Read in the reader, with word lookup
Գրիգոր Լուսաւորիչ, Յաճախապատում ճառք · 3/3
ԺԹ. Երանելոյն Սրբոյն Գրիգորի Հայոց լուսաւորչի յորդորումն ապաշխարութեան խոստովանեալ
ԺԹ
ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՀԱՅՈՑ ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ՅՈՐԴՈՐՈՒՄՆ ԱՊԱՇԽԱՐՈՒԹԵԱՆ ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԱԼ
1 Մեծ են յարգանք հրամանաց Տեառն եւ անբաւ շնորհք բարերարին Աստուծոյ. զի զորս յառաջն ճանաչէր, զնոսին եւ կոչեաց ի յոյս կենացն անվախճանից, եւ արդարացոյց եւ փառաւորս արար ։ 2 Որ հաւատով եւ երկիւղիւ պահեցին զպատուիրանս նորա, եւ հնազանդեցան ընդ ամենախնամ սուրբ սիրոյ նորա, եւ ընկալան զբանն կենաց յանձինս իւրեանց, եւ եղեն պտղաբերք եւ աճեցունք առաքինութեան վաստակովքն, որոց վարձքն կան եւ մնան ի հանդերձեալ կեանսն։ 3 Իսկ ծուլիցն եւ անհնազանդիցն որք արհամարհեցին զբանն ճշմարտութեան, եւ խափանեցին զպտուղս արդարութեան, եւ ընկալեալ զչարաչար սերմանս ի թշնամւոյն` եւ եղեն մեղաւորք ճշմարտութեանն աւանդից եւ խնամակալ սիրոյն` մոլորեալք յուղիղ ճանապարհացն, որոց կատարածն ի կորստեան վիհս ընկենու։
4 Սակայն բարերարին Աստուծոյ բարերար խնամքն ոչ անտես առնէ որք դառնան առ Նա. բանայ զդրունս ողորմութեան շնորհացն, եւ ընդունի գթութեամբ երախտաւոր սուրբ սիրովն, եւ յանձանձէ զապաւինեալսն ի նորա գթութիւնսն։ 5 Եւ ի ձեռն ճշմարիտ խոստովանութեան, եւ խոնարհեալ եւ բեկեալ սրտին ի զղջումն սգաւորի` գթայ ի նա եւ ողորմի եւ այցելու լինի Փրկիչն։ 6 Զի զծածկեալ մաղձն դառնութեան ի բաց փսխեաց. եւ եցոյց` եթէ զմեղս ատեցի եւ անարգեցի, եւ զաւրէնս քո սիրեցի ` զառողջութեան եւ զսրբութեան եւ զարդարութեան։ 7 Եւ ըստ ունակութեան ցաւոցն ի մարդասէր բժշկէն զառողջութեան դեղս ընկալցի` զարդարութեանն վարս, որ ընդդէմ մեղացն եւ դժնդակ ցաւոցն զոր ունէր. զի այլ մի՛ եւս անկանիցի ի նոյն, եւ այլ ոչ եւս գտցէ զմարդասէր բժիշկն։
8 Զի կոչէ բանն Տեառն զծանրաբեռնեալսն խոստովանութեամբ յապաշխարութիւն. զխաւարեալսն մեղաւք ի լոյս արդարութեան. զմոլորեալսն ի գիտութիւն ճշմարտութեան, եւ զվրիպեալսն ի ճանապարհացն արդարութեան ածել յուղղութիւն. եւ զմահաբեր վարս ի կեանս վերստին նորոգել խոստովանութեամբ, լուծանել զամենայն խարդախութիւնս սատանայի։ 9 Զի զամենայն մարդ կամի զի կեցցեն, ասէ առաքեալ, եւ ի գիտութիւն ճշմարտութեան հասանել ամենագիւտ սիրոյն տեսչութեամբք ։
10 Զի խոստովանութիւն, ասէ մարգարէն, մեծվայելչութիւն է առաջի Աստուծոյ եւ քահանայից նորա. զի Ասացից, եթէ պատմեցից յինէն զմեղս իմ, եւ դու թողցես զամենայն ամբարշտութիւնս մեղաց իմոց ։ 11 Զի զվէրսն բանայ եւ զցաւսն յայտնէ, եւ զդեղ բժշկութեանն ի վերայ ածէ զղջմամբ զապաշխարութիւնն եռանդմամբ հոգւոյն ի հանապազորդ արտասուալից աղաւթսն անդադար ի տուէ եւ ի գիշերի. եւ ողորմ կերպարանս ստանալ ճնշելով զմարմինն պահովք, զի զԱստուած խոնարհեցուսցէ ի գութ բազմախնամ շնորհաւք առ ի թողութիւն մեղաց։ 12 Զի ապաշխարութիւն ոչ միով իւիք կարգի, այլ բազում իրաւք շինի. եւ ի մի հասակ արդարութեան կանգնի անկեալն եւ աւարեալն։
13 Զի նախ առաջին` զղջանալ եւ խոստովան լինել զյանցանս, եւ արտասուաց ընդունարան առնել զանձն յապաշխարութեան ժամանակս անդադար աղաւթիւք եւ տքնութեամբ եւ միշտ պահովք, եւ մեծաւ ապաշաւանաւք սգալ զյանցանս գործեցեալս հանապազ։ 14 Երկրորդ` զի ատեսցէ զմեղս եւ զգործակիցսն մեղաց ըստ ամենայն վնասուցն. եւ կշտամբել զմիտս եւ զզգայութիւնս որք ի չարն հակամիտեցին, եւ ոչ պահեցին զհոգեւոր աւրէնսն` որ նոցա աւանդեցաւ յարարչէն։ 15 Երրորդ` սիրել զարդարս եւ զառաքինիս, եւ գործակիցս իւր արասցէ զնոսա աղաւթիւք առ Աստուած, եւ յամենայն գործս բարութեան յորդորիչս ի ճշմարտութեան աւանդս կարգաց։ 16 Չորրորդ` զի ի յանցաւորաց անտի խորշեսցէ մտաւք եւ բանիւ եւ ամաւթով եւ տեսութեամբ պատկառ. լաւ համարել զնեղութիւն կրել ընդ արդարս, քան զհանգիստն ընդ անիրաւս։ 17 Հինգերորդ` յահ եւ յերկիւղ Տեառն կրթել, եւ չթողուլ ի մտաց զաւր վախճանին, այլ եւ զպատիժս մեղաւորաց. եւ մեռուցանել զանդամսն կարեաւքն եւ ցանկութեամբքն։ 18 Վեցերորդ` ի տուէ եւ ի գիշերի հսկել վասն փրկութեան անձին եթէ ո՛րպէս կարասցէ լուծանել զմեղս, եւ ապրել ի բարկութենէն որ գալոցն է ի վերայ անապաշխարիցն։ 19 Եաւթներորդ` զի մի՛ մոռասցի զբեկումն անձին իւրոյ եւ պղերգասցի ի բարեպաշտութեան ճգանցն եւ դարձցի ի նոյն վնաս, եւ վերստին ոչ կարասցէ բժշկել։ 20 Ութերորդ` զի առողջացեալ զգաստացեալ սրբեալ, իմասցի զներքին մարդն եւ զարտաքին եւ զյիշատակս խոստացեալ աւետեացն ստոյգ ապաշխարողացն։ 21 Իններորդ` զամենայն հրամայեալսն արարեալ ըստ հոգեւոր աւրինացն եւ Աւետարանին Քրիստոսի, եւ ակն ունել վերստին նորոգման ի ձեռն քաւութեան պատարագին։ 22 Տասներորդ` առաւելեալ յամենայն բարեգործութիւնս երեւելեաւք եւ աներեւութիւք, եւ զսպիս մեղացն ջնջել զհոգւոյ եւ զմարմնոյ, եւ յաղթող երեւել ի հանդիսի ապաշխարութեանն` կարասցէ համարձակել ի մեղսաքաւիչ խորհուրդն կենդանարար, եւ լինել հաղորդակիցս եւ մարմնակիցս եւ կցորդս անճառելեացն։ 23 Եւ յայսմհետէ զվերինն խորհել, ուր Քրիստոս նստի եւ սուրբք ընդ նմա առհաւատչեայ երանութեանն։
24 Եւ ստոյգ խոստովանողք եւ ապաշխարողք ազատեալք փրկաւէտ մարմնով եւ արեամբն Քրիստոսի. զի նա է յոյս մեր եւ առիթ քաւութեան, եւ Նովաւ լինի ազատութիւն եւ մուտ յուրախութիւն եւ ի ժառանգութիւն արդարոցն երախտեաւք Քրիստոսի սուրբ սիրոյն, որ արդարացուցանէ զմեղաւորս` որ ապաշխարեսցեն։ 25 Զի որպէս սուր որ հատանէ զմարմինն եւ վտանգէ զանձն, եւ կարաւտանայ բժշկի, որ զիջուցանէ զվտանգսն դեղովք ոմամբք յառողջութիւն, այսպէս դեղովք ապաշխարութեան զհարուածս ցանկութեան եւ զաղտեղի յիշատակս ջերմեռանդ արտասուաւք լուանալ զվէրսն եւ բժշկել անարատ սրբութեամբ։ 26 Զի արտասուաց դրունք են վիշտք նեղութեանց եւ ախտից ինչ ցաւք, վնասուց կսկիծք, հոգւոց տագնապք, վրէպք աւգտից, պատահարք թշուառութեանց, վտանգք ի բռնաւորաց, տնանկութիւն յանկարծահաս, կորուստ սիրելեաց, ցաւք պէսպէս դժնդակաց անըմբերելի, եւ որ այլ ինչ սոցին նմանեալ։ 27 Իսկ հոգւոյն շարժմունք յայսոյն չարութենէ յափշտակեալ յանխտիր ցանկութիւնս` վշտացուցանէ զմիտս ի դժնդակ խորհուրդս ապախտաւորս, որ ոչ ունի զկայանս արդարութեան։
28 Վասն այսորիկ պիտոյ է պաղատանս արտասուալից առ Փրկիչն, զի զերծուսցէ յայնքան վնասուց։ 29 Եւ իմանալեաւք ընդ վրէժխնդրութիւն նոցա նայել, եւ ի վայր կործանել զինուք առաքինութեան զնոսա, եւ զաւրավիգ ունել զապաւէն կենացն մերոց զՔրիստոս Յիսուս. եւ աստէն զայցելութիւնն առնուլ բարեացն ցանկութեամբք, գութ առ ընտանիս հաւատոց, անձուկ հեռաւորաց սիրողաց Աստուծոյ, ծարաւ մտերմութեան գիւտից հոգեւորաց, փափաքումն առ սուրբս, քարոզ խաղաղութեան, խոկումն խոնարհութեան, քաղցրալից բարբառք խրատուց` որ զկարծրացեալ միտս շարժէ ի յորդորումն առաքինութեան։ 30 Զամենեսեան աւգտեցուցանել առ խնամս սիրոյ փրկութեան, եւ առ աւգուտս ի լրումն հոգեւորացն, եւ ի շահս բարեաց վայելից, եւ ի համբերութիւն ի նեղութեան` վայելել ի պարգեւս շնորհաց, որ տայ ի յստակ աղբերէն կենաց։ 31 Վասն որոյ աղաւթք եւ խնդրուածք մտերմութեամբ ի բոլոր սրտէ` տանի ի նաւահանգիստն շնորհաւք։
32 Եւ ճնշեալ զմիտսն ի զղջումն արտասուաց յիշատակս աւետեաց խնամալից պաղատանաւք եռանդնասէր խանդաղատանաւք հեղուլ զարտասուս շնորհալիցս առ ի մաքրութիւն մտաց եւ մարմնոց, որ զանմաքրութիւն ստացեալ ունէին զչար եւ զաղտեղի ցանկութիւնս։ 33 Զի արտասուք զմեղացն հարուածոց դառնութիւն սրբեն եւ ողջացուցանեն, եւ զխոտանն ի բաց ընկենուն ի մտաց եւ ի զգայութեանց. եւ լինի ընդ հովանեաւ նախախնամական սիրոյ Փրկչին, եւ առնու յուսով զմխիթարութիւն։ 34 Արտասուք շարժեն զմիտսն առ Աստուած, եւ զարթուցանեն յափշութենէ մեղացն որպէս ի քնոյ, եւ վառեն ի զգուշութիւն զգաստութեան շահաւորն աւգտից սիրով։ 35 Արտասուք արբուցանեն զհոգեւոր ըմպելին ի խնամս սուրբ սիրոյն ի գութ յիշատակաց բարերարին տեսչութեան քաղցր կամացն ի շնորհալից աղբերէն բղխեալ յազատութիւն եւ ի ժառանգութիւն կենդանարար յուսոյն յաւիտենից։
36 Այսչափ շահք աւգտից ի զղջմանէ արտասուաց. որ շարժեն զբարս հոսանուտս ի գիւտս փրկութեան եւ ի պահպանութիւն Աստուծոյ կամացն, եւ զմիտս ամփոփեն ի հաճոյս Աստուծոյ։ 37 Եւ որքան ի յայսցանէ շահք բարեաց, այնքան առաւել վնասք ի ծուլութենէ եւ յարհամարհանաց զարտաւսր` որ ի խորութենէ սրտի յառաջագայի, եւ ի պղերգութենէ արգելեալ` դժնդակացն լինի մուտք ի չարին ազդմանէ. եւ շարժեն զմիտս եւ զանդամս ի յանխտիր չարիս. եւ ելք զղջման եւ արտասուաց ի ծուլութենէ եւ ի խստացեալ ամբարտաւան սրտէ, որ քամահէ զզեղջ շնորհացն եւ ոչ հոգայ վասն այնր որ զրկեցաւն։ 38 Եւ ընդունի փոխանակ բարեացն զչար զարհամարհութիւն, զամբարտաւանութիւն, զապիրատութիւն, զյամառութիւն, զամբարշտութիւն, զսնափառութիւն, զագահութիւն, զորկորստութիւն, զցանկութիւն, եւ որ այլ եւս են մուտք չարին։ 39 Եւ որ յայսոսիկ ըմբռնեալ է, դժուարաւ բժշկելի է։
40 Բայց ոչ անյոյս առնէ մարդասիրութեան բանն որ զղջանան եւ գան ի հնազանդութիւն ահիւն Աստուծոյ, եւ ընդդէմ չափեն մեղացն զուղղութիւնն, անիրաւութեանն զիրաւունս, անսրբութեանն զսրբութիւն, ամբարտաւանութեանն զխոնարհութիւնն, բարկութեանն զհեզութիւն, որովայնամոլութեանն զպարկեշտութիւն, հեղգութեանն զպնդութիւն, ստութեանն զճշմարտութիւն միշտ. անհնազանդութեանն զհնազանդութիւն, ագահութեանն զչափաւորութիւն, կեղծաւորութեանն զպարզամտութիւն, երդմնահարութեանն զչերդնուլն, մախանացն զբարերարութիւն, ոխութեանն զանոխակալութիւն, խստութեանն զքաղցրութիւն, ատելութեանն զսուրբ սէրն միշտ. անզղջութեանն զզղջումն արտասուաց, անխոստովանութեանն անխղճի զխոստովանութիւն խղճի մեղացն, անյուսութեանն զյոյսն ուղիղ, թերահաւատութեանն զուղեղ հաւատս յանձին հաստատել եւ այլոց քարոզել զճշմարտութիւնն։
41 Այս է ստոյգ աւանդիցն դէմք ապաշխարութեան. ամենայն որ ինչ հակառակ է մեղացն` առնել զարդարութիւնսն ամենայն որ երեւին եւ որ ոչն երեւին ի խորհուրդս մտերիմս եւ ի յիշատակս աւետեացն ստոյգ ապաշխարողացն, եւ դարձեալ ի սպառնալեաց անապաշխարողացն յամենեցունց Տեառնէն։ 42 Յայսոսիկ զգուշանալ եւ ի պատրաստի ունել զհաճոյսն Աստուծոյ ահիւն Տեառն, յիշատակաւք անվրէպ գիտութեանն Աստուծոյ համարս առնելոյ արդար դատաւորին յաւուրն դատաստանի, յորում ոչ ինչ ծածկի ի խորհրդոց եւ ի բանից եւ ի գործոց։
43 Զի ընտրութիւնք են առաքինեաց եւ պղերգացն, հաւատացելոց եւ անհաւատից եւ ըստ արժանեացն հատուցմունք։ 44 Պատիւք եւ մեծարանք եւ երանութիւնք յաղթողացն են` որք մարտեան ընդդէմ մեղացն եւ հակառակորդին, եւ յաղթեցին եւ պսակեալ փառաւորին. եւ դարձեալ որք ստոյգ ապաշխարեցին զվնասս իւրեանց։ 45 Իսկ ահաւոր սպառնալիք տանջանացն պաշարէ զանիրաւսն եւ զամբարիշտսն ի տոչորումն պատժոց, որ ոչ անկան յապաշխարութիւն։ 46 Եւ զխոնարհեալսն եւ զնուաճեալսն ընդ կարգաց ապաշխարութեանն ընդունի յաւթեւանս կենացն ըստ արժանաւորութեան մաքրմանն ըստ բազում ողորմութեանն իւրոյ։ 47 Զի նեղեալն եւ վտանգեալն արտասուաւք եւ բարի շարժմամբք յողորմութիւն դարձուցանեն յաղագս սխալանաց ինչ այսպէս զմարդասէր Տէրն։
48 Եւ որպէս տղայքն որ ոչ գիտեն բառիւք զպէտս ի մարցն խնամոցն առնուլ, այլ արտասուաւք զպիտոյսն խնդրեն եւ առնուն ի խնամոց սիրոյն, զի ոչ դադարեն ի լալոյ մինչեւ ամենայն խնամք ի մարցն կատարի` ապա դադարէ եւ զուարճանայ եւ հանգչի, այսպէս պարտ է մեզ լինել առ բարեգութ Տէրն, որ խնամէ զմեզ յաներեւոյթս արարչական սիրովն. որ նստի յանարուեստ աթոռս, եւ բարերարութեամբն իւրով խնամէ զարարածս. որ ի ձեռն նախահարցն ծանոյց զաստուածգիտութիւն, եւ ի ձեռն մարգարէից եցոյց զապաշխարութեան հանգամանս` որք դառնան։ 49 Իսկ ի գալստեանն իւրում եբաց զդուռն ողորմութեան եւ ասէ. ոչ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս յապաշխարութիւն խոստովանութեամբ արարչական խնամակալ սիրովն։ 50 Զի փութացեալք ի կոչումն աւետեացն` առցուք զպարգեւս ի շնորհողէն ապաշխարութեամբն զքաւութիւն. որ յաներեւոյթսն զհոգիսն բժշկէ, եւ յերեւելիս զզգայարանս։
51 Զի նախ յաւազանէն է թողութիւն հաւատացելոց յԱմենասուրբ Երրորդութիւնն ճշմարիտ խոստովանութեամբ։ 52 Զի ասէ ցաշակերտսն. երթեալ մկրտեցէք, ասէ, զհաւատացեալս յանուն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ. եւ ուսուցէք պահել զամենայն պատուիրեալսն ի Քրիստոսէ ։ 53 Զի որք ի Քրիստոս մկրտեցան, զՔրիստոս զգեցան, եւ եղեն որդիք լուսոյ եւ ժառանգք արքայութեանն վերստին ծննդեամբ ։ 54 Զի շնորհաւք լինին որդիք տուընջեան, ի գիշերային ծննդենէն ազատեալք յիշխանութենէ խաւարի, եւ լուսաւոր վարուք կեալ յերկրիս աւգնականութեամբ Բարերարին։ 55 Եւ ըստ արուեստից նորին շնորհաց զհեռաւորս մերձաւորս առնելով եւ զաւտարացեալսն ընտանեցուցանել ճշմարտեալ հաւատով եւ անբիծ սիրով։ 56 Եւ զըմբռնեալսն ի սատանայէ ի մեղս եւ վասն մեղացն ի մահ` արդարացուցանէ եւ կենագործէ եւ հրաւիրէ յիւր արքայութիւնն եւ ի փառսն զոր պատրաստեաց սիրողաց։
57 Դարձեալ եւ յաղագս մեղուցելոց եւ զպարգեւս ապաշխարութեանն եցոյց եւ յայտնի արար առաջնովքն։ 58 Որպէս զԴաւթայ լսեմք մեղուցեալ, եւ խոստովանեալ դարձեալ եւ ապաշխարեալ. որ լայր զամենայն գիշերն եւ զըմպելին արտասուաւք խառնէր վասն բարկութեանն Տեառն. յորոյ աչացն վտակք արտասուաց հոսէին առ ի չպահելն զպատուիրանն Տեառն. որ զցանկացող աչսն մաշէր յարտասուս եւ սրբէր ի մեղաց։ 59 Եւ զՊետրոս ի նորոյս է իմանալ, որ ուրացաւ եւ ոչ յիշեաց զյառաջագոյն ասելն Տեառն. մինչեւ հայելովն յուշ գայ ի հաւուն ձայնն. եւ ելեալ, ասէ, արտաքս` ելաց դառնապէս ։ 60 Եւ յաղագս ջերմ արտասուացն եգիտ զթողութիւն. եւ առաքելական շնորհքն անդէն մնացին, որպէս Դաւթի մարգարէականն։ 61 Թողում ասել եւ զայլ եւս զհնոյն եւ զնորոցս մեղուցեալս եւ ապաշխարեալս որպէս ասեն աստուածային գիրք, որք ցուցանեն զաւրինակս զստոյգ ապաշխարութեան։
62 Եւ այսպէս ոչ փակի դուռն կենաց ապաշխարութեան մինչեւ ի վախճան աշխարհի։ 63 Զի զհանապազորդ սխալանսն հանապազորդ արտասուաւք աւազանին լուանալ եւ սրբել. եւ զի հանապազաւր մեղանչեմք` որ խորհրդով, որ բանիւ, որ լսելով, որ տեսանելով, որ շարժմամբ իւիք այսոքիկ, հանապազորդ աղաւթք եւ լուացք արտասուաց մի՛ պակասեսցէ։
64 Զի որ կտակաւն են մեղք, այսինքն ընդ կանոնաւք, այնոցիկ ժամանակք որոշեն եւ զատուցանեն յեկեղեցւոյ եւ ի ժողովրդենէ եւ ի սեղանոյ. զի ըստ մեծի վնասուցն եւ մեծ ջանք եւ աշխատութիւնք պիտոյանան։ 65 Եւ որոց նուազ ունին սխալանսն, եւ բժշկութիւնս արտասուաւք սրբել։ 66 Իսկ որ ի խորութեան սրտին է աղտ ապականեալ անդամաւք, անդ վտակք արտասուաց եւ հուր եւ եռացումն հոգւոյ պիտոյանան. որ սրբէ եւ հալէ եւ ի բաց մերժէ։ 67 Եւ որ փոքր ինչ սխալանս ունի ակամայ վրիպեալ, զղջանալ եւ յոգւոց հանել եւ արտասուաւք անդէն իսկ սրբել։
68 Այլ որ սաստիկ ունի զվէրս մեղաց եւ կամաւ ըմբռնեալ, որ կանոնաւ ունի զանուն եւ զկարգ, որ ի Տեառնէ, ունի զհանգամանս սպառնալեաց. բազում ջանք եւ ջերմեռանդ արտասուք եւ բեկումն սրտի եւ որոշումն ժամանակաց ըստ յանցանացն ի ներքս բերիցէ առ ի լուծանել զդժնդակ ձմեռն խստութեան մեղացն։ 69 Զի գարունն հոգեւոր երեւեսցի ի շնչել հարաւոյ ջերմութեան հոգւոյն. եւ ի վերուստ սաստիկ անձրեւով զհոսանս արտասուաց. նոր երկիր զբոյսս եւ զծաղիկս բացայայտէ, եւ տունկք զսաղարթս եւ զպտուղս առ ի վայելս թագաւորաց եւ ռամկաց, որովք զուարճանան։ 70 Սոյնպէս եւ որ ջերմութեամբ հոգւոյն զհոսնաս արտասուացն հեղու եւ լուծանէ զկապանս ձմեռնային մեղացն, արձակին բոյսք առաքինութեանն եւ պտուղք արդարութեան տնկոյն. որով ուրախանան երկնաւորք եւ երկրաւորք ի փառս Աստուծոյ։
71 Զի այսպիսի միտս եւ բարս պարտ է ստանալ ապաշխարողաց. զի ազատեսցին ի պարտեաց հարուածոց գեհենին անշէջ հրոյն եւ անմահ որդանն։ 72 Եւ ճշմարտեալ ստոյգ ապաշխարութեամբ արտասուաց աւազանաւն ժառանգաւորք արքայութեանն եղիցին, զգեցեալ զպատմուճան սրբութեան լուսոյն ճառագայթեալ առաքինութեանն հանդիսիւք, պսակեալ եւ վայելեալ յանվախճան երանութիւնսն ընդ սուրբս։
73 Զի ապաշխարութիւն է ստգտանելն զինքն եւ հրաժարել ի վնասակարացն եւ ի չար ցանկութեանցն։ 74 Եւ փոխանակ միոյ միոյ չարեացն զարդարութիւնն ընդդէմ դնել, զի խափանեսցէ զմեղսն, եւ զարդարութիւնսն աճեցուսցէ սուրբ սիրով եւ արտասուալից աղաւթիւք, եւ պահովք ցամաքեցուսցէ զպղտորեալ զանժոյժ բղխումն գիջութեան` որ ապականութիւն է յանդամսն։ 75 Զի ջուրք աղբերաց եւ սրսկմունք անձրեւաց զերեւելի հուր շիջուցանեն. իսկ առ Աստուած սէրն եւ ջերմեռանդ արտասուք զհուր ցանկութեանն շիջուցանեն, եւ խափանեն զկամս մարմնոյ, զինքնագործութեան շաւշափելեաւք զաղտեղի շարժմանցն զհոսմունս. եւ այլ մի եւս մերձենալ ի նոյն գարշութիւնս ախտից, այլ մաքուր մտաւք զմաքրութիւն ստանալ։ 76 Զի մի՛ սպառնացեալ պատուհասն անսրբութեան ի վերայ հասանիցէ յաւուր, յորում ոչ գիտիցէ, եւ ի ժամու յորում կարծիցէ, եւ տայցէ վրէժս ըստ վնասուցն։
77 Այլ սիրել զսրբութիւն ի Տէր որ ի սուրբս բնակէ։ 78 Եւ զանսրբոցն ասէ. Որդն նոցա ոչ մեռանի, եւ հուրն ոչ շիջանի. եւ եղիցին տեսիլ ամենայն մսեղեաց ։ 79 Եւ զամենայն արկուածս մեղաց ի մտաց եւ ի մարմնոյ ի բաց թաւթափել. մինչ զի կարասցէ ասել, գայ իշխան աշխարհիս այսորիկ մեղսասէր, եւ յիս ինչ ոչ գտանէ զմեղացն նշխար . այլ Քրիստոս ըստ Աւետարանին կենաց` որ վերստին նորոգեաց ստոյգ խոստովանութեամբ եւ արտասուաւք ապաշխարութեամբ եւ գթով տնանկաց հանդերձ ամենայն առաքինասէր վարուք յարդարեալ ի հաճոյսն Աստուծոյ։ 80 Եւ մշակք լինել այգւոյն ճշմարտութեան ի սկզբան հաւատոց եւ ուղիղ վարուց, որով կայ ի վերայ երկրի եւ առաքինանայ։ 81 Եւ ելանելով յաշխարհէս` ընդ իւր տանի զարդարութիւնսն ամենայն, զտղայութեան անմեղութիւնն, զմանկութեան անարատութիւնն, զերիտասարդութեան անբծութիւնն, զծերութեան զմաքրութիւնն, գլխաւորելով ըստ իւրաքանչիւր հասակացն զամենայն առաքինութիւն, եւ զվարձս առցեն ըստ իւրաքանչիւր վաստակոց յամենեցունց Տեառնէն գործողաց այգւոյն հաւատացելոյ ըստ ժամանակացն փոփոխմանց։ 82 Աւժանդակ լիեալ առ վերին կոչումն, ուր Քրիստոս նստի ընդ աջմէ Աստուծոյ յԵրուսաղէմն վերին` որ է մայր մեր ամենեցուն. ուր եւ յառաջագոյն գանձք առաքինութեանն բարեաց ամբարեցան. ուր յոյսն մեր է հաստատեալ` անմահ երանութիւնքն, անսպառ վայելչութիւնքն, անվախճան ուրախութիւնն, անզեղջ բարութիւնքն ի վայելումն Քրիստոսիւ։ 83 Միահաւան խնդութիւն երկնաւորաց եւ երկրաւորաց երանութիւն ի փառս Քրիստոսի գործակցութեամբ բարերար երախտեաւք սուրբ սիրոյն։ 84 Որ մատոյց է յորդէգրութիւն Հաւր եւ ի խնամս Սուրբ Հոգւոյն եւ ի ժառանգութիւն արքայութեան իւրոյ։ 85 Որ աստ արդարացոյց, եւ անդ թագ ի գլուխ պսակեալ փառաւորէ յաստուածեղէն խրախճանութիւնսն, հանապազորդ ի հրճուանս յանսպառ բարիսն Ամենասուրբ Երրորդութեանն։ 86 Զի նմա վայելէ փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։
Ի. Երանելոյն Սրբոյն Գրիգորի առաջնորդութիւն ամենարուեստ խրատու հանգամանք գիտութեան եւ իմաստից
Ի
ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ԱՌԱՋՆՈՐԴՈՒԹԻՒՆ ԱՄԵՆԱՐՈՒԵՍՏ ԽՐԱՏՈՒ ՀԱՆԳԱՄԱՆՔ ԳԻՏՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ԻՄԱՍՏԻՑ
1 Որպիսի գոհութիւն եւ աւրհնութիւն եւ փառս տալ արժան է Ամենակալ Տէրութեանն ամենառատ բարերարութեանն. որ ոչ թողու ի խնամակալ սիրոյն իւրոյ, այլ յանձանձէ եւ աղբիւրաբար բաշխէ զշնորհս յարարածս իւր։ 2 Նախ զի իշխան կացոյց եւ տէր ի վերայ երկրի, որ ընդ իշխանութեամբ են վերնոցն. զի ծանիցուք զնորա խնամս արարչական սիրոյն, եւ աշակերտեալ նորա պատուիրանին` կատարեսցուք զարդարութիւնսն ամենայն, եւ առցուք զհատուցումն բարի ի ժամանակի այցելութեան. եւ ըստ ժամանակի` անապականութեան վարուցն հետեւող լինել։
3 Որպէս ի սկզբանէ նախաստեղծին կեանքն յարդարեցան ի Տեառնէ անմեղութեամբ, զայն սուրբ սէրն հաստատել ի մեզ։ 4 Որպէս եւ Քրիստոս սիրեաց զմեզ, եւ զանձն իւր մատոյց պատարագ ի հոտ անուշից ։ 5 Որ բարկացուցաք զԱրարիչն, զի ոչ պահեցաք զպատուիրանս նորա։ 6 Զխնամս սիրոյն իւրոյ ոչ որպէս առ երախտաւորս եցոյց, այլ յապախտաւորս որպէս Աստուծոյ վայել է։ 7 Զի զբարիսն զոր եցոյց մեզ Աստուած, ոչ ըստ մերում արժանաւորութեան, այլ յաղթեալ յարարչական սուրբ եւ անբիծ սիրոյն` դարձաւ յողորմութիւն։ 8 Որ եւ ոչ իսկ փոխարէնս խնդրէ ի մէնջ փոխանակ երախտեացն. այլ կամի` զի կեցցուք արդարասէր, եւ ժառանգորդք լիցուք երկնից արքայութեանն։
9 Զի նա է յոյս եւ կեանք մեր եւ աղբիւր բարեաց։ 10 Զի ոչ խնդրէ աղբիւր ջուր, եւ ոչ արեգակն լոյս. այսպէս եւ Աստուած տուող է բարեաց եւ ոչ առող ինչ յաղագս մեծի բարերարութեանն իւրոյ եւ անկարաւտ լիութեանն։ 11 Այլ որ առ միմեանս լինին երախտիք, զայն իւր համարի, եւ ինքն առնէ զփոխարէնս յերկրի եւ յերկինս որ կան եւ մնան։ 12 Զի միմեանց բարի առնել, փոխարէնս ի նմանէ առաքին երեւելիք եւ աներեւոյթք։ 13 Զի որպէս արիւնն Աբելի առ Աստուած բողոքեաց, որ սպանաւ ի Կայենէ եւ պատժի ի Տեառնէ սոյնպէս բարի բողոք զԱստուած ի բարի խնամս շարժէ բարեգործաց։ 14 Զի որք ոչ խնդրեն զվրէժս ի զրկողաց, ինքն առնու վրէժս ըստ արդար դատաստանին . զի ըստ արժանեացն է հատուցումն առ բարեգործսն եւ առ չարսն։
15 Եւ Աստուծոյ նմանել այս է, որ ապերախտին երախտաւոր լինի, զկորուսեալսն խնդրելով, զգտեալսն պահել իւրով աշխատութեամբ եւ ջանիւ։ 16 Նմանել Որդւոյն Աստուծոյ, որ ետ զանձն իւր ի մահ վասն մեր, եւ կամաւոր չարչարանաւքն ազատեաց ի ծառայութենէ մեղաց, եւ բարեաց կենաց եւ աւետեաց զմեզ հրաւիրեաց, եւ Հոգւոյն Սրբոյ ընդունելութեան արժանի արար։ 17 Եւ զամենակալ Հաւրն զանհամեմատ զերանութիւնսն խոստացաւ, զի միասնական Երրորդութեանն միշտ հանցուք աւրհնութիւնս, որ հանապազ ի բաց ունի զդրունս փրկութեան կենաց հաւատացելոց, եւ ապաւէն ամենեցուն որ կարդան առ Նա։ 18 Եւ աշակերտեալ առաջնորդական բանին` գործակից լինել բարերար կամացն, եւ խորհել զբարին եւ առնել, եւ լնուլ զհաճոյս Արարչին ի խնամս մերձաւորաց եւ հեռաւորաց։ 19 Զի զփոխարէնսն առցեն զբարեացն ըստ անմեղութեան սուրբ սիրովն. եւ ի նոյնս յառաջանալ ի լաւսն, եւ պատերազմել ընդդէմ մեղացն առաքինութեան հանդիսիւք. եւ ի բոլոր սրտէ ապաւինեալք ի խնամս մարդասիրութեանն, եւ խլել զամենայն բոյսս անաւրէնութեան ի մտաց եւ ի զգայութեանց հանդերձ ամենայն աղտեղի եւ չար ախտիւք։ 20 Եւ ի բաց բառնալ զհպարտութիւն ի միջոյ, զագահութիւն, զխորամանկութիւն, զբարկութիւն, զոխակալութիւն, զնենգութիւն, զստութիւն, զերդմնահարութիւն, զնախանձ, զորովայնամոլութիւն արբշռաց։
21 Զայսոսիկ վնասակարութիւնս եւ որ սոցին նման են դժնդակութիւնք մեղաց` սպառնալեաւք յաւիտենական տանջանացն արտաքս հանել, եւ տնկել զբարեացն տունկսն ի միտս եւ ի վարս հանդերձ յարմարական առաքինութեամբքն եւ անարատ սրբութեամբ եւ ճշմարիտ հաւատով, խրախուսեալ յԱստուած յուսով աւետեացն խոստմամբք. զազատութեան արհաւատչեայ աստ առեալ, եւ հրաւիրեալ ի պատրաստեալ արքայութիւնն երկնից ի յոյսն կենդանեաց, ի բարութիւնսն անվախճան երանութեանցն, որ ոչ մտաւք իմանալի է եւ ոչ բանիւ ճառելի, որ անդէն երանութիւնքն։
22 Զի որպէս մանկունք որ յորովայնի մարցն լինին յապաժոյժ, եւ ի խաւարի թաղեալ. եւ ոչ գիտեն զերկրիս վայելչութիւն, զարեգական պայծառութիւն, եւ զլուսնի եւ զաստեղաց եւ զժամանակաց եւ զամսոց շրջագայութիւն, եւ զբուսոց եւ զտնկոց պտղաբերութիւն, եւ ի վայելս կենդանեաց եւ որ այլ եւս անասնոց նախիրք եւ գազանաց եւ թռչնոց որ ի կերակուր եւ որք ի հնազանդութիւն են անկեալ, որք ի ցամաքի եւ որք ի ջուրս են ղուղակք` որ պատրաստեալ որոգայթիւք ըմբռնին յորսողաց, եւ որ այլ եւս իցեն վայելչութիւնք եւ պայծառութիւնք հանդերձից, եւ ոսկւոյ եւ արծաթոյ եւ ականց պատուականաց` որ ի զարդ մարդկան գործեցաւ եւ ի փառս թագաւորաց` յորս ուրախանան աշխարհասէրք, արդ որպէս ոչ գիտել մանկանցն զայս կեանս եւ ոչ նման է յորովայնի կենացն, սոյնպէս եւ ոչ մեզ իմանալ զհանդերձեալ կեանսն. եւ ոչ համեմատի այս լոյս եւ կեանք առ այնր կեանք եւ լուսաւորութիւն փառաց ամենազաւր տէրութեանն, զոր ակն ոչ ետես եւ ունկն ոչ լուաւ եւ ի սիրտ մարդոյ ոչ անկաւ զոր պատրաստեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց զանվախճան երանութիւնսն ի Քրիստոս Յիսուս։
23 Նա եւ ոչ որ յաշխարհիս են նեղութիւնք եւ վիշտք եւ չարչարանք եւ տանջանք հրով եւ ջրով որպէս Սոդոմայն եւ ջրհեղեղին, ոչ համեմատեն անշէջ հրոյն եւ յաւիտենական տանջանացն, որ պատրաստեալ է ամբարշտաց եւ մեղաւորաց։ 24 Զի Աստուած զմիտս եւ զզգայարանս գործի կենաց ստեղծեալ ամէնիմաստ կամաւք ի սրբութիւն, ի ճշմարտութիւն, յամենայն բարեգործութիւնս. եւ շահիւք բարեացն լցուսցէ զանձն իւր եւ զայլս, եւ ուրախ արասցէ զՏէրն. զի ի բերանոյն քարոզեսցի ճշմարտութիւն հաւատոց եւ անբիծ վարուց։ 25 Զի արթուն եւ զուարթուն պահեսցէ զինքն եւ զամենեսին զհաւանեալսն յողջախոհութիւն. եւ ահիւ եւ սուրբ սիրով կալ ի հնազանդութիւն հոգեւոր աւրինացն, որ ատել տայ զչարն եւ սիրել զբարին, որ քաղցր եւ անոյշ բարեաւք լի է. եւ գովիչք գոհութիւնքն ի վեր ելանեն առ Աստուած, եւ պատրաստեն զերանութիւնսն արքայութեան երկնից։ 26 Զի հաճոյացան Աստուծոյ ի նեղութեան եւ յանդորրու. եւ անքակ մնացին ի սիրոյ նորա ճշմարտեալ հաւատով, խաղաղասէր եւ բարեսէր առ ամենեսեան. մեկնեալ յամենայն իրաց չարեաց, յերեւելեաց եւ յաներեւութից սխալանաց։ 27 Զի Ես եմ, ասէ, Աստուած որ ատեմ զանիրաւութիւն եւ սիրեմ զարդարութիւն ։ 28 Եւ ի յայսմ երեւին սիրելիք Աստուծոյ եւ ընտանիք հաւատոց, զի զնոյն սէր ունիցիմք առ սրբութիւն եւ արդարութիւնսն ամենայն միշտ։ 29 Եւ դարձեալ զատելութիւն առ զազիր ցանկութիւնս եւ առ ամենայն մեղս։ 30 Զի գրեալ է` ասէ. Զմեղս ատեցի եւ անարգեցի եւ զաւրէնս քո սիրեցի ։
31 Զի այնպիսիքն են բերան Աստուծոյ, որ դարմանաւք կենդանարար խրատուն լի է, եւ որպէս յաղբերէ բղխէ զկենացն խրատս։ 32 Զի ամենայն որ կարդասցէ զանուն Տեառն` կեցցէ, որ զյոյսն յարդարէ ի Քրիստոս Յիսուս։ 33 Իսկ որ ապիրատս խաւսին առ ի կորուստ բազմաց խորամանկութեան, այլանդակութեան, պատրանաց եւ պէսպէս վնասակարութեանց, որ վրիպեցուցանեն զտգէտս ի ճշմարտութեան աւանդիցն, որ տայցեն վրէժս վասն կորստեան անիրաւելոցն ըստ արդար դատաւորութեանն Աստուծոյ. որ ժառանգորդ լինին անշէջ հրոյն եւ յաւիտենից տանջանացն։
34 Եւ աչքն, որ ճշմարտութեամբ զտեսութիւն ունին, առաջնորդութեամբ իմանալեաւքն անվրէպ զգուշանալ ի վնասակարացն. ամենայն անդամոցն անարատ եւ սուրբ եւ անբիծ զտեսութիւնն հրահանգել յԱստուած։ 35 Զի ճրագ մարմնոյ ակն է ` ասէ Տէրն։ 36 Զի որոյ աչքն լուսաւոր են, ամենայն մարմինն լուսաւոր եղիցի. որ չունի մասն խաւարի զմեղացն իրս, այլ լուսաւորեալ կացցէ ի լոյսն Աստուծոյ։ 37 Ապա եթէ խաւարեալ է ի նշողիցն լուսոյն ի ցանկական աղտեղութիւնս եւ յամենայն աշխարհասէր պատրանս երեւելեացս ամենաչար, որ շլացուցանէ ի ճշմարիտ տեսութենէ, եւ ի մեղացն որպէս բիժ զակամբ եկեալ` ոչ թողացուցանել տայ զպատշաճն` այլ զխաւար չարին, նոքա են որ ժառանգորդ լինին խաւարին արտաքին, ուր լալ աչաց եւ կուրութիւն յանշէջ հուր գեհենին։ 38 Զի երկաքանչիւրոցն է հատուցումն, ճշմարտասէր տեսողացն եւ ցանկասէր վատթարատեսացն։
39 Եւ լսելիք, որ բանայ զդրունս ունկնդրութեան ճշմարիտ քարոզութեան, եւ ընդունակ առնէ կենդանարար բանին զմիտս եւ զգայարանս ամենայն հաւատոց եւ ամենայն ճշմարտութեան Աստուծոյ պատուիրանին յերեւելիս եւ յաներեւոյթս, ընդ նոյն լսելիս մտանեն բարբառք աւետեացն. Եկայք մտէք, ասէ, յուրախութիւն Տեառն, եւ վայելեցէք զբարիսն զանճառս եւ անվախճան, որ ի սակաւուդ հաւատարիմ երեւեցայք յերկրի ։ 40 Իսկ որ խնու զականջսն առ ճշմարտութիւն Աւետարանին, եւ մուտ առնեն կորստեան բարբառոյ եւ ամենապատիր վնասակարաց, եւ առնեն զմիտսն բոյնս իժից եւ քարբից` զի մի՛ առցեն զկենաց դեղ զգայութեանցն ի դեղատուէ աստուածային բանիցն , լսելոց են զբաւթ եւ զգոյժ ահաւոր սպառնալեաւք ի Տեառնէ. Երթայք յինէն անիծեալք ի հուրն յաւիտենից, որ պատրաստեալ է սատանայի եւ հրեշտակաց նորա յաւուրն այցելութեան ։
41 Եւ հոտոտելիք հոտոցն են զգայութիւնք, որք որոշեն զանոյշ սրբոցն հոգւոցն զհոտ բուրման շնորհացն. որ սրբեալ են յամենայն գարշութեանց ախտից մարմնականաց, ըստ առաքելոյ. Հոտ անոյշ եմք Քրիստոսի ի մէջ փրկելոցն եւ ի մէջ կորուսելոցն. ոմանց հոտ ի մահուանէ ի մահ, եւ ոմանց ի կենդանութենէ ի կեանս. եւ առ այս ո՞վ իցէ բաւական ։ 42 Որք որոշեն զլաւն ի վատթարէն` զհաւատոցն եւ զվարուցն ամբծութիւն, որք վայելեն յանոյշ բարիսն։ 43 Իսկ որ զհոտս անսրբութեան եւ զամբարշտութեան ոչ որոշեն եւ զաշխարհական ցանկութեանց` որ լին է ժահահոտութեամբ եւ անառակ եւ անխտիր շարժմամբք, հրաժարեալ ի շնորհալից հոտոցն, առնլոց են այնպիսիքն զհոտ ժախից հարուածոցն անքուն որդանցն եւ կիզման հրոյն. եւ գրաւին ի ներքս յապաժոյժ տանջանսն ի հաշումն եւ ի մաշումն հոգւոց եւ մարմնոց։
44 Եւ ձեռք ի խնամս տեսչութեան գործաւորութեան առ ի պտղաբերութիւն յարդարեսցին միշտ, եւ գլորելոյն եւ կարաւտելոյն աւգնական եւ ձեռնտու լինել ըստ ամենայն պիտոյից, եւ ի գործ Աստուծոյ ոչ դանդաղանաւք. զի զանձին պէտս ինչ իրաց եւ զմերձաւորաց եւ զհեռաւորաց ստուգապէս ներգործեսցէ ըստ շնորհելոյ նմա ի Տեառնէ աջողութիւն։ 45 Այս ձեռք առնլոց են ի Տեառնէ զվճիռ ազատութեան, զմուրհակն որդեգրութեան, զպսակն անապական` որ փառաւք եւ պարծանաւք յաւրինեալ է ի ձեռաց Աստուծոյ։ 46 Իսկ ձեռք որ ըստ աղտեղի ցանկութեանց ի յամաւթոյսն շարամերձեալ ինքեան եւ կամ գործակցաց ախտասիրաց, եւ դարձեալ որ գողանայ, որ տանջեն եւ նեղեն եւ սպանանեն, այն ձեռք կապին հրեղէն կապանաւք եւ մատնին անվախճան տանջանացն անշէջ հրոյն, եւ ջնջին ի կենդանի գրոյն տախտակացն Քրիստոսի։
47 Եւ ոտք, որ եղեն երիվար շինութեան եւ խաղաղութեան սուրբ վարուց եւ ճշմարիտ քարոզութեան առ ամենայն աւգուտս հոգեւորս ի հեռաւորս եւ ի մերձաւորս ի հաճութիւն կամաց տէրութեանն, եւ արհամարհեցին զաշխատութիւնս ոտից առ հանդէս վերին կոչմանն, այն ոտք ելանեն ի դրունս կենաց եւ մտանեն յաւթեւանս ուրախութեան հարսանեաց զարդուն վայելչութեան ընդ աջմէ մեծութեան յանանց ուրախութիւնսն։ 48 Իսկ որ զարտուղեցան ոտք յարդարութեան ճանապարհէն, եւ զրահետ եղեալ մոլորեցան ի չար անդր ի վնասակարսն ընթանալով, յանսրբութիւն, յաւազակութիւն, յապիրատութիւն, ի ստահակութիւն, անիրաւ յամենայն ճանապարհս գնալ որ տանի ի կորուստն յաւիտենից, այնպիսի ոտք մեկնեալ ի կենաց անտի առաքին ի վիհս դժոխոց, որ ոչ իցէ վախճան եւ կամ հանումն ի կապանաց տանջանացն լուծանել։
49 Եւ իմաստք խելացն, որ բնակեալ է յղիղն որ ի գլուխն է, որ է ի վերայ ամենայն անդամոցն պսակ` եւ զգայութեանցն գործարան, շարժմանցն առաջնորդ, եւ տեսուչ եւ վարդապետ եւ հրամանատար ամենայն անդամոցն։ 50 Որ զթիւրեալ անդամսն ուղղէ, զվրիպեալսն հաստատէ, զանգէտսն իմաստնացուցանէ, զկարաւտեալսն լցուցանէ, ամենայն հնարիւք զգիւտս փրկութեան անձինն ստանալ եւ այլոց, եւ լինի տուն գանձուց հոգեւոր իմաստից մերձաւորաց եւ հեռաւորաց ըստ շնորհելոյն նմա ի Հոգւոյն Սրբոյ` որ աղբիւրն է ամենայն բարեաց եւ իմաստից, ուստի ծագէ լոյս գիտութեան եւ զամենայն մարմինս լուսաւորէ ըստ Քրիստոսի աւետարանութեանն սուրբ եւ բարի հանգամանացն, եւ լնու զամենայն անդամս երանութեամբք ըստ ճշմարտութեան բարերար կամացն, եւ առնու զթագ արքայութեանն որ ի Քրիստոս։ 51 Իսկ խելք` որ մոլորեցան ի ճշմարտութեան իմաստիցն, եւ անկան ի ցանկութիւնս ախտից եւ յամենայն վնասս անիրաւութեան անխնայ մեղացն, եւ փոխանակ կենաց մահու պատճառք եղեն անձանց եւ բազմաց, եւ նոքա կրեն սաստիկ պատուհաս. Կորիցեն, ասէ, մեղաւորք յերկրէ ի դժոխսն, եւ ամբարիշտք ոչ եւս գտցեն զհանգիստ ի չարաչար տանջանսն ։ 52 Զի այս է որք ի վտանգս անկանին, չար կորուստ է նոցա եւ մութ եւ խաւար ի չարաչար եւ դառն տանջանացն, եւ զլոյս ոչ տեսանեն, եւ ոչ զայլ ոք ի մխիթարութիւն առ տանջանսն։
53 Իմանալի է եւ զսիրտն, որ ընդունարան է հոգւոյն շարժմանց. Զսիրտ սուրբ հաստատեա յիս Աստուած, եւ զհոգի ուղիղ յանձին նորոգելով ։ 54 Որ խնդութեամբ յուսոյն վերաստեղծու ի զգայութիւն առաքինասէր վարուց, եւ շարժէ զամենայն անդամսն ի վատթարացն ի լաւագոյնսն բարի խորհելով. առհաւատչեայ յուսովն առնուլ զազատութեանն զկտակ, եւ մտանել ի ժառանգութիւն արքայութեանն երկնից։ 55 Իսկ որ ի սրտէն բղխէ զգունդս չարութեան, որպէս ասաց Տէրն, զամենայն դժնդակացեալս ի սրտէն, զշնութիւն, զամբարտաւանութիւն, զբարկութիւն եւ զայլ ամենայն չարիսն, նոքա ելանեն ի խնամոց Բարերարին ի խաւարն արտաքին եւ ի կորուստն յաւիտենից. զոր ոչ բաւեմ ասել զայնքան աղէտս տանջանացն։
56 Է իմանալ եւ ի փորոտին սրբութիւն ըստ ամենայնի. որով ներքին մարդն նորոգի աւր ըստ աւրէ , որպէս ասաց առաքեալ։ 57 Զի առժամայն թեթեւ նեղութեամբք զյաճախութիւն բարեացն գործէ յանձինս ի ցաւս եւ ի հարուածս փորոտեացն մի ըստ միոջէ` որք զանուանսն ունին, լեարդ եւ թոք եւ փայծաղն եւ աղիք եւ երիկամունք. այնպէս տնաւրինեալ, որպէս ի սկզբանն էին առանց սխալանաց։ 58 Եւ ամենայնիւ մեղուցեալ երեւելի մարմնով եւ աներեւոյթ հոգւով եւ ամենայն փորոտեաւքն, դարձեալ լինել բարի խորհրդոց ընդունարան։ 59 Զի ամաւթոյ անդամքն առաւել եւս պարկեշտութիւն ունին , ասէ առաքեալ. այսինքն զանարատ սրբութիւն եւ զամբիծ մաքրութիւն, մեռուցանելով զնա ճգնաւորական պարկեշտութեամբ, եւ զհուր ցանկութեանն հրով հոգւոյն եւ շնորհալից արտասուաւք շիջուցանել։
60 Զի ամենայն անդամաւք եւ փորոտեաւք եւ հոգւով ի կամակար մտաց պարտաւորեալ` եւ արդարացաք ի ձեռն լուսաւոր աւազանին եւ վերստին ծննդեամբն շնորհաւքն Քրիստոսի։ 61 Որ ազատեաց զմեզ ի ծառայութենէ մեղաց յազատութիւն նորոգման իւրոյ. զգեցաւ զնոյն մարմին եւ զհոգի, եւ խառնեաց ընդ աստուածութիւնն իւր յաղագս անբաւ սիրոյն իւրոյ, եւ զամենայն կիրս մարդկայինս կրեաց բաց ի մեղաց. եւ զմեզ յորդորէ հայել յելս գնացից իւր, եւ նմանող լինել ճշմարտութեան սուրբ վարուցն մարմնաւորաց. զի եթէ կցորդեսցուք չարչարանացն` եւ փառացն հաղորդեսցուք ի սիրոյ նորա ։
62 Եւ պատուիրան առաք սիրել զՆա, որպէս եւ Նայն սիրեաց զմեզ եւ ետ զանձն իւր փրկանս ընդ ամենեցուն։ 63 Զի յայս երկու պատուիրանս աւրէնք եւ մարգարէք կախեալ կան ասէ Տէրն. սիրելն զԱստուած եւ սիրել զընկերն ։ 64 Զի որ սիրէ զԱստուած, հեռի է յամենայն անիրաւութենէ յերեւելեաց եւ յաներեւութից, եւ մերձ յամենայն արդարութիւն եւ ի սրբութիւն. զի իշխանութիւն առեալ աստուածային սիրոյն` խափանէ զանիրաւ սէրս որ գերեն զմիտս եւ զգայարանս։ 65 Նմանապէս եւ որ զընկերն սիրէ նմանութեամբ Քրիստոսի սուրբ սիրոյն, որ եհեղ ի մարդիկ առատապէս։ 66 Զնոյն սէր, ասէ առաքեալ, յանձին ունել. համաշունչք եւ միախորհուրդք առ հաճոյս Աստուծոյ։ 67 Փախչել յանձնասիրութենէ պարտեաց, եւ խոնարհութեամբ առաւել համարել զընկերս քան զանձինս։ 68 Զի հոգեւոր եւ սուրբ առ Աստուած եւ առ ընկերս ճշմարտեալք, երկնայնոցն լիցուք ժառանգորդք։ 69 Որ զսերմն բարի սերմանեաց Քրիստոս, եւ թշնամին արդարութեան սատանայ` զորոմն անիրաւութեան. զոր Քրիստոս հրամայէ խլել ի ժամանակի եւ նիւթ հրոյ արկանել. եւ զբարի սերմանսն աճեցուցանել, որ բերէ պտուղ զհարիւրաւորսն եւ որ ըստ իւրաքանչիւրոցն է սերմն առաւել կամ պակաս սերմանեալ ։
70 Եւ սատանայ ի սկզբանն ոչ թշնամի արարաւ, այլ յանձնիշխան կամացն եղեւ հակառակ բարւոյ. զի ըստ եբրայեցւոց բառիցն հակառակ թարգմանի։ 71 Որպէս եւ զՊետրոսէ լսեմք ի Տեառնէ. ասէ. Ե՛րթ յետս իմ, սատանայ. զի ոչ խորհիս զԱստուծոյսն, այլ զմարդկան ։ 72 Որ անգէտ էր փրկական չարչարանացն, եւ հակառակէր արգելուլ։ 73 Եւ ամենայն որ բարւոյ հակառակ կայ, սատանայ անուանի։
74 Զի ամենայն արարածք ի Բարերարէն բարի ստեղծան. եւ ի կամակար մտացն եղեն չար դեւք։ 75 Զի զսատանայ անձնհաճ հպարտութիւնն իւր ընկեաց ի փառաց. նմանապէս եւ զմարդիկ որ զնոյնն ախտացան ի սատանայի խաբմանց` զաստուածութեանն զպատիւ խոստանայր, զի աստուածամարտ լիցին իբրեւ զինքն։ 76 Եւ Գաբրիէլ հրեշտակապետ էր, այլ աւետաւոր լինի առ կոյսն, զուրախ լեր բերկրեալն աւետարանելով եւ ազգի մարդկան փրկութիւն։ 77 Որ ի ձեռն մարմնանալոյ Որդւոյն Աստուծոյ որով ազատեցան տիեզերք ի յանցուածոցն որ ի սատանայէ` պարտեցան եւ զմահ ստացան։ 78 Զոր Քրիստոս կենդանացոյց եւ արար հաշտութիւն, Արարիչն ընդ արարածս. եւ հրաւիրեաց զհաւատացեալս յԱմենասուրբ Երրորդութիւնն առաքինասէր վարուք յերկնից արքայութիւնն։ 79 Զոր եւ դեւքն խոստովանէին Որդի Աստուծոյ` եւ զիւրեանց զպատիժս. Գիտեմք զքեզ ով ես` Որդի Աստուծոյ. որ եկիր յաշխարհ, եւ յառաջ քան զժամանակն տանջես ։
80 Զի եթէ չար բնութեամբ էր եւ սուտ, զիա՞րդ կարէր արդար ասել զեղեալսն եւ զլինելոցն դեւքն. զի չիք ոք եղեալ բնութեամբ չար, այլ ի կամաց եւ ի գործոց իւրոց առնու զանուն ճշմարտիւ, եւ ըստ չար կամաց ունի զհատուցումն։ 81 Վասն այսորիկ որք ուսուցանեն զչարն եւ որք ուսանին, առնուն զհատուցումն յանշէջ հուրն։ 82 Որ հրապուրէ եւ ուսուցանէ զչար` սատանայ է. եւ որ ոչ հրապուրին եւ ուսանին զչար` մարդիկ։ 83 Զի գողն եւ գողակիցն ի միում պատժի են. եւ որ այլ եւս չարագործաց հաղորդակիցք իցեն, ընդ նոսին տայցեն վրէժս ։ 84 Զի Երթիցեն, ասէ Տէրն, մեղաւորքն ի հուրն յաւիտենից, զոր պատրաստեալ է սատանայի եւ հրեշտակաց նորա որ հրապուրիչք են։
85 Իսկ զԱւետարանին գործակիցսն զքահանայսն սուրբս եւ զպատուականս եկեղեցւոյ, որ սրբութեանցն են սպասաւոր հրեշտակային կարգաւորութեամբ, ոչ վարկպարազի համարեսցուք. այլ որպէս յԱստուծոյ կարգեալ ի փրկութիւն հաւատացեալ ժողովրդոց Աստուծոյ։ 86 Զի զառաջնորդս եկեղեցւոյ ի տեղի առաքելոցն կարգեաց քարոզս եւ ասաց` եթէ Որ զձեզ ընդունի, զիս ընդունի. եւ որ զձեզ անարգէ, զիս անարգէ . եւ դարձեալ ասէ. Զոր կապիցէք յերկրի, եղիցի կապեալ յերկինս. եւ զոր արձակիցէք յերկրի, եղիցի արձակեալ յերկինս ։ 87 Զի իշխանութիւն որ յԱստուծոյ է, զաւրութիւն ունի մեղաց թողութեան. եւ ախտաժետաց առողջութեան, եւ դիւաց հանումն ի մարդկանէ։ 88 Զի զոր Աստուած կարգէ, զգործս Աստուծոյ գործէ շնորհաւքն Քրիստոսի։ 89 Եւ երախտիք որ ի նոցանէ յառաջագայի` պարգեւք են. որ զյուսահատսն ի յոյս կենդանի ածէ, եւ զփրկութիւն Աւետարանէ, զմահապարտս եւ զամենայն յանցաւորս խոստովանութեամբ յապաշխարութիւն ածէ ստոյգ եւ ճշմարիտ վարդապետութեամբ ըստ հոգեւոր աւրինացն եւ ըստ Աւետարանին փրկանաց ի փառս եւ ի գովութիւն Ամենասուրբ Երրորդութեանն։ 90 Զի հրեշտակ Տեառն ամենակալի է, ասէ մարգարէն, եւ ի բերանոյ նորա աւրէնս հայցեն ։ 91 Զի որ սուրբք են առաջնորդք բանին եւ ուսմամբ աշակերտեն ի ճշմարիտն, նոքա առցեն զերանութեանն զփառս եւ զպսակ ընդ սուրբ հրեշտակապետս եւ ընդ ամենայն սուրբս յամենակալ տէրութենէն։
92 Եւ ընդրութիւնք են հրեշտակաց եւ մարդկան յերկինս եւ յերկրի։ 93 Արդ, հրեշտակապետք եւ հրեշտակք` առաջնորդք սուրբք եւ ամենայն ընդրեալք եւ սիրելիք Աստուծոյ։ 94 Արդ, ի վերին զաւրացն որոշեալ ի հրեշտակապետացն հակառակ բարւոյ` սատանայ անուանեցաւ. եւ զաւրքն իւր` դեւք, հաւանեալք կամաց նորա եւ ապստամբեալք ի բարի կարգաց։ 95 Սոյնպէս եւ աստ մարդիկ թիւրեալ ի հերձուածս կորստեան եւ ի վարս անաւրէնութեան բազում ժողովուրդք. որք եւ առաջնորդք կոչեցան, եւ հպարտացեալ զարտուղի անկան. եւ բազմաց եղեն պատճառք կորստեան, որսացեալք ի սատանայէ ի նորա կամսն ըստ ամենայն վնասուց։ 96 Զի ճշմարտութեան վերակացուք առաքեալք եւ մարգարէք եւ քահանայք սուրբք միաբանեալ են ընդ սուրբ զաւրս երկնաւորաց ի լուսաւորութիւն վերնոց եւ ներքնոց։ 97 Եւ ապստամբեալք ի մերոց եւ ամբարշտեալք ի բանէն որ աշակերտեցաք զճշմարտութիւնն, աւտարացան եւ յետս կացին. որպէս քուրմք եւ կախարդք եւ այլ եւս չարք։
98 Զի բարի են գործք եւ արարածք Աստուծոյ. եւ անիրաւքն նմանապէս յանձնիշխան կամաց եղեն չարք, դեւք եւ մարդիկ։ 99 Որպէս տաճար բարութեամբք է թագաւորի, սոյնպէս բանդք բանդակալաց։ 100 Բարի մասն ուրախութեանն եւ ամենագեղ զարդուքն մտերմացն եւ բարեխոհ բարեգործացն է։ 101 Իսկ գանն եւ խրատն եւ զանազան տանջանքն` անիրաւաց եւ պղծոց է` որ անխտիր են յամբարշտութեան։ 102 Զի բանդ ասի դժոխքն, որ զպոռնիկս եւ զկախարդս եւ զսպանողս եւ զամենայն անիրաւս ի տանջանսն ըմբռնէ, որք արհամարհեցին զբանն Տեառն եւ ոչ պահեցին զարդարութիւն։
103 Ապա եթէ իշխանութիւն դժոխոցն սատանայի է, յայտ է, եթէ վրէժխնդիր Աստուծոյ է ըստ արդար աւրինացն սատանայ։ 104 Այլ մի՛ լիցի այսպէս իմանալ. զի եւ դժոխք ի Տեառնէ վասն նորա պատրաստեցաւ եւ նորա արբանեկացն եւ ոչ վասն մարդկան։ 105 Այլ որք ախորժեն զնոյն խորհել եւ գործել զչար, ընդ նոսա պարտաւորեալ տանջին զանմահ մահն։ 106 Զաւրէնսն Աստուծոյ եւ զիրաւունսն երեւելի արարածովքս իմացեալ տեսանի ` զի անձրեւք պիտանիք եւ շայեկան ցաւղք զխնամոցն Աստուծոյ բացայայտեն առ պէտս արարածոց։ 107 Իսկ որոտմունք եւ կարկուտք եւ հրացանութիւնք գուշակեն մեզ զահեղ բարկութիւնն` զսպառնալիս ամբարշտաց եւ մեղաւորաց, զոր յայտնելոց է ի վախճանի։
108 Զի եւ ջրհեղեղն համաշխարհական վասն անսրբոցն եւ պղծոցն ի Տեառնէ անաւրինաց լինի ի ջնջումն, ի յերկնէ եւ ի յերկրէ պատուհասից. եւ զարդարսն պահէ ընդ ամենախնամ ողորմութեանն իւրոյ ի ձեռն տապանին եւ զայլ եւս շնչաւորս, թողլով աշխարհի սերմանս։
109 Եւ զսոդոմայեցիսն սատակեաց հրով եւ ծծմբով, զի հրով ցանկութեամբն եւ զազիր գիջութեամբն ապականեալք էին. եւ զարդարն զՂովտ ապրեցոյց ի դառն հարուածոց սատակման։ 110 Որ հող եւ ջուր եւ քար եւ տունկք եւ բոյսք բնակչաւքն հանդերձ տոչորեալ հրդեհեցան։ 111 Եւ այսոքիւք ցուցեալ եղեւ ամբարշտացն եւ մեղաւորացն սաստկագոյն սատակումն յարդար դատաւորէն Աստուծոյ, եւ փրկութիւն արդարոց ի խնամակալ սիրոյն։ 112 Եւ այժմ տեսանի ի Սոդոմ եւ ի Գոմոր բարկութեան Աստուծոյ պատիժք ի հող եւ ի ջուր եւ ի քար եւ ի տունկս։ 113 Զի տեսեալ զայնոսիկ արհաւիրսն այժմ, եւ երկիցեն ի բարկութենէն որ գալոցն է. որք զմեղս իւրեանց որպէս սոդոմայեցւոցն պատմեցին եւ յայտ արարին , ասէ մարգարէն։ 114 Նա եւ այլ եւս գայցեն այժմ յաղագս մեղաց սով եւ սուր եւ գերութիւն եւ տարաժամ մահք եւ պէսպէս ցաւք եւ հիւանդութիւնք եւ վտանգք առ ի խրատ եւ յանդիմանութիւն. զի զղջասցին եւ ապրեսցին ի բարկութենէն որ գալոցն է յերկնից։
115 Արդ, յամաւթ լիցին, որ զսատանայ ասեն խրատու պատուհասիցն տէր, եւ ոչ զամենակալն Աստուած։ 116 Զի յումմէ աւրինադրութիւնն է, նորա եւ հրաման պատուհասից եւ ողորմութեան ըստ իւր խորին իմաստութեանն եւ մատակարարութեանն։ 117 Զի բովք է ամենայն մտաց. որ զմտերմացն հանդէսս յայտնէ իւրեանց սիրովն եւ երկիւղիւն, վկայութեամբ բարերար երախտեացն ի բարերար կամացն յարդարեալ։ 118 Զի Աստուած միշտ ցուցանէ զսուրբ սիրոյն իւրոյ զերախտիսն, զտեսչութիւն շնորհաց իւրոց առ հնազանդեալս եւ ողջախոհս. զի որպէս որդւոց մտերմաց ժառանգութիւն եւ կեանս պատրաստեաց ամենայն բարեաւք։
119 Իսկ որ ցուցանեն զարհամարհութիւն առ աւրէնսն եւ զանհնազանդութիւն առ կամս նորա, եւ գնան խոտորնակս եւ անխտիր յաղտեղի իրս եւ յամենայն դժնդակութիւնս մեղաց, վասն այսորիկ, ասէ, գայ բարկութիւնն Աստուծոյ ի վերայ որդւոցն անհաւանութեան, ասէ առաքեալ ։ 120 Զի ցուցցէ զիւրոյ արդար իրաւունսն արդարոց եւ մեղաւորաց. զի արդար դատաստանն յերկրի, եւ ի հանդերձեալսն որ կան եւ մնան երանութիւնք եւ տանջանք։
121 Զի հարուածք որ գան յաշխարհ, վասն մեղաց է իմանալ. զի զղջացեալ զգաստասցին եւ դարձցին յապաշխարութիւն փրկութեան։ 122 Եւ առ այնոսիկ ասէ Տէր մարգարէիւն. Մխիթարեցէ՛ք, ասէ, քահանայք` զժողովուրդ իմ, զի լի եղեւ տառապանաւք. թողեալ լիցին դմա մեղք իւր, զի ընկալաւ ի ձեռանէ Տեառն կրկին զհատուցումն մեղաց իւրոց ։ 123 Զի հարուածք` դարձելոցն ի թողութիւն մեղաց լինի պատուհասիւքն ի վերայ եկելոցն ի Տեառնէ։ 124 Զի Ես եմ, ասէ Տէր, որ սպանանեմ եւ կեցուցանեմ. հարկանեմ եւ բժշկեմ. եւ ոչ ոք իցէ որ հանիցէ զձեզ ի ձեռաց իմոց ։ 125 Զի զամենայն ակնկալութիւն արարածոց դարձուցանէ ի ճշմարիտ կենդանի յոյսն, զի մի՛ մոլորեսցին զկնի սուտ կարծեաց եւ պատիր խաբեբայ բանից այլանդակաց եւ աղանդաւորաց. այլ յաստուածայնոցն իմացեալք ի ճշմարտութեան աւանդիցն Սուրբ Գրոց եւ յուղիղ հանգամանաց. որոշեալ յամենայն սնոտի կարծեաց, ի մշտնջենաւոր երանութիւնսն վերացուսցուք զմիտս հանապազ։
126 Վասն այսորիկ միտք եւ զգայութիւնք յիշխանական կամաց լի են ամենայն շահիւք իմաստութեանն` առաջնորդեալ յառաքինասէր վարս յերեւելիս եւ յաներեւոյթս։ 127 Զի նովաւ կեամք եւ շարժիմք , եւ նովաւ յառաջիկայսս ի բարիսն ընթանամք միշտ յաղագս աւետեացն եւ անսուտ խոստմանցն։ 128 Զի նա է արարիչ մեր, եւ մեք արարածք նորա. զի մեք կարդասցուք զնա Հայր մեր` առնելով զկամս նորա, եւ նա ասասցէ` որդիք իմ էք, եւ ես ընկալայց զձեզ սիրով, այլ եւ եղէց ձեզ Աստուած, եւ դուք եղիջիք ինձ ժողովուրդ , ասէ Տէր ամենակալ։ 129 Եւ զի ասէ մարգարէն. Եկայք որդիք իմ եւ լուարուք ինձ, եւ զերկիւղ Տեառն ուսուցից ձեզ ։ 130 Եւ ետ մեզ Որդին Աստուծոյ Հայր կոչել զբնութեան Հայրն իւր եւ զԱստուած մեր. եւ ոչ համարեցաւ զմեզ անարգս` հաղորդս առնել եղբայրութեանն եւ ժառանգորդս իւր արքայութեանն։ 131 Եւ Հայր ի վերուստ ասէ զսիրելութիւն Որդւոյ եւ առնել զկամս նորա, եւ զամենայն որ ինչ ի Հաւրէ ասացաւ։ 132 Եւ վասն Հոգւոյն ասէ. նա եկեալ ուսուսցէ ձեզ զամենայն կամս Հաւր եւ Որդւոյ ի փրկութիւն ։ 133 Զի ի Հաւրէ եւ յՈրդւոյ եւ ի Հոգւոյն Սրբոյ ազատեալք առցեն շնորհս, եւ կատարեսցեն զառաքինութիւնս։
134 Բայց զարմանալ արժան է, զի անուանք Արարչին յարարածս խոնարհեցան, Հաւր առ հարս, եւ Որդւոյ առ որդիս, եւ Հոգւոյն Սրբոյ առ հոգիս մարդկան. զի այսու իմասցուք զառաւելեալսն ի մեզ սուրբ սիրոյն իւրոյ զնախախնամութիւնն։ 135 Ապա եթէ զայսքան երախտեաց եւ առաւելեալս ի մեզ սուրբ սիրոյն զանց արասցուք, միթէ անիրա՞ւ ինչ է Աստուած, որ ածէ զբարկութիւն իւր ի վերայ այնոցիկ` որ զբարերարութեանն զսէր արհամարհանաւք արհամարհեն, եւ թողուն ի մտաց զյիշումն առատ զպարգեւացն եւ սուրբ սիրոյն զոր եհեղ ի մեզ առատաբար ։ 136 Եւ որպէս ի ձեռն Մովսէսի առնն Աստուծոյ այս է դատաստանն. որ ապականէ բռնաւոր այր զկին տկար յոչ կամաց, անզաւր եղեալ ի նորա զաւրութենէն, այրն մեռցի, եւ կինն կեցցէ ըստ արդար դատաստանին . նոյնպէս է իմանալի մեզ զսատանայի զակամայ ի մեզ զսխալանս իրաց ինչ խորհրդոց եւ կամ շարժմանց անդամոց։ 137 Զի ասէ մարգարէիւն Տէրն. անձն հաւր իմ է, եւ անձն որդւոյ իմ է. եւ անձն որ մեղիցէ, նոյն եւ մեռցի ։ 138 Զի կամաց է մեղանչել անձինն։ 139 Եւ դարձեալ ասէ ցարդարն. կելով կեցցէ, որ զարդարութեան զհետ երթիցէ. եւ մեռանելով մեռանիցի, որ զհետ անաւրէնութեան։ 140 Զի արդար է Տէր, եւ ուղիղ են դատաստանք նորա արդարոց եւ մեղաւորաց։
141 Եւ անձնիշխան կամաւք կարող եմք զԱստուած ի բարի կամս դարձուցանել ի ձեռն բարի գործոց. եւ դարձեալ ի պատուհաս ըստ չար գործոց։ 142 Զի ի մեր կամս է վայելել ի բարիսն եւ կամ արտաքսել։ 143 Զի ոչ կամի զմահ մեղաւորին, որպէս զդառնալ նորա ի չար ճանապարհէն եւ կեալ ապաշխարութեամբ . Զի ողորմած եմ ես, ասէ Տէր, եւ ոչ պահեմ ոխս դարձուցելոցն յուղղութիւն ։ 144 Զի որում արժան է գթալ կամ ողորմել կամ ներել, ոչ անտես առնէ. այլ որպէս մարդասէր բժիշկ բժշկէ զներքին եւ զարտաքին անդամսն, եւ զանբժշկելին ի բաց կտրէ` որ յայլսն զվնասն առնեն։ 145 Զի որք ոչ դառնան յապականեալ վարուց, յուշ լիցի նոցա ջրհեղեղին կորուստ եւ սոդոմայեցւոց հրով տոչորումն եւ սատակումն, որ աստ դատեցան եւ անդ դատելոց են ըստ բանին Տեառն որ յԱւետարանսն ։
146 Իսկ որ զղջանան եւ դառնան յապաշխարութիւն, նմանեն նինուէացւոցն. զսպառնալեաց բարկութիւնն եւ զեկեալ պատիժս ի Տեառնէ ըստ մարգարէութեան Յովհանու յողորմութիւն դարձուցանեն. եւ այցելութիւն Տեառն կանխէ առ նոսա, եւ ընդունին զխնամս սուրբ սիրոյն։ 147 Իսկ որ խստացուցանեն զսիրտս իւրեանց նմանութեամբ Փարաւոնի , զսոյն հարուածս կրեսցեն. որ ոչ լուան Մովսէսի եւ Ահարոնի զառ ի յԱստուծոյ պատուիրեալս նոցա. որ եւ անդէն սատակեցաւ իւրովքն, եւ ժողովուրդն Աստուծոյ ապրեցան ։
148 Զի մի է Աստուած արարիչ երկնաւորաց եւ երկրաւորաց, եւ յանձնիշխան կամս արարեալ զհրեշտակս եւ զմարդիկ. եւ ի նոցանէ ի կամակար մտաց չարք որոշեցան ի հրեշտակաց եւ ի մարդկանէ։ 149 Եւ անմարմնոց եւ մարմնաւորաց սրբոց փառք եւ պսակք պատրաստեալ կան ի Տեառնէ։ 150 Եւ պատիժս եւ տանջանք եւ դժոխք դիւաց անմարմնոց չարաց, եւ մարմնաւորաց ամբարշտաց եւ պղծոց ըստ արժանեաց իւրաքանչիւրոցն յարդար դատաւորէն։ 151 Զի ի գործոց չարեաց ունին զանուանս դեւք հանդէպ իւրեանց. եւ մարդիկ չարք կախարդք եւ պիղծք յառաջ եկեսցեն ի չար անդր եւ միաբանեալ ընդ չար դեւսն։
152 Այլ որ կամիցի ի հակառակացն փախչել եւ հրեշտակ լինել, աստուածասէր լիցի, եւ զհաճոյս նորա կատարեսցէ յամենայն սրտէ եւ յանձնէ եւ ի զաւրութենէ, եւ զընկերս սուրբ սիրով երեւելեաւք եւ աներեւութիւք. ամենայն բարեաց երախտաւոր լինել հեռաւորաց եւ մերձաւորաց. սուրբ, անբիծ, անարատ, առողջ, միամիտ, հաւան, հլու, հնազանդ, խաղաղարար, ճշմարիտ, մեկնեալ յամենայն իրաց չարաց. սիրել զբարի եւ ատել զչար, եւ ի գործոց բարեաց զբարի անուն առնուլ եւ ի փառս լինել։ 153 Եւ որ ի բարւոյն մեկուսանայ, եւ նմանող լինի սատանայի հակառակ բարւոյ, անհնազանդ, մեղսասէր, ցանկասէր, հպարտ, ամբարտաւան, խորամանկ, նենգաւոր, սուտ, բանսարկու, խռովարար, չարասէր եւ ոչ բարեսէր. մեկնեալ ի ճշմարտիցն, եւ զչար գործոց զանուն առնու չար, զհատուցումն բարկութեան անմահ տանջանացն. զի ըստ արժանեացն է պարգեւք եւ պատուհասք։
154 Արդ, մտաւորաց եւ բանաւորաց տուեալ զանձնիշխան կամս ի պատիւ եւ ի փառս, զի փառաւորեսցէ զբարեգործն Աստուած, եւ առաքինասէր վարուք յանձնիշխան կամաց յաւրինեսցեն անձանց պսակս հրեշտակային կարգաւորութեամբ. եւ շնորհս ընդունել ի Տեառնէ յաղագս հանդիսաւոր եւ սուրբ վարուց առաքելութեան, մարգարէութեան, քահանայութեան։ 155 Զի ճշմարտեալք ըստ ամենայնի առցուք զարքայութիւնն պատրաստեալ։ 156 Զի որպէս Աստուծոյ սեփական է արքայութիւնն, եւ մեզ կազմեցաւ սեփական առնել զարքայութիւնն ի ձեռն ուղիղ հաւատոց եւ ճշմարիտ վարուց վասն բազում սիրոյն որ սիրեաց զմեզ եւ եցոյց զերախտիսն։ 157 Եւ որոց վարք անսուրբք եւ պղերգ են յառաքինութիւնս, եւ մտախաբք եւ մեղսասէրք, նոքա նուազեալ են ի փառացն Աստուծոյ . աղարտին, անարգին, անկանին ի շնորհացն յամաւթ եւ ի նախատինս ամենեցուն։
158 Եւ վասն այսորիկ Աստուած եւ Տէրն զարքայութիւնն արդարոցն կազմեաց, եւ մեղաւորացն զպատիժս պատուհասից. զի ծանիցեն ամենեքեան զուղիղ դատաստանն, արդարք եւ ամբարիշտք։ 159 Եւ մի՛ ոք զարմասցի որ աստ ներէ. Զի քաղցրութիւնն Աստուծոյ, ասէ, զնոսա յապաշխարութիւն ածէ ։ 160 Ապա եթէ ոչ զղջասցին, առանց ողորմութեան դատեսցին յաւուրն բարկութեան երեւման։ 161 Եւ տեսցեն մեղաւորք զփառս արդարոց, եւ կորացեալ հալեսցին ի տխրականս եւ յամաւթն յաւիտենական. որ յերկրի մեծ գոլ զինքեանս քան զարդարսն համարեալ` զհպարտութիւնն ոչ թողացուցանէին տեսանել զինչ արդարքն իցեն եւ զինչ մեղաւորքն։ 162 Բայց զկնի վճարելոյն երեւի արդարոցն փառք եւ մեղաւորացն ամաւթն յաւիտենից։
163 Եւ այս յայտնի է, զի ոչ տոհմից փառաւորութիւն փառաւոր է առ Աստուծոյ, այլ առաքինութեան բարետոհմութիւն։ 164 Զի ի Հայս ոչ ինչ մեծագոյն եւ ի Պարս` քան զարշակունեաց տոհմ. որ եւ յԱբրահամէ սերեցան աստ, նա եւ յամենայն ազգս թագաւորք երկրի ըստ անսուտ բանին Տեառն ամենեցուն ։ 165 Այլ եթէ ոչ զգաստանայցեն ի բարի, աւելի պատուհաս ընկալցին ի Տեառնէ։ 166 Եւ ծառայք նոցա որ հաճոյ եղեն Աստուծոյ, թագաւորեալք փառաւորեսցին ի Տեառնէ. եւ նոքա պարտաւորեալք յաղագս մեղաց պատժեսցին յարդար իրաւանցն։ 167 Եւ թագաւորք եւ իշխանք եւ դատաւորք եթէ արդարախորհք արդարակշիռք ի յիրաւունս Աստուծոյ, եւ արդարադատք ըստ հոգեւոր մասինն եւ ըստ մարմնաւոր, որբոյն եւ այրւոյն տեսուչք եւ ամենայն զրկելոց խնամակալք, եւ ձեռնտու ամենայն վտանկելոց, նոքա են հիմունք բարեաց, որ հաստատեալ ունին զաշխարհ հնարագիտութեամբ իւրեանց ի հնարս սիրոյ ամենեցուն Արարչին։ 168 Որով աշխարհի բարին յառաջանայ ի գովեստ փառաց շնորհացն Աստուծոյ, եւ ի գովութիւն ամենազաւր տէրութեանն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ. որում պատիւ իշխանութիւն եւ փառք վայելեն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս. ամէն։
ԻԱ. Երանելոյն Սրբոյն Գրիգոր վասն տրոց իմաստութեան, որ ի Հոգւոյն Սրբոյ պարգեւեցաւ սուղ ինչ բանս
ԻԱ
ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐ ՎԱՍՆ ՏՐՈՑ ԻՄԱՍՏՈՒԹԵԱՆ, ՈՐ Ի ՀՈԳՒՈՅՆ ՍՐԲՈՅ ՊԱՐԳԵՒԵՑԱՒ ՍՈՒՂ ԻՆՉ ԲԱՆՍ
1 Անբաւ են խնամք տեսչութեան Արարչին, եւ լուսաւորութիւն ի յաւրինուածս արարածոց իւրոց։ 2 Զի որում շատն տուաւ, բազումս խնդրէ զարմտիս բարեացն Աստուած. եւ որում սակաւն, յաւելուածս շահիցն ըստ առաւելն առցէ զշահսն։ 3 Որպէս յառակս տաղանդացն է իմանալ յաւելուածովն ի սակաւուցն, եւ ընտրողական մտաւք, զոր ետ Աստուած հրեշտակաց եւ մարդկան. զի լիցին արբանեակք Բարերարին կամացն եւ քարոզք շնորհաց նորա, սերմանել զերախտիս նորա ընդ ամենայն արարածս հաւանական կամաւք եւ ընտրողական շնորհիւ։ 4 Եւ զի գոն առաւելութիւնք իմաստութեան եւ զաւրութեան եւ մեծութեան յերկինս եւ յերկրի։
5 Զայս լաւութիւն կանխագիտութեանն Աստուծոյ կարգեալ է ի մեզ. զի որ բազումն առ` առաւել սիրեսցէ, եւ զառաւել բարիսն ընծայէ Աստուծոյ. իսկ որ սակաւն, եւ այն յԱստուծոյ խորին գիտութենէն ըստ կարին եւ զմտերիմ շահիցն զիրաւն խնդրէ։ 6 Եւ դարձեալ որ դժնդակ վարս ունին, եւ առ նոսա է զանազանութիւն չարի առաւել եւ կամ նուազ։ 7 Եւ որք դառնան, ոչ անտես առնէ ի խնամոց սիրոյն, թէպէտ եւ արբանեակք եղեն չարին ի կամակար մտաց. զի այսու ցուցցի բարերարութեան խնամք։ 8 Զի մի՛ ոք կարծեսցէ ակնառութեամբ բաշխել զշնորհս յարարածս, այլ ըստ արժանեացն։
9 Առնէ այցելութիւն եւ անարժանիցն, թէպէտ եւ ոչ զգան. զի խաւարեալ է առաջնորդական միտքն, եւ ոչ տեսանեն զլոյսն իւրեանց։ 10 Զի մտահոսանան խորհուրդք երկրասիրաց` ոչ թողացուցանէ տեսանել զպատճառսն այլ ի հոգս վնասակարս ծփին, յորոց բարի ինչ ոչ, այլ չար։ 11 Եւ վասն այսորիկ արգելեալ է ի նոցանէ շնորհն, զի արգելեալ է ի նոցանէ սուրբ սիրոյն կամք եւ առաքինութեանցն յաւժարութիւնք, բազմադարման երախտիքն կատարեալ հանդիսիւքն բազում համբերութեամբ եւ ճշմարիտ հաւատով. որպէս զի արժանի լինէին արբանեակք ճշմարտութեանն ի կեանս, եւ փառս անձին եւ այլոց։ 12 Եւ եթէ արդարոցն միայն էր բազմացուցեալ զմիտս իմաստութեանն, երեւէր թէ յաղագս այնորիկ յառաջանան արդարք յառաքինութիւնն. այլ ամենեցուն իմացեալ, զի զարդարսն` Աստուծոյ երկիղն յորդորէ, եւ զմեղաւորս աներկեղութիւնն լքուցանէ։ 13 Եւ վասն այսորիկ մեղան եւ խաւարեցան ի խորհուրդս իւրեանց եւ կուրացան մեղաւք անմտութեամբ։ 14 Որք զանձինս իմաստունս համարեցան . եւ յաչս իւրեանց խորհրդականք, եւ զճանապարհս իմաստութեան ոչ ծանեան . զի ոչ է երկիւղ Աստուծոյ առաջի աչաց նոցա։ 15 Եւ վասն այնորիկ ապականեցան եւ պղծեցան, եւ ընդ ուղիղն ոչ գնացին։
16 Բայց աստուածասիրաց իմաստութեանն առաջնորդեալ յարդարութիւնսն ամենայն ի լաւն եւ յառաւելն, զի միշտ անքակ մնասցէ ի վերին իմաստութենէն ի սուրբ եւ ի խաղաղարար եւ լի պտղովք բարեաւք ։ 17 Զի ստուգութեամբ կարգաւքն լուսաւորեալ` ի միտ առնու զարդարութիւն ճշմարիտ, եւ ուղղէ զիրաւունս արդարութեան միշտ։ 18 Զիմաստութիւն խաւսիմ առ կատարեալս, որ գիտեն որոշել զմշտնջենաւորսն յանցաւորացս. զիմաստութիւն ոչ զաշխարհիս այսորիկ զխափանելոց, այլ որ յԱստուծոյ արդարութիւնք են , ճշմարիտ հաւատք եւ սուրբ սէր, սրբութիւն եւ խոնարհութիւն, հեզութիւն եւ ճշմարտութիւն ամենայն առաքինութեամբ յարդարեալ ահիւն Աստուծոյ. եւ զգուշանալ ամենապատիր պատրանաց, եւ որոշել ընդրողական իմաստիւք զբարին խորհրդոց եւ բանից եւ գործոց։ 19 Զի դուռն կենաց իմաստութեանն բաց է. եւ հակառակորդք բազում են գործակցաւ բանսարկուին որ որսայն զորդիս մարդկան ի կորուստ։ 20 Այլ Աստուած ոչ թողու զյուսացեալս իւր, որ կարդան առ նա ի տուէ եւ ի գիշերի, եւ խնդրեն զողորմութիւն եւ զյաղթութիւն առ ամենայն վնասակարութիւնս դիւաց. զի փառաւորեսցի Աստուած այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։
ԻԲ. Երանելոյն Սրբոյն Գրիգորի վասն անփոփոխ ինքնութեան էութեանն Աստուծոյ
ԻԲ
ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ՎԱՍՆ ԱՆՓՈՓՈԽ ԻՆՔՆՈՒԹԵԱՆ ԷՈՒԹԵԱՆՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ
1 Որ տկարութիւն դնէ Աստուածութեանն զաւրութեանն, արտաքոյ ճշմարտութեան հաւատոց է։ 2 Զի ասեն, երբեմն կարող եւ երբեմն ոչ։ 3 Անմիտք. եթէ Աստուած տկարանայ, ո՞վ է որ զաւրացուսցէ։ 4 Ի բաց լիցի չար վարդապետին եւ չար ուսմունքն. զի Աստուած կարող է եւ կատարեալ. ոչ երբէք նուազէ ի կատարելութենէն եւ ի զաւրութենէն. այլ զամենեսեան լնու եւ զաւրացուցանէ, եւ ինքն ոչ յումեքէ լնու եւ զաւրանայ։
5 Վասն այսորիկ արարչութեանն անուն հաստատեալ կայ Աստուծոյ միշտ. եւ ի հրեշտակաց եւ ի մարդկանէ զառաքեալս եւ զմարգարէս եւ զսուրբս ընտրեաց, զի եղիցին վկայք ճշմարտութեան աստուածգիտութեանն եւ արդարասէր եւ սուրբ վարուց. այլ եւ զաւրութեամբ, նշանաւք եւ արուեստիւք, զի նոքաւք Աստուած փառաւորեսցի։ 6 Եւ ոչ աւգնութիւն առնու Արարիչն յարարածոց յերկնաւորաց եւ յերկրաւորաց. այլ նա նոցա է աւգնական եւ զաւրացուցիչ։ 7 Զի որպէս մարգարէին ասէր Աստուած, թէ Մինչչեւ ստեղծեալ էի յորովայնի` գիտեմ զքեզ. եւ մինչչեւ ելեալ էիր յարգանդէ` սրբեցի զքեզ շնորհաւք մարգարէ ։ 8 Այնպէս ըստ կանուխ գիտութեանն իւրոյ հրաւիրէ եւ կոչէ եւ արդարացուցանէ եւ փառաւորս առնէ սիրով ։
9 Զի ամենայն արարածք յԱրարչէն միշտ կարաւտանան աւգնականութեան, եւ ոչ Արարիչն յարարածոցս։ 10 Զի անփոփոխելի է Աստուած, եւ փոփոխումն ունին արարածք. որպէս տղայն յերիտասարդութիւն, եւ երիտասարդն ի ծերութիւն, եւ ծերն յապականութիւն. եւ որպէս գարուն յամառն, եւ ամառն յաշուն, եւ աշուն ի ձմեռն` որ խափուցանէ զամենայն կենդանեաց յորդորումն եւ զտնկոց եւ զբուսոց։ 11 Եւ արեգակն փոփոխումն ունի ըստ ժամանակաց ժամանակաց ըստ սահմանելոյն Աստուծոյ զերկայնութիւն աւուրց եւ զպակասութիւն։ 12 Ի ծագաց երկնից են ելք նորա, ասէ, հանգիստ նորա ի նոյն. եւ ոչ ոք իցէ, որ թաքիցէ ի լուսոյ տապոյ նորա . եւ այսպէս կայ ի սպասաւորութիւն ըստ հրամանի Արարչին յարարածս։ 13 մանապէս եւ լուսին զիւրն ունի սպասաւորութիւն զժամանակացն զփոփոխումն ի մաշելն եւ ի լնուլն. զի նովաւ ծանիցուք զմաշումն երկրաւորացս եւ զնորոգումն յարութեան։ 14 Այլ եւ աստեղք սպասաւորեն ի գիշերի նաւագնացաց, եւ ըստ այլ եւս շարժմանց առ ի պէտս մարմնաւորաց. այլ ոչ ըստ հեթանոսական բարբանջմանցն, որ բախտս եւ ծնունդս ասեն։
15 Զի Աստուած է, որ արար զամենայն եւ յաւրինեաց, եւ սահման եդ եւ ոչ անցանեն ըստ կարգն։ 16 Եւ ամենայն արարածք ի նմանէ են, եւ կան ունին ի խնամակալ զաւրութենէն յաւդուածովք իմաստութեան։ 17 Եւ գիտութիւնք հնարից եւ արուեստք պիտոյից եւ կարգք յաւրինուածոց եւ չափք կշռոց ի նորա տեսչութենէ եւ ի խնամոց յաւրինեալ է։ 18 Եւ չիք ոք գեր ի վերոյ քան զնա եւ կարող, որ ի նմանէ առնու զհնարագիտութիւն կամ զզաւրութիւն։ 19 Զի ինքն իսկ է ամենայն յամենայնի աղբիւր բարեաց, որ լնու զերկինս եւ զերկիր եւ որ ի նոսա արարածք են։ 20 Որ յոչընչէ արար զամենայն, եւ դարձեալ եղծանէ որպէս եւ կամի։ 21 նորա առաջի է գիտութիւն եւ հանճար եւ իմաստութիւն եւ զաւրութիւն։ 22 Որպէս եւ յարարածս է տեսանել. որ զաւրութեամբ բարձեալ ունի զջուրն երկինք` որ ի վերոյ քան զՆա, եւ երկիր զծով եւ զգետս եւ զլերինս եւ որ այլ եւս արարածք իցեն։ 23 Եւ ոչ կարաւտանայ սեանց եւ աւգնականի եւ հիմանց երկինք եւ երկիր. այլ զաւրութեամբ նորա պահեալ կան, եւ ոչ ապականին առանց նորա ։
24 Արդ, որպիսի պատիժս պատրաստեալ է, որ խաւսին զԱստուծոյ զհայհոյութիւն։ 25 Նովաւ տկարք զաւրութիւն առնուն. Նովաւ արդարք խրախուսեն եւ յաղթեն հակառակորդաց բռնաւորաց, եւ հանդիսանան ի պահել զպատուիրանս նորա, եւ իմաստնանան ի բարիս։ 26 Ո՞վ է վերակացու եւ աւգնական վտանգելոց ի նեղութեան, որ առնէ զփորձութեան զելս, եթէ ոչ նոյն Աստուած ։
27 Այլ եւ զայնս յետս հարցուք զչար լեզուսն, որ ի վերին զաւրացն պէտս ունին աւգնականութեան. կամ յերկրէս արդարոց ասեն զամենակալն Աստուած։ 28 Զի ոչ ինքն ի նոցանէ առնու աւգնութիւն, այլ սպասաւորութիւն վասն այնոցիկ` որ ժառանգելոցն են զփրկութիւն նոքաւք ըստ կամաց Արարչին։ 29 Զի նորա իսկ են արարածք վերին զաւրք յանգոյից արարեալ. եւ ի նորա շնորհացն ընտրեցան սուրբք ի մարդկանէ։ 30 Եւ զմտաւորս եւ զբանաւորս զորս հաստատեաց յանձնիշխան կամս, եւ դարձեալ փառաւորէ զողջախոհսն ի միասին զերկնաւորս եւ զերկրաւորս, որք պահեցին զհրամանս նորա եւ ժառանգորդք արքայութեան նորա եղեն։ 31 Եւ երեւեսցի Աստուած ամենայն յամենայնի հրեշտակաց եւ մարդկան անդանաւր։ 32 Զի Բանիւ Տեառն երկինք եւ երկիր հաստատեցաւ, եւ Հոգւով բերանոյ նորա ամենայն զաւրութիւնք նոցա ։
33 Եւ յաղագս այնորիկ սուրբ մանկունքն ի հնոցին զամենայն արարածս ի փառաբանութիւն ամենակալ եւ ամենազաւր եւ ամենապարգեւ տէրութեանն յորդորեն հանապազ։ 34 Քանզի ասէին. աւրհնեցէք ամենայն գործք Տեառն զՏէր աւրհնեցէք զարարիչն երկնի եւ երկրի եւ որ ի նոսա արարածք իցեն, որ երեւին եւ որ ոչն երեւին ։ 35 Զամենեսեան յանուանէ կոչեն ի գովեստ աւրհնութեան եւ փառաբանութեան ամենասուրբ անուանն, զմտաւորս եւ բանաւորս, զտիւ եւ զգիշեր, զլոյս եւ զխաւար, զծով եւ զցամաք ղողակաւք եւ զեռնաւք, զգազանս եւ զանասունս, զսողունս եւ զթռչունս, զամպս եւ զանձրեւս, զեղեամն եւ զձիւն, զցուրտ եւ զտաւթ, զաւդս եւ զերկիր, զտունկս եւ զբոյսս, զլերինս եւ զբլուրս, զդաշտս եւ զանդունդս խորոց, զվիշապս եւ զկէտս, զհուր եւ զջուր աղբերաց եւ գետոց։ 36 Ի վերայ ամենայնի զԻսրայէլ կոչէ յաւրհնութիւնս. յորոց ընտրեալ հարքն եւ մարգարէքն եւ առաքեալքն եւ մնացորդք ընտրութեան շնորհացն երեւեցան ծառայք Աստուծոյ բարձրելոյ եւ քահանայք Տեառն, եւ անձինք եւ հոգիք արդարոց եւ սուրբք եւ խոնարհք սրտիւք. եւ ի վերայ ինքեանց աւարտեն զաւրհնութիւնն առ Աստուած, զի մի՛ այլ ազգ ինչ թուիցին. այլ զի ծանիցեն ամենեքեան թէ եւ նոքա արարածք իցեն ամենեցունց Արարչին, զորս ի փառաբանութիւն կոչեցին հոգեւոր երգովք անուամբք։
37 Որ եւ մեզ աւանդեցաւ այս հոգեւոր երգ. զի այսպիսի հոգեւոր երգովք յաւրինուածովք խորհրդածութեամբ ըստ տաւնից, ըստ Քրիստոսի մարդանալոյն, եւ մերոյ փրկութեան, եւ նահատակութեան սրբոց յիշատակաց, եւ զղջման ապաշխարողաց, եւ հանգուցելոց յայսոսիկ շարալծեալ, աւրհնեսցուք գովեսցուք եւ բարձր արասցուք զԱմենասուրբ Երրորդութիւնն, որ արար զամենայն արարածս, եւ ետ մեզ մխիթարութիւն եւ զյոյս բարի ի փառս իւր։ 38 Զի որ անսկիզբն է եւ ամէնիմաց եւ մշտնջենաւոր եւ աղբիւր ամենայն բարութեանց վերնոց եւ ներքնոց, նորա խնամովք ի բարի գործս արարան, եւ կան ի կամս նորա միշտ։ 39 Զի ամենայն եղեալք` որպէս գոյութիւն բնութեանցն եկամուտ է, այսպէս եւ ամենայն ինչ որ ըստ սոցայն է ըստ իւրեանց կարգին եկամուտ է. խրատ գիտութեան եւ իմաստութեան, եւ ամենայն քաջաց եւ առաքինեաց է զաւրավիգ։ 40 Որ ի չգոյէ ի գոյ էած, եւ երեւելիս եւ փառաւորս արար զսուրբս եւ զարդարս . եւ հրաւիրանաւք կոչեաց յիւր արքայութիւնն եւ ի փառսն, յանփոփոխ երանութիւնսն, յանսպառ յուրախութիւնսն, եւ յանեղծ եւ յանապական կեանսն։ 41 Ուստի հեռի են ամենայն տրտմականք եւ տխրականք, եւ մերձ յանմատոյց լոյսն. ի փառս եւ ի գովութիւն եւ յաւրհնութիւն Ամենասուրբ Երրորդութեանն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ յաւիտենից յաւիտեանս. ամէն։
ԻԳ. Երանելոյն Սրբոյն Գրիգորի խրատք ճգնաւորաց եւ ցոյցք հանդիսից, որ յառաքինութիւն յորդորեն
ԻԳ
ԵՐԱՆԵԼՈՅՆ ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ԽՐԱՏՔ ՃԳՆԱՒՈՐԱՑ ԵՒ ՑՈՅՑՔ ՀԱՆԴԻՍԻՑ, ՈՐ ՅԱՌԱՔԻՆՈՒԹԻՒՆ ՅՈՐԴՈՐԵՆ
1 Ամենայն որք հրաժարեցան յաշխարհէս եւ ընծայեցին Աստուծոյ զանձինս ի հնազանդութիւն ճշմարտութեան սուրբ հարցն աւանդից` կուսութեամբ ճգնաւորել յաղագս խոստացեալ աւետեացն, զգոյշ կացցեն խորհրդոց եւ բանից եւ գործոց. զի մի՛ խայթեսցէ դարանակալ աւձն , եւ խափանեսցէ ըստ Աստուծոյ զգնացս սրբութեան եւ արդարութեան առաքինասէր վարուց։
2 Ամենայն հոգեւոր խրատուց անխարդախ կալ. բարկութեանն զհեղութիւնն միշտ. անզգամութեանն զհանդարտութիւնն. թշնամանաց զբարեբանութիւնն. անհնազանդութեանն զհնազանդութիւնն. ստահակութեանն զհաւանութիւնն. անհամբերութեան զհամբերութիւնն. ոխակալութեանն զանոխակալութիւնն. մախանացն զաննախանձութիւն. դառնութեանն զքաղցրութիւնն. չարութեան զբարերարութիւն. անգործութեանն զգործասիրութիւնն. մեղմեխութեանն զռոշնութիւնն. յարատութեանն զհամեստութիւն. կատականաց եւ ծաղեր զարտասուս. ատելութեանն զսէրն սուրբ ունել. անյուսութեանն զյոյսն առնուլ. տրտմութեանն զզուարթութիւնն. փորձանաց զերկայնմտութիւն. ագահութեանն զչափաւորութիւնն. ընչասիրութեանն զարհամարհանս. պատուասիրութեանն զնուաստութիւնն. թերահաւատութեանն զհաւատս ճշմարիտս, եւ որ այլ եւս են չարին մեքենայք` որ ընդդէմ ճշմարտութեանն զպատերազմ առնեն ընդ աչս եւ ընդ լսելիս եւ ընդ ունչս եւ ընդ ճաշակելիս եւ ընդ լեզուս եւ ընդ ձեռս եւ ընդ ոտս եւ ընդ սիրտս` որ խորհրդոցն է շտեմարան ի լաւսն կամ ի վատթարսն հակամիտել։ 3 Զորս պարտ է վերագոյնս առնել ամենայն վնասակարաց առաքինասէր վարուք ըստ յառաջ ասացելոց հանգամանաց խրատուց, որ ընդ չարեաց զպատերազմն առնէ զյարուցեալսն ի վերայ ճգնաւորացն ճակատամարտ միշտ։ 4 Յայսոսիկ է մարտ մեծ. եւ դարձեալ յաղթութիւն մեծագոյն, որովք հակառակամարտն կործանեսցի` որ յայնոսիկ է պանծացեալ, եւ հրապուրանաւք յուսայ յաղթել նորամտիցն։
5 Բայց դու, ո՛վ անձն, որ ընձայեցար Աստուծոյ, մի՛ զնա քեզ խորհրդակից առնուր. այլ մարտիր զբարիոքն մարտն, եւ բուռն հար զայսոցիկ խրատուց, անմոռաց ունելով զախոյեանն սուրբ ճգնաւորաց, որ շաղեն եւ պատեն զոգիս եւ զմարմինս։ 6 Ուշ ունելով մտերիմ խորհրդով եւ արժանաւորապէս ըստ Աւետարանին Քրիստոսի կրաւնաւորիլ։ 7 Մերկանալ զաշխարհական ցանկութիւնս ամենայն, եւ զգենուլ զնոր մարդն ամենայն բարի գործովք զարդարեալ ներքոյ եւ արտաքոյ սուրբ եւ անարատ կատարեալ արդարութեամբ եւ սրբեալ յամենայն ցանկութեանց երկրաւորացս։
8 Նախ զաստուածսիրութեան զհանգամանս յանձին հաստատել սուրբ սրտիւ եւ անկեղծաւոր հաւատով. պատրաստ լինել ըստ արժանի իւրոյ ընծայութեանն յոր կոչեցաւն. յամենայն բծից անարատ եւ մաքուր եւ հաճոյ Աստուծոյ լինել։ 9 Մտաւք եւ ամենայն անդամովք հաստատուն եւ անշարժ եւ անդրդուելի կալ ի կարգի ճգնաւորական հանդիսիցն։ 10 Մարտնչել ի հոգեւորական մարտին ընդդէմ հանապազորդեան թշնամւոյն. որ ընդ զգայութիւնսն եւ ընդ խորհուրդսն ի ներքս պատերազմ է, եւ յաղթութիւն ի վերին աւգնականութենէն. իմաստութեան հոգւոյն առաջնորդել յամենայն արդարութիւնս, եւ ի վայր կործանել զհակառակամարտսն բարեձեւութեան կարգաց եւ կրաւնից։ 11 Զի զէն զինուորութեան ճգնաւորաց չէ մարմնաւոր, այլ հոգեւոր յԱստուծոյ առ վանումն չարին ։ 12 Անսրբութեանն զսրբութիւնն ի ներքս ամբարել յամենայն անդամսն. եւ յանմաքուր խորհուրդսն զողջախոհութիւն սրբեալ յամենայնի։ 13 Որկորստութեանն զպարկեշտութիւնն. արբշռութեանն զժուժկալութիւնն. շուայտութեանն զհամեստութիւնն. ծուլութեանն զհանդէսս առ ամենայն ջանս։ 14 Թուլութեանն զպնդութիւնն. ձանձրութեանն զփոյթն. ամբարտաւանութեանն զխոնարհութիւնն. հպարտութեանն զնուաստութիւնն. սնափառութեանն զանփառութիւնն. ստութեանն զստուգաբանութիւնն. երդմնահարութեանն զճշմարտութիւնն. խորամանկութեանն զկատարեալ սէրն։
15 Եւ զգուշացեալ ամրացեալ կացցես աղաւթիւք եւ պահովք ջերմեռանդ արտասուաւք, սուրբ սիրով, շնորհալից յուսով եւ բաղձալից գթով առ Աստուծոյ կամսն։ 16 Ահիւ եւ երկիւղիւ ի բարեպաշտութեան ջանս յառաջանալ միշտ, եւ առաւելուլ ի բարի գործս, եւ ոչ պակասեցուցանել յառաքինութեան վաստակոց յերեւելեաց կամ յաներեւութից. եւ զհանգամանս չարին խափուցանել հանդիսաւոր յառաջադիմութեամբ։ 17 Զփառասիրութիւն զամենայն ի բաց ընկենուլ եւ զցանկութիւն չարեաց եւ զմեղս դիւրաշարժս իրաւամբք արդարութեան, առողջութեան անարատութեան։ 18 Անբիծ երախտեաւք սուրբ սիրոյն անհանգիստ կալ ի ճգնաւորական մշակութեանն ըստ բարերար սիրոյ երախտեացն Աստուծոյ առ ի հնազանդութիւն Աստուծոյ եւ առ որս հաղորդութիւնն եղեւ սիրով։
19 Զի ճշմարտեալ պահեսցէ զմիաբանութիւնն յաւդիւ խաղաղութեան անբարեփորձ մտածութեամբք առ ի կատարեալ հաւանութիւնն եւ ի հնազանդութիւն եղբայրութեանն եւ հաւատացեալ առաջնորդին. որով եւ զխոստովանութիւնն նովաւ ընծայեաց Աստուծոյ ստուգապէս. որով եւ զպտուղ ապաշխարութեանն առնէ ըստ սխալանաց խորհրդոց եւ բանից եւ գործոց։ 20 Զի զթողութիւն մեղացն առցեն ի Փրկչէն վկայութեամբք առաջնորդին եւ եղբայրութեանն. եւ յայնոսիկ անշարժ հաստատուն արմատացեալ կացցեն ի նոյն վանս։ 21 Եւ մի՛ երկմտեսցեն. զի որ երկմիտն է, նման է հողմակոծեալ եւ տատանեալ ալեաց ծովու. մի՛ ակն կալցի մարդն այն առնուլ ինչ յԱստուծոյ բարիս ։ 22 Այլ ճշմարտեալ հաւատով եւ անբիծ վարուք կատարեսցէ զառաքինութիւնսն ահիւն Աստուծոյ, ի շնորհաց Սուրբ Հոգւոյն զաւրացեալ համբերութեամբ բազմաւ ըստ առաքելոյ խրատուն, ի նեղութիւնս, ի վիշտս, ի չարչարանս, ի գանս, ի բանդս, ի խռովութիւնս, յաշխատութիւնս, ի հսկմունս, ի պահս, ի սրբութեան, ի քաղցրութեան, ի բարութեան Հոգւոյն Սրբոյ յարդարեալ ։
23 Զի որ սիրէն զիս, ասէ Տէրն, զպատուիրանս իմ պահեսցէ, զոր Սուրբ Հոգին ազդեաց. ապա ես եւ Հայր իմ եկեսցուք եւ աւթեւանս առ նմա արասցուք ։ 24 Որքան է մեծութիւն եւ փառք եւ շնորհք, որք տաճար լինին Ամենասուրբ Երրորդութեանն. զի Բնակեցայց ի նոսա, ասէ, եւ սրբեցից եւ եղէց նոցա Աստուած, եւ նոքա եղիցին ինձ ի ժողովուրդ , ասէ Տէր ամենակալ։
25 Արդ, քանզի որ զայս աւետիս ունին ճգնաւորք, կատարեսցուք զսրբութիւն ահիւն Աստուծոյ. անբիծ անարատ սուրբ սիրով հնազանդել ընդ ամենահեշտ լծովն` որ թեթեւ է առաքինեաց անձանց եւ ծանր աշխարհասիրաց, զորս եւ կոչէ քաղցր ձայնիւ, ասէ. Եկայք առ իս ամենայն աշխատեալք եւ բեռնաւորք, եւ ես հանգուցից զձեզ. առէք զլուծ իմ ի ձեզ, եւ ուսարուք յինէն զհեզութիւն, զխոնարհութիւն եւ զհնազանդութիւն եւ զամենայն արդարութիւնս, եւ գտջիք հանգիստ անձանց ձերոց. զի լուծ իմ քաղցր է յաղագս յուսոյն, եւ բեռն իմ փոքրոգի յաղագս առաւել վարձուցն հատուցմանց ։
26 Զամենայն դժնդակ ապարասանութիւնս զբարուց շարժմանց սանձել խաղաղարար ազատութեամբն եւ անարատ սրբութեամբն, եւ մտել ի նաւահանգիստն հանդարտութեան հոգւոյ եւ մարմնոյ, եւ յամենայն վշտագին հարուածոց չար ցանկութեանց ազատել։ 27 Ունկնդիր լինել առաջնորդաց խրատուց եւ հպատակ կալ նոցա հրամանացն. եւ նոքա մի՛ անհոգ լիցին ժողովրդեան ուխտին, զի համարս տալոց են վասն նոցա յաւուրն այցելութեան։
28 Եղիցի յամենեսեան ճշմարտասիրութիւն. մի՛ բանսարկուս, մի՛ խորամանկս, մի՛ հակառակողս առ հրամանս վերակացուին, մի՛ տրտնջողք ի գործ կամ յայլ ինչ իրս, մի՛ խռովարարք եւ թշնամանողք։ 29 Զի որ զձեզ խռովեցուցանէ, կրեսցէ դատաստան ո՞ ոք եւ իցէ ասէ առաքեալ։ 30 Այլ զհետ երթալ խաղաղութեան եւ զսուրբ սիրոյ. եւ լինել որդիք Աստուծոյ եւ ժառանգակիցք Քրիստոսի, որ արար խաղաղութիւն յերկինս եւ յերկրի։ 31 Եւ հնազանդել եւ հաւանել միմեանց երկիւղիւն Տեառն։ 32 Անխզելի պահել զմիաբանութիւն եղբայրութեանն հաւանական սուրբ սիրովն, որ ի միմեանս կապէ եւ ոչ թողու քայքայել եւ անջատել ի միմեանց պատճառանաւք, որ զանձին վրէժ խնդրեն եւ ոչ զմիաբանութիւն սիրոյ։
33 Եւ որ վերակացուն է, զգաստ լիցի առ մերձաւորս եւ նախատես առ հեռաւորսն. խրատել զեղբարս խորագիտութեամբ ըստ ժամանակին, ըստ ընդունելութեանն, ըստ բարուց սրտին։ 34 Զկրսերն խրատել յահ եւ յերկիւղ Տեառն եւ ի հնազանդութիւն եղբարցն։ 35 Եւ հաւանեալ ամենեցուն ի կամս առաջնորդին եղբայրութեանն` ոչ ինչ ի գործելեացն առանց կամաց նորա եղիցի։ 36 Եւ որ արտաքոյ նորա կամացն խորհի ինչ կամ ասէ կամ գործէ, պարտաւոր է ապաշխարութեան. զի զառաջնորդն արհամարհեալ` զԱստուած արհամարհէ. քանզի ասաց Տէրն. Որ զձեզ անարգէ, զիս անարգէ. եւ որ զձեզ ընդունի, զիս ընդունի. եւ որ զբանն ձեր պահեսցէ, զիմն պահեսցէ ։
37 Այլ խոնարհութեամբ եւ կամաւոր հնազանդութեամբ նուաճեալք առ հասարակաց աւգուտն, եւ հաւանութիւն Աստուծոյ պատուիրանին եւ հաւատացեալ յԱստուծոյ առաջնորդին։ 38 Զի որք են, ասէ, յԱստուծոյ կարգեալ են. եւ որք ընդդիմակացքն են, կրեսցեն դատաստան որք եւ իցեն ։ 39 Եւ հաւանեալ ի մի վանս եւ ի մի միաբանութիւն փառաց Ամենասուրբ Երրորդութեանն միաշունչք եւ միախորհուրդք, ոչ ըստ գրգռութեան իրիք եւ ոչ ըստ սնապարծութեան, որպէս աւրինադրէ առաքեալ. այլ խոնարհութեամբ զմիմեանս առաւել լաւ համարել քան զանձինս ։ 40 Նոքա են, որ զսուրբ սիրոյն զիւղն միշտ յինքեանս ունին, եւ պայծառ լապտերաւքն մտանեն յառագաստն ։ 41 Զորս ամենակալ Հայրն ուրախ առնէ յաւետիս երկնաւոր փեսային յանսպառ ուրախութիւնսն։
42 Բայց որ որոշին եւ մեկնին ի միաբանութենէ եղբայրութեանն, նոքա նմանեալք են յիմար կուսանացն, եւ զիւղ սիրոյն ոչ ունին. որոց փակի առագաստն յաղագս շիջանելոյ հարսանեկան ջահիցն։ 43 Որք լսեն ի ձայնէ փեսային, զի որով ոչ ցուցէք յեղբարս զսէրն, եւ զմիաբանութեան կապն խզեցէք, երթայք ի խաւարն արտաքին։ 44 Եւ որք զմիաբանութիւն սիրոյն հոգեւոր առ եղբայրութիւնն առողջ պահեցին եւ զմիամտութիւն առ վերակացուն, երանելիք են. եւ ամենայն բարեաց հանգամանս եւ առաքինութեան ցոյցք ի նոսա է տպաւորեալ։
45 Եղբայր զեղբայր յորդորելով ի բարի գործս ի հանդէս բարի նախանձու ի սէր Աստուածութեանն ամենայն հաւատարմութեամբ զիւրաքանչիւր գործն յառաջացուցանել փութասցէ, եւ անդանդաղ զփառաբանութիւնն կատարել ի Տէր. եւ աւր ըստ աւրէ յաւելուած լիցի լաւութեան եւ պիտանութեան։ 46 Զգաստութիւն եւ զգուշութիւն եղիցի գործաւորացն որ ի նա հաւատացաւն իւրոցն` զամենայն ստուգութեամբ աւարտեսցեն հաճոյ Աստուծոյ եւ առաջնորդին եւ եղբայրութեանն։
47 Եւ հասարակաց պաշտաւնն մի՛ պատճառանաւք ինչ խափանեսցի, բայց եթէ ի պէտս ինչ եկեղեցւոյն զբաղեալ հրամանաւ վերակացուին. սակայն եւ անդ կատարեսցի աղաւթքն։ 48 Եւ ամենայն ուրեք պաշտաւն աղաւթիցն հոգեւորապէս կատարեսցի անխափան. ի նստել ի տան, ի գնալ ի ճանապարհի, ի գործել եւ ի ննջել եւ ի յառնել։ 49 Եւ չթողուլ ի մտաց զյիշատակսն Աստուծոյ. այլ եւ զկամսն նորա առնել ըստ ամենայն արուեստից սրբութեամբ եւ արդարութեամբ. եւ մտաւքն հանապազ դեգերեալ կացցէ ի դրունս ողորմութեանն Աստուծոյ անդադար խնդրուածովք եռանդնասէր հոգւով եւ արտասուաւք ջերմեռանդ միշտ, զի ընդունելութեան արժանի լինիցին աղաւթքն. եւ պարգեւատու լինի ամենակալն Աստուած, որ զամենեցուն կամի զփրկութիւն, եւ արքայութեանն արժանաւոր լինել ի Քրիստոս Յիսուս։
50 Եւ դիւրաւ հաւանութիւն ճշմարիտ սիրով առ վերակացուն եղիցի ամենեցուն. եւ մի՛ ըստ իւր կամացն խնդրեսցէ զգործն ի նմանէ, այլ զոր նայն հաւատայ ի հասարակաց աւգուտն, ի մարմնաւոր պէտս եւ ի հոգեւոր շահս։ 51 Զի կարասցեն ասել ամենեքեան` թէ յորմէ հետէ ընծայեցաք Աստուծոյ, զամենայն կամս մարմնոյ եւ զմտաց խափանեցաք, եւ տուաք զանձինս ի ծառայութիւն նախ Տեառն եւ ապա առաջնորդաց ի հնազանդութիւն ըստ պատուիրանին Աստուծոյ, որ ի սուրբ հարցն մեզ աւանդեցաւ։
52 Զի որպէս անդամք մարմնոյն մի մարմին են յաւդեալ եւ պատշաճեալ, սակայն իւրաքանչիւր զիւր ներգործութիւնն առանձին ունի, աչք տեսանեն, ականջք լսեն, ունչք հոտոտին, լեզու խաւսի եւ բերան ճաշակէ, ձեռք գործեն, ոտք գնան եւ միտք իմանան, եւ նովաւ շարժին զգայութիւնքն ի գործ հոգեւորաց եւ մարմնաւորաց, այսպէս ժողովուրդ Աստուծոյ սիրով յաւդեալ եւ միաւորեալ ի կամս Աստուծոյ եւ առաջնորդական միտքն ի վերակացուն` որ զտեսչութիւն եղբայրութեանն ունի միշտ. եւ այլք զհաւանութիւն ըստ իւրաքանչիւր ներգործութեան։ 53 Զի որ թուին յանդամսն եթէ տկարագոյնք են, կարեւորք են այլոցն առ սպասաւորութեանն հանգամանս։ 54 Եւ որպէս չէ հնար յառողջ անդամոցն հատանել, բայց ապականեալն յանբժշկելեացն ի բաց հատումն` որ առանց բժշկութեան ունի զվէրս. եւ զի ոչ է հնար յայլոց անդամոց յայլս յարել, նոյնպէս առանց բժշկութեան է որ ի միաւորեալ եղբայրութենէն հատանի եւ ի վանացն որոշի, եւ զուխտն եւ զսէր եւ զդաշինսն, որ առաջի Աստուծոյ` անարգէ, եւ լինի պարտաւոր յաւիտենից տանջանացն։
55 Բայց եթէ ի կամաց վերակացուին եւ ի հասարակաց եղբայրութեանն բռնադատեսցի յեպիսկոպոսութիւն կամ յառաջնորդութիւն այլոց եւ ի քահանայութիւն` որ զնոյն կարգ ունիցին ի Տէր, եւ զայս ոչ յաւժար կամաւք ընդունել։ 56 Բայց եթէ յառաջնորդէն եւ յեղբարցն հարկաւորեալ բռնադատեսցի, բազում արտասուաւք եւ ապաշաւանաւք յաղագս փրկութեան այլոց հաւանեսցի, եթէ իցէ այնպիսի ոք, որ ոչ հայհոյեսցի անուն Տեառն Աստուծոյ մերոյ։ 57 Բայց ճշմարիտ սուրբ սիրոյն ի յեղբայրութենէն եւ հաւանութիւն յառաջնորդէն մի՛ հանցի. այլ որպէս զմիմեանս հոգայցեն ի հոգեւոր լրումն։
58 Նա եւ ամենայն ուղղափառ ժողովք եպիսկոպոսաց` որ զուղղափառ հաւատսն հաստատեցին եւ կանոն սահմանեցին եկեղեցւոյ, եւ զայս սահմանեցին նզովիւք. Եղբայր ոք, ասէ, մի՛ իշխեսցէ ի վանացն ելանել կալ ուր եւ կամեսցի առանց կամաց վերակացուին եւ եղբայրութեանն. եւ որ ոք յանդգնեալ զայս առնէ, ընդ նզովիւք կապեսցի ի հարցն։ 59 Զի ամենայն ոք յոր ինչ կոչեցաւն` ի նոյնն կայցէ ասէ առաքեալն Աստուծոյ։ 60 Զի ամենեքեան ի մի յոյս կոչեցան ի Քրիստոս. զի մի մարմին պատուական ի սուրբ մարմնոյ նորա եւ յարենէ պատսպարեցան ի փառատրութիւն։
61 Ապա եթէ ունի ինչ պատճառս մեկուսանալոյ, մի՛ ծածկեսցէ յառաջնորդէն եւ յեղբայրութեանն. եւ բազմացն վկայութիւնքն հաւատարիմ է առաջի Աստուծոյ եւ ամենայն ուխտին։ 62 Զի արհամարհեալ ուրուք զաւրէնսն Մովսէսի` առանց ողորմութեան առ երկու կամ երիւք վկայիւք մեռանէր. իսկ ո՞րչափ սաստիկ պատժոց արժանի համարեսցուք զայնոսիկ` որ մարմնով եւ արեամբ դաշնաւորեալք ի միաբանութիւն ըստ ուխտի եւ հրաժարման յաշխարհէս սկզբման կարգին ի պահել զաւանդն միաբանութեամբ մինչեւ ցվախճան։ 63 Եւ գիտեմք զայն որ ասացն Տէր. Իմ են վրէժխնդրութիւնք, եւ ես հատուցից, ասէ Տէր, զհնոյն եւ զնորոյն պատիժս ։
64 Այլ այս ջան ի մտի կայցէ վերակացուին` գաղտնի եւ յայտնի խրատ առ ամենեսեան, զի կարասցէ ուղղել զթիւրեալսն ի ճանապարհացն արդարութենէ ի ճշմարտութեան աւանդսն։ 65 Եւ յամենայնի ոչ անհոգ լինել ի խոստովանութիւնս եւ յուղղութիւնս հոգւով եւ մարմնով. զի զամենայն որք նմա հաւատացան` կատարեալս կացուսցէ առաջի բեմին Քրիստոսի ։ 66 Զի որ արասցէ եւ ուսուսցէ, մեծ է առաջի Աստուծոյ։
67 Այլ որ տնտեսն է` համարեսցի զինքն Աստուծոյ մատակարար. ահիւ եւ երկիւղիւ տնտեսեսցէ զհաւատացեալսն յԱստուծոյ աւանդսն, եւ զգուշասցի անաւթոցն. մի՛ ի ծուլութենէ կորուսցէ, եւ կամ յարհամարհանաց արտաքս ընկեսցէ. եւ անփոյթ արարեալ աւանդիցն յաճախ ի ծախս առից ոչ ի հաճոյս Աստուծոյ, եւ կրեսցէ դատաստան ի Տեառնէ` որ ի միտ առնու զամենայն զխորհուրդս եւ զգործս. զի ամենայն ինչ յԱստուծոյ է նուիրեալ յաղագս պիտոյից եղբայրութեանն։ 68 Մի՛ հեղգասցի ի գործ կամ ի բաշխելն անհաւասար. այլ յամենայնի զԱստուած առաջի աչաց կալցէ, եւ ահիւն Աստուծոյ ստուգապէս մատակարարեսցէ հրամանաւ վերակացուին։ 69 Արթուն եւ զգաստ լինել առ ամենայն կամս սպասաւորութեան. ըստ իւրաքանչիւրոցն արժանի ըստ պիտոյիցն զդարմանսն առնել։ 70 Ծերոցն, հիւանդաց, տկարաց, ճանապարհորդաց, վաստակաւորացն եւ որ ի վնասուցն կարգի իցեն, ըստ արժանեացն եղիցի մատակարարելն հոգեւորապէս ըստ Աստուծոյ։ 71 Մի՛ աչառանաւք եւ կամ խեռիւ, զի մի՛ զրկեսցին ի վարձուցն հատուցմանց. այլ որպէս մայրենի գթովք առ ամենեսեան լիցի, զի առցէ զվարձն յամենակալ Հաւրէն` եկայք աւրհնեալք Հաւր իմոյ, ժառանգեցէք զարքայութիւնն . զի որովհետեւ արարէք տնտեսութիւն եղբարց, ինձ արարէք։ 72 Թողում ասել եւ որք այսպէս ոչ արարին` զպատիժ պատուհասիցն, զհուրն անշէջ։
73 Եւ որք շաբաթաւորքն են, կահուցն զգուշասցին, եւ զգործսն մտերմութեամբ կատարեսցեն։
74 Եւ տեսուչք հիւրոցն մի՛ անտես առնել զկարաւտեալսն, եւ զհիւրին դարմանսն ըստ իւրաքանչիւրոցն զպէտսն լնլով զուարթամտութեամբ. եւ մի՛ աղմկել առ խնդիրսն, այլ սիրով եւ անխռով զամենեսեան յուղարկել բանիւք եւ իրաւք։ 75 Եւ ինքեանք մի՛ լուծցեն պատճառանաւք հիւրոյն զպահս եւ զաղաւթս, զի մի՛ զրկեսցին ի վարձուցն Աստուծոյ. այլ զգաստասցին ամենայն գործաւորք ի ժամ աղաւթիցն, զի մի՛ ի հեղգացելոցն ի դատաստանս անկանիցին։ 76 Եւ յամենայն իրս ի կամաց վերակացուին եղիցի հրաման. զի ասացեալն ի նմանէ ընդունելի եղիցի ամենայն յամենայնի ի կամս Տեառն։ 77 Եւ որ ինչ նոքաւք մատակարարին, նմա պարտ է գիտել զամենայն որպէս արժանն է։
78 Այլ եւ որ տեսուչք են եզանց հողագործաց կամ խաշանց արաւտականաց եւ հաւտից կթոց եւ գրաստուց բեռնակրաց, ամենեքին ուշ կալցին խնամելոյ, եւ հաւատարմութեամբ ցուցանել զարդիւնս շայեկանս ամենայն ճշմարտութեամբ, որպէս Աստուծոյ գործավարք եւ իմաստուն մշակք արդիւնակատարք` ժողովել յշտեմարանս, զի իցէ աննուազ տալ ում պիտոյ իցէ։ 79 Տալ զնոցա աշխատութեանցն պտղաբերութիւն ի տուն Տեառն Աստուծոյ. եւ զհատուցումնն առցեն յԱրարչէն ըստ իւրաքանչիւր վաստակոց. որ տեսանէ ի ծածուկ եւ հատուցանէ յայտնապէս յաւուրն այցելութեան զանսպառ բարիսն. որ ի սակաւուն հաւատարիմ եղեալ` ի բազում բարիսն վայելեն ։
80 Սոյնպէս եւ որոց աւդն հաւատացաւ, զիւրաքանչիւրոցն զպէտսն կաւշկաց կատարեսցեն առանց հակառակութեան եւ ակնառութեան, եւ որ այլ ինչ պէտք են աւդոյն։ 81 Ամենեցուն հեզութիւն եղիցի նպաստաւոր խնդրողացն եւ կատարողաց զառ ի պէտսն արժանաւոր սիրով եւ խոնարհ սրտիւ, զի ժառանգեսցէ զաւրհնութիւնս։
82 Նոյնպէս եւ ամենայն ոք որոց գործ հաւատացաւ եւ հոգք առ ի պէտս եղբայրութեանն, ահիւ եւ զգաստութեամբ եւ առանց խարդախութեան ըստ ամենայնի լիցի։ 83 Միշտ զԱստուած ունել առաջի աչաց, եւ ոչ իւիք ի ճշմարտութենէն վերջանալ. այլ ստուգապէս որպէս Աստուծոյ մշակ անխարդախ յամենայնի։ 84 Ամենեցուն գործավարաց եւ գործակալաց սկիզբն վերստին յերկիւղ Տեառն լիցի. եւ երկիւղիւ յարմարել զգործն ի շահ աւգտից հոգէխառն յառաջադիմութեամբ հաւատարիմ ի գործ մշակութեան անվեհեր փութով։ 85 Ոչ որպէս մարդկան հաճոյ, այլ որպէս Աստուծոյ` որ քննէ զսիրտս եւ զերիկամունս. ի միտ առնուլ զիւրաքանչիւրոցն զյաւժարութիւն. զբան եւ. զգործ։ 86 Որ հաւատարիմն են յամենայնի հոգեւոր շահիւքն եւ մարմնաւոր ըստ Աստուծոյ պատուիրանին, եւ շինութիւն եղբայրութեանն ի հաւանութիւն ուխտին, ժառանգեն զկեանսն յաւիտենից։
87 Իսկ որ զհակառակութեան եւ զանսրտացաւութեան եւ զպղերգութեան զմիտս ունիցին, մեկնեալ ի ճշմարտութենէն, ի հեռ եւ ի նախանձ, ի ստահակութիւն եւ ի տրտունջ, ի բամբասանս եւ ի շոգմոգութեան բանս արկեալ, բարկութիւնն Աստուծոյ կայ եւ մնայ ի վերայ նոցա. հուրն ահեղ եւ ամենափորձ` որ այրէ զխոտանսն, եւ զսուրբսն լուսաւորէ անշիջանելի լուսովն։
88 Եւ եղիցի վերակացուն հայր բարեմիտ, բարեխորհ եւ բարեգործ. աւրինակ լինել ամենայն բարեձեւութեան կարգաց եւ կրաւնից, աղաւթից եւ պահոց, խոնարհութեան եւ հեզութեան, ուղղութեան եւ ճշմարտութեան, տքնութեան եւ արտասուաց, խաղաղութեան եւ հանդարտութեան, սիրոյ եւ երկայնմտութեան, իրաւանց եւ արդարութեան, աշխատութեան եւ ժուժկալութեան, պարկեշտութեան եւ զգաստութեան, անարատութեան եւ անբծութեան. անբամբաս յամենայն ի վերագոյնսն` ըստ աւրինաց արդարութեան եղեալ յամենայնի. եւ հաւատացեալ նմա յԱստուծոյ ժողովուրդ իմաստութեամբ եւ գիտութեամբ խրատել. ի սրբութիւն եւ յամենայն առաքինասէր վարս զաստուածային սէրն զաւրացուցանել յանձինս, եւ արհամարհել զաշխարհիս սէր։ 89 Եւ երկաքանչիւրոցն հաւաստիք երեւել առ ամենեսեան` Աստուածայնոյ սուրբ սէրն։ 90 Զի որ սիրէն զիս, ասէ Տէրն, զպատուիրանս իմ պահեսցէ. եւ որ ոչն սիրէ զիս, զպատուիրանս իմ ոչ պահէ ։
91 Եւ զի վերակացուն հայր հոգեւոր կոչեցաւ, եւ ծնեալքն առ ի նմանէ հոգեւոր որդիք ըստ կարգի ճգնաւորաց. որ առաւել ունի զհանգամանս քան զմարմնաւոր ծննդոց. որպէս զմկրտութեանն ունի զնմանութիւն ըստ ամենայնի։ 92 Եւ այսպէս լինել որդիք լուսոյ եւ որդիք արդարութեան` հրաժարեալք յաշխարհական ի զբաղմանց, որ մթացուցանեն զմիտս եւ խաւարեցուցանեն զզգայութիւնս, եւ առնեն որդիք խաւարի եւ ժառանգք դժոխոց։
93 Եւ զի պարտ է հոգեւոր ծննդոց հոգեւոր վարս ստանալ կատարեալ հնազանդութեամբ առ հոգեւոր հաւրութիւնն, նովաւ զխոստովանութիւնն Աստուծոյ ընծայել ստուգութեամբ, եւ մի՛ սուտք ի խոստովանութեանն լինել։ 94 Ըստ ամենայն սխալանաց վնասուց զդեղ բժշկութեանն դիւրաւ ընկալցին. եւ առ ամենայն հրամանսն հաւան եւ հպատակք, որպէս յերկնաւոր Հաւրէն առեալ հրաման առ գործ պատուիրանին, որ զհասարակաց եղբայրութեանն զհանգամանսն հոգւով եւ ճշմարտութեամբ. Զայն խորհել եւ առնել որ եւ ի Քրիստոս Յիսուս, որ հնազանդ եղեւ Հաւր մահուչափ եւ մահու խաչի ։ 95 Եւ նա ոչ ամաւթ համարի զկոչեցեալսն եւ զհրաւիրեալսն ի կարգ աստուածային կրաւնից եղբարս անուանել զնոսա ինքեան եւ ասել. Պատմեցից զանուն քո եղբարց իմոց. ի մէջ եկեղեցեաց աւրհնեցից զքեզ ։
96 Եւ այսպիսի հաւանական մտաւք եւ սուրբ սիրով վերաբերիլ յամենայն վնասակարացն` որ ընդ երկիր քարշէ. վերնոցն զհետ երթալ երկնայնոցն եւ անմահից, որ կուսութեամբ է նոցա սեպհականութիւնն եւ անարատ վարք եւ հանապազորդ փառաբանութիւն Ամենասուրբ Երրորդութեանն։ 97 Զի մաքուր եւ ամբիծ եւ անարատ կուսութիւն ընտանութիւն ունի առ վերին զաւրս երկնաւորացն ժողովսն. եւ զփառաբանութիւնն նմանապէս ունին առ Աստուած։ 98 Զի վարք ճգնաւորաց` երկնայնոցն նմանեցան, եւ ի նոցանէ ունին զհանգամանս կարգաց արուեստից ըստ ամենայն հանդիսից։ 99 Զի երկրաւոր բանակք ճգնաւորաց ճշմարտեալք սուրբ սիրով եւ անբիծ զգայութեամբ` յարդարեալք հրեշտակական կարգաւորութեամբ` զերկնաւոր բանակացն ունին զհամեստութիւն։ 100 Արդ, պետք եւ իշխանք զաւրացն անմարմնոց որ սպասաւորութիւն ըստ իւրաքանչիւր կարգի ունին առ Աստուած կամաւ եւ առ միմեանս եւ առ ազգս մարդկան, որպէս եւ կամք ամենեցունց Տեառնն սահմանեցին զիւրաքանչիւրոցն զիշխանութիւն եւ զպատիւ եւ զսպասաւորութիւն ըստ նախախնամութեանն։ 101 Իսկ ստամբակեալն ի վերին իշխանացն բանակաւն իւրով ի բարւոյն ի վայր անկեալ` մեզ պատերազմողք եղեն, եւ սատանայ անուանեցան եւ դեւք. ըստ անուանցն զհակառակ բարւոյ զգործս ունին առ ամենայն մեղսասիրութիւն, ինքն եւ ամենայն չար զաւրք իւր։
102 Եւ իմանալի է զբանակս ճգնաւորաց, որք զհրեշտակային կարգս զգեցեալ ունին ի յերկրի, ի նոյն կարգս հրեշտակաց վերամբառնան ի տեղի անկելոց հրեշտակացն։ 103 Եւ Տացի, ասէ նոցա մարգարէն, տեղի անուանի առաւել քան զուստերաց եւ զդստերաց իմոց. եւ անուն յաւիտենական տաց նոցա, եւ մի՛ պակասեսցէ փառքն ։ 104 Զայս աւետիս ունին բանակք սուրբ ժողովոց, միաբանեալք սուրբ սիրով եւ առաքինասէր վարուք ընդ Աստուածութեանն իսկ կապեալք եւ ոչ ի վայր բերեալք յերկնայնոցն յուսոյն պատրանաւք բանսարկուին` որ մախացող է ճգնաւորաց կրաւնից, հանապազ թշնամի արդարութեան։ 105 Եւ նա է որ հրապուրէ եւ աւցտէ ի ճշմարիտ աւանդիցն. զոմանս բաժանէ սնափառութեամբ յեղբարցն պատճառանաւք բարեգործութեան եւ սնոտի խաբէութեամբ ի մեղս, եւ է որ ընդ խորհուրդսն եւ ընդ զգայութիւնսն ի ներքս մուծանէ զամբարշտութեան վնասսն։
106 Յոյս այսպիսի ունել կրաւնաւորաց` բազում զգուշութեամբ կայցեն ի մշակութեան բարեձեւութեամբ վարուց եւ սրբութեամբ երեւելեաւք եւ աներեւութիւք. զի մի՛ զրկեսցին յայնքան առաքինութեան պատուոյն ի հրեշտակական դասուցն եւ ի փառացն, որ նոցայն աւանդեցաւ յԱրարչէն։ 107 Լնուլ զպակասութիւն վերնոցն` ներքնովքս առաքինութեամբք. վերաբերեալք ի գետնաքարշիցս, եւ հաղորդակից լինել բարւոյ քաղաքավարութեանն, եւ ընդ նոսա միաձայնեալ` Ամենասուրբ Երրորդութեանն մատուցանեն զփառս անճառելի աւրհնութեամբ։
108 Եթէ այսպէս արդարացեալք ճշմարիտ հաւատով եւ անարատ վարուք կրաւնաւորեալք եւ սուրբ սիրով, եղիցի նոցա երկիր նոր ի նորոգումն կենաց հաճոյիցն Աստուծոյ, եւ երկինք նոր պայծառազգեստութեամբ. զոր ակն ոչ ետես, եւ ունկն ոչ լուաւ, եւ ի սիրտ մարդոյ ոչ անկաւ, զոր պատրաստեաց Աստուած սրբոց կուսանաց եւ ճշմարտասէր կրաւնաւորաց։
109 Այլ յիշատակաւք վերնոցն յուսով` հարք բարեսէրք եւ բարեգութք եւ բարեխորհք լիցին նմանեալք Հաւրն երկնաւորի, որ նախախնամական սիրովն իւրոյ խնամէ զարարածս ամենայն հոգեւորապէս եւ մարմնաւորապէս երեւելի եւ աներեւոյթ դարմանաւք, հոգեխառն սիրով եւ բարեպաշտագոյն երեւմամբ ի Քրիստոս Յիսուս։ 110 Եւ որդիք բարեհաւանք եւ սրբասէրք եւ ճշմարտասէրք, որոշեալք յամենայն դժնդակացն որ երեւին եւ որ ոչն երեւին։ 111 Եւ բուռն հարեալ զհրեշտակական վարուց, սուրբ սրտիւ եւ անարատ մարմնով, ողջախոհ խորհրդով եւ անկեղծաւոր հաւատով, իրաւախոհք եւ հնազանդք առ Հայրն հոգեաց եւ տեսուչ մարմնոցն։ 112 Առ որ միանգամ հանգուցեալ եղիցին հոգւով պաշտմամբ հաճութեանն, վստահութեամբ ընտանութեանն հոգեւոր հարազատութեանն, անկարծիս միաւորութեամբ իբրեւ անդամք մարմնոյ առ ի միմեանս։ 113 Քանզի մի մարմին եմք ի Քրիստոս, պինդ կալցուք զխոստովանութիւն անշարժ յուսոյն, եւ սովին հաւատովք կատարեալք լիցուք, կապեալք միով հոգւով յարմարմամբք յաւդիւք, պնդեալք սովին հաւատովք անխզելի կապակցութեամբ. եւ ոչ մի իւիք բարեձեւութեամբ խաբէութեան զամրութիւն միաբանութեան եղբայրութեանն քակել։ 114 Վասն զի այս միայն աւանդ ի Տեառնէ առաքելովքն անվրէպ մեզ հաւատացաւ, որ ասէրն, թէ` Այսու ծանիջիք յամենեցունց, թէ աշակերտք իմ էք, եթէ սէր ընդ միմեանս անքակ ունիջիք , որ է գլուխ մերոյ կատարման։ 115 Եւ առանց այսր` եթէ ոք առանձին մտաբերիցէ յառաքինութեան համարի, զոր եւ գործիցէ իսկ ի բարձրագունիցն առանց կամաց առաջնորդին եւ եղբայրութեանն, անընդունելի է Աստուծոյ, եւ ի մեղս համարեսցի։ 116 Իսկ որ զճշմարիտ աւանդութիւնս հաստատուն պահեն, տաց նոցա ի տան իմում տեղի ի միասին բնակելով հոգեւորաւք եւ մարմնաւորաւք. եւ ոչ անջատեալ ի միմեանց, այլ սուրբ սիրով առ միմեանս կեալ միաբանութեամբ. վասն զի սա է մայր ամենայն բարեաց։ 117 Վասն այսորիկ յաճախագոյն ասեմ զբանս սիրոյն. վասն զի այս է բարի եւ ընդունելի Աստուծոյ, եւ նոյն ինքն հրամանք նորին։
118 Այլ մի՛ ոք խորհրդով յածիլ եւ մարմնով գայթակղիլ. այլ մնալ ի լաւագոյն սովորութեանն ի կամս միամիտս եւ յիշատակս վերին որդէգրութեան Հաւրն երկնաւորի եւ մարդասիրի։ 119 Առնուլ զգրաւականն հոգեւոր եւ ուսանել զհանգամանս. եւ որոշեալ զէսն եւ զերեւեալսս` երկնայնոցն փափագելով զերկրայինս արհամարհել։ 120 Եւ մեկնել ի զբաղմանց աշխարհիս, մերձ ի հրեշտակայինսն լինել վարս. ոչ հայելով յերկրաւորս, այլ լինել ընդունակ լուսոյն աստէն, որ ի ձեռն մարմնոյ եւ արեանն Տեառն վերաստեղծու ի զգաստութիւն, հանապազ արժանաւորապէս հաղորդելով ըստ ճշմարիտ մաքրմանն եւ կենդանարար Քրիստոսի ազատութեանն, որ շնորհեցաւ սիրողաց Աստուծոյ եւ կոչեցելոց սրբոց ի կարգ աստուածային։ 121 Եւ ի միւսանգամ Գալստեանն իւրոյ շնորհէ զանսպառ բարիսն ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Հոգին Սուրբ, Որում փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։
Աղաւթք յորժամ յորոգայթ անկանիցի ոք, զոր ասացեալ է Սրբոյն Գրիգորի Լոսաւորչին
ԱՂԱՒԹՔ ՅՈՐԺԱՄ ՅՈՐՈԳԱՅԹ ԱՆԿԱՆԻՑԻ ՈՔ, ԶՈՐ ԱՍԱՑԵԱԼ Է ՍՐԲՈՅՆ ԳՐԻԳՈՐԻ ԼՈՍԱՒՈՐՉԻՆ
1 Աւրհնեալ է անբաւ մարդասիրութիւն քո, Տէր իմ Յիսուս Քրիստոս. ընդէ՞ր լքանես զիս. եթէ վասն մեղաց, դու միայն ես առանց մեղաց, եւ անուն քո զանոխակալութիւն եւ զմարդասիրութիւն ցուցանէ։ 2 Գթա յիս, վասն զի դու միայն ես մարդասէր։ 3 Ապրեցո զիս զանկեալս ի մեղս. վասն զի դու միայն ես առանց մեղաց։ 4 Հա՛ն զիս ի տղմոյ անաւրէնութեան իմոյ, զի մի՛ ընկղմեցայց յաւիտեան։ 5 Փրկեա՛ զիս ի թշնամւոյ իմոյ, քանզի ահա իբրեւ զառիւծ մռնչէ կամելով կլանել զիս։ 6 Արդ, Տէ՛ր իմ, փայլատակեա զփայլատակունս քո եւ կործանեա՛ զզաւրութիւն նորա. երկիցէ եւ խաւարեսցի յերեսաց քոց, քանզի տկար է եւ ոչ ունի զաւրութիւն կալ առաջի քո եւ ոչ առաջի սիրողացն զքեզ։ 7 Տեսանէ զզաւրութիւն նշանի Խաչի քո եւ զարհուրի, եւ ամաչելով ի բաց հալածի յայնցանէ` որ կարդան առ քեզ։ 8 Այժմ, Տէ՛ր, կեցո՛ զիս եւ ապրեցո՛, վասն զի ի քեզ ապաւինեցայ. հա՛ն ի նեղութենէ զանձն իմ, զի մի՛ իսպառ կորուսցէ զիս նենգաւորն, որ մարտնչի ընդ իս ծածուկ հնարիւք։ 9 Որ խորհրդոց ես Տէր եւ քննես զսիրտս եւ զերիկամունս, սրբեա՛ զսիրտ իմ եւ զխորհուրդս ի զազիր եւ ի պիղծ խորհրդոց, զի մի՛ իսպառ կորեայց զյաւիտենական կորուստն։ 10 Որ կարողդ ես յամենայնի, ողորմեա՛ ինձ Աստուած իմ. տո՛ւր զշնորհս արտասուաց մեղուցեալ ոգւոյս, որպէս զի լուացից զբազմութիւն մեղաց, զի ապրեցայց ի ձեռաց անողորմ հրեշտակաց, որք արկանեն զամբարիշտն ի հուր գեհենին։ 11 Երանի թէ լայի հանապազ` աղաչելով զքեզ, Աստուա՛ծ, զի մի՛ անարժան գտայց ի ժամուն, որ գալոց ես։ 12 Մի՛ լուայց զահաւոր զձայնն, եթէ` ե՛րթ ի բաց, մշակդ անաւրէնութեան, ոչ գիտեմ ուստի ես։ 13 Աստուած բարձրեալ` միայն առանց մեղաց, շնորհեա՛ ինձ մեղաւորիս յաւուր յայնմիկ զբազում գթութիւն քո. զի մի՛ յայտնեսցին ծածուկ ամբարշտութիւնք իմ առաջի տեսողաց հրեշտակաց եւ հրեշտակապետաց, մարգարէից, առաքելոց եւ արդարոց սրբոց։ 14 Ապրեցո՛ զիս զամբարիշտս շնորհաւք ողորմութեան քո. ընկա՛լ զիս ի դրախտն փափկութեան ընդ կատարեալ արդարսն. ընկա՛լ զաղաւթս մեղուցեալ ծառայիս քո բարեխաւսութեամբ սրբոցն, որք հաճոյ եղեն քեզ, Յիսո՛ւս Քրիստոս, Տէ՛ր մեր, որ ես աւրհնեալ ընդ Հաւր եւ Սուրբ Հոգւոյդ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։