրբ եւ ուղիղ վարուց ճշմարիտ հաւատով, լուսաւորեալք ի լոյս կենացն յաւիտենից։ 97 Զի ի վերայ արդարոց եւ մեղաւորաց յանսուտ բանէն յաւիտենիցն է հաստատեալ, եւ ոչ ունի փոփոխումն. Երթիցեն մեղաւորքն յաւիտենից տանջանսն, եւ արդարքն յաւիտենից կեանսն ։ 98 Եւ գովիչք եւ փառաւորիչք լինին միոյ Աստուածութեանն, եւ փառաւք եւ պատուով եւ պարծանաւք երանին եւ պսակին, եւ մտանեն ի ժառանգութիւն որդէգրութեանն, եւ վայելեն յանսպառ բարիսն ի փառս Ամենասուրբ Երրորդութեանն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

ԺԳ. Հանդէս վասն լաւութեան յիշատակաց ի պէտս աւգտից զաներեւոյթսն յերեւելիս ցուցանելով ի գործ առաքինութեան փոխիլ ի յոյսնկենդանի ի բանակս զուարթնոցն որ աստ կատարեցին զհաճոյսն Աստուծոյ երանելոյն Սրբոյն Գրիգորի

ԺԳ

ՀԱՆԴԷՍ ՎԱՍՆ ԼԱՒՈՒԹԵԱՆ ՅԻՇԱՏԱԿԱՑ Ի ՊԷՏՍ ԱՒԳՏԻՑ ԶԱՆԵՐԵՒՈՅԹՍՆ ՅԵՐԵՒԵԼԻՍ ՑՈՒՑԱՆԵԼՈՎ Ի ԳՈՐԾ ԱՌԱՔԻՆՈՒԹԵԱՆ ՓՈԽԻԼ Ի ՅՈՅՍՆ ԿԵՆԴԱՆԻ Ի ԲԱՆԱԿՍ ԶՈՒԱՐԹՆՈՑՆ ՈՐ ԱՍՏ ԿԱՏԱՐԵՑԻՆ ԶՀԱՃՈՅՍՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ

1 Ով խորք մեծութեան եւ գիտութեան եւ իմաստութեանն Աստուծոյ. որ բազում հնարիւք ունկնդրաց եւ հնազանդելոց առաջնորդէ ի հաճոյս տէրութեանն իւրոյ, եւ զգուշութեամբ եւ զգաստութեամբ սուրբ սիրովն յորդորէ ի պահպանութիւն պատուիրանին. զի հասցուք ի դուռն փրկութեան կենաց ի հանգիստ նախախնամական սիրովն, եւ իրաւամբք արդարութեանն ժառանգեսցուք զպատիւ փառացն, եւ հաւատովք հասանել ի յոյսն ճշմարիտ։ 2 Զարթնուլ ի կոչումն բանին կենաց ըստ պէսպէս շնորհացն. լնուլ զարժանն եւ զիրաւն. առնուլ յուսով զառհաւատչեայ աւետիսն, եւ թռչել թեւաւք հոգւոյն յերկնից արքայութիւնն, եւ գեղեցիկ վարուք լինել ճանապարհ բազմաց ի կեանսն։ 3 Եւ յիշատակաւք յուսոյն յառաջիկայսն ընթանալ, եւ զկնի ծաւալել ճշմարիտ հաւատով զստուգութեան վարսն ի նախանձ բազմաց։ 4 Զի առաջինքն աւրինակ են վերջնոցս ի բարի յորդորումն, եւ վերջինքս հանապազ նորոգին յիշատակաւք առաջնոցն առաքինութեամբք։ 5 Գովելով զնոսա եւ գոհանալով փառաւորեն զԱստուած զտուիչն այնպիսի շնորհաց մարդկան։ 6 Եւ այնպէս յորդորիլ ի սէրն Աստուծոյ, եւ բերանով խոստովանիլ զճշմարտութիւն ամենակալ զաւրութեանն Աստուծոյ, եւ ընծայաբեր լինել բարի պարգեւաւք արդարութեան ամենեցունց Տեառնն` առաջնոցն գործակցութեամբ ճշմարիտ նոցա հանդիսիւքն։ 7 Անքակ համարել զանձինս ի նոցա անտի յուսոյն եւ ի մտերիմ սիրոյն եւ առհաւատչեայ միշտ բարեխաւս առ Տէր. որպէս զի ճշմարտեալ հետեւող լիցին ի կատարումն լրման առաջնոցն` որ յուսովն իւրեանց կենդանի են Աստուծոյ։

8 Եւ հասարակաց յուսոյն մի շահ է. զի առաջինքն ուրախ լինին ի վերջնոցն բարեգործութիւնս, եւ վերջինքս հաստատին յառաջնոցն կատարելութիւն յուսոյն։ 9 Եւ առաքինութիւնք առաջնոցն ժառանգութիւն առնի վերջնոցս. զի մնացուածք բարի գործոց առաջնոցն առնու լրումն ի վերջնոցս աստի։ 10 Եւ եթէ յանցաւոր եւս իցէ լիեալ եւ ստոյգ խոստովանեալ եւ ապաշխարեալ ջերմեռանդ արտասուաւք եւ գթով տնանկաց եւ ամենայն լաւութեան հանդիսիւք որ ընդդէմ մեղացն, եթող զկարգ բարի վերջնոցս իբրեւ ժառանգութիւն խոստովանողաց եւ ապաշխարողաց եւ ջատագով մեղուցելոց։ 11 Զի գթութիւն Աստուծոյ կոչէ զվերջինքս ըստ առաջնոցն կարգաց, զի բարձցի ի միջոյ պարտիքն վնասուց, եւ ազատեալ ի մեղաց ստոյգ ապաշխարութեամբ մտցեն ի ժառանգութիւն հեռացեալքն յամենայն վնասակարաց, որ անհաւատութեամբ եւ անսուրբ վարուք ապականեալ էր ի հոսանս չարեացն, եւ բժշկեալ լինէին ի սրբութիւն եւ յառողջութիւն ամենայն անդամովքն։

12 Եւ սովորութիւն իսկ է գրոց` զառաջնոց լաւացն զբարի յիշատակս` որպէս եւ նուէրս պատարագաց վասն հասարակաց յուսոյն կատարել վերջնոցս, եւ հաւատով եւ ուղիղ վարուք կալ ի մշակութեան հաճոյիցն Աստուծոյ` որ յոյսն է կենդանեաց եւ մեռելոց։ 13 Եւ բազումք են վերջինք` որ վասն առաջնոցն աղաւթս եւ պաղատանս եւ նուէրս մատուցին Աստուծոյ եւ եղեւ ընդունելի. որ ուղիղ խոստովանութեամբ դարձան առ Աստուած յապաշխարութիւն։ 14 Որպէս առաքեալ ցուցանէ զընդրութիւն հաւատոց եւ զարդար վաստակոց. եւ նոցա յիշատակաւք բարեխաւսութեամբ զհաշտութեան պատարագս մատուցանել վասն նոցա եւ մեր Աստուծոյ։ 15 Որպէս եւ զԱբէլին զարդար եւ զուղեղ պատարագն յիշէ. որ ամենայն պատարագաց է գլուխ, միջնորդ եւ բարեխաւս վերջնոցս իւր մտերիմ եւ սուրբ հաճոյակատար կամաւք։ 16 Եւ որ զկնի նորա առաքինեցան անարատ մտաւք, որպէս Ենովս եւ Ենովք եւ Նոյ հաճոյ եղեն Աստուծոյ, եւ հաշտարարք կան առաջի տէրութեան նորա վասն հաւատացելոց ի Տէր Աստուած։ 17 Որպէս Աբրահամ եւ Իսահակ եւ Իսրայէլ` որ հանդիսիւք լաւութեան առին զընտրութիւն։ 18 Վասն որոյ ոչ ամաւթ համարի Աստուած առնել զնոսա խորհրդակիցս, եւ յայտնել զծածկեալս որպէս մտերիմ սիրելեաց։

19 Եւ ի նոցա ծննդոց զաւրէնսդիրն եւ զմարգարէս եւ զքահանայս եւ զթագաւորս յարոյց եւ զայլս բազումս։ 20 Զի եւ Մովսէս լաւ համարեցաւ չարչարել ընդ ժողովրդեանն Աստուծոյ, քան առ ժամանակ մի վայելել ի հեշտութիւն։ 21 Որոյ ելեալ ի խաւարային վարուց եգիպտացւոց յանապատ պանդխտանայր. եւ անդ առնոյր հրաման յԱստուծոյ դառնալ անդրէն եւ հանել զժողովուրդն յերկիրն աւետեաց նշանաւք եւ արուեստիւք, եւ նովաւ կատարել զուխտն որ առ հարսն էր յուսացելոց։ 22 Զի Ես եմ, ասէ, Աստուած Աբրահամու եւ Աստուած Սահակայ եւ Աստուած Յակովբայ ։ 23 Եւ չասի Աստուած մեռելոց մեղաւորաց, այլ կենդանեաց արդարոց . զի արդարք` Աստուծոյ կենդանի են, զի սիրովն Աստուծոյ եւ յուսովն միշտ առաջի Աստուծոյ են։ 24 Եւ մեք հաստատեալ ի հաւատս եւ ի սուրբ սէրն Աստուծոյ, որպէս զի ճշմարտեալ սիրովն առցուք զյոյսն` որ առ ամենազաւր տէրութիւնն. եւ ամենայն արդարոց յիշատակաւք միշտ նորոգել ի մեզ Աստուծոյ սիրոյն` որ ի նոսա մատակարարէր։ 25 Եւ ըստ այսմ աւրինակի ամենայն յոյս սրբոցն կենդանի է առաջի Աստուծոյ եւ անշէջ. եւ առանց մոռանալոյ է յիշատակ սուրբ սիրոյն յուսացելոց ի Տէր։ 26 Որպէս յանցանքն Ռուբենի առ հայրն հանին զնա յաւրհնութենէ հաւրն , եւ անարատ սրբութիւնն ի մէջ ածէ զՅովսէփ յաւրհնութիւն հաւրն, եւ ի ժառանգութիւն եղբարց իւրոց ի յելս զԵփրեմ եւ զՄանասէ. եւ եղեւ պատճառք կենաց ամենայն ազգին սուրբն եւ անարատն ։

* ։ 28 Այլ աղաւթք թագաւորին եւ Եսայեայ դարձոյց զբարկութիւնն ի թշնամիսն Աստուծոյ. եւ սատակեցան այնքան բիւրք, եւ կորեաւ յիշատակ նոցա ի միջոյ։ 29 Յայնոսիկ եւ զԴաւիթ յիշէ` թէ վասն նորա։ 30 Զի ամենայն արդարք յիշին առ այցելութիւն աշխարհի ի Սուրբ Գիրս յիսկզբանց անտի մինչեւ ցգալուստն Քրիստոսի, որ զառաքինութիւն երկաքանչիւրոցն բացայայտէ. զի ըստ հաւատոց մեռան ամենայն սուրբք։

31 Իսկ յորժամ ծագեաց Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս արեգակն արդարութեան եւ փրկիչ աշխարհի, կատարեաց եւ ելից զառաջին աւրինակն պակասութեան. զի եբաց զնոր շնորհաց զկենացն զդրունս ի ձեռն աւազանին լուսաւորութեան ուղիղ հաւատով յԱմենասուրբ Երրորդութիւնն. եւ մեռանել զմեղացն մահ ի ջուրսն սրբութեան, եւ ընդ Քրիստոսի յարուցեալ` ի նորոգումն կենաց կայ եւ մնայ ։ 32 Եւ թէպէտ մեռանին, կենդանի են հոգւով ի յոյս կենացն յաւիտենից։ 33 Եւ մերկացեալ են զհին մարդն, որ վրէժխնդրութեան աւրինացն պարտական էր. զի զՔրիստոս զգեցան եւ զկերպարանս որդէգրութեան առին եւ ժառանգաւորք եղեն Քրիստոսի։ 34 Մանաւանդ որ զճշմարիտ հաւատս եւ զուղիղ վարս մինչեւ ցվախճանն պինդ ունիցին յուսովն Քրիստոսի. զի յոյս նոցա ընդ Քրիստոսի է յարուցեալ, եւ ընդ Քրիստոսի նստի ընդ աջմէ մեծութեան ի բարձունս եւ բարեխաւսեն Քրիստոսիւ առ Հայր վասն սրբոց։ 35 Որք ի Քրիստոս մկրտեցան ճշմարիտ հաւատով եւ սուրբ սիրով հաղորդութեամբ մարմնոյ եւ արեան Փրկչին. որ գրաւական է յուսոյ փառաց յարութեան ըստ բանի Տեառն. Քանիցս անգամ ուտիցէք ի մարմնոյ իմմէ եւ ըմպիցէք յարենէ իմմէ, զյիշատակ մահուան իմոյ պատմեսջիք մինչեւ ի դարձ գալստեան իմոյ յերկիր ։

36 Զի նա է ազատիչ եւ արդարացուցիչ, որով լուծանին մեղք հին մարդոյն եւ սկիզբն առնուն նորքս, որ ըստ Աստուծոյ հաւատով սուրբ եւ ճշմարիտ ի Քրիստոս Յիսուս. մեկնեալ յամենայն չարեաց, եւ յարդարեալ ամենայն բարի գործովք աւետեաց յուսոյն կենաց։ 37 Զի մահուամբն իւրով ելոյծ Քրիստոս զզաւրութիւն սատանայի, որ զիշխանութիւն մահու ի ձեռն մեղաց ունէր. եւ կեանք թագաւորեցին արդարութեամբ. եւ յոյս յարութեանն հաստատեալ կայ ի Քրիստոս։ 38 Զի յարոյց զմեզ, ասէ, ընդ իւր, եւ նստոյց յերկնաւորսն ի Քրիստոս Յիսուս յոյս հաւատացելոց եւ սրբոց։ 39 Զի զմարմինս իւրեանց ի խաչ հանին, ասէ, ընդ Քրիստոսի կարեաւք եւ ցանկութեամբքն հանդերձ . որ եւ ընդ Նմին փառաւորին եւ յուսովն զուարճանան։

40 Զի Քրիստոսի սուրբ սիրովն խրախուսեալք սրբոցն յուսով ի ձեռն հաշտարար պատարագին` որով փրկեցան արարածք։ 41 Որ զաներեւոյթսն երեւելեաւքս եցոյց կամաւոր խաչելութեամբն ի հաշտեցուցանել զԱրարիչն ընդ արարածս։ 42 Եւ լուսաւոր վարդապետութեամբն ստուգեաց զճշմարիտ հաւատս յԱմենասուրբ Երրորդութիւնն։ 43 Եւ բառնայ զվիշտս վտանգից ի մարդկանէ ի պէսպէս ցաւս եւ ի տանջանս ըմբռնեալս. զքաղցեալս կերակրելով զբազումս յանապատի, զմեռեալս յարուցանելով, զդեւս հալածելով։ 44 Եւ ազատեալ զմարդիկ ի կշտամբանաց նոցա` բառնայ իւրով չարչարանաւքն զամենայն վիշտս ի մարդկանէ, եւ պէսպէս երախտեաւք արժանի առնէ հայրական խնամոց եւ շնորհաց Հոգւոյն Սրբոյ եւ խոստմամբ բարեաց Աստուծոյ։

45 Եւ ի մատուցանել զահաւոր եւ զսարսափելի զփրկական զխորհուրդն, եւ անդ յիշէ զմարդասիրութեանն երախտիս. եւ խնդրէ ջերմեռանդ արտասուաւք զքաւութիւն մեռելոց եւ կենդանեաց, առցէ զխնդրելին։ 46 Մանաւանդ եթէ սուրբ իցէ եւ անարատ եւ ազատ ի մեղաց մատուցող պատարագին, եւ ճշմարտեալ հաւատով ստանայ անձին զփառացն պսակս։ 47 Եւ վասն որոց պատարագն է, քաւութիւն յուսով շնորհի ի բարերար Տեառնէն։ 48 Զի եթէ որ ունի խէթ ինչ զընկերէն` թողուլ տայ զպատարագն մինչեւ հաշտեսցի, ապա վասն այլ չարեաց եւ դժնդակ վարուց զի՞նչ պարտ է ասել զարհաւիրս սպառնալեաց պատուհասից, որք ոչ սրբութեամբ զպատարագն ընծայեն Աստուծոյ, եւ որք անարժանութեամբ հաղորդին։ 49 Այլ որում շատն տուաւ շնորհ, շատ խնդրի. եւ որում սակաւն` սակաւ, ասէ Տէրն յԱւետարանսն մեզ։ 50 Զի կատարեալ առաքինութիւն խնդրէ ճշմարտութիւնն ի սպասաւորաց խորհրդոյն. զի կեանք է փրկութեան մերոյ, եւ մի՛ լիցի կամակար մտաւք ի դատապարտութիւն ի Տեառնէ . զի ամենայն ինչ նովաւ է եւ ի նա կատարի` կենդանեաց եւ մեռելոց։

51 Այլ եւ սրբոց առաքելոց եւ մարգարէից եւ մարտիրոսաց յիշատակք` Քրիստոսի պատարագաւն կատարի, խորհրդածեալ փառաբանութեամբ զսրբոցն նահատակութիւնս վերաձայնելով յորդորումն աստուածասիրաց եւ ի գովեստ Ամենասուրբ Երրորդութեանն` որ ետ զյաղթութեան շնորհս ամենայն սրբոց իւրոց։ 52 Զի ուրախութիւն է զաւրաց երկնաւորաց յիշատակք սրբոց, որք յաղթեցին բռնաւորաց եւ հրեշտակացան։

53 Արդ, հոգիք արդարոց ի ձեռին Աստուծոյ են ընդ անմարմնոցն դասուց, սքանչելի իմն ի փառս Աստուծոյ ուրախարար յուսովն։ 54 Եւ ի հասարակաց յարութեանն զկենակից մարմինն առնու յերկրէ, որով հաճոյացաւն Աստուծոյ. եւ լինին որպէս հրեշտակս յերկինս ըստ բանին Տեառն. ասէ. Ի յարութեան ոչ կանայս առնեն եւ ոչ արանց լինին. այլ են որպէս հրեշտակս յերկինս, զի յարութեան որդիք են եւ ոչ ունին մեղանչել կամ մեռանել։ 55 Տեսե՞ր, զի յոյս կենդանեաց բնակութիւն է հրեշտակաց եւ արդարոց, եւ ի միասին ուրախ լինին։

56 Այլ եւ որք մեղանն եւ ստոյգ խոստովանեալ ապաշխարեցին ջերմեռանդ արտասուաւք եւ ամենայն բարի գործով, եւ նոքա ոչ զրկեսցին ի հանդերձեալ յուսոյն. ամենայն ճշմարտեալք ի հաւատս Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, լուսաւորեալ մկրտութեամբն եւ մարմնով եւ արեամբն Քրիստոսի, որդիք լուսոյ եւ ժառանգք արքայութեանն են, քաղաքակիցք սրբոց եւ ընտանիք Աստուծոյ։ 57 Զի մի է Աստուած եւ մի հաւատ եւ մի մկրտութիւն եւ յոյս կենարար։ 58 Եւ ուրախ լիցին յուսով` որք կատարեն զյիշատակս սրբոց հաւատովք. զի եւ նոքա զուարճանան նոցա սիրովն, որ յաղագս Աստուծոյ զայս յուսով կատարեն ամենայն բարեգործութեամբք ի Քրիստոս։ 59 Եւ մնացեալքն ի բարեացն առաջնոցն առնու զլրումն վերջնովքս. զի եւ զմնացուածս մարգարէիցն լցին առաքեալքն, եւ զնոցայն հաստատեցին վարդապետք զհաւատս եւ զվարս եւ զվարձս ըստ իւրաքանչիւր վաստակոց։

60 Տուեալ իսկ են յամենեցունց Տեառնէն եւ պսակքն. զի Այլ փառք արեգականն է, ասէ առաքեալ, եւ այլ փառք լուսնի, այլ փառք աստեղաց, եւ աստղ քան զաստղ առաւել է փառաւք. սոյնպէս եւ յարութիւն մեռելոց ։ 61 Զի իւրաքանչիւր զիւր փառս զգենու ի Տեառնէ ըստ արժանաւորութեանն ի միոյ Աստուածութենէն փառաց` Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ։ 62 Զի մի յոյս է վերին կոչմանն Աստուծոյ եւ մի բնութիւն Աստուածութեան, մի իսկութիւն, անփոփոխ մշտնջենաւորութիւն, մի ամենակալ զաւրութիւն, անվրէպ գիտութիւն, անզեղջ իմաստութիւն, անսկիզբն էութիւն. որ յիւր ի ճշմարիտ ի կենդանի փառսն եւ յանմատոյց լոյսն բնակեալ է։ 63 Եւ սուրբ սիրոյն իւրոյ խնամք առ արարածս լուցեալ բորբոքի անճառ եւ անպատում բարութիւնքն։ 64 Եւ զարարածս ամենայն զբանաւորս եւ զմտաւորս յանճառ երանութիւնսն հրաւիրէ, եւ կոչէ յիւր արքայութիւնն եւ ի փառս անճառս եւ յանվախճան երանութեանցն ուրախութիւնսն։

65 Այլ զյիշատակս առնել արդարոցն կատարելոց, նոցա նահատակութեանն եւ սիրոյն որ առ Աստուած վկայք, եւ բազում շահս անձանց ստանամք սրբոցն բարեխաւսութեամբ առ Տէր։ 66 Իսկ զհաւատացելոց մեղուցելոց եւ խոստովանողաց եւ ապաշխարողաց եւ հաղորդեալ փրկական խորհրդոյն, եւ հրաժարեալք յաշխարհէս, եւ նոցա կատարեսցին յիշատակք` Քրիստոսի պատարագաւն, եւ աղաւթիւք եւ գթով տնանկաց եւ այլ բարի գործովք. զի վերջնովքս բարեգործութեամբք հանգուցեալքն նորոգեսցին նորոգութեամբ կենացն անվախճանից։

67 Եւ եթէ ասիցէ ոք, եթէ զիա՛րդ մաւտ ի վախճանն զղջացեալ խոստովանի եւ ողբայ զգործեցեալ զյանցանսն, եւ խոստանայ ապաշխարել, եւ խնդրել զմարմին եւ զարիւն Քրիստոսի հաւատովք ի քաւութիւն, զի՞նչ առ յոյս փրկութեան իցէ։

68 ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ

Զի եթէ մաւտ ի վախճան իցեն, եւ ի հրապոյրս սատանայի ըմբռնեալ ի դժնդակ վարս, եւ աւտարացեալ ի նախախնամական սիրոյն յառաջագոյն, եւ դառնայ ի վախճանի ի զղջումն եւ ի խոստովանութիւն ջերմեռանդ արտասուաւք, եւ ի բոլոր սրտէ հաւատով հայցէ զփրկական խորհուրդն, յուսով ապաւինեալ ի մարդասիրութիւնն Քրիստոսի, մի՛ անյոյս լիցի ի վստահացեալ բարութիւնն, զղջմամբ եւ կենդանարար մարմնով եւ արեամբն Քրիստոսի փրկչին մերոյ, որ տայ զկենդանութիւն ստեղծուածոց իւրոց. զի ամենայն որ կարդասցէ զանուն Տեառն` կեցցէ ։

69 Այլ որ ոչ դարձան յառաջագոյն յապաշխարութիւն եւ ոչ ի վախճանի զղջացան, եւ յուսահատ եւ առանց խոստովանութեան եւ անմերձ ի փրկական խորհուրդն` զի՞նչ պարտ է ասել վասն նոցա յիշատակաց. որ բազում ողբոց եւ արտասուաց արժանի են, եւ ծանր վիշտս ունին ի Քրիստոսէ։ 70 Բայց յառաջագոյն մեղուցելոցն եւ ստոյգ խոստովանողացն եւ ապաշխարողաց միշտ կատարեսցին յիշատակք. եւ որ ի ժամ ելանելոյն զղջանան։ 71 Այլ եւ բազում բարիս ցուցանել մնացելոցն յաղագս հրաժարելոցն յաշխարհէ. զկապեալս արձակել, զպարտս թողուլ, զկարաւտեալս լցուցանել բարութեամբ։ 72 Զի է զոր ինքն արար բարի, եւ է որ պատուիրեցաւ առնել. եւ երթայ զհետ բարի գործոյն ի հաւատարիմ սիրելեաց հրաժարելոցն յերկրէ։

73 Զի որ մերձեցան ի սրբութիւնսն ստոյգ զղջացեալքն, իբրեւ հուր սրբիչ եւ ազատիչ եւ լուսաւորիչ է իւրով ընծայիւքն, մտերիմ հաւատով վկայութեամբ ահիւն Աստուծոյ. որ զգուշութեամբ եւ արդարութեամբ լի է։ 74 Որ սկիզբն է ամենայն շահաւոր աւգտից երկեղ Տեառն ըստ իմաստնոյն բանին. եւ ամենայն անհնարինք հնարաւորք են երկեղածաց Աստուծոյ։ 75 Եւ որ հեռի է յերկեղէ Տեառն, ի ծուլութիւն եւ յարհամարհութիւն Աստուծոյ պատուիրանին կրթի, եւ յամենայն բարեաց խորհրդոց եւ գործոց հեռանայ, եւ յանիրաւութիւն սովորի։

76 Այլ որ փոյթն է ի հնազանդութիւն հոգեւոր աւրինացն երկեղիւն Աստուծոյ, միշտ ընծայաբեր լինի Աստուծոյ ի ձեռն սուրբ հրեշտակաց ըստ բանին Տեառն որ ասէ. Զգոյշ լերուք, մի՛ արհամարհէք զմի ոք ի փոքրկանցս յայսցանէ. զի հրեշտակք նոցա հանապազ տեսանեն զերեսս Հաւր իմոյ որ յերկինս է ։ 77 Զի զհաւատսն գործովքն զաւրացուցանէ, եւ զաղաւթսն սիրով զղջմամբ եւ անձկալի եւ անմեղկելի խնդրուածովք. անշարժ ունել առ Տէր զկամսն ի նեղութեան եւ յանդորրու. եւ առնուլ զյաղթութեան շնորհս առ մարտս մտաց եւ անդամոց ի բարերար խնամոցն Աստուծոյ։ 78 Եւ սուրբ սրտիւ եւ անկեղծաւոր հաւատով առաքինանան եւ ուրախ առնեն զհրեշտակս կենդանի սիրով եւ զուարճանան միշտ ի նոցա բարի գործսն։ 79 Զոր ոչ է իմանալ կամ տեսանել որ յԱստուծոյ է նոքաւք մեզ զպահպանութիւն, որ պատրաստեցաւ յԱստուծոյ խնամոցն սիրողաց իւրոց։

80 Զի ամենայն խորհուրդք կամ գործք մտերմութեան երկնաւորաց եւ երկրաւորաց եւ սանդարամետականաց առաջի Աստուծոյ ամենակալ տէրութեանն հանապազաւր վերանայ ի կշիռս։ 81 Եւ ի կողմն ճշմարիտ հաւատացելոց եւ սիրողաց Աստուծոյ մահն Քրիստոսի յառաջանայ ամենաշահ չարչարանաւքն` վկայութեամբ սուրբ սիրոյն իւրոյ` սրբոց իւրոց։ 82 Եւ առ նա ժողովի ճշմարտութիւն արդարոց, քաջութիւնք նահատակաց եւ արդարութիւնք սրբոց, ժուժկալութիւնք կուսանաց, համբերութիւնք մարտիրոսաց։ 83 Այլ եւ ստոյգ խոստովանողաց վարք շարժեն զգութ եւ զողորմութիւն խնամոց սուրբ սիրոյն։ 84 Եւ գործք անաւրինաց եւ անհնազանդից ամբարշտաց եւ մեղաւորաց եւ ամենայն չար ցանկութեանց հանդերձ չար խորհրդակցաւքն դիւաւք կշտամբեալ յանդիմանին, եւ զարժան զհատուցումն պատուհասիցն ընդունին յարդար դատաւորէն եւ ի տեսողէն, որ գիտէ զվերինս եւ զներքինս։

85 Իսկ որ ի սուրբ սէրն Քրիստոսի հաստատեալ են, որ զանձն իւր ետ ի մահ վասն նոցա, զի ազատեսցին ի դառն վշտաց յերեւելեաց եւ յաներեւութից, ապրեալք լինին, գործակից եւ բարեխաւս ունելով զսուրբս եւ զամենայն արդարս։ 86 Եւ բացցին դրունք կենաց բարերարութեան շնորհաւք Հոգւոյն Սրբոյ վերին կայանից, ուր ժողովք սրբոցն են հանգուցեալ։ 87 Զի զամենեցուն կամի զկեալ եւ ի գիտութիւն ճշմարիտ կենացն լինել ժառանգաւոր. զի ոչ կամի զմահ մեղաւորին, այլ զդառնալն ի Քրիստոս։

88 Այսքան շահք աւգտից են զյիշատակս հանգուցելոցն առնել ուղիղ մտաւք, արդար եւ ճշմարիտ եւ սուրբ հաւատով, ահիւ եւ սուրբ սիրով, ողջամիտ յուսով ի գովեստ Աստուծոյ։ 89 Զի լինիցի ընդունելի մեր պատարագն ի ներքոյ վարագուրին կենդանարար ի կեանս վերաբերելով, եւ վայելել յերանելի բարութիւնս ի խնամս կենարար սիրովն աւետեացն խոստացելոցն։ 90 Զի ուր եսն եմ, ասէ Տէրն, անդ եւ պաշտաւնեայն իմ եղիցի ։ 91 Զոր եւ բարերար երկնաւոր Հայրն ուրախ առնէ զկոչեցեալսն յուրախութիւն, մարդասէրն միածին Որդւովն իւրով եւ կենդանարար Սուրբ Հոգւովն ի բորբոքումն կենդանի սուրբ սիրովն, յանհրաժեշտ եւ յանվախճան եւ յանհամեմատ յաստուածեղէն բարութիւնսն զիւրսն վայելեցուցանելով։ 92 Նմա գոհութիւն եւ պատիւ եւ փառք յայժմուս եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

ԺԴ. Երանելոյն Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի յաղագս մարդկութեան, որ յԱստուծոյ խնամք տեսչութեան

ԺԴ

ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ՅԱՂԱԳՍ ՄԱՐԴԿՈՒԹԵԱՆ, ՈՐ ՅԱՍՏՈՒԾՈՅ ԽՆԱՄՔ ՏԵՍՉՈՒԹԵԱՆ

1 Մեծ է խորհուրդ աստուածպաշտութեանն ճշմարիտ հաւատով որ ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Սուրբ Հոգին. եւ առաքինի գործովք արդար եւ սուրբ երեւել առաւել քան զարեգակն լուսաւորէ զաչս մտաց հաւատացելոց, եւ հալածէ զխաւար մեղաց, եւ առաջնորդէ յարդարութիւն եւ ի սրբութիւն։ 2 Ի բաց կալ ի դժնդակ վարուց եւ ի չար մտաց, եւ գնալ ի ճանապարհս արդարոց` որ տանի ի կեանսն յաւիտենից։ 3 Բարի կամաւք զհետ երթալ բարերար կամաց Արարչին` որ ի չգոյէ ի գոյ էած, եւ յանարգութենէ ի պատիւ, երկու մասամբք` տկար եւ զաւրաւոր, զմարմին եւ զհոգին։ 4 Զի տկարն ճգնեսցի վաստակովք, եւ ի զաւրութիւն Արարչին ապաւինեսցի, զի մի՛ վրիպեսցի ի բարերար աւգնականութեանցն` որ առաքինացուցանէ արդար եւ սուրբ վաստակովք։ 5 Եւ զանուն քաջութեան առնու, եւ գովութեամբ պարծանաւք պսակի, եւ ի խնամս բազմադարմանս վայելէ յուսով երանելի կենացն։ 6 Իսկ զաւրաւոր մասն հոգւոյն ճշմարիտ հաւատով եւ անսխալ եւ ստոյգ գիտութեամբ Սուրբ Երրորդութեանն` որոշէ զսուտ պատիր մոլորութիւն, եւ ազատանայ ի ծառայութենէ մեղաց` վասն որոյ մահն ի ներքս եմուտ. եւ զերծեալ ի մեղաց` ժառանգաւոր կենացն եղիցի ի Քրիստոս տկար մարմնով, եւ երեւեսցի մտերմութիւնն ի ճգնութիւն համբերութեան յուսոյն։ 7 Եւ զաւրաւոր մասամբն երեւեսցի շնորհն Տեառն ըստ առաքելոյ բանին, որ խնդրեաց ի Տեառնէ հրաժեշտ տկարութեանն. որ ճգնէր եւ աշխատէր եւ վշտանայր ազգի ազգի վշտաւք եւ նեղութեամբ։ 8 Եւ լսէ ի Տեառնէ. Շատ են քեզ, ասէ, շնորհք իմ. զի զաւրութիւն իմ ի տկարութեան կատարի ։ 9 Վասն որոյ յաւժարութեամբ ընդունի զամենայն վիշտս չարչարանացն. զի տկարութիւն զաւրութեամբ կատարի։ 10 Զի եւ մշակք բազմադիմի աշխատութեամբ վաստակով յարգին. եւ տէրն բազմաշահ պարգեւովն փառաւորէ։

11 Վասն այսորիկ ի չորից նիւթոց արար զարարածս, եւ յաւրինեաց կարգաւ զերեւելիսս եւ զաներեւոյթսն, եւ անտի զմարմինս կազմեաց ի ցամաքէ, ի խոնաւոյ, ի ջերմոյ եւ ի ցրտոյ։ 12 Եւ յայս չորից նիւթոց արարան ի ծնունդս եւ ի դարմանս, զի երեւեսցի խնամք արարչութեանն. երկինք ցաւղովն յամպոց զիջմանէ, եւ ջերմութեամբ լուսաւորաւք եւ խառնուածովք աւդոյ` որ սնուցանեն զտունկս եւ զբոյսս եւ զամենայն շունչ կենդանի, եւ թռչունք երկնից։ 13 Երկիր ջրով եւ լողակաւք եւ որ այլ զեռունք ամենայն ի խնամոց Աստուծոյ դարմանին։ 14 Զի նախ զհոգին եդ զբանական ի մարմին եւ խառնեաց, եւ ապա զպէտս դարմանոցն պատրաստեաց. զի ցուցցէ զսիրոյն իւրոյ զտեսչութիւն` որ յառատ բարերարութենէ անտի։ 15 Բանաւոր եւ մտաւոր ոգւոյն զաւրաւոր դարմանս եցոյց ի շնորհաց Հոգւոյն Սրբոյ` զխրատս ուսմանց ի վարդապետութենէ հոգեւոր աւրինացն։

16 Յայսոսիկ հոգեւոր դարմանս վայելել, եւ ընտանենալ ամենազաւր տէրութեանն եւ խնամոց Արարչին, որ յերկնէ եւ յերկրէ եւ ի ջրոյ եւ յաւդոյ զկեանս ամենեցուն յաւրինեաց։ 17 Եւ այսոքիւք ուսուցանէ եւ ընդելացուսցէ մեծի յուսոյ աւետեացն խոստացելոց որդէգրութեանն անմահ ժառանգութեանն. որ ետ աստէն զառհաւատչեայ ազատութիւնն շնորհաւք աւազանին եւ մարմնով եւ արեամբն Քրիստոսի։ 18 Զի տկար մարմնով ճգնաւորեալ ազգի ազգի առաքինութեամբք, զհամբերութեան զհանդէս ցուցցեն ըստ հաճոյիցն Աստուծոյ, ահիւ եւ սուրբ սիրով առնել զկամս Տեառն։ 19 Զի եթէ Տէր է, ասէ, ուր է երկիւղ նորա. եւ եթէ Հայր, եղիցին կամք նորա որպէս յերկինս եւ յերկրի։ 20 Եւ այս ուղղի ի ձեռն աւրինաց եդելոց եւ պատուիրանաց կարգելոց, եւ մարտընտիր լինել ի լաւագոյն կարգս առաքինութեան եւ զաւրութեան. եւ յաղթաւղ երեւեալ` պսակեսցի յԱրարչէն Քրիստոսէ։

21 Այսու իրաւամբք յայտնի արար զիւրոյ բարերարութեանն զամենառատ զշնորհս։ 22 Զի մտերիմ ծառայից գործակից է բարի վարուց. եւ ըստ խնամոց սիրոյն իւրոյ զնեղութիւն հանդիսից անցաւոր արար, եւ զհանգիստն անվախճան։ 23 Այլ եւ ինքն իսկ Տէրն փառաց որ ամենայն զաւրութեանց եւ զաւրաց արարիչ է եւ պարգեւիչ, յորժամ կամեցաւ ցուցանել զաներեւոյթ սէր իւր առ ազգս մարդկան, որ չարչարելին էր եւ վշտառին, որ աշխատելին էր. եւ նովին հոգւով միաւորեալ առ Աստուած Բանն` մտաւորն եւ բանաւորն, խառնեալ ի մարմին ըստ աւետարանական բանին. զի Բանն, ասէ, մարմին եղեւ եւ բնակեաց ի մեզ. եւ տեսաք մեք զփառս նորա զփառս իբրեւ զմիածնի Որդւոյ առ ի Հաւրէ լի շնորհաւք եւ ճշմարտութեամբ ։

24 Զի ի ձեռն ճշմարիտ շնորհաց իւրոց եւ կամաւոր խոնարհութեանն` որ կրեաց զամենայն կիրս մարմնոյ եւ հոգւոյ բաց ի մեղաց, զի ցուցցէ զփրկութեան ճանապարհն արդարոց, եւ զխնամս մեծի սիրոյն իւրոյ զդարմանս տեսչութեանն, որպէս շնորհաւք դարմանէ զորդիս մարդկան յերեւելիս եւ յաներեւոյթս. զհիւանդս բժշկէր, զմեղս քաւէր, զդեւս հալածէր, զմեռեալս յարուցանէր։ 25 Եւ եբաց զդրունս կենաց, եւ ազատեաց զհոգիս չարչարանաւք մահուամբ իւրով։ 26 Եւ կատարեաց զարդարութիւնսն ամենայն ի փառս եւ ի պարծանս մարդկութեանս մերում, եւ եղեւ վարդապետ ամենայն արարածոց. զի նորա առաքինութեանն հետեւողք եղեալ, եւ նորին փառացն հաղորդակիցք եղիցուք. որ կայ պահի յուսացելոց ի Քրիստոս։

27 Եւ վասն այսորիկ տկար է մարմինս, զի յերկրէ ունի զսնունդ` ի բուսոյ եւ ի տնկոյ եւ ի շնչաւորաց. որպէս եւ ամենայն անբան կենդանիք։ 28 Զի Նոյի հրամայեցաւ ուտել զմիս շնչոյ կենդանւոյ եւ ըմպել գինի յաղագս տրտմութեանն ի մխիթարութիւն. զոր ունէր վասն համատարած աշխարհի սատակմանն սուգ ։ 29 Զի որ ի դրախտին կեանք էր եւ սնունդ, յայնմանէ վրիպեցաք յաղագս յանցանացն եւ ընդ բազում տկարութեամբ անկեալք։ 30 Եւ վասն այսորիկ ի պատճառէ իմեքէ ձգէ ի մահ ցուրտ եւ տաւթ եւ հիւանդութիւնք մարմնոյ։ 31 Այլ եւ ի կերակրոյ եւ յըմպելւոյ առաւելութենէ լինի լլկանք եւ մահ. նմանապէս եւ ի պակասութենէ, ի սովոյ եւ ի ծարաւոյ։ 32 Այլ եւ թունաւոր ճճիք եւ դաժանութիւնք արմատոց եւ բուսոց կարեն լլկել եւ սպանանել եւ անզգայացուցանել եւ այլամտել։

33 Եւ վասն այսորիկ տկար է մարմինս, զի մի՛ յորժամ լսիցեմք Աստուծոյ պատկեր, ամբարտաւանեալ ամբառնայցեմք եւ անկանիցիմք ի վայր ամբառնալովն ի վիհս կորստեան որպէս զնոյն ինքն զաստուածամարտն` որ ի վեր քան զամպս ասէր դնել զաթոռ իւր եւ լինել նման բարձրելոյն. իսկ այժմ ի դժոխս էջ հանդերձ ամենայն ապստամբ զաւրութեամբքն, որպէս ասաց մարգարէն յերեսաց Տեառն ։ 34 Եւ Քրիստոս զխոնարհութեան մարմինս զայս առնլով` խոնարհութեամբ զնա կործանեաց, եւ զխոնարհս բարձրացոյց, եւ խայտառակեաց զնորա ամբարհաւաճութիւնն։ 35 Զի այսքան միայն է նորա չարութեանն թոյնք. որպէս ճճեաց թոյնք եւ որպէս բուսոց եւ արմատոց դաժանութեան վնասք։ 36 Ասեն բժիշկք` թէ գոն արմատք, որ հալածեն զդեւս ի մարդկանէ. եւ իմանալի է այսպէս. զի Աստուծոյ ներգործութիւնն ի տկար նիւթոյ ցուցանէ զնորա տկարութիւնն եւ զկարծեալ զաւրութիւն հակառակամարտին, զի անզաւր է առ սուրբս. որ եւ կոխել զնա հրաման ունին ի Տեառնէ. որպէս ամենայն հաւատացելոց է քաջայայտ։ 37 Եւ դարձցին յետս եւ ամաչեսցեն նորա կամարարք, եւ որք յուսան ի նորա յոյսն։

38 Իսկ որ ամենակալ զաւրութեան Ամենասուրբ Երրորդութեանն են աւրհներգուք, երկրպագուք եւ փառաւորիչք, այսու տկար մարմնովս զհանդէս առաքինութեանն սրբապէս կատարեսցեն, եւ անցանեն ըստ կարգս աշխարհիս ամենայն ճշմարտութեամբ. եւ անցանեն ժամք եւ աւուրք եւ ամք, եւ յառաջադէմն նկրտի. եւ առաքինութեան ծնունդք զհետ երթան սուրբ եւ արդար վարուց. աշակերտեալք սրբութեան եւ ճշմարտեալ ամենայն առաքինութեամբ` փոխին յայսմ աշխարհէս ի կենդանեաց աշխարհն` որ ոչ լսի համբաւ մահու` յանուշակն ի մշտնջենաւոր ուրախութիւնսն։ 39 Որ վերստին նորոգին աստուածային զաւրութեամբն յանսպառ եւ յանվախճան ուրախութիւնսն։ 40 Որ լուցանին որպէս զարեգակունս յանմատոյց լուսոյն, եւ կենդանի սուրբ սիրովն վառին եւ բորբոքին հրով Ամենասուրբ Երրորդութեանն յանվախճան երանութիւնսն, եւ վայելեն յանսպառ եւ յանպատում բարութիւնսն ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր. ընդ որում Հաւր ամենակալի եւ Հոգւոյն Սրբոյ պարգեւողի փառք իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

ԺԵ. Երանելոյն Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի վասն յոգւոց մարդկութեան բացայայտութիւն

ԺԵ

ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ՎԱՍՆ ՀՈԳՒՈՑ ՄԱՐԴԿՈՒԹԵԱՆ ԲԱՑԱՅԱՅՏՈՒԹԻՒՆ

1 Աստուած ըստ մեծի մարդասիրութեանն իւրոյ բազմադէմ տեսչութեամբ իւրով խնամէ զարարածս, որպէս վայել է իւրոյ բարերարութեանն։ 2 Զանմահ զաւրս հրեշտակացն մտաւորս եւ բանաւորս եւ պաշտաւնեայս իւր արար. զի փառաւորեսցեն զամենազաւր տէրութիւնն, եւ արբանակեսցեն կամաւքն որ առ ազգս մարդկան. զի հոգիք են հարկաւորք, որք առաքին ի սպասաւորութիւն բանին Աստուծոյ։ 3 Զի ամենայն արարածք նովաւ են կազմեալ եւ բովանդակեալ. եւ պաշտաւնեայք եւ սպասաւորք են մեծի փառաց աստուածութեանն, որ նոքաւք հրաւիրէ եւ կոչէ զմարդիկ յիւր արքայութիւնն եւ ի փառսն։

4 Իսկ ծնունդ մարդկան ի սաղմնառնութենէ անտի նորոգի, եւ զլինելութիւն առնու եւ աճէ, եւ ըստ սահմանի աւուրց յառաջագայի ծննդեամբ, եւ աճէ սննդեամբ եւ զարգացմամբ, եւ ի խրատ եւ յուսումն աստուածգիտութեան. եւ ի միտ առնուլ զարդարութիւն ճշմարիտ, եւ ուղղել զիրաւունս հոգեւոր աւրինաւք։ 5 Եւ ծանիցեն զԱրարիչն եւ զսուրբ սիրոյն իւրոյ զերախտիս առ արարածս։ 6 Եւ գիտութեամբ խրատու նորա ստանայ զհնազանդութիւն աւրինացն, եւ ընտրէ զբարին ի վատթարացն. ի բաց կալ ի դժնդակացն եւ բուռն հարկանել զարդարութեան վաստակոցն տերամբ։ 7 Եւ այսպէս կատարեսցէ զառաքինութեան զհանդէսն ընդրութեան ըստ հոգեւոր աւրինացն, ըստ բազմախնամ ողորմութեանցն Աստուծոյ. համբերութեամբ բազմաւ եւ ճշմարտեալ սիրով, կենդանի յուսով ընթանայ ի կէտ կոչման վերին շնորհացն ամենառատ բարերար Ամենասուրբ Երրորդութեանն. եւ կատարեսցեն զվարս երկրաւորացս ըստ կանխագիտութեանն Աստուծոյ սահմանի յերկրի. ոմն ի տղայութեան, ոմն ի մանկութեան, ոմն յերիտասարդութեան, ոմն ի ծերութեան։ 8 Սոյնպէս եւ այս ի խնամոց Աստուծոյ մատակարարի, զի մի՛ գիտասցեն զաւր վախճանի իւրեանց, եւ հեղգացեալ վրիպեսցին յարդարութենէ. այլ արթունք եւ պատրաստք ի գործ սրբութեան զամենայն աւուրս կենաց իւրեանց։

9 Եւ այն որ ի տղայութեանն եւ ի մանկութեանն առնու զվախճանն, զերծեալ լինի ի փորձութեանց հոգոց աշխարհականաց. եւ զգուշութիւն լինի այնոցիկ` որ վարեն զաշխարհս առ հանդէս արդարութեան եւ ամենայն առաքինութեան. եւ կատարեալ ի հաւատս եւ ի սէր եւ ի յոյս անարատ եւ ամբիծ` յանմահ կեանսն փոխին յանապական ժառանգութիւնն արդարոց։ 10 Զի հոգիքն որ ելանեն ի մարմնոյ աստի, երթան ի կեանսն ըստ իւրաքանչիւր արժանաւորութեան. եւ անդ հրճուին առաքինեացն ոգիքն ըստ խոստացեալ աւետեաց երանութեանցն, որ կայ պահի յուսացելոց սրբոցն անճառք` որ ի կամս Աստուծոյ վարեցան յաշխարհի ըստ Աւետարանին քարոզութեան։

11 Երանին ի Տեառնէ աղքատք հոգւով, որ վասն աւետեաց մեծութեանն հոգւով աղքատացան վասն արքայութեանն երկնից` որ ի Տէր Յիսուս Քրիստոս։ 12 Երանին եւ խոնարհք սրտիւք, զի գտանեն հանգիստ յերկրէ յերկինս, որ անբաւ բարձրութիւն է. զոր խոնարհք ընդունին ի Քրիստոս Յիսուս։ 13 Երանին եւ հեզք, որ ժառանգորդք են երկրին կենդանեաց. յորմէ փախուցեալ են ցաւք եւ տրտմութիւնք եւ հեծութիւնք անճառ յուսով ի Քրիստոս Յիսուս։ 14 Երանին եւ սգաւորք, որ յաղագս սիրոյն Աստուծոյ, որ ի խոնարհութենէ սրտին հեղու զարտասուաց աղբիւրս զշնորհալիցն իմաստութեամբ, որ մխիթարութիւն ունին ի Քրիստոս Յիսուս։ 15 Երանին եւ սուրբք սրտիւք, որք ազատեալ եւ սրբեալ են յաղտեղի ցանկութեանց. զի նոքա զԱստուած տեսցեն։ 16 Երանին եւ խաղաղարարք, զի նոքա նմանողք են Որդւոյն Աստուծոյ` որ արար խաղաղութիւն յերկինս եւ յերկրի, հեռաւորաց եւ մերձաւորաց. նմանապէս եւ սոքա եղեն։

17 Նա եւ ամենայն երանութեամբք զուարճանան եւ զուարթանան հոգիք արդարոցն ի հանգստեանն ի Քրիստոս մինչեւ ի հասարակաց յարութիւնն, յորժամ գայցէ Տէրն մեր փառաւք Հաւր, եւ մեռեալք ի Քրիստոս` յարիցեն առանց ապականութեան. եւ առաքինեաց անձանց արդարութիւնք առաջի ընթանան Ամենասուրբ Երրորդութեանն։ 18 Զի հաւատք հասուցանեն ի ծանաւթութիւն փառացն Աստուծոյ. զի՞ եւս պիտոյ է ասել վասն այնորիկ զոր ետեսն, եւ վասն յուսոյն որ մուծանէ ի ժառանգութիւն բարեացն` որում ցանկացեալն է, եւ ինքն տեղի տայ։ 19 Զի յայնմ հետէ զի՞ եւս յուսայ կամ ակն ունի զոր ժառանգեաց ։ 20 Սոյնպէս համբերութիւն եւ ժուժկալութիւն, երկայնմտութիւն եւ հեզութիւն, հնազանդութիւն եւ ուղղութիւն, սրբութիւն եւ ճշմարտութիւն, հանդերձ ամենայն երանութեամբք փառաւորեալ եւ պսակեալ եւ մուծանեն զժառանգաւորն ի ժառանգութիւն արքայութեանն։ 21 Զի ուր կատարումն է, զի եւս պիտոյ է առաքինութիւն հանդիսից. զի եմուտ ի վայելսն անսպառ բարութեանցն, եւ ուրախանայ սուրբ սիրովն յանվախճան երանութիւնսն Ամենասուրբ Երրորդութեանն, որ անճառն է եւ անբաւ եւ անպատում։

22 Սոյնպէս մարդք չարք եւ անսուրբք եւ ապստամբք ի ճշմարտութենէ անտի, եւ զհետ երթեալ զանիրաւութեան եւ ի նոյնս վախճանի, ընդ նմա յառաջանայ գործք իւր ամբարշտութեան դառն յիշատակաւք յաղագս ամենաչար ցանկութեանցն, ահաւոր սպառնալեաւք ի վերայ անաւրինաց եւ անհնազանդից, անսրբոց եւ պղծոց եւ որ այլ եւս յանցանք իցեն։ 23 Վայ ի վերայ վայի հաստատեալ կայ նոցա յաստուածեղէն Գրոց Սրբոց, եւ յանաչառ դատաւորէն պատիժք։ 24 Զի յիմարեցան սիրտք իւրեանց յիմանալոյ, եւ ոչ լուան ձայնի Տեառն եւ պատուիրանաց նորա ոչ անսացին։ 25 Եւ վասն այնորիկ պատրաստեալ կայ բարկութիւն Աստուծոյ ի վերայ ամբարշտաց եւ մեղաւորաց, որք զճշմարտութիւն Աստուծոյ անարգեցին յանձինս իւրեանց, որոց յառաջագոյն սպառնացաւ։

26 Եւ այս ամենայն սպառնալիք յանցաւորաց յոյժ ի տրտմութեան ունին զոգիս մեղաւորացն, ի կայանս որ ըստ իւրաքանչիւր մեղացն բաժանեալ եւ որոշեալ ի տխրական տեղիք։ 27 Եւ որպէս երեւմամբք տեսանեն իմանալեաւքն զհատուցումն արդար դատաստանաւք` զանշէջ հուրն եւ զխաւարն արտաքին եւ զլալ աչաց եւ զկրճել ատամանցն, այնոքիւք ահիւ տխրեալ եւ տրտմեալ կան ոգիք մեղաւորացն մինչեւ ի հասարակաց յարութիւնն որ Քրիստոսիւն է։

28 Ապա եթէ ասիցէ ոք * թէ այդ յառաջ քան զհանդէս ատենին եւ հատուցմանցն է. եւ դարձեալ ո՞ւր է ասացեալն յառաքելոյ` թէ առանց մեր չառնուն զկատարումն առաջինքն։ 29 Եւ դարձեալ ասէ մարգարէն. Մի յուսայք յիշխանս յորդիս մարդկան. զի ելցէ հոգի ի նոցանէ, եւ դարձցին անդրէն ի հող, եւ յայնմ աւուր կորիցեն ամենայն խորհուրդք նոցա ։

30 Եւ եթէ ոչ ուրախ առնին հոգիք արդարոց առանց մարմնոց, ընդէ՞ր վաղագոյն կանխէր Տէր զաւետիսն. ապաքէն զի զոգիս սրբոցն ուրախ արասցէ։ 31 Կանխեաց եւ զսպառնալիս ամբարշտաց եւ մեղաւորաց. ապաքէն զի զարհուրեցուցանէ զնոսա, եւ տխրեալ տրտմեսցին։ 32 Ըստ այնմ աւրինակի է իմանալ, որպէս թագաւոր քաջամարտկաց եւ յաղթողաց պարգեւս խոստանայ. եւ նոքա հաստատեալ գիտեն եթէ ի դէպ ժամանակի առնուն զխոստացեալ պարգեւսն, ուրախութեամբ ուրախ լինին մինչեւ առցեն զփառս եւ զպսակս երանութեանցն։ 33 Սոյնպէս եւ մեղաւորացն հոգիք, որոց սպառնացաւ մահ յաղագս յանցանաց որպէս թագաւորացն մահապարտքն, կան եւ մնան իւրեանց տանջանացն եւ մահու բազում տրտմութեամբ եւ դողութեամբ մինչեւ ի ժամանակն յորժամ առնուն ըստ արժանեացն զհատուցումն անմահ տանջանացն զպատիժս եւ զպատուհաս, որ մարմնով եւ հոգւով ընդունին։ 34 Այլ զոր առաքեալ ասէ, եւ մեք զնոյն ասեմք. զի իւրաքանչիւր ոք զիւր վարձս առցէ ի հասարակաց յարութեանն զոր ինչ գործեցին, եթէ բարի եւ եթէ չար։ 35 Եւ մի՛ յուսալ յիշխանս, ասէ մարգարէն. զի լուծանելոց են յերկրէս ամբարտաւանեալք իշխանութեամբն եւ շիջանի հպարտ կամքն։ 36 Այլ յուսալ յԱստուած, ասէ, որ անմահն է եւ իշխան մահու եւ կենաց յաւիտեան։

37 Են ոմանք որ ասեն` եթէ որպէս մանուկն յորովայնի անզգայ եւ կենդանի` լռեալ եւ դադարեալ կայ ի խաւսելոյ եւ ի լսելոյ, ի գնալոյ եւ ի գործելոյ, այսպէս համարին զոգիս մարդկան լռեալ եւ ցածուցեալ։

38 Զայս գիտասցեն, զի ի սաղմնառութենէ անտի յառաջագայի եւ լինի մանուկ յաւրինուածովք ըստ կերպարանին մարդ, եւ աճումն առնու տղայն ի ծնունդ եւ ի սնունդ տղայութեանն` աճմանն մարմնոյ եւ մտաց յորովայնին։ 39 Եւ յետ ծննդեան նախախնամութիւն Աստուծոյ որպէս ինքն գիտէ կապողն հոգւոյ եւ մարմնոյ ի միասին` եւ գալ ի կատարելութիւն մարմնոյ եւ մտաց, եւ դարձեալ պակասիլ եւ զմահ ստանալ ըստ սահմանի Աստուծոյ։

40 Եւ այս վասն այսորիկ, զի ըստ իւրաքանչիւր հասակաց աճմանն եւ զառաքինութեան զհանդէս ընդ նմին յարդարեցին ի կատարումն Քրիստոսի գլխոյն մեր հասարակաց։ 41 Եւ հաւատով եւ սիրով եւ երկեղիւ գնալ ընդ ճանապարհս արդարոցն, որպէս առաջնորդն մեր եւ կատարիչ առաքինութեանն Յիսուս Քրիստոս. եւ բազմադիմի շնորհաւք իւրովք խնամէ զարարածս յերկրի։ 42 Եւ որ անդէն կայանք ննջեցելոցն հոգիք ի զգայութեան եւ յանճառ փառաբանութեան հրեշտակային աւրհներգութեամբ։ 43 Զի աստուածային գիրք` կենդանի եւ անմահ ասեն զհոգիս մարդկան։ 44 Որով իմանալի է ոչ անզգայս, այլ ունին եւ փառս տան Արարչին։ 45 Ապա եթէ ըստ մարմնոյ աւրինակի իմասցիս, որպէս յորովայնի, եւ յետ այնորիկ գայ ի գիտելութիւն մտաց եւ մարմնոյ եւ փոփոխի։

46 Այլ հոգի անմահ բանաւոր եւ մտաւոր` յորժամ ելանէ ի մարմնոյս, յառաւել գիտութեան իմաստից է իմանալ եւ ճանաչել զՏէրն փառաց։ 47 Որով յառաջագոյն մարմինն որպէս ամպ ինչ ծածկեալ ունէր զիմանալի տեսութիւնն, թէպէտ եւ յուսով նահատակէր ի գործս բարիս ի ձեռն հոգեւոր աւրինացն. որով զընտրութիւնն առնէր բարւոյ եւ չարին, անարգելովն զչարն եւ ընտրելովն զբարին խրատու եւ իմաստութեամբ Տեառն երախտաւոր սիրով։ 48 Զի ոչ է պարտ զհոգիս մարդկան մահկանացու ասել կամ անզգայս. այլ որպէս Եզեկիէլի մարգարէի ի միում վայրի յարութիւն մեռելոց նախ ոսկերաց եւ ջղաց եւ մարմնոյ միաւորեալ ամենայն յաւրինուածովք, եւ ապա կոչել զհոգիսն յիւրաքանչիւր կայենից Հոգւով Սրբով որպէս հողմով ։ 49 Զի Առաքես զոգի քո եւ ստանաս զնոսա եւ նորոգես. եւ որ յԱւետարանսն պատմին մեռելոց յարութիւնքն ի Տեառնէ. զի հոգւոյն դարձ ի մարմինն վկայութիւնք այս են։ 50 Բերան խաւսի, աչք տեսանեն, ականջք լսեն, ունչք հոտոտին, ձեռք շաւշափեն, ոտք գնան, սիրտ շարժի իմանալեաւք, եւ փառաւոր առնեն զԱստուած կենդանարար Հոգւովն` որ զամենայն զգայութիւնս շարժէ տերամբ։ 51 Եւ յորժամ հոգին արձակի ի մարմնոյն, մեռեալ կոչեցաւ. եւ քակտին ամենայն յաւդեալ յաւրինուածք անդամոցն իւր։ 52 Նոյնպէս վկայութիւնք են իւրոյ հոգւոյն շարժելն, իմանալն, ճանաչելն, յիշելն. զի մարմնոյս այս տուիչ եւ վարդապետ եւ կենդանարար հոգիքն են ըստ Աստուծոյ կամացն։ 53 Ապա եթէ ի զգայութիւնսն է պատճառ կենդանութեան, ապա ո՞ւր է կենդանութիւն հոգւոյն` որ զկեանսն ունի Աստուծով։

54 Եւ այսպէս իմանալի է. զի ամենայն շարժմունք` հոգւոյն են, եւ ոգիքն տան մարմնոյն զկեանս ըստ նախախնամութեանն Աստուծոյ։ 55 Եւ որպէս մարմինքն վկայութիւն ունին զգործ բնութեան բարուցն, այսպէս ոգիքն զիւրեանց բնութեան բարուցն ունին զվկայութիւն։ 56 Եւ ոգի անուանի կենդանի ի մարմինս ազդելիս եւ չարչարելիս եւ մահկանացուս, յորմէ որոշի ըստ վերին կոչման Արարչին ի պատրաստեալ աւթեւանս անմարմնոցն։ 57 Զի մարմին յերկիր դառնայ եւ հանգչի անհոգ. եւ հոգին սուրբ եւ բարի աւետեաւք յուսովն զուարճանայ ընդ հրեշտակս ի փառս ամենակալին իբրեւ արդէն առեալ զառհաւատչեայ երանութիւնս երկնից արքայութեանն։ 58 Զի եւ հոգին, ասէ, վկայէ հոգւոյս մերում եթէ եմք որդիք Աստուծոյ եւ ժառանգակիցք Քրիստոսի . զերծեալք ի ծառայութենէ մեղացն յազատութիւն փառաց Որդւոյն Աստուծոյ։

59 Զի ամենայն հաւատացելոց ծանուցեալ եղեւ երախտիք սիրոյն առ արարածս իւր լուսաւոր աւազանաւն եւ փրկական խորհրդովն մարմնով եւ արեամբն իւրով, որ պատարագեցաւն ի վերայ խաչին եւ եբարձ զմեղս աշխարհի, որք հաւատով մերձեցան առ Փրկիչն մեր։ 60 Եւ յորժամ դարձեալ գայցէ փառաւք ի նորոգել զորդիս մարդկան, եւ յարուցանէ զմեռեալս, նորափետուր զարդարէ լուսով զարդարս կենդանիս եւ զյաւիտենից ննջեցեալս սուրբս ի Տէր, եւ մուծանէ ի ժառանգութիւն իւր յանմահական կենացն ուրախութիւնսն` որ կայ պահի հաւատացելոց սրբոց եւ յուսացելոց ի Տէր։ 61 Եւ ինքն եղիցի, ասէ առաքեալ, Աստուած ամենայն յամենայնի իւրով կենդանի սուրբ սիրովն եւ կենդանարար խնամովքն։ 62 Զորս վայելեցուցանէ ի փառս Աստուածութեանն զճշմարտեալս ուղիղ հաւատով, եւ սուրբ եւ անարատ վարս վճարեալ զերկրաւոր կեանսս, եւ զանանց կեանսն շահել ի Քրիստոս զմշտնջենաւորն զերեւելին յանուշակ փառս Միածնին։ 63 Որ ամենայն երանութեամբք պսակէ եւ փառաւորէ ի կամս Հաւր եւ Հոգւոյն Սրբոյ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

ԺԶ. Երանելոյն Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի վասն մարտիրոսացն վարդապետութիւն ուսմանց

ԺԶ

ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ՎԱՍՆ ՄԱՐՏԻՐՈՍԱՑՆ ՎԱՐԴԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ ՈՒՍՄԱՆՑ

1 Սկսանիմք այսուհետեւ եւ վասն մարտիրոսաց ճառել բանիւ. զի պատուեսցուք զյիշատակս նոցա, եւ երանեսցուք նոցա վասն ճշմարիտ վկայութեանն եւ սիրոյ, եւ բազում վարձս առնումք նոցա բարեխաւսութեամբն վասն մեր։ 2 Այլ զպաշտաւնն Աստուծոյ մատուսցուք սաղմոսիւք եւ աւրհնութեամբ եւ երգովք հոգեւորաւք. սուրբ սրտիւ գովելով զանսկիզբն էութիւնն եւ զամենազաւր տէրութիւնն, զի արժանիս արասցէ զմեզ մասին ժառանգութեան սրբոց աւետեացն ի լոյս ի փառս տէրութեանն։ 3 Եւ ամենայն ժողովուրդք որ ժողովին ի յիշատակս սրբոցն, ի միտ առցեն հաւատով եւ սուրբ սիրով զհանդէս նահատակութեան նոցա։ 4 Եւ նոցա բարեխաւսութեամբ աղաչել զԱստուած ջերմեռանդ արտասուաւք, հսկելով զտիւ եւ զգիշեր ի պաղատանս սուրբ սրտիւ. զի զերծուսցէ յաշխարհէ աստի չարէ առաքինասէր վարուք։ 5 Որպէս զսուրբսն զայնոսիկ` որոց յիշատակն կատարին ի փառս Աստուծոյ, եւ զհանդէս մտերմութեան իւրեանց ցուցանել առ ամենեցունց Տէրն եւ արարիչն Աստուած` որ ետ նոցա զայնպիսի յաղթութիւն առ բռնաւորսն եւ հակառակորդսն ճշմարտութեանն։ 6 Զի եւ մեզ տացի շնորհս յաղթել ամենայն կարեաց որ յառնեն ի վերայ մեր ճակատամարտք երեւելիք եւ աներեւոյթք. եւ զպաշտաւնն փառաբանութեամբ Աստուծոյ ընծայել երկրպագութեամբ։

7 Զի այս իսկ են սրբոցն կամք, զի եւ ժողովուրդք նոցա բարեխաւսութեամբն յԱստուծոյ պաշտաւնն յորդորեսցին. եւ այնպէս առնուն զաշխատութեան փոխարէնս յԱմենասուրբ Երրորդութենէն։ 8 Զի Պաւղոս եւ Բառնաբաս արարեալ նշանս յանուն Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի, զառ ի մաւրէ զկաղն բժշկելով եւ զարմացուցեալ զամենեսեան. մինչ զի քուրմքն աստուածս զնոսա համարեցան յերկնից իջեալ եւ զմարդոյ կերպարանս ունելով։ 9 Վասն որոյ զոհիւք կամէին պատուել զնոսա որպէս զաստուածս։ 10 Եւ յաղագս այնորիկ պատառեցին զհանդերձս, եւ ճիչ բարձեալ ասէին. մեք ձեզ նմանեալք մարդիկ եմք ծառայք Աստուծոյ բարձրելոյն` որ արար զերկինս եւ զերկիր եւ որ ի նոսա արարածք իցեն. եւ յանուն նորա բժշկեցաւ սա։ 11 Եւ զայս ասացեալ հազիւ լռեցուցին զամբոխն. զի լաւ համարեցան մեռանել, քան եթէ զպատիւն Աստուծոյ ձգել յինքեանս եւ փառաւորիլ ի մարդկանէ ։

12 Այսպիսի ինչ արար սատանայ, զի զԱստուծոյ պատիւն յինքն ձգեաց, եւ որոշեցաւ ի խնամոց Արարչին իւրոյ, եւ անկաւ ի փառաւորեալ կարգաց հրեշտակական դասուցն, եւ եղեւ խաւար փոխանակ լուսոյ եւ ժառանգորդ գեհենին պատժոց։ 13 Զի սրբոց առաքելոցն եւ մարգարէիցն եւ ճշմարիտ վարդապետացն ծառայս Աստուծոյ` անարգս երեւեցուցանելով. զի գիտէին զսատանայի ի ձեռն հպարտութեան ամբարտաւանեալ եւ ամբարհաւաճեալ զի վայր անկումնն, եւ զխոնարհաց եւ զհեզոց զի վեր ելումնն ի տեղիս անկելոցն։ 14 Մանաւանդ Քրիստոս. քանզի յայտնագոյնս եցոյց ըստ տնաւրէնութեանն զանճառ զխոնարհութիւնն իւր. յորս եւ ասէ իսկ. Ուսարուք յինէն, զի հեզ եմ եւ խոնարհ սրտիւ. եւ գտջիք հանգիստ անձանց ձերոց ։

15 Եւ ամենայն սուրբք իւրեանց առաջնորդութեամբ ճշմարտեալ խոնարհութեամբ առ Տէրն ի բարձունս ընթացուցանեն զամենայն հաւատացեալս յԱստուած. զի արժանի լիցին յամենեցունց Տեառնէն փրկութեան եւ քաւութեան սխալանացն բարեխաւսութեամբ սրբոցն, եւ այլ մի՛ եւս դառնալ ի դժնդակ վարս սատանայի։ 16 Այլ լսել զիւրաքանչիւրոցն նահատակութիւնս եւ զկատարեալ սուրբ սէրն, որ առ Աստուած էր յոյսն նոցա համբերութեանն, նախանձ ունել Քրիստոսիւ։ 17 Որ հրով եւ ցրտով, ջրով եւ սառամանեաւք, քերանովք եւ հարուածովք, բանդիւք եւ կապանաւք, սովով եւ ծարաւով, սրով եւ մահու, սպառնալեաւք եւ ողոքանաւք, զի երկչոտն զարհուրեսցի եւ արին կակղասցի։ 18 Այլ ոչ ինչ կարաց այսպիսեացս չարաչար տանջանացն վիշտք եւ նեղութիւնք եւ վտանգք մարմնոյ քակտել եւ խզել զսուրբ սէրն որ յԱմենասուրբ Երրորդութիւնն։ 19 Եւ յաղագս առաւելութեան Աստուծոյ սիրոյն առին համարձակութիւն բարեխաւսութեան առ Տէր։ 20 Զի զայս ամենայն դժնդակ տանջանս ի հակառակաց անտի ընկալան համբերութեամբ բազմաւ վասն երախտաւոր սուրբ սիրոյ նորա` որ սիրեաց զազգս մարդկան, որ հրաւիրեաց եւ կոչեաց։

21 Արդ, զհետ երթիցուք կոչողին զհետ սրբոցն սուրբ սիրով. խնդրեսցուք ջերմեռանդ շնորհալից արտասուաւք զանտի զհանգիստն աստեաւք աշխատութեամբ. զհուր ցանկութեանցն շիջուսցուք հրով Հոգւոյն Սրբոյ. եւ սրբեսցուք զանձինս զերեւելի զգայարանս եւ զաներեւոյթ հոգւոյն շարժմունս ի խղճէ չարեաց ։ 22 Զի ճշմարտեալ սիրովն որ առ Աստուած` կարասցուք մասին սրբոցն աւետեացն արժանի լինել յետ զկեանս աշխարհիս լուծանելոյ։ 23 Զի այսպէս ի ժողովս սրբոց հաղորդեսցուք եւ տաւնեսցուք ի փառս ամենակալին Աստուծոյ, որ ետ նոցա զյաղթութիւն առ չար բռնաւորս. եւ փառաւորեցան յերկինս եւ յերկրի որ կան եւ մնան։

24 Այսպէս յուսալ եւ հաւատալ ի սրբոցն ժողովս եւ ի բարեխաւսութիւնսն որպէս զքահանայս որ կան առաջի այնորիկ` որ նստին ընդ աջմէ Հաւր, եւ զիւրաքանչիւրոցն պատարագք ընծայեն աղաւթիւք առ ի հաշտութիւն ակամայ եւ կամաւոր սխալանաց հաւատացեալ ժողովրդոց վախճանելոց եւ կենդանեաց։ 25 Եւ իւրեանց ճշմարտեալ հաւատովն եւ հանդիսաւոր ճգնութեամբ առաքինասէր վարուք` արդար եւ սուրբ եւ ուղիղ բաղձանաւք, շնորհալից սիրով, արտասուագոչ պաղատանաւք հաւատան առնուլ զխնդրելին յամենեցունց Փրկչէն ըստ յուսոյ հաւատացեալ ժողովրդոց. մանաւանդ ի ձեռն փրկական խորհրդոյն սրբապէս կատարմանն ի Քրիստոս Յիսուս։

26 Այսպէս է իմանալ զսրբոցն զբարեխաւսութիւն առ հաւատացեալ ժողովուրդն։ 27 Զի իւրեանց մտերիմ վաստակովքն որք զմարմինս իւրեանց պատարագեցին յերկրի վասն անուանն Աստուծոյ ի հոտ անուշից, եւ սուրբ հոգիք նոցա հոգեւոր բարեխաւսութեամբն զԱստուած յողորմութիւն աշխարհի ածեն։ 28 Եւ նշխարք ոսկերաց նոցա փրկութեան շնորհք ընծայեն ի ժողովս հաւատացելոց, որպէս ամենեցուն է քաջայայտ. զի երեւեսցի սէրն Աստուծոյ ի նոցա նշխարսն բնակեալ, եւ նշանաւքն ծանուցեալ յերկրի։

29 Իսկ արդ իմանալեաւքն զյուսացելոց իրաց զհաստատութիւն եւ զյանդիմանութիւն Աստուծոյ մերձաւորութեանն ունին, զհամարձակութիւն բարեխաւսութեան, որ ոչն երեւի մարմնաւորացս. այլ երեւելեաւքս շնորհատուր զաւրութեանն Աստուծոյ ի նոցա նշխարս եւ ի սուրբ ժողովս զաներեւոյթսն իմասցուք առաւելագոյն այցելութիւն ի Տեառնէ։ 30 Զի հոգիք, ասէ, առաւել են քան զմարմին առ Արարիչն եւ առ արարածս։ 31 Զի այսպիսի շնորհք տուան յԱստուծոյ առաքելոց եւ մարգարէից եւ մարտիրոսաց եւ ամենայն ընդրելոց սրբոց յերկրի աստ եւ յերկինս։ 32 Զի նոցա առաջնորդական հանդիսիւքն եւ առաքինասէր վարուք հաճոյասցուք Աստուծոյ. եւ նոքա պատճառք լինին մեզ փրկութեան եւ կենաց միշտ բարեխաւսութեամբն իւրեանց։

33 Եւ մեք զփառաւորեալսն յԱստուծոյ երանեսցուք. որ վասն սիրոյն Աստուծոյ զանձինս իւրեանց մատնեցին չարչարանաց եւ մահու, եւ առին զպատիւն եւ պարգեւսն անապական յանմահ թագաւորէն։ 34 Այլ զպաշտաւնն եւ զփառաբանութիւնն երկրպագութեամբ Ամենասուրբ Երրորդութեանն մատուսցուք ի յիշատակս կատարման ամենայն սրբոց Աստուծոյ։ 35 Զի այս են կամք ամենեցունց Տեառն եւ ամենայն սրբոց նորա. զի նա է փառաց եւ պատուոյ արժանի յամենայն սրբոց եւ յարարածոց այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

ԺԷ. Երանելւոյն Սրբոյն Գրիգորի զգուշութիւն զգաստութեան շահաւոր պատրաստութեան ընդ մտերիմսն եւ ընդ դժնդական պատիւ եւ պա&1407;իժս

ԺԷ

ԵՐԱՆԵԼՒՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ԶԳՈՒՇՈՒԹԻՒՆ ԶԳԱՍՏՈՒԹԵԱՆ ՇԱՀԱՒՈՐ ՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹԵԱՆ ԸՆԴ ՄՏԵՐԻՄՍՆ ԵՒ ԸՆԴ ԴԺՆԴԱԿԱՆ ՊԱՏԻՒ ԵՒ ՊԱՏԻԺՍ

1 Գրել ձեզ եւ ուսուցանել կամիմ, եղբարք իմ եւ որդիք, զորս ի Քրիստոս Աւետարանաւն ծնայ ։ 2 Զի որք յարգեն զանձինս իւրեանց ի գործս բարութեան եւ յուսումն ճշմարտութեան, ինքեանք իսկ պատրաստին ի վնասակարացն, եւ պէսպէս հնարիւք յառնել զբարիսն խորհին։ 3 Որպէս զի աւրինակ ճշմարտութեան եղիցին յառնել եւ յուսուցանել միշտ, եւ անխիղճ եւ անպատճառ իցեն առ հեռաւորս եւ մերձաւորս ըստ բանին Տեառն. Լուսաւոր եղիցի, ասէ, լոյս ձեր արդարութեան առաջի մարդկան. որպէս զի տեսցեն զգործս ձեր բարիս, եւ փառաւորեսցեն զՀայրն ձեր երկնաւոր ։ 4 Եւ դարձեալ երանէ զծառայսն, յորոց անունն աւրհնի եւ փառաւորի. եւ վայ եւ եղուկ զայնոսիկ վարկանի, յորոց անուն Տեառն հայհոյեսցի։

5 Զի որք լինին քարոզք ճշմարտութեանն, ճշմարտութիւնն ինքնին յարգէ զնոսա անմոլար գիտութեամբն։ 6 Եւ Աստուած փառաւորէ զնոսա, յորժամ տեսանի նոցա բարեպաշտութեան ջանքն. զի զոր նոքայն տնկեն եւ սնուցանեն, Աստուած աճեցուցանէ եւ հաստատէ աւետեաւք կենացն ի փառս եւ ի պարծանս նոցա ի տիեզերական ատենին յարութեանն որ ի մեռելոց։ 7 Եւ կարասցեն ասել. ահա մեք եւ մանկունք մեր ճշմարտեալ զոր ետուր մեզ, Աստուած ։ 8 Եւ պսակեալ առաքինութեամբքն առնուն զգրաւական խոստացեալ աւետեացն Քրիստոսի։ 9 Զի որ արասցէն, ասէ, եւ ուսուսցէ, նա մեծ կոչեսցի յարքայութեանն երկնից ։ 10 Զի Սկսաւ, ասէ, Յիսուս առնել եւ ուսուցանել մինչեւ յաւրն` յորում վերացաւ յերկինս ։

11 Իսկ որում հաւատացաւ վերակացութիւն ժողովրդոց, եւ հեղգասցի ի նոցա խնամս ի հոգեւոր ուսումն եւ ի խրատ, եւ ստունգանիցէ եւ կամ ոչ տայցէ զմարմնաւոր զպէտս կարաւտելոց, այլ ուտէ եւ ըմպէ անզգայաբար, յանկարծակի գայ ի վերայ նորա մահ` յորում աւուր ոչ ունի ակն. եւ հատանող բանն Աստուծոյ սուր` ընդ մէջ կտրեսցէ զնա, յինքն առեալ զշնորհսն` որ յԱստուծոյ է, եւ զվատթարն ընդ անհաւատսն դիցէ ի խաւարն արտաքին եւ ի հուր, ուր լալ աչաց է եւ կրճել ատամանց։ 12 Զի հաւատք ի լսելոյ են, ասէ առաքեալ, եւ լուր ի բանէն Քրիստոսի. զի զիա՞րդ հաւատան զոր ոչն ուսան, եւ կամ զիա՞րդ աղաչեսցեն, զոր ոչ գիտեն ։

13 Եւ դարձեալ առ մարգարէն Եզեկիէլ ասէ աւրինակաւ առ ամենայն վերակացուս. ասէ. Դէտ կացուցի զքեզ. զգուշասջի՛ր անձինդ եւ ժողովրդեանդ, եւ ասասցես ցանաւրէնն` եթէ մահու մեռցիս։ 14 Եթէ ոչ զղջասցի եւ դարձցի խոստովանութեամբ յապաշխարութիւն, մեռցի զմեղացն զմահ. եւ դու ապրեսցիս, զի զգուշացուցեր յառաջագոյն։ 15 Ապա եթէ զղջասցի եւ դարձցի խոստովանութեամբ յապաշխարութիւն, կելով կեցցէ զարդար կեանսն եւ մի՛ մեռցի զմեղացն զմահ։ 16 Ապա եթէ ոչ զգուշացուցեր նմա, ի մեղս իւր մեռցի ի պատուհաս, եւ զարիւն նորա ի ձեռաց քոց խնդրեցից , ասէ զայս ամենեցունց Տէրն։

17 Եւ Դանիէլ բանիւք եւ արդեամբք եցոյց զիրաւացի դատաստանն առ ծերսն, որք էին վերակացուք Իսրայէլի` զպատիժս պատուհասիցնե։ 18 Որ եւ ի գբին յառիւծուցն ապրեցաւ` մատնելով ոսոխացն ի մահ, որ անդէն իսկ ի նոսին դառնայր մահն յառիւծուցն ։ 18 Որ եւ ի գբին յառիւծուցն ապրեցաւ` մատնելով ոսոխացն ի մահ, որ անդէն իսկ ի նոսին դառնայր մահն յառիւծուցն ։ 19 Եւ այնպէս երեւելի եղեւ ճշմարտութիւն արդարոյն եւ ամբարտաւանութիւն զրպարտող չարեացն։ 20 Եւ այսպէս փառաւորէ Աստուած զփառաւորիչս իւր եւ զճշմարիտ վերակացուս։ 21 Որ եւ զերիս մանկունսն արկին ի հնոցն առ ի յայրել վասն առ ի յԱստուած զհաւատսն ամբողջ պահողաց. զի հրաման, ասէ, թագաւորին սաստկանայր, եւ հնոցն բորբոքէր առաւել, եւ հուրն ոչ կարէր մերձենալ առ սուրբսն որք աւրհնէին զՏէր Աստուած ։ 22 Այլ զչարսն զորս գտանէր, այրէր հուրն. զի այնու ծանուցեալ եղեւ արարիչն արարածոց. եւ թագաւորն խոստովան լինէր Աստուծոյ զմեղսն։

24 Եւ զԵրեմիաս արկին ի գուբն ի մահ յաղագս յանդիմանելոյ զանիրաւսն եւ ի դարձ ածելոյ, զի ապրեսցին ի բարկութենէն որ գալոցն էր ի վերայ ժողովրդեանն ։ 24 Որ եւ զգրեալ զխրատսն եւ զմարգարէութիւնն այրեցին, եւ ըստ արժանեացն ընկալան զհատուցումն մեղաց իւրեանց, եւ մատնեցան ի սով եւ ի սուր եւ ի գերութիւն։ 25 Եւ մարգարէն փառաւորեալ պատուեցաւ ի թագաւորէն եւ ի մեծամեծացն, եւ վերստին նորոգեաց գրով զմարգարէութիւնն եւ զուղիղ խրատսն ։ 26 Եւ զի ասաց. Անիծեալ ամենայն, որ գործէ զգործ Տեառն ծուլութեամբ ։

27 Եւ Տէրն որ յԱւետարանսն առ Պետրոս ասաց. դու ես վէմ, եւ ի վերայ այդր վիմի շինեցից զեկեղեցի իմ. այսինքն զհաւատացեալ ժողովուրդն Աստուծոյ. եւ դրունք դժոխոց զնոսա մի յաղթահարեսցեն, զարձակեալսն յերկրէ սուրբս եւ արդարս ճշմարիտ հաւատով յերկինս. եւ զոր կապիցես յերկրի զանսուրբս եւ զանիրաւս եւ զայլահաւատս, եղիցին կապեալ ի յերկինս ի պատիժս սպառնալեացն ։ 28 Առ Պետրոս բանս ի Տեառնէ առ ամենայն վերակացուս սուրբս ասացաւ, որք զճշմարտութիւնն իրաւ ունին։

29 Այսպիսի ընտրութիւնք են ի մէջ լաւաց եւ անիրաւաց, որք իւրեանց սրբութեամբն եւ առաքինասէր վարուք եղեն արբանեակք եւ քարոզք բանին ճշմարտութեանն ի զգուշութիւն անձանց եւ ժողովրդոց, արհամարհողաց եւ անհնազանդից, անսրբոց եւ պղծոց եւ որ այլ եւս դժնդակութեան վարք իցեն, յամենայնի խելամտեալք ճանաչելով զերկաքանչիւրոցն զշարժմունս, եւ ընդ սխալեալսն մարտիցէ զինուք ճշմարտութեանն ողոքանաւք կամ սաստիւք. որով կարասցէ շահել զմեղապարտսն։ 30 Եւ զհեծանոցն ի ձեռն ունել. զի հողմոյ Հոգւոյն Սրբոյ շնչելով որոշեսցէ զցորեանն յշտեմարանս սրբոց, եւ զյարդն պատրաստիցէ ի նիւթ հրոյ գեհենին, որպէս ասացաւ. զի ընտրութիւն է ի մէջ բարւոյ եւ չարի։

31 Իսկ որ ի ճշմարիտ վերակացութենէն աւտար են, բարկութիւնն Աստուծոյ ի վերայ նոցա պատրաստեալ կայ ի Տեառնէ ըստ բանի առաքելոյն. Որք զճշմարտութիւնն անիրաւութեամբ ունին, եւ ոչ ըստ Աւետարանին Քրիստոսի ։ 32 Զի արժան է առաջնորդաց վերագոյն ըստ արդարութեան աւրինացն եղեալ յամենայն ի հաճոյս Աստուծոյ, եւ զժողովուրդն զգուշացուցանել ճշմարիտ վարդապետութեամբ վասն իւրաքանչիւրոց փրկութեանց. զի մի՛ սպառնացեալ պատուհասն ի վերայ հասանիցէ ի ձեռն հրեշտակի չարի։ 33 Որպէս մարգարէին ցուցաւ սատակել զանիրաւսն եւ ոչ ումեք ողորմել, ծերոյն եւ տղայոյն, կուսին եւ երիտասարդին, եւ քահանայից եւ ժողովրդոց։

34 Բայց ասէ, որք հեծեն եւ յոգոց հանեն եւ սգան զայլոց անիրաւութիւնս, խնայել հրաման առնու նշանաւն որ ի ճակատն առեալ ի Տեառնէ, զի ապրեսցին ի սատակմանէ անտի ։ 35 Եւ սկիզբն սատակմանն ի քահանայից անտի առնու, յորոց վերակացութիւն ժողովրդեանն է յԱստուծոյ. որ զշահս մարմնոցն առնուին, եւ հոգեւոր շահիցն անփոյթ առնէին. զի Աստուծոյ դատաստանքն ճշմարիտ են. զի Ամենայն դպիր աշակերտեալ արքայութեանն Աստուծոյ, ասէ Տէրն, նման է առն տանուտեառն, որ հանցէ ի գանձէ իւրմէ զնոր եւ զհին ։

36 Տանուտէր անուանեաց զառաջնորդս եկեղեցւոյ` զաշակերտեալս ճշմարտութեան աւանդիցն, եւ գանձք զիմաստս սրտին, որ ի հնոյ եւ ի նորոյ ունի զստոյգ գիտութիւնն, եւ վայելեցուցանէ զմերձաւորս եւ զհեռաւորս բարի խորհրդովք եւ բարի գործովք եւ անարատ սրբութեամբ։ 37 Եւ զչար գործոցն զմթերս արտաքս պեղել, մինչ ոչ մնայցեն նշխարք չար գանձուցն ի բարի ուսմանցն, ընտրելով զլաւն ի վատթարացն։

38 Ինքեանք, ասէ, աւրինակ լիցին կացիւք գնացիւք, ամենայն առաքինութեան հանդիսիւք. զի աշակերտեալքն յորդորեսցին ի ճշմարիտ վարս, որ փառս է վարդապետաց, գնալ ի ճանապարհս արդարոց, եւ խորհել ի պատուիրանս Տեառն, եւ առաջնորդել լուսաւոր վարդապետութեամբ ի սրբութեան վարս եւ յարդարութիւնսն ամենայն։ 39 Զի զամենայնսն ժառանգորդս արասցեն արքայութեանն Աստուծոյ, գործակից լինել կենարար աւետարանական խրատուն, եւ մի՛ իւիք զանց առնել ի ճշմարիտ աւանդիցն։ 40 Զի եթէ միով իւիք ինչ, ասէ, գթիցես, եղեր ամենայն աւրինացն պարտական ։ 41 Զի ճշմարտեալք հաւատով եւ սրբեալք ի խղճէ չարեաց, միշտ մերձաւորք լիցին մարմնոյ եւ արեանն Տեառն, ի ներքին մարդն բնակել Քրիստոսի, որ լուսաւորէ զսուրբս անարատ եւ ամբիծ երախտեաւք սուրբ սիրոյն, հոգեւոր եւ մտաւոր դարմանաւք յԱմենասուրբ Երրորդութենէն միշտ։

42 Իսկ յորժամ Քրիստոս յայտնեսցի կեանքն մեր, ասէ առաքեալ, յայնժամ եւ դուք ընդ նմա յայտնեսջիք փառաւք ։ 43 Որպէս զի եղիցի մեզ ամենեցուն որ զգեցաք զՔրիստոս, ճշմարտեալ հաւատով եւ առաքինասէր վարուք հաճոյացեալք մերձենալ ի լոյսն անմատոյց, եւ պայծառանալ ի փառացն Քրիստոսի յուսոյն մերում ի տիեզերական ատենին յարութեանն, որ ի մեռելոց։ 44 Եւ փառաւորեսցուք, զամենազաւր Տէրութիւնն միշտ ընդ հրեշտակս յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։

ԺԸ. Նորին Երանելոյն Սրբոյն Գրիգորի գովութիւնք Աստուծոյ երախտեացն հանդիսիւք մարտիրոսաց քաջաց առաքինեաց

ԺԸ

ՆՈՐԻՆ ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ԳՈՎՈՒԹԻՒՆՔ ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԵՐԱԽՏԵԱՑՆ ՀԱՆԴԻՍԻՒՔ ՄԱՐՏԻՐՈՍԱՑ ՔԱՋԱՑ ԱՌԱՔԻՆԵԱՑ

1 Անբաւ են խնամք Բարերարին եւ անզեղջ պարգեւք Կենարարին, որ հաստատեաց զզաւրս երկնից ի փառս անուան իւրոյ սրբոյ, եւ զմարդիկ յանարգութենէ նմանապէս ի գովեստ փառաց շնորհաց իւրոց. ետ իշխանութիւն ի վերայ ամենայն երեւելի արարածոց, եւ խոստացեալ զանպատում երանութիւնսն։ 2 Զի անձնիշխան կամս ստացան ի Տեառնէ երկնաւոր զաւրքն եւ երկրաւոր որդիք մարդկան. զի հաղորդ լիցին բարերար կամաց Արարչին, խորհել միշտ զբարին եւ առնել ի կամարար մտաց ըստ կամացն Աստուծոյ, զի շահեսցին զաւգտակարն անձանց։

3 Եւ ետ դաստիարակս երկուս, զաւետիսն եւ զսպառնալիսն։ 4 Եւ վարդապետս յաւրինեաց զհոգեւոր աւրէնսն խրատուն կենաց, որ յիւրմէ կանուխ գիտութենէն ծածկեալ անձնիշխան կամացն բոյսք։ 5 Այլ զի որ ի լաւագոյնսն հնազանդեցաւ մտերիմ հաւանութեամբ Տեառն, փառաւք պսակեսցի։ 6 Իսկ արհամարհողն եւ անհնազանդն եւ ապստամբեալն ի ճշմարտութենէ աւանդիցն` պարտաւորեալ պատուհասեսցի։ 7 Եւ Արարչին բարերար կամք ոչ եթէ հակառակ ինչ էր իւր կանուխ գիտութեանն, այլ հաւան ըստ նախախնամական սիրոյն իւրոյ առ ի հաստատուն կալ ի բարիսն։ 8 Եւ զպատիւ խոստացեալ աւետեացն արդարոցն յուշ առնէ միշտ. այլ եւ զպատիժս արհամարհողացն եւ անհնազանդիցն ի հոգեւոր աւրինացն։ 9 Զի զամենեսեան զգուշացուսցէ ի հնազանդութիւն պատուիրանին, զի մի՛ զրկեսցին ի վարձուցն հատուցման։ 10 Այլ յորդորէ յաւգտակարսն, սակայն ոչ բառնայ զանձնիշխան կամս, թէպէտ եւ յառաջագէտ է։ 11 Որպէս առ մանկունսն Իսահակայ, մինչդեռ յորովայնի մաւրն էին, ընտրութիւնս առնէ. զՅակոբ սիրէ, որ բարի բացայայտի, եւ զԵսաւ ատեայ, որ չար երեւիւր ։

12 Եթէ այդպէս է, զիա՞րդ չարն, ասեն, յառաջագայի, եւ ոչ բարին միշտ յառաջագայի։ 13 Եթէ այդպէս էր, բառնայր պատիւ անձնիշխան կամացն, եւ կորնչէր ընդրութիւնք արդարոցն, եւ զրկեալ լինէին քաջքն յաղագս հանդիսի պսակացն եւ փառաւքն։

14 Զի արքայութիւնն երկնից, ասէ Տէրն, աւար է, եւ բռունք յափշտակեն զնա ։ 15 Զի առաքինասէրք վարուք եւ մեռեալք մեղացն փոխին որպէս ի մեռելոց ի կենդանիս` ի սրբութիւն եւ յարդարութիւն ըստ ճշմարտութեան Աւետարանին։ 16 Զի մեղք` նոցա ոչ տիրեն. զի ոչ են ընդ աւրինաւք, այլ ընդ շնորհաւք ։ 17 Զի այլ պարգեւք ի Տեառնէ է որ ընդ շնորհաւք են, եւ այլ պատիւ եւ փառք որ առաքինութեամբն եւ քաջութեամբն են շահեալք. եւ այլ է որ ի գիւտից վայելէ` ի խոնարհութենէ պատկառանաց զգաստացեալ, եւ այլ է որ ի հանդէս առաքինութեան մրցին ըստ հարկեաց սխալանաց անձանց։ 18 Զի զամենայն բարութիւնս զերկնաւորսն եւ զերկրաւորս որ փառաւքն եւ պարծանաւքն է` վայելեսցեն ի բարի տուողէն։

19 Սոյնպէս է իմանալ վասն հրեշտակաց եւ դիւաց, արդարոց եւ մեղաւորաց. զի նախ ընտրութիւն լինի ի մէջ քաջացն եւ վատացն, եւ ապա ըստ իւրաքանչիւր արժանաւորութեան զհատուցումնն առնէ ըստ արդար դատաւորութեանն։ 20 Զի քաջացն որպէս պարտս տայ զպատիւն, եւ վատացն որպէս ողորմութեամբ` որպէս շնորհս եւ պարգեւս ինչ։ 21 Զի զաւրէնսն իբրեւ զբովս եդ ի փորձ , եւ նովաւ առնէ զընտրութիւն ի վեր եւ ի խոնարհ, եւ ըստ արժանեաց տայ զպատիժս եւ զպատիւ արդարոց եւ մեղաւորաց։ 22 Զի հոգեւոր աւրէնքն կենդանարար են. զարդարասէրսն առաւելուն ի բարի գործս, եւ զպղերգսն զարթուցանեն յառաքինութիւն սպառնալեաւք պատուհասիցն, եւ փառացն ցանկացող առնէ։ 23 Ուստի հանդէսք լաւութեան կենացն նորոգին, եւ պսակեալ քաջութեամբ ըստ յաջողելոյն Աստուծոյ յաւետիս արդարոցն մտանիցեն։

24 Արդարքն են որ զարժանն եւ զիրաւն առնեն, եւ ժառանգաւոր լինին վերին կոչմանն` որ ի կեանսն տանի. զի ըստ միոյ միոյ առաքինութեան` եւ պսակքն փառաց եւ գովութեան յաւրինին ի Տեառնէ։ 25 Զի բազմապատիկ են տանջանք ճգնաւորացն, որ զբազմաշահ աւգուտսն ժողովեն ի խրատուէ կենարար աւրինացն Քրիստոսի. զի ամենայն ճշմարտութեամբ եղիցին որդիք լուսոյ Հաւրն երկնաւորի, եւ ժառանգակից Քրիստոսի։ 26 Որ իւր մտերիմ վաստակաւքն էառ զմեծութիւն անբաւ բարութեանցն, եւ պատուոյն եւ փառացն եւ արքայութեանն երկնից ժառանգաւոր։ 27 Զի եկամուտ եղեւ անհնազանդութիւն, ի կամաց եւ ոչ ի հարկէ, հանդերձ ամենայն դժնդակութեամբք. եւ փշալից արար զամենայն անդս մտաց եւ անդամոցն` զմտաւորս եւ զբանաւորս բուսովք չարութեանն եւ սնոտի խաբէութեամբ բանսարկուին։ 28 Վասն այնորիկ ի մշակութեան կացոյց զորդիսն ստուգութեան. զի բազում ճգնաւորական հանդիսիւք քաղիցեն զորոմն չարութեանն ի մտաց եւ ի մարմնոյ զբոյսս վնասակարս, զխաբէութիւն, զստութիւն, զհպարտութիւն, զագահութիւն եւ զամենայն չար ցանկութիւնս հանդերձ ամենայն վնասակարաւք երեւելեաւք եւ աներեւութիւք առ չարն հակամիտութիւն։

29 Այլ մարտ պատերազմի քաջացն ոչ միադիմի, այլ բազմադիմի է։ 30 Նախ զի մի՛ հաղորդեսցի բանից խաբէիցն` ողոքանաց եւ պատրանաց, որ զմիտսն եւ զանդամսն շարժէ ի վնասակար եւ յաղտեղի ցանկութիւնս։ 31 Երկրորդ` զի մի՛ անկցի ի բուռն ամբարտաւանութեան, հպարտութեան եւ սնափառութեան. որ փակէ զմարմին եւ զհոգին ներքոյ կորստեան անհնարին չարեաւք։ 32 Երրորդ` զխաբէութեանն եւ զստութեանն եւ զայլանդակութեան շարժմունս շիջուցանիցէ. ընդ նմին եւ զբարկութիւն եւ զանզգամութիւն եւ զստահակութիւն սանձեսցէ խոնարհ սրտիւ։ 33 Չորրորդ` որ զտեսիլ շռայլութեան եւ որկորստութեան զհետ շրջի շեղջակուտեալս ցանկութեան գիջութեան, աստուածային ցանկութեամբն եւ պարկեշտութեամբ ազատանայ. ընդ նմին եւ զամենայն ցոփութիւնս եւ զգոռոզութիւնս յանձանց թաւթափել, եւ զամենայն անաւգուտս որ ալէկոծեն զմիտս եւ զզգայութիւնս` յանձանց ի բաց ընկենուլ բարի յուսովն։ 34 Հինգերորդ` որ ոչ վրիպէ եւ ոչ մոլորի եւ ոչ գայթակղի յերախտաւոր բարերար տեսչութենէն. որ հեռացուցանէ յերանութենէն, եւ ի մթագին ափշութիւն ընկենու, ստերիւրեալ ի ճանապարհացն արդարութեան` որ տանի յաւթեւանս հանգստեան։ 35 Վեցերորդն` երդմնահարութեան եւ յափշտակութեան եւ զրկանաց. որ արկանէ յամաւթ եւ ի տոյժս եւ ի տուգանս սպառնալեաւք. եւ առանց պատասխանւոյ է դատն եթէ ոչ զգաստասցի ի սոցանէ։ 36 Եաւթներորդ` որ զսրտմտութիւն բարկութեամբ շարժէ եւ խռովեալ պղտորէ զմերձաւորս, որ ի փորձանս խորհրդոց եւ բանից եւ գործոց. եթէ ոչ յաղթահարեսցի հեզութեամբն, արկանէ ի պատիժս յաւիտենից պատժոցն։ 37 Ութերորդ` ոխութիւն եւ նախանձ եւ ատելութիւն. որ թէ ոչ ազատեսցի յայսոցիկ չարեաց, մահ անձին եւ այլոց ստանայ. զի քինայ եւ զչարի ի խորհուրդս ղեղաւորս, եւ զթոյնս դառնութեան հեղու զորս ատեն։ 38 Իններորդ` որ զանհաւանութեան եւ զծուլութեան արմատս խլէ, որ մթերք են ամենայն չարեաց եւ պատճառք անզեղջ կորստեան եւ դրունք մահու հոգւոյ եւ մարմնոյ։ 39 Տասներորդ` որ անխտիր է յամբարշտութիւն եւ ի գարշելի ախտս եւ յամենայն անաւրէնութիւնս. որ եթէ ոչ զգաստասնի յահ եւ յերկիւղ Տեառն զղջմամբ, կորիցէ զյաւիտենական զկորուստն։

40 Այս են բոյսք չարութեան, զոր ժիր մշակքն քաղահան առնեն, եւ զբարի բոյսսն սնուցանեն ոռոգմամբ շնորհալից արտասուաւք եւ առաքինասէր վարուք։ 41 Եւ յայսոսիկ է մարտն եւ յաղթութիւն քաջացն եւ առաքինեացն, որ վկայք են ճշմարտութեանն, եւ կենդանի մարտիրոսք սիրեցեալք ի Տեառնէ։ 42 Զի սպանին զթշնամիս արդարութեան, եւ զնորոգումն կենացն, որ ի Քրիստոս եղեն` կեցին, եւ յոյս նոցա հաստատեալ կայ ընդ Քրիստոսի։ 43 Ճշմարտեալ հաւատովք եւ հանդիսիւք առաքինութեամբն ի լաւագոյնսն միշտ կալ զաւրութեամբ Հաւրն ամենակալի եւ աւգնութեամբ Որդւոյն բարերարի եւ շնորհաւք Ամենասուրբ Հոգւոյն, միոյ Աստուածութեանն որ ապաւէն է յուսացելոց իւրոց։

44 Առաջին եւ նախ քան զամենեսին ճշմարիտ հաւատոցն հաստատութիւն որ ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Հոգին Սուրբ` սիրով եւ յուսով։ 45 Զի այսու վկայեցան առաջին սուրբքն. իմացան եւ ծանեան զառ ի նմանէ յաւրինուածս ամենայն արարածոց, եւ զնախախնամութիւն սուրբ սիրոյն եւ զվստահութիւն յուսոյն որ առ Աստուած, որ ոչ երեւի։

46 Երկրորդ` լինել ճշմարիտ բանին քարոզութիւն առ գիւտս կորուսելոցն եւ առ պահպանութիւն գտելոցն։ 47 Որով կարգին ընդ սուրբ հրեշտակս` որ առաքին ի սպասաւորութիւն որ ժառանգելոց են զփրկութիւն եւ զերանութիւն ի յոյս կենացն յաւիտենից։

48 Երրորդ` որ յստակ խորհրդովք աղբիւրանան ի բարեգործութիւնս` յորդորումն առ երախտիս ամենայն հեռաւորաց եւ մերձաւորաց. ոռոգել զանդս մտաց եւ մարմնոց հոգեւոր շահիւք եւ մարմնաւոր պիտոյիւք. եւ այնպէս բազմացուցանել զպտուղս արդարութեան արմտեացն ի վայելումն անմահ կենացն։

49 Չորրորդ` որ զհաւանութեան եւ զհնազանդութեան եւ զմիաբանութեան զհանգամանս ունի յաւդիւ Հոգւոյն Սրբոյ, ի միասին ժողովելով ի խաղաղութիւն եւ ի փառաբանութիւն Աստուծոյ, եւ զմիմեանս աւգտեցուցանել աննախանձ աւգնականութեամբ, եւ յերանելի կեանսն յուղարկել։

50 Հինգերորդ` որ անարատ եւ ամբիծ յորդեռանդ հոգեւոր սիրովն խնամէ զամենեսեան ըստ իւրաքանչիւր պիտոյից։ 51 Ձեռնտու լինել զրկելոց եւ վշտացելոց, եւ եթէ այլ ինչ աղէտք իցեն որ պէտս ունին աւգնականութեան հոգւոյ եւ կամ մարմնոյ. եւ այսպիսի երախտեաւք մտեալ ի ժառանգութիւն կենացն Քրիստոսի։

52 Վեցերորդ` որ լինին մատակարարք ճշմարտութեան աւանդիցն` որ հաւատացաւ նոցա յԱստուծոյ` հոգեկանաց եւ մարմնականաց. տալ ի ժամու զհոգեւորական զաւգուտս եւ զմարմնական զպէտս, եւ առնուլ զառհաւատչեայ երանութեանցն զպարգեւս յարքայութեանն արդարոց։

53 Եաւթներորդ` սրբութիւն եւ զգուշութիւն եւ պահպանութիւն ամենայն առաքինութեանցն. արթուն եւ զուարթուն կալ յամենայն գաղտաձիգ նետս չարին, որով սպան զանմեղս ի մեղս։ 54 Զի յամենայնի ամրացեալք եւ յաղթեալք նորա խորամանկութեանն` առցուք զպսակն անեղծութեան։

55 Ութերորդ` լինել խոնարհ սրտիւ եւ հեզ բարուք եւ խաղաղարար առ ամենեսին` առ հեռաւորս եւ մերձաւորս, նմանել Քրիստոսի հեզոյն եւ խոնարհին եւ խաղաղարարին. զի հայեցեալք յառաջնորդն հաւատոց ` զհետ երթիցուք, եւ գտցուք զանտի զհանգիստն ի խոնարհ եւ ի հեզ եւ ի խաղաղարար սիրոյն։

56 Իններորդ` որ պարկեշտութեամբ եւ համեստութեամբ բարեմտեալ ըստ ամենայնի առաջնորդական խրատուն փրկութեան եւ կենդանարար, հասանել ի դուռն կենաց եւ մտանել ի յարկսն յաւիտենից ի հանգիստն, որ պատրաստեալ է ի փրկչէն մերմէ ըստ իւրաքանչիւր վարուց։

57 Տասներորդ` Քրիստոսի փրկական պատարագին լինել խորհրդածու եւ խորհրդակից ըստ արժանաւորութեան մաքրման հաղորդելով. աղաւթանուէր պաղատանաւք եւ շնորհալից արտասուաւք եւ ջերմեռանդ հոգւով եռացմամբ սուրբ սիրոյն առլցեալ ի Քրիստոս, ընդ երկնայինսն մերձենալ առ Աստուած եւ անտի լուսաւորել զհոգի եւ զմարմին, եւ բուռն հարկանել զկենացն յաւիտենից։ 58 Եւ զերկնայինսն միշտ խոկասցի, եւ զերկրաւորս արհամարհեսցէ, խորհրդակից եւ գործակից ունելով միշտ զամենազաւր տէրութիւնն. եւ մտերիմ կամաւք զանձն անշարժ ունել ի ճշմարիտ վարս եւ յուղիղ հաւատս. երախտաւոր սուրբ սիրովն յառաջանալ ի բարիսն, եւ զայլս յորդորել ի խոստացեալ բարիսն եւ ի կեանսն։

59 Այս են քաջացն եւ առաքինեացն հանդէսք, որ ի վերին կայանսն տանի. եւ լսեն յամենեցունց Տեառնէն, ով ծառայք բարեգործք եւ հաւատարիմք, որով ի սակաւուդ հաւատարիմ եղեայք յերկրի աստ, ի վերայ բազմաց կացուցից զձեզ ի մշտնջենաւոր կեանսն. եկայք մտէք յուրախութիւն Տեառն ձերոյ յանվախճան երանութիւնսն` որ պատրաստեցաւ ձեզ ։

60 Այսպիսի խրատու լինել աշակերտ եւ խորհրդակից, եւ մերկանալ զզբաւսանս աշխարհիս եւ զհոգս սնոտիս, եւ զգենուլ զհոգեւոր ազատութեանն լուսաւոր զգեստն` որ յառաքինութենէ կազմի անհամեմատ լուսովն։ 61 Եւ հանապազաւր քննող լինել խորհրդոց եւ բանից եւ գործոց. եթէ ստունգանեալ իցէ, ուղղեսցի լաւագոյն խրատու աստուածային գրոց ի ձեռն զղջման. Զի զոր ինչ ասէք ի սիրտս ձեր, յանկողինս ձեր զղջացարուք. եւ մատուցէք պատարագս արդարութեան եւ յուսացարուք ի Տէր որ արդարացուցանէ։ 62 Զի փառաւորք են ի վարդապետաց որք առնեն զայս եւ ուսուցանեն ի նոյն ինքն ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Հոգին Սուրբ, Որում փառք այժմ եւ յաւիտեանս. ամէն։