Read in the reader, with word lookup

Գիրք հարցմանց · 5/12

(Պրակ ԻԹ) Վասն պատկերի նմանութեան

Որո՞վ զանազանի պատկեր եւ նմանութիւն։

Պատասխան։ Զանազանի պատկեր. եւ նմանութիւն, որպէս մարդն եւ կենդանին։ Զի ամենայն մարդ ասի կենդանի. այլ ո՛չ ամենայն կենդանի մարդ։ Զի իր ինչ յաւելո ւ մարդն ի վերայ կենդանւոյն, որ է բանականն։ Նոյնպէս եւ ամենայն պատկեր ի հարկէ՛ ասի նմանութիւն. այլ ո՛չ ամենայն նմանութիւն է պաիկեր։ Զի ի վերայ նմանութեան իր ինչ յաւելու պատկերն՝ որ է նոյնութիւնն, եւ ապա է պատկեր։ Զի պատկերն հոմանուն է։ Եւ է որ նոյնութեամս է պատկեր. եւ է որ նմանութեամբ։

Ա՛րդ՝ նոյնութեամբ պատկեր ասի միածին բանն՝ հօր. որպէս գրէ առաքեալն առ թեսաղոնիկեցիս. «Պատկեր հօր եւ կերպարան էութեան է Քրիստոս»։ Զի ո՛չ է ըստ նմանութեան պատկեր. այլ ըստ նոյնութեան բնութեանն։ Զոր օրինակ ո՛չ ասի մարդ մարդոյ նման գոլ ըստ մարդկութեան. վասն զի նոյնութիւն է եւ ո՛չ նմանութիւն. բայց ասի նման մարդ մարդոյ ըստ երեսացն եւ գունոյն եւ ձեւոյն նմանութեան։

Իսկ մարդն ասի պատկեր Աստուծոյ ըստ նմանութեանն։ Վասն զի ո՛չ ունի զնոյն էութիւն. այլ զնմանութիւն Աստուծոյ։

Զոր օրինակ՝ որդի թագաւորի պատկեր է թագաորին. զի բնութենակից է նմա։ Իսկ դրամն եւ տախհակն ուր գրեալ է պատկեր թագաւորին ըստ ձեւոյն. այլ ո՛չ ըստ բնութեանն։ Եւ դարձեալ՝ որպէս ձու հաւի եւ ձու քարեայ՝ նման ասին միմեանց, այլ ո՛չ պատկեր. զի ո՛չ են ի միմեանց ելեալ. եւ ո՛չ զնոյ ն էութիւն ունին։ Դարձեալ՝ պատկերն ի կերպարանն լինի առեալ. եւ նմանն ի յորակն քամ ի քանակն։

(Պրակ Լ) Վասն Մարդոյս թէ ո՞րպիսի պատկեր եւ նման Աստուծոյ

Մեք ո՞րպէս պատկեր եւ որպէս նման եմք Աստուծոյ։

Պատասխան։ Ոմանք ասեն եթէ պատկեր Աստուծոյ հօր՝ է որդի, եւ նման հոգին սուրբ։ Այսպէս ասեն թէ՝ մարդն կազմեալ է ի պատկեր որդւոյ, եւ ըստ նմանութեան հոգւոյն սրբոյ։ Եւ այս չէ ընդունելի. զի մարդն երրորդութեանն է պատկեր եղեալ որպէս ցուցաւ. եւ ո՛չ միայն որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ։

Իսկ այլք ասեն թէ՝ պատկեր եմք Աստու ծոյ, եւ նման յարացոյց նախագաղափարին։ Եւ այս եւս չէ՛ ընդունելի. զի ցուցաւ ի վերոյ եթէ յարացոյցն նոյն ինքն Աստուած է ամենեցուն։

Եւ այլք ասեն եթէ՝ պատկեր եղաք այժմ, այլ նման լինելոց եմք ի հանդերձեալն. ըստ Յօհաննու թէ. «Նման նմա լինելոց եմք. զի տեսանելո՛ց եմք զնա որպէս եւ էն»։ Եւ այս եւս ո՛չ է ընդունելի. զի սոցա պատասխանի տայ սուրբն Կիւրեղ ի գիրս պարապմանց թէ՝ որ ասաց զպատկերն, իմանամք զնմանութիւնն ի պատկերին որպէս ցուցաւ ի վերոյ. զի ամենայն պատկեր ի հարկէ նման է։

Եւ այլք ասեն թէ՝ մարդն ո՛չ է պատկեր Աստուծոյ. այլ պատկեր պատկերի. զի որդի է հօր պատկեր, եւ մարդն որդւոյ. վասն այն ասաց նման եւ պատկերի։ Եւ զայս սուտ առնէ սուրբն Կիւրեղ եթէ՝ որդի է ճշմարիտ պատկեր հօր. եւ մարդն եղեալ է ի պատկեր որդւոյ։

Ապա ուրեմն եւ մարդն եղեալ է ի պատկեր հօր։

Եւ դարձեալ ասեն թէ՝ հոգ ին է պատկեր Աստուծոյ ըստ զօրութեանցն. զի ունի միտք եւ իմացումն եւ կամք։ Այլ նման է Աստուծոյ զի Աստուած է անմահ եւ աներեւոյթ։ Եւ հոգիս մեր է անմահ եւ աներեւոյթ։

Դարձեալ՝ ըստ երից բնական զօրութեանց հոգւոյն պատկեր եմք Աստուծոյ. այլ սրբութեամբ արդարութեամբ եւ առաքինութեամբ նման եմք Աստուծոյ։

Դարձեալ՝ պատկեր է հոգիս մեր. զի բանն եւ շունչ կենդանութեանն ի նմանէ՛ յառաջ գայ։ Իսկ նման, զի մի է երիցն էութիւն եւ բնութիւն. այնու նման եմք Աստուծոյ։

Դարձեալ՝ պատկեր եմք Աստուծոյ, զի ճանայեմք զճշմարտութիւնն։ Եւ նման Աստո ւծոյ, զի սիրեմք զբարութիւն որպէս ասացաւ ի վերոյ։

Դարձեալ՝ ասեմք եթէ գ կերպիւ մարդն իմանի պատկեր. այսինքն բնական, շնորհաց, եւ փառաց։

Բնական պատկեր է, որով իմանմաք եւ կարեմք սիրել զԱստուած. եւ այս հասարակ է բարեաց եւ չարաց։ Իսկ պատկեր շնորհաց եւ փա ռաց է, կատարելապէս ճանաչել եւ սիրել զԱստուած. եւ այս է նմանութիւնն զորր կատարեալքն ունին աստ եւ ի վերին գաւառին։

Իսկ սուրբն Գրիգոր Նիւսացին գեղեցիկ իմն կարգաւ մեկնէ։

Զի թէ ո՛չ էր ասացեալ ընդ պատկերին զնմանն լինիլ, ամենայն ոք պատճառ էր, եւ զմարդն պաշտելով անկանէր ի կռապաշտութիւն. վասն որոյ ասաց զնմանն, թէ յորժամ տեսցեն պատկերակից Աստուծոյ զմարդն բանականութեամբ անմահութեամբ եւ այլովքն որ ինչ է ի հոգիս, իմանայցեն եւ զզանազանութիւնն Աստուծոյ։

Եւ դնէ դ առանձնութիւն Աստուծոյ, եւ դ՝ հոգւոյս այսպէս։

Նախ՝ զի խոս տովանեալ է յամենեցունց որ ո՛չ է հաստելի. այսինքն ո՛չ ստեղծեալ։ Եւ զի ո՛չ էստեղծեալ, եւ ո՛չ է յեղեալ ի չգոյէ ի գոյ։ Ապա ուրեմն անեղ է։ Եւ զի անեղ է, հարկէ մշտնջենաւոր եւ անվախճան է։

Իսկ հոգւոյն առանձին, Նախ՝ զի ամենայն ոք խոստովանի եղեալ զնա։ Եւ զի եղեալ է, ապա ո՛չ է անեղ։ Եւ զի ո՛չ է անեղ՝ յեղեալ է ի յոչնչէ յէութիւն։

Եւ ապա զի յոչնչէ եղեալն կարէ նմա եւ ի նոյն փոխիլ եթէ կամքն Աստուծոյ թոյլ տացէ։

Բայց վասն կամացն Աստուծոյ մշտնջենաւոր մնան հրեշտակք եւ հոգիք մարդկան։

Այսքան առ այս։

(Պրակ ԼԱ) Վասն յատկութեանց մարդոյն

Զի՞նչ է յատկութիւն մարդոյս։

Պատասխան։ Նախ՝ զի մարդո՛յն է զանազանել զբարի եւ զչար. եւ փախչիլ ի չարէ, եւ երթալ զհետ բարւոյն՝ կատարելոցն է ըստ մարգարէին. «Խոտորեաց ի չարէ եւ արա զբարի»։ Զի անասունք զայս ո՛չ գիտեն. այլ միայն զհեշտալ ին ընտրեն։

Դարձեալ՝ մարդոյն է կարգաւորել զկիրս բարկութեան եւ ցանկութեան ըստ կանոնաց բավականին։

Դարձեալ՝ մարդն ամբառնայ զինքն իմացականաւն ի վեր քան զաշխարհս։ Որպէս յարելով զինքն յերկրաւորս՝ լինի ստորեւ քան զաշխարհս։

Եւ յայնժամ մերկանայ զպատիւն իւր, եւ առ նէ զյատկութիւնս անասնոց։ Որպէս թէ ցանկութեամբն ասի խոզ. եւ որպէս բարկութեամբն շուն. յափշտակութեամբն գայ. եւ այլն։

Ըստ այնմ. «Մարդ ի պատուի էր եւ ո՛չ իմացաւ. հաւասարեցաւ անասնոց եւ նմանեցաւ նոցա»։

Դարձեալ՝ մարդոյն է յատուկ ունել զամենայն սիրելութիւն առ ամ ենայն ազգս. առ վերինս եւ առ ներքինս եւ առ միջինս։ Իսկ անասունք սիրեն միայն զսննդակիցս իւրեանց։

Դարձեալ՝ մարդո՛յն է ունել օրինաւոր ամուսնութիւն առ զուգակիցս իւր։

Դարձեալ՝ մարդո՛յն է ամաչել վասն անարժան գործոյ։ Վասն որոյ չարքն անամօթ կոչին. իբր թողեալ զպատ իւ մարդոյն՝ եւ անասնոցն նմանեալ։

Դարձեալ՝ մարդն է քաղաքական կենդանի. զի լինիցի համաբնակք եւ կարեկիցք եւ օգտակարք ի բարին։

Դարձեալ՝ մարդոյն է ընդունակ լինիլ ուսմանց. եւ լինիլ հեզ եւ խոնարհ սրտիւ։

Դարձեալ՝ մարդն միայն է ծիծաղական. եւ փառաւորիլ վասն ուրախութեան սրտին։

Դարձեալ՝ մարդոյս է ուղղաձեւ լինիլ որպէս ցուցաւ։

Դարձեալ՝ մարդոյս է լայն եղունգն եւ ճաղատ գոլ։

Դարձեալ՝ մարդոյս է խօսիլ եւ բանաւորիլ. զի այլ կենդանեացն նմանութեամբ է եւ ո՛չ իսկապէս։

Դարձեալ՝ մարդն ունի հասարակութիւն ինչ ամենայն ստեղծուածոց։ Զգոլն ունի ընդ քարանց։ Կայ ընդ տընկոց։

Զգայ ընդ կենդանեաց։

Իմանայ ընդ հրեշտակաց որպէս ասացաւ ի վերոյ։

Դարձեալ՝ մարդն ի կրկին բնութեանց է միաւորեալ. այսինքն ի հոգւոյ եւ ի մարմնոյ։

Դարձեալ՝ մէջ եւ եզրէ ամենայն ստեղծուածոց որպէս ասացաւ ի վերոյ։

Դ արձեալ՝ մարդն է պատուական քան զամենայն մարմնական ստեղծուածս։

Դարձեալ՝ իշխան եւ տէր է ամենայն մարմնականաց որպէս ասացաւ։

Դարձեալ՝ մարդն է կենդանի բանաւոր եւ մահկանացու։

Դարձեալ՝ մարդոյն է թողութիւն մեղաց վասն մարմնոյն՝ զոր ո՛չ ունին հրեշտակք։

Դարձեալ՝ մա րդոյն է յարութիւն կենաց. եւ դատաստանի վասն հոգւոյն՝ զոր ո՛չ ունին այլ կենդանիք։

Դարձեալ՝ մարդն է ի պատկեր Աստուծոյ եղեալ առաւել քան զհրեշտակս գ կերպիւ, ներքոյ եւ արտաքոյ. զորս ո՛չ ունին հրեշտակք։

Զի որպէս որդի է ի հօրէ նոյն բնութեամբ. եւ մարդն ի մարդոյ ն ոյն բնութեամբ։ Եւ որպէս Աստուած իշխան է ամենայն ստեղծուածոց. եւ մարդն իշխան է ամենայն մարմնաւորաց։ Եւ որպէս Աստուած է ամենայն ուրեք էապէս։ Եւ հոգի մարդոյն է յիւրաքանչիւր մասունս մարմնոյն էապէս։

Դարձեալ՝ մարդս միայն ունի գ աչք։

Մարմնոյ՝ որով տեսանէ յաշխարհս։

Մտաց՝ որով տեսանէ զիմանալիս։

Հաւատոյ եւ խոկման՝ որով տեսանէ զԱստուած։

Դարձեալ՝ մարդոյս միա՛յն է կարգ կանոնաց, բնութեան, կամաց, եւ հարկի. իսկ անասնոց միայն բնութեան է։

Դարձեալ՝ մարդոյս միա՛յն է լինիլ յերկրէ՝ եւ յերկինս. եւ առաքինութեամբ վարձս ըստանալ։

Դարձեալ՝ մարդոյս միայն է հնարագէտ գործք եւ արուեստք զանազան։

Զթռչունս ըմբռնել. ի վերայ ծովու գնալ. դիւաց սաստել … ձեռօք առ այլս խօսիլ։ Եւ այլ ամենայն գովութիւն մարդոյն զոր դնէ նիւսացին ի գիրս բնութեան, յատկութիւն է մարդոյն։

Դարձեալ՝ յատկութիւն ի տկարո ւթենէ. զի հանապազորդ ունի զպակասութիւն. եւ անկար է ի միշտ կանգնիլն։

Դարձեալ՝ դիւրաւ անկանի, եւ դժուարաւ վերստին յառնէ։

Դարձեալ՝ անարգապէս ծնանի. եւ անստո՛յգ է մահուանն աւուր։

Դարձեալ՝ զոր ինչ ունիմք՝ յայլմէ ունիմք. եւ անկատար ունիմք. եւ միշտ կարեմք կորուսանել։

Դարձեալ՝ մարդոյն է հարկմեռանիլն։ Եւ այս ներգործեալ եղեւ ի յԱդամ. եւ կամ առեալ ի Քրիստոս . եւ կամ բնաւորեալ ի մեզ։

Այսքան առ այս։

(Պրակ ԼԲ) Վասն Կնոջն

Վասն է՞ր զկինն ի կողէն ստեղծ եւ ո՛չ ի հողոյ։

Պատասխան։ Վասն բազում պատճառի։

Նախ՝ զի մի՛ համեմապ առն կարծիցէ զինքն. այլ որպէս ո՛չ համահասակ եւ ո՛չ համահող լիցի։

Երկրորդ՝ զի մի՛ անփոյթ եւ անհնազանդ եղիցի մարդոյն. այլ ի նմանէ ի կողիցն, զի որպէս մարմին հնազանդ լիցի գլխոյն։

Երրորդ՝ զի որպէս խօսիլ գլխոյն է. նոյնպէս լռութիւն կողին է. զի լուռ լիցի կինն ընդ իշխանութեամբ առնն։

Չորրորդ՝ զի մի՛ տկար ոք կարծիցի. այլ որպէս կողեղ եւ հաստակող ասեմք զըմբիշս. այսպէս զօրեղ եղիցի կինն ի տնօրինել զտունն։

Հինգերորդ՝ զի կողնէ աման եւ տեղի երիկամանց. յորմէ շարժի ցանկութիւնն. զի թէպէտ ո՛չ շարժէ զն ա. այլ ազդումն ինչ ունի զնման է։

Վեցերորդ՝ ո՛չ առնու ի գլխոյն եւ ո՛չ յոտիցն. այլ ի միջացն. զի խրատէ՛ զմարդիկ ո՛չ հաւասար գլխոյն պատուել զկինն, եւ ո՛չ անարգել իբրեւ զոտք. այլ միջակ պատուով չափաւորել զնա։

Եօթներորդ՝ զի պարունակաձեւ է կողն. ի նշանակել, զի կ ինն պարունակիչ եւ հաւաքիչ է տան առն եւ ընչից։

Ութերորդ՝ զի կողն կեռ գոլով՝ ցուցանէ զկինն նենգ գոլ եւ երկմիտ կեռ, այսինքն խեռ ընդ առն։

Իններորդ՝ զի որպէս կողից երեսն որ ի փորն նայի՝ կոկ գոլով եւ մզղնա տեսակ. իսկ որ մէջն փուչ եւ մրրախառն. այսպէս սէրն զոր ց ուցանէ առ այրն, նօսր առ ի ցոյցս՝ եւ երեսս միայն ունի. իսկ ի սիրտն զմրուր դառնութեան։

Տասներորդ՝ որպէս կողն զզօրութիւնն քարշէ եւ տայ ի թիկունքն եւ պնդէ զնա։ Այսպէս կինն զփառս եւ զինչս առն յինքն քարշելով թանձրացուցանէ եւ պնդէ զինքն։

Իսկ կոչի կին։

Նախ՝ զի յառնէ իւրմէ առաւ։

Երկրորդ՝ կին, իբր թէ կէս մարդոյ։

Երրորդ՝ կին, իբր թէ կող մի. որ է զօրութիւն մի։

Չորրորդ՝ կին, զի ի կենդանւոյ առաւ։

Հինգերորդ՝ կին, իբր թէ կողաբոյս կամ կողածին։

Վեցերորդ՝ կին, իբր թէ կայանք եւ հանգիստ մարդոյն։

Եօթներորդ՝ կին, իբր թէ կրօղ զօրութեան եւ ընչից առն։

Ութերորդ՝ կին, իբր թէ կցորդ եւ օգնական առն յամենայն գործս։

Իններորդ՝ կին, նշանակէ զթոյլն եւ զտկարն։ Եւ վասն կրկին պատճառի է տկար։ Նախ՝ զի ո՛չ ունի զառնողական զօրութիւնն. որպէս եւ յամենայն կենդանիս էգն։

Երկրորդ՝ զի ի ձախ կողէ ՛ շինեցաւ կինն . եւ տկար է ձախ կողմն մարդոյս։

Տասներորդ՝ կին, իբր թէ կեանք. զի որպէս կենօք է տեւել. նոյնպէս տեսակ մարդոյս ի ձեռն կնոջ ծննդեանն տեւէ, եւ կայ մնայ մինչ ի կատարած։ Վասն այսր պատճառ կոչեաց զանուն կնոջ իւրոյ կեանս. զի աճումն է եւ ծնունդն եւ մայր ամենայն կենդանեաց։

(Պրակ ԼԳ) Վասն պատուիրանին Ադամայ

Որո՞վ զանազանին օրէնքն եւ պատուիրանք եւ հրամանք։

Պատասխան։ Նախ՝ զի հրամանքն է ստեղծողի առ ստեղծուածս։

Եւ օրէնք՝ Տեառն առ ծառայս։

Իսկ պատուիրանքն՝ բարեկամի առ բարեկամս քաղցրութեամբ. որպէս հօր առ որդիս. եւ եղբօր առ եղբարս։ Դարձեալ՝ օրէնքն եւ հրամանն հարկ է ի վերայ։

Եւ պատուէրն ըստ կամաց։

Դարձեալ՝ ի սուրբ գիրս է ուրեք որ զբարերարելն Աստուծոյ նշանակէ՝ հրամայել ասէ։ Եւ ուրեք զահարկութիւնն՝ օրէնս դնել ասէ։

Եւ ուրեք զսէր եւ զքաղցրութիւ ն՝ պատուիրել ասէ։ Որպէս ադամայ պատուիրեաց։

Իսկ թէ վասն է՞ր օրէնս ետ մարդոյն։

Նախ՝ առ ի նշանակել զանձնիշխանութիւն մարդոյն. իբր թէ ունի կարողութիւն պահել եւ ո՛չ պահել։

Երկրորդ՝ ցուցանէ զինքն Տէր եւ ստեղծօղ մարդոյն։

Երրորդ՝ ի նշանակել զսէր եւ զհնազանդութի ւն մարդոյն։

Չորրորդ՝ ի ցուցանել զարդար վճիռ հատուցմանն. պահողացն՝ զվայելս դրախտին եւ զանմահ կեանս. եւ ո՛չ պահողացն՝ զարտաքսիլն եւ զմահու մեռանիլն։

Հարցումն։

Զի՞նչ է մահու մեռանիլն։

Պատասխան։ Նախ՝ ասի մեռանիլ, իբր թէ է ոմն անձնաւոր մահ որ է բանսարկուն. եւ նովաւ մեռանիցիս ասէ։

Երկրորդ՝ թէ անասունքն մահկանացուք են. նոցա մահուամբն մեռանիցիք։

Երրորդ՝ մահու մեռանիլ զհոգւոյ մահն ասէ որ մեղօքն մեռանի. զի այն է առաւել մահ եւ յաւիտեան չար. որպէս ասէ քերթօղն. «Ո՛չ է դա քեզ մահ մահկանացու, այլ անմահ չար»,

Չորր որդ՝ մահու մեռանիլ այն է, որ հոգւով եւ մարմնով տրտմին. եւ անմահ չարչարին. որպէս մեղաւորք յայս կեանս եւ յետ մահու. զի որ մեռանի մարմնով՝ զպարտս վճարէ. եւ որ տրտմի հոգւով՝ անմահ մահանայ։

Վասն թշնամութեան։

Թռնամութիւն Ը եղանակաւ առեալ լինի։

Առաջին իսկապ էս թշնամի մարդկան ազգի սատանայ է. իսկ ալ թշնամիք ի նմանէ պատճառեցան։

Երկրորդ՝ թշնամիք են մարդիկ միմեանց։

Երրորդ՝ թշնամի են հոգի եւ մարմին իրերաց եւ մասունք նոցա։

Չորրորդ՝ թշնամիք եղեն հրեշտակք մարդկան. որք պահէին սրով զճանապարհս ծառոյն։

Հինգերորդ՝ թշնա մի եղեւ Աստուած, յորում արտաքսեաց ի դրախտէն։

Վեցերորդ՝ թշնամիք եղեն գազանք եւ անասունք, յորում. «Եդից թշնամութիւն ի մէջ քո եւ կնոջդ»։

Եօթներորդ՝ թշնամի եղեւ գործն մեր. որ նա ի մեղս փոխեաց անցանելով զպատուիրանն։

Ութերորդ՝ թշնամիք եղեն կիրք պաշժոցն. այսին քն մահ՝ ապականութիւն՝ տանջանք՝ հիւանդութիւնք՝ սով՝ եւ ծարաւ՝ եւ այլն ամենայն սոքա ի կրիցն են։

Եւ այսպէս ընդ դիմօք է թշնամութիւն մեր ընդ միմեանս. եւ ամենայնիւ պատճառ սատանայ եղեւ , որ բնութեանս է թշնամի։

Եւ բաց յայսցանէ՝ բնական որակօք ներհակք են միմ եանց դ տարերք որպէս ցուցաւ ի վերոյ։

Ի եւ ներքին եւ վերին վայր. մարմին եւ անմարմին. եւ այլք սոյնպիսիք տարբերութիւնք են բնութեան եւ ո՛չ թշնամիք։

(Պրակ ԼԴ) Վասն որպիսութեան կենաց

Գիտելի է, զի որպիսութիւն կենաց մարդոյս տրամատի յերիս. ըստ երից փոփոխման ց մարդոյն. այսինքն նախ քան զմեղքն. եւ յետ մեղացն. եւ յետ մահուն։

Նախ ըստ երից դրութեանց տեղեացն. որ է դրախտն. եւ աշխարհս այս. եւ հանդերձեալն։ Զի նախ քան զմեղանչելն ի դրախտին՝ մարդն կարէր մեղանչել, եւ կարէր ո՛չ մեղանչել. կարէր մեռանիլ, եւ կարէր ո՛չ մեռանիլ։ Իսկ յետ մեղացն յաշխարհիս այս՝ կարէ մեղանչել, եւ ո՛չ կարէ ոչ մեղանչել։ Կարէ մեռանիլ, եւ ո՛չ կարէ ոչ մեռանիլ։ Իսկ յետ մահուն ի հանդերձեալն. ո՛չ կարէ մեղանչել, եւ անկա՛ր է մեղանչել։ Ո՛չ կարէ մեռանիլ. եւ անկա՛ր է մեռանիլ. եւ այլն նմանապէս։

(Պրակ ԼԵ) Վասն զի ոչ ամաչէին

Վասն է՞ր ոչ ամաչէին Ադամ եւ կինն։

Պատասխան։ Նախ՝ վասն պարզամտութեանն. զի որպէս տղայք ո՛չ ամաչեն անծածուկ ունելով զմասունս. նոյնպէս եւ նոքա։

Երկրորդ՝ վասն անմեղութեանն. զի ամօթն յետ մեղացն է։

Երրորդ՝ զի չէին առեալ զպատուէրս որ ծնան էր զերկիւղ եւ զգուրութիւն. որ ի պակասումն զգուշութեան ամօթն է։

Չորրորդ՝ զի ընդ ծառս դրախտին եւ յանթառամ ծաղիկսն եւ ի բազմապատիկ պտուղսն պշուցեալ էին, ո՛չ զերկնչիլն գիտէին եւ ո՛չ զամաչելն։

Հինգերորդ՝ զի մտօք յԱստուածային խոկումն էին վերացեալ, եւ զգայարանօ ք ընդ գործս հրաշիցն. եւ ո՛չ էին պարապեալ քննութեան անձին. զի «Աչք իմաստնոյն ի գլուխ իւր»։

Վեցերորդ՝ զի թէպէտ ի ձեռագործ հանդերձից մերկ էին, սակայն ի լուսոյ շնորհաց զարդարեալ էին։

(Պրակ ԼԶ) Վասն Բժ.ան պարգեւաց մարդոյն

Երկոտասան պարգեւք էին ի դրախտին զոր կորո յս Ադամ։

Նախ՝ տեսութիւնն Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ խօսակցութիւնն։

Երրորդ՝ անմահութիւն։

Չորրորդ՝ լուսեղէն պատմուճան։

Հինգերորդ՝ անախտ կեանք։

Վեցերորդ՝ անծերանալի հասակ։

Եօթներորդ՝ վայելչութիւն անաշխատ փափկութեան դրախտին։

Ութերորդ՝ մշակութիւն Աստու ծոյ. այսինքն անմահ տնկոցն երկրագործ եւ պահապան։

Իններորդ՝ սէր եւ գութ Աստուծոյ ի վերայ մարդոյն հնազանդութեամբ պատուիրանին որ գայր առ նա։

Տասներորդ՝ թագաւորութիւն ի վերայ ամենայն ձեռակերտաց։

Մետասաներորդ՝ քահանայութիւն։

Երկտասաներորդ՝ մարգարէութիւն։

Զա յս բաժան պարգեւս էհան ի մէնջ եւս։ Նախ՝ ի տեսութենէն, զի ո՛չ եւս յաւել տեսանել զերեսս Աստուծոյ։ Ի խօսակցութենէն, զի մինչ ի Յորդանան այլ ո՛չ ասի հօր Աստուծոյ խօսիլ ընդ մարդկան։

Իս յանմահութենէն, զի վճիռ էհատ ասելով. «Հող էիր եւ ի հող դարձցիս»։ Ի լուսաւոր պա տմուճանէն, յորժամ կերին ի պտղոյն եւ ծանեան զի մերկ էին եւ արարին սփածանելիս։

Իսկ յանախտ կենացն. «Տրտմութեամբ եւ քրտամբ կերիցես զհաց»։

Իսկ յանծերանալի հասակէն. «Փուշ եւ տատասկ բուսցին ի քեզ»։

Իսկ ի պահպանութենէն. «Յորմէ պատուիրեցի չուտել՝ կերեր արդեօք ի նմանէ»։ Իսկ ի վայելչութենէն, ասէ. «Էհան զնոսա եւ բնակեցոյց ընդ դէմ դրախտին փափկութեան»։ Իսկ ատելութան ցոյց. «Գուցէ ձգիցէ զձեռն իւր»։

Ի թագաւորութենէն. «Մարդ ի պատուի էր եւ ո՛չ իմացաւ. հաւասարեաց անասնոց անբանից»։

Ի քահանայութենէն, զի ո՛չ իշխեաց պատարագ մ ատուցանել ի կեանս իւր։ Իսկ մարգարէութիւնն լռեաց, զի ո՛չ եւս երեւի բան մի յիշատակ շնորհաց նորա։

(Պրակ ԼԷ) Դարձեալ վասն շնորհաց եւ յանցմանց Ադամայ

Ո՞ր է է շնորհքն Ադամայ զոր ետ Աստուած։

Պատասխան։ Այսպէս ասեն վարդապետք.

Նախ՝ զի արար Աստուած։

Երկրորդ՝ հոգի։

Երրորդ՝ միտք։

Չորրորդ՝ կամք։

Հինգերորդ՝ գիտութիւն։

Վեցերորդ՝ բանաւորութիւն։

Եօթներորդ՝ գործականութիւն։

Հարցումն։

Եւ զի՞նչ է եօթն յանցանքն։

Պատասխան։ Նախ՝ զի ցանկացաւ Աստուածանալ։

Երկրորդ՝ զի հաւատաց օձին։

Երրորդ՝ զի հնազանդեցաւ կնոջն առաւել քան Աստուծոյ։

Չորրորդ՝ զի եկեր ի պտղոյն։

Հինգերորդ՝ զի թաքեաւ։

Վեցերորդ՝ զի ո՛չ զղջացաւ մեղա՛յ ասսելով։

Եօթներորդ՝ զի զԱստուած ասաց պատճառ. եթէ կինս զոր ետուր՝ սա՛ ետ ինձ ուտել։

Հարցումն։

Որո՞ց է պատժոց ընդ ունակ եղեւ։

Պատասխան։ Նախ՝ զի մերկացաւ յանմահութենէն եւ յանասնոց կարգ անկաւ։

Երկրորդ՝ զի զրկեցաւ ի կենացն փայտէն եւ ի դրախտէն արտաքսեցաւ։

Երրորդ՝ զի ընդ դէմ դրախտին բնակեցաւ եւ ի միշտ նախանձէն մաշեցաւ։

Չորրորդ՝ զի քրտամբ եւ աշխատութեամբ վարեցաւ։

Հինգերորդ՝ զի ցաւօք եւ հեծեծանօք ապրեցաւ։

Վեցերորդ՝ զի յառաջ քան զիւր վախճանն ետես զմահ կնոջն եւ զորդւոյն։

Եօթներորդ՝ զի լուծաւ եւ եմուտ յարգանդ երկրի. այսինքն ի գերեզման։

(Պրակ ԼԸ) Վասն Ժ աստիճանի անկմանն Ադամայ

Բայց սուրբն Գրիգոր Նիւսացին Ժ աստիճան դնէ անկման մարդոյն ի դրախ տէն ի գիրս կուսութեան։ Որով եւ որդիքս վասն պարտուց հօր՝ արտաքոյ մնացաք։ Եւ որ ոք կամեսցի զդարձն, անդրէն ի ձեռն նորին յարմարութեան այսինքն նորին կարգին կարողանայ ելանել ի նոյն։

Ա՛րդ՝ անկման աստիճան առաջին էր հեշտութիւնն. որ ունի յինքեան զերեք կարգն։

Նախ՝ զդարձումն յետս Աստուծոյին փառացն. եւ վասն այն շրջեցաւ ի զբօսանս դրախտին։

Երկրորդ՝ հեշտութիւն խօսակցիլ ընդ օձին. եւ վասն այն կամեցաւ լսել, զի հեշտացաւ վասն փառաց Աստուածանալոյն։

Երրորդ՝ հեշտութիւն տեսութեանն եւ ճաշակելեացն. ըստ որում. «Գեղեցիկ էր ի տեսանե լ, եւ քաղցր ի կերակուր»։

Չորրորդ՝ ամօթն. «Բացան ասէ աչք երկոցունցն, եւ տեսին զի մերկ էին»։ Եւ վասն այն արարին ի թզենւոյն ծածկոյթ։

Հինգերորդ՝ երկիղն յայնմ. զի լուան զձայն գնալոյ Տեառն եւ երկեան։

Վեցերորդ՝ ո՛չ եւս համարձակութեամբ կալ առաջի Աստուծոյ։

Եօթն երորդ՝ տերեւօք եւ ստուերօք թաքչիլն. ըստ այնմ. «Լուայ զձայն գնալոյ եւ երկեայ. քանզի մերկ էի եւ թաքեայ»։

Ութերորդ՝ մաշկեղէն հանդերձն . ո՛չ ըստ ոմանց թէ մորթ մարմնոյս, զի ունէր զայս ի ստեղծմանէն։ Այլ մորթ մաշկեղէն ստեղծեաց եւ զգեցոյց նմա փոխանակ լուսեղէն զարդ ուն. զմեռելութիւն նորա նշանակելով։

Որպէս ասէ. «Արար հանդերձս մաշկեայ, եւ զգեցոյց նմա»։

Եւ ապա Իններորդ՝ ի ցաւալից երկիրս այս պանդխտանալ։

Որպէս ասէ. «Փուշ եւ տատասկ բուսուսցէ քեզ երկիր. եւ քրտամբ երեսաց քոց կերիցես զհաց քո զամենայն աւուրս կենաց քոց»։

Իս կ Տասներորդ՝ յորում ամուսնութիւնն մխիթարութիւն տուաւ մեռելոյն. ըստ այնմ. «Աճեցէք եւ բազմացարուք եւ լցէք զերկիր»։

Եւ դարձեալ՝ «Տրտմութեամբ ծնցես որդիս»։

Տե՛ս, զի յայտնապէս ցուցանէ սուրբն, զի թէ պահպանութեամբ կացեալ էին ի դրախտին, ո՛չ եւս ամուսնութեամբ լին էր աճումն։

Այլ կամ իբր զհրեշտակս, կամ որպէս ի իմոյ լուսոյ բազումք, կամ կուսութեամբ ծնունդ. որպէս սուրբ կոյսն Մարիամ Աստուածածին սրբութեամբ եւ կուսութեամբ ծնեալ փոխեաց զկարգ բնութեան ծննդեանս որ ի սերմանէ առն եւ կնոջ. զի սա՛ ծնունդ միայն ի մօրէ։

Ա՛րդ՝ որ ոք կամեսցի ի նոյնն ելանել եւ առ Քրիստոս լինիլ, պատշաճ է ի վերջնագունէն սկիզբն առնել որպէս սանդղօք։

Եւ կամ որպէս ճանապարհորդք հեռացեալք ի տանէ՝ յորժամ դարձցին վերստին ի տունս իւրեանց։ Յախ թողուն զվերջին բնակետղն ուստի դիմեցինն երթեալ։

Եւ արդ՝ հեռան ալոյ մեզ ի դրախտէն կենաց՝ վերջին ամուսնութիւնն եղեւ. զա՛յն նախ պարտ է թողուլ, եւ ապա յերկրաւոր հոգւոց եւ տառապանաց հեռանալ։

Երրորդ՝ զմաշկեղէն պատմուճանն մերկանալ. այսինքն զխորհուրդս մարմնեղէնս եւ զմեռելոտիս։

Եւ չորրորդ՝ յայտնել խոստովանութեամբ զգաղտնիս ամօթոյն։

Եւ հինգերորդ՝ ո՛չ եւս թզենեաւ այսինքն դառն վարուք ստուերանալ. զի տերեւ թզենւոյն դառն է եւ փշոտ ըստ մեղացն առակի։

Վեցերորդ՝ զի անկասկած լիցուք ի վատթար երկիւղէ. յորում երկիւղազգածք չարչարին ըմբռնեալք ի մեղս։

Եօթներորդ՝ դարձեալ՝ առաջի աչաց կալ արարչին։

Ութերորդ՝ զխաբէութիւնս որ ճաշակելեօք եւ տեսանելեօք է՝ ի բաց մերժել, եւ զամենայն զգայութեանցս ընտրողութիւն։

Իններորդ՝ խորհրդակից ունել ո՛չ զթունարկու օձն. այսինքն զարկածք չարին. այլ զպատուիրանս Աստուծոյ որ ի գիրս սուրբս։

Տասներորդ՝ առ յատուկ բարին մերձենալ. այսինքն առ ամենեւին զուտ բարին որ է Աստուած. խորհրդով բանիւ եւ գնացիւք։

(Պրակ ԼԹ) Վասն մաշկեղէն Հանդերձին

Զի՞նչ է մաշկեղէն հանդերձն զոր զգեցոյց Աստուած Ադամայ։

Պատասխան։ Մաշկն է կենդանական մորթ. զոր ստեղծեաց Աստուած եւ զգեցոյց զԱդ ամ եւ զԵւա։

Եւ ուստին մի՛ հարցանէր թէ ի կենդանւո՞յ էառ, եւ թէ նոր գոյացոյց. զի ամենայն ինչ կարելի է Աստուծոյ։

Եւ զգեստ լինի վասն ժ պատճառի։

Նախ՝ վասն ամօթոյ։

Երկրորդ՝ վասն ցրտոյ։

Երրորդ՝ վասն տօթոյ։

Չորրորդ՝ վասն զցանկութիւնն զսպելոյ։

Հինգերորդ՝ վաս ն զինուց եւ պահպանութեան։

Վեցերորդ՝ վասն որոշելոյ զդէմս։

Եօթներորդ՝ վասն նշանակելոյ զսուգ կամ զուրախութիւն։

Ութերորդ՝ վասն գործոյ։

Իններորդ՝ վասն զարդու։

Տասներորդ՝ վասն խենէշութեան։

Ի սոցանէ դ հարկաւորք են. եւ դ պիտանիք եւ բ վայելչականք։

Իսկ մաշկն որ է մորթ մեռելոյ, նշանակէ նախ զսուգ եւ զտրտմութիւն վասն մեղացց։

Երկրորդ՝ զմեռելութիւն մեղաց։

Երրորդ՝ զմեռելութիւն ախտից. զի պարտիմք մեռացուցանել ի մեզ զմարմնական ախտն։

Իսկ այն որ ինքն զգեցուցանէ, նշանակէ զինքնազգեստ փառս անմահութեան, զոր այժմ զգեցոյց Ք րիստոս շնորհօք, եւ յետ յարութեանն զգեցուցանէ փառօք։

(Պրակ Խ) Թէ վասն է՞ր մաշկեղէն կոչ ի մարմին մեր

Ո՞րպէս ասեն մաշկեղէն հանդերձ զմարմինս մեր։

Պատասխան։ Հանդերձն մաշկեղէն՝ էր իր, եւ էր նշանակութիւն։ Ըստ այմն որ իր է՝ մո՛րթ է մաշկեղէն զո ր զգեցոյց։

Եւ ըստ այնմ որ նշանակութիւն է, ցուցանէ զմարմինս մեր փոփոխական. որպէս այն որ փչեաց յերեսս մարդոյն շունչ կենդանի։

Ըստ իրին նշանակէր զշնորհաց հոգին, զոր ի մարմին եղելոցն վերացոյց. եւ ի վերնատունն դարձեալ փչեաց։ Իսկ ըստ նշանակութեան ցուցանէր զբանա կան հոգին. որով կենդանացաւ մարդն։

Այսպէս մաշկեղէն հանդերձն նշանակէ զտխրալի եւ ախտաւոր մարմինս։ Որ յետ յանցանացն փոխեցաւ եւ եղեւ թանձր եւ ծանր եւ մահկանացու եւ ընդ դիմահար եւ աղտեղի։ Զոր յանմեղութեանն էր մարմինն Ադամայ անչարչարելի եւ երագ եւ պայծառ եւ թեթեւ։ Որպէս ասէ Աստուածաբանն թէ՝ ոչ ինչ էր ծածկոյթ ի մէջ նոցա եւ Աստուծոյ։

Իսկ յետ մեղացն փոխեցան այսոքիկ. վասն որոյ մաշկեղէն հանդերձին ցուցմամբն նշանակէ զմարմինս։

Եւ թէ ոք ասիցէ, այսոքիկ ի յարութեանն են լինելոց անկարօտ մարմնոցն։ Ասեմք եթէ՝ զոր ինչ ի յարութ եանն աւուր լինելոց է սրբոցն, զսկիզբն անդանօր սերմանեաց ի նախնի մարդն Ադամ. զի թէ յիւրում ժամանակին կերեալ էին ի կենաց պտղոյն, լինէին կատարեալ անմահք. եւ փոխէին յարքայութիւնն։

Եւ այսպէս էր միջսահման կեանք նոցա զոր ասեն ի մէջ մահու եւ անմահութեան։ Զի զանմահ ութեան եւ զանապականութեան սկիզբն եւ զսերմն ընկալաւ Ադամ։

Եւ ունէր առաջադրեալ իւր զերանութիւնն եւ զթշուառութիւնն. որ է անմահութիւն եւ մահ։

Զի պատելով զպատուիրանն ի կատարեալ անմահութիւնն ժամանէր յերկինս. իսկ անցանելովն փոխեցաւ ի մահ եւ անկաւ յերկիր։

Եւ թէ ոք ասիցէ, եւ երկրորդն Ադամ Քրիստոս՝ զմարմինն Ադամյա ունէր, եւ էր թանձր եւ ծանր։

Ասեմք եթէ՝ էառ Քրիստոս մարմին ի կուսէն Մարիամայ զմերս թանձր եւ մեղանչական. եւ միաւոերլով ընդ ինքեան՝ եղեւ առաջին կերպ անմեղութեանն Ադամայ որ էր ի դրախտին։ Այսպէս ասեմք զմարմի նն Քրիստոս ի ունել զԱդամյա որ էր յանմեղութեանն։

Եւ զչորեքկին որպիսութիւնս զայսոսիկ երեւեցոյց ի մարինն իւր նախ քան զխաչն։ Զի յանապական կուսէ ծնաւ եցոյց զանընդդիմահարութիւնն եւ զանօսրութիւնն։ Եւ գնալով ի վերայ ծովուն, զթեթեւութւնն եւ զերագութիւնն . իսկ զպայծ առութիւնն յայլակերպին։ Եւ զանչարչարութիւնն ի վերնատունն. յորժամ զմարմինն իւր ուտել ետ աշակերտացն՝ անչարչարելի էր ներգործութեամբ եւ ոչ թէ զօրութեամբ։

Այսպէս եւ զԱդամայն իմասցիս։

Եւ ի կազմութեան մարդոյն այսքան։

Կատարումն Հինգերորդ Մատենի Հարցմանցս։

Վեցերորդ հատոր

Հինգ Գիրքն Մովսէսի. այսինքն Արարածք. Ելք. Ղեւտականք. Թիւք. եւ Երկրորդ օրէնքն

Առաջին հարցումն Վասն Աբէլի եւ Կայենի, եւ պատարագաց նոցա։

Երկրորդ՝ Վասն Ենովսայ. եւ Ենովքայ վերափոխելոյն։

Երրորդ՝ Վասն կենաց նահապետացն եւ կենաց մեր՝ չափեալ թուով։

Չորրորդ՝ Վասն չգիտելոյ մեր զօր մահուն. եւ վասն ցաւագին կենացս։

Հինգերորդ՝ Վասն Նոյեան տապանին։ Եւ եկեղեցւոյ։ Եւ թէ զի՞նչ կերին. եւ զի՞նչ տայր լոյս. եւ վասն ագռաւուն։

Վեցերորդ՝ Վասն զենման կենդանեաց։

Եօթներորդ՝ Վասն աշտարակին. եւ բաժանման լեզուացն հբ։

Ութերորդ՝ Անուանց նախահարցն եւ կանանց նոցա։

Իններորդ՝ Մելքիսեդեկի. եւ բաղդատութիւն առ Քրիստոս, եւ յԱբրահամ։

Տասներորդ՝ Վասն Ղովտայ եւ կնոջն. եւ Սոդովմայ։

Տասնեւմէկ՝ Վասն Աբրահամու. եւ փորձանացն։ Եւ բաղդատութեան Իսահակայ եւ Տեառն ի թուով։

Տասնեւերկու՝ Վասն Բաղդատութիւն երից ծնողաց եւ ծննդոց. այսինքն Սառայի, եւ Մարիամու սրբոյն, եւ եկեղեցւոյ։

Տասնեւերեք՝ Ո՞րքան է յղացումն եւ ծնունդ։

Տասնեւչորս՝ Վասն անդրանկութեանն խորհրդոյ։

Տասնեւհինգ՝ Գօտէմարտիլն Յակոբայ. եւ անուանն սքանչելի. եւ Հռաքէլ լայ ր զորդիս իւր։

Տասնեւվեց՝ Բաղդատութիւն Յովսէփայ եւ Տեառն ի գլխով։

Տասնեօթ՝ Բաղդատութիւն մահու եւ յարութեան ժ գլխով։

Տասնեւութ՝ Առիւծու ընդ Տեառն բաղդատութիւն ի գլխով։

Տասնեւինն՝ Կապելոյ տեսսակք։

Քսաներորդ՝ Ո՞րպէս զգեստ կոչի մարմինն։

Քսանեւմէկ՝ Մշտնջեն աւոր լերնիքն։

Քսանեւերկու՝ Վասն Յոբայ զանազան հարցմունք։

Քսանեւերեք՝ Բաղդատութիւն Մովսէսի եւ Տեառն Լ գլխով. եւ ազգահամարն Աբրահամու։

Քսանեւչորս՝ Վասն մորենւոյն. եւ Որ էնն անուն։

Քսանեւհինգ՝ Վասն նշանացն։

Քսանեւվեց՝ Վասն Ժ հարուածոցն. եւ թէ վասն է՞ր այ նքան տանջեցան։

Քսանեօթ՝ Վասն կախարդացն. եւ խօսից դիւացն. եւ խստութեան սրտին. եւ կողոպտելն զեգիպտացիսն։

Քսանեւութ՝ Քանի՞ ամ ծառայեցին. եւ յորո՞ւմ աւուր ելին։ Եւ սին լուսոյն։ Եւ Մովսէս զի։ նչ էր բարձեալ. եւ զի՞նչ ասաց ի ծովուն։

Քսանեւինն՝ Մանանայն օրինակ է ճշմարիտ մարմնոյն Քրիստոս ի։

Երեսուներորդ՝ Ժ բան օրինացն։ Իրաւունք եւ օրէնք։ Երիցս երեւիլ ի տաճարին։ Եւ ահագին երեւումն։ Եւ զարիւնն խառնեաց ի ջուրն։

Երեսունեւմէկ՝ Վասն խորանին առ հասարակ։

Երեսունեւերկու՝ Վասն տապանակին եւ խորհրդոց նորին. եւ այժմ ո՞ւր է տապանակն։

Երեսունեւերեք՝ Երեսացն հացն. եւ գառն. եւ աշտանակն. եւ քահանայական զգեստն։

Երեսունեւչորս՝ բաժան ակունքն. եւ խունկքն։

Երեսունեւհինգ՝ Քարեղէն տախտակն. եւ խորտակելն։ Եւ յետոյքն Աստուծոյ։ Եւ զանազանութիւն Մովսէսի որ Աստուած կոչեցաւ։ Եւ վասն ողորմութեան եւ գթութեան ի ռ ազգս։

Երեսունեւվեց՝ Լուսաւորեալ երեսացն։ Եւ քանի՞ անգամ ել ի լեառն. եւ գ քառասուն պահեաց։ Եւ Գ ծնունդն Մովսէսի։

Երեսունեօթ՝ Զանազանի հին եւ նոր օրէնք. եւ քահանայութիւն Տեառն եւ հնոյն։ Եւ թէ զի՞նչ փոխի ի հանդերձեալն։

Երեսունե ւութ՝ Վասն է՞ր խնդրեաց յանբանից պատարագ։ Եւ վասն անխմոր եւ անմեղր զոհից. եւ վասն աղի։ Նոքա գառն դնէին, եւ մեք ո՛չ։ Եւ թէ զի՞նչ է պանն եւ մուրկն եւ այլն։

Երեսունեւինն՝ Թէ քանի՞ են պատարագ հնոյն։

Քառասուներորդ՝ Զի՞նչ նշանակէր կատարումն պատարագացն։

Քառասու նեւմէկ՝ Կենդանեաց զենումն ի նորս խորհուրդ։

Քառասունեւերկու՝ Վասն նորոյս պատարագաց։ Եւ զի գ պատարագս ունիմք։ Եւ թէ զի՞նչ էր կրկին ողջակէզն։

Քառասունեւերեք՝ Իրաւունք քահանայից։ Նոր օրհնել քահանայից եւ եկեղեցոյ։ Նաբադ եւ Աբիուդ այրեցան։ Եւ ժ էր բովանդակ ամե նայն սեղանքն։

Քառասունեւչորս՝ Նշան կենդաննեաց սրբոց։

Քառասունեւհինգ՝ Վասն զենման կենդանեաց։

Քառասունեւվեց՝ Վասն բորոտից. եւ նշանակութեանն եւ սրբելոյն։

Քառասունեօթ՝ Սերմնակաթին եւ դաշտանւոյն։ Եւ թէ ո՞րպէս փմխեցաւ հինն ի նորս։ Եւ ո՞րպէս օրէնք յաւիտենից. եւ վասն Բ նոխազացն։

Քառասունեւութ՝ Արատ քահանայիցն բաժան։

Քառասունեւինն՝ Արատ պատարագացն բաժան։ Եւ ծածկէին զարիւնն։

Յիսուներորդ՝ Վասն զանազան շաբաթուց. որ նշանակէ զհանգիստն մեր։

Յիսունեւմէկ՝ Վասն ուր էր եւ տօնք ի հինն որ փոխեցաւ ի նորս։

Յիսունեւերկու՝ Զի՞նչ նշանակէր նաշիհն եւ Դ Դ դորակ գինին՝ ի նորա։

Յիսունեւերեք՝ Թէ չկայ շահ արծաթոյ։

Յիսունեւչորս՝ Վասն է պատուհասին. եւ տասանորդաց։

Յիսունեւհինգ՝ Թուոցն. եւ ծերոցն. եւ հասակի մարդոյս։

Յիսունեւվեց՝ Բանակետղ ժողովրդեանն խաչաձեւ. եւ վրան ժամուն ի միջի։

Յիսունեօթ՝ Հին քահանայքն՝ նորոյս աստիճանի օրինակ։ Եւ օրհնութիւն քահանայից եւ ժողովրդեանն։ Եւ աստ վասն անդրանկացն։ Եւ չուէին է բանակք. եւ տապանակն առաջի։

Յիսունեւութ՝ Բաժան լրտեսքն. որ բերին ողկոյզ՝ նուռն՝ եւ թուզ։

Եւ տրտունջ ժողովրդեանն։

Յիսունեւինն՝ Վ ասն կորխեանցն. եւ ծաղկեալ գաւազանին։

Վաթսուներորդ՝ Մոխիր երնջոցն. եւ սրբութեան ջուրն։ Եւ զի աւելորդ ծորումն ո՛չ էր ի Քրիստոս։

Եւ յերրորդ օրն սրբիլ։ Զգողացեալն խոստովանիլ. եւ խոյ մի նուիրել։

Վաթսունեւմէկ՝ Թէ զի՞նչ է ներելի մեղքն, եւ անթողլի։

Վաթս ունեւերկու՝ Տապանան յառաջ գնայր եւ վէմն զհետ՝ որ էր Քրիստոս։

Վաթսունեւերեք՝ Պղնձի օձն. եւ թէ զի՞նչ եղեւ։

Վաթսունեւչորս՝ Վասն Բաղամ մոգին. նզովք եւ անէծք։ Եւ աստ վասն դիւթից։

Վաթսունեւհինգ՝ Վասն ուխտաւորաց որ միս չուտէին եւ ո՛չ գինի։

Վաթսունեւվեց՝ Վասն աւարաց բաժանելոյ։ Երկու ցեղ եւ կէսն մնացին յայնկոյս, թէ զի՞նչ նշանակէր։ Եւ խ իջեւանս փոխելոյ հոգւոցն։

Վաթսունեօթ՝ Քաղաքացն ապաստանի. եւ խորհուրդ նոցա։

Վաթսունեւութ՝ Երկրորդ օրէնքն. Անապատ մեծ։ Եւ զի յերիս տեղիս պատերազմին դեւք։

Վաթսունեւինն՝ Մովսէս ետես զերկիրն եւ ո՛չ եմուտ։

Ձեռն բարձր եւ բազուկ հզօր։

Եւ զի՞նչ նշանակէր երկիրն աւետեաց։ Եւ վասն է՞ր առաջին օրէնքն մարմնական էր։

Եօթանասուներորդ՝ Վասն սիրոյ Աստուծոյ լուր Իսրայէլ։

Եօթանասունեւմէկ՝ Ո՛չ հացիւ կեցցէ մարդ։ Եւ թէ՝ հայեաց ի քեզ։

Եօթանասունեւերկո ւ՝ Վասն է՞ր զազգն հրէից միայն սիրեաց։ Եւ երկիրն յոր դուք մտանէք։ Եւ մի՛ եփել զգառն ի կաթն։

Եօթանասունեւերեք՝ Մարգարէ իբրեւ զիս։ Եւ զի՞նչ է անիծեալ կախեալ զփայտէ։

Եօթանասունեւչորս՝ Գիր ապահարզանի։ Եւ թէ մին կին բազում այր չառնոյր. այլ մարդն առնոյր. եւ զկի ն եղբօրն առնուլ։

Եօթանասունեւհինգ՝ Տալ զօրէնս հեթանոսաց. եւ օրհնութիւն եւ անէծք։ Եւ բան ընդ դէմ հրէիցն որք մարմնաւոր ունին զօրհնութիւնս։ Մին ճանապարհ գալ եւ է փախչիլ։

Եօթանասունեւվեց՝ Կախեալ կենեաց։ Յայտնիքն մեզ, եւ ծածուկքն Աստուծոյ։

Եօթանասունեօթ՝ Օրհ նութեանն Աստուծոյ։ Ապաշնորհ եւ ապերախտ։ Եւ զի՞նչ է նայիլ եւ հայիլ։ Քանի՞ են պարարտութեան աստիճանք եւ նիւթ լուսոյ։ Եւ վասն աւագ օրհնութեանն վերջին։

Եօթանասունեւութ՝ Բարկութիւնն առ Աստուած զի՞նչ է։

Եօթանասունեւինն՝ Վասն վերջին կտակացն։ Ռուբէն օրհնի, զի ապաշխարեաց։ Եւ թէ կեցցէ Ռուբէն։

Ութսուներորդ՝ Պատերազմ մարմնոյն Մովսէս եւ գերեզմանի նորա։ Երեսուն օր սուգն։ Եւ թէ՝ քանի՞ ամաց պատմութիւն է Ե գիրքն Մովսէսի։ Եւ թէ՝ մեծ էր նշանն Քրիստոս ի որ հոգւոցն արար, քան զՄովսէսին որ մարմնոց։

Ութսունեւմէկ՝ Ո՞րքան խօսեցաւ Աստուած ընդ նախահարսն։

Ութսունեւերկու՝ Վասն անուանց արարչին ի սուրբ գիրս։

Եւ աստանօր կատարումն Վեցերորդ Հատորի Հարցմանցս։

Գլուխ ԺԸ ի մեծ ցանկէն

Վասն Աբէլի եւ նախահարցն։

Յետ ելիցն Ադամայ ի դրախտէ կենաց, հարցանելի է վասն նախահարցն ըստ կարգի։

(Պրակ Ա) Վասն Աբելի եւ պատարագաց

Զի՞նչ է որ որ ասէ գիր. «Հայեցաւ Աստուած ի Հաբէլ եւ ի պատարագս նորա։ Եւ ի կայէն եւ ի զոհս նորա ո՛չ հայեցաւ»։

Պատասխան։ լ Եօթն ազգ բարեգործութեան տեսակ երեւի աստ ի Հաբէլ. վասն որոյ եւ է պարգեւաց արժանացաւ։

Նա խ՝ զի սիրտ սուրբ եւ աննենգ ունէր։ Ուստի յայտ է յանմեղութեամբ գնալոյն ընդ եղբօրն ի դաշտն։

Երկրորդ՝ զի խոնարհ եւ հնազանդ էր յամենայնի. ուստի մնաց եղբօրն պատարագի. որ իւրն գ ամսով յառաջ էր հասեալ քան զեղբօրն. այսինքն ծնուն ոշխարացն քան զպտուղ երկրին. ըստ մարգարէին. «Զսիրտ սուրբ եւ զհոգի խոնարհ՝ Աստուած ո՛չ արհամարհէ»։

Երրորդ՝ զի էր յօժար կամօք եւ զուարթ սրտիւ. ուստի երեւի այս ի նուէրքն. ըստ այմն. «Ես կամօք իմովք պատարագս մատուցի ». եւ թէ. «Զտուր զուարթս սիրէ Աստուած»։

Չորրորդ՝ զի զանարատսն եւ զպարարտսն մատուցա նէր յօրինակ անարատ գառինն Քրիստոս ի. եւ ճարպաւորն՝ լուսոյ Աստուածութեանն։

Հինգերորդ՝ զի զանդրանիկսն մատուցանէր. որպէս վկայէ գիր. «Յանդրանկացն եւ ի պարարտացն ասէ մատուցանէր»։

Վեցերորդ՝ ի սոցանէ երեւի եւ գործ արդարութեան. որ զընտիրսն Աստուծոյ նուիրէր գի տելով զմեծութիւն նորա եւ զբոլորիցն տուրսն. եւ զխոտանն իւր թողլով։

Եւ սոքա ամենեքեան վասն է երրորդին են որ է՛ սէրն. զոր ունէր կատարելապէս առ Աստուած։ Զայսոսիկ որպէս ասացաւ ունէր նա ընդ պատարագելն։

Իսկ զփոխարեն պարգեւսն զոր ընկալաւ։ Վասն առաջնոյն՝ զի ասէ գիր. «Հայեցաւ », այսինքն հաճեցաւ Աստուած ի Հաբէլ։

Վասն երկրորդին՝ զի ասէ. «Եւ ի պատարագս նորա ». այսինքն զի ընկալաւ ի հոտ անուշից։

Վասն երրորդին՝ զբերկրումն սրտին եւ զզուարթութիւն դիմացն ըստ Սողոմոնի. «Սրտի բերկրեցելոյ երեսք զուարթք»։

Վասն չորրորդին՝ զի առ աջին եղեւ քահանայ ի տիպ ճշմարիտ քահանայապետին Քրիստոսի։

Վասն հինգերորդին՝ զի զանդրանկութեան օրհնութիւնն ընկալաւ որպէս Յակոբ զԵսաւայն։

Վասն վեցորորդին՝ արդար վկայացաւ յամէներանեան բերանոյն. ըստ այսմ. «Յարենէ Աբէլի արդարոյ մինչեւ ցարիւնն Զաքարիայ՝ խնդրեսց ի յազգէդ յայդմանէ. այսինքն ի սպաննողացդ. զի սպանողին ազգ՝ սպանօղ է»։

Վասն է երրորդին, այն քան սիրեցաւ յԱստուծոյ, մինչ զի յետ մահուանն վրէժխնդիր եղեւ արեան նորա. ըստ այնմ. «Գոչումն արեան եղբօր քոյ բողոքէ առ իս»։

Այսինքն տեսութեամբն գոչէ. կամ զհոգին կոչէ արեան անուամբ։ Դարձեալ սիրեցաւ յԱստուծոյ, զի առաջին մարտիրոս սա եղեւ. թէպէտ թոյլ ետ իջանել ի դժոխս, զի ի պատճառս նորա խնդրեսցին այլքն. որպէս ի պատճառս Ղովտայ զերծան սոդոմայեցիք Աբրահամաւ։

Իսկ Կայեն զի ո՛չ այսպիսի կամօք մատոյց՝ անարգեցաւ եօթնիցս ընդդիմակօքն։ Զի ո՛չ հաճեցաւ ի նա եւ ո՛չ ի զոհս նորա. եւ տրտմեցան երեսք նորա եւ այլն։ Դարձեալ՝ է յանցանօք մեղաւ Կայեն. վասն որոյ եւ եօթնիցս պատժեցաւ։

Առաջին՝ յանցանք՝ անարժան պատարագն։

Երկրորդ՝ նախանձն առ եղբայրն։

Երրորդ՝ խաբելն ի զբօսանս երթալ։

Չորրորդ՝ սպանանել։

Հինգերորդ՝ զի առաջին սպանօղ եղեւ։

Վեցերորդ՝ զի եղբայրասպան է։

Եօթներորդ՝ զի ստեաց Աստուծոյ ի հարցանելն վասն զղջման։

Դարձեալ որպէս ասէ առակն. «Է չարիք են ի սիրտ թշնամւոյն » որ է սատանայի է մարդոյ։

Եւ սատանային յայտնի են է չար խորհուրդքն որ կոչին գլխաւոր մեղք։

Իսկ մարդոյս է չարիքն կրկին է։

Նախ՝ Գ մասունք հոգւոյն, բան՝ ցասումն՝ եւ ցանկւթիւն. եւ Դ տարերաց խառնուածն որովք մեղանչէ մարդ։

Երկրորդ՝ այսպէս. Գ մասանց աւելին եւ պակասն լինին զ չարիք. եւ մի գործ մարմնոյն որ լինի է նենգութեան խորհուրդ։

Վաս ն յն արդարադատն Աստուած է պատիժս եդ ի վերայ Կայենի. վասն զի է չարութեամբ յանցեաւ։

Իսկ է պատիժքն, Նախ՝ անէծքն։

Երկրորդ՝ յերկրէ. զոր արեամբ ոռոգեաց։

Երրորդ՝ գործելն վաստակաւ։

Չորրորդ՝ չտալն զզօրութիւնն։

Հինգերորդ՝ երերիլն։

Վեցերորդ՝ տատանիլն։

Եօթներոր դ՝ նշանն որ եդաւ չսպանանել զնա։ Ոմանք զպիսակն ասեն։ Այլք զդողդոճալն ասեն. որ եւ հաց եւ ջուր չկարէր ի բերանն տանել։ Այլք եղջիւրս ասեն ունել ի ճակատն որ իբր զփող գոչէր թէ՝ գա՛յ ահա Կայեն եղբայրասպանն։

Զանէծքն ո՛չ յինքենէ ասաց զի մի սատակեսցի. այլ յերկիր ետ որ է զէն մահու եւ չարչարիչ՝ եւ գերեզման յետոյ։ Իսկ գործել ասաց զերկիր, զի դպախտին չեղեւ արժանի։ Եւ «Մի՛ տացէ զզօրութիւն իւր », Նախ՝ զի արեա՛մբ շաղախեցեր զնա։

Երկրորդ՝ զի զզօրութիւնն որ քեզ տուաւ յԱստուծոյ՝ չարաչար արկեր ի կիր։

Երրորդ՝ ասէ չտայ զզօրութիւնն, զի մի՛ դադարեսցիս ի գործելոյ։

Եւ չորրորդ՝ զի յաւելեր անէծս երկրի զկնի հօրն քոյ Ադամայ։

Իսկ զի ասէ «Երերեալ », յայտ է իբրեւ զծառ մարմնովն։

Եւ տատանեալ իբրեւ զծով ալեկոծեալ միշտ խորհրդովն։

Դարձեալ՝ հոգի որ Աստուծոյ հեռանայ՝ ինքն յինքենէ շարժի . անհաստատ յերկրի, անպատսպարան յերկինս։

Իսկ թէ վասն է՞ր այսպիսի դառն պատժեցաւ։ Առաջին պատճառ, զի մի՛ եւ այլ ոք համարձակեսցի։

Երկրորդ՝ զի պատիժս անցաւորովս կրեսցէ։

Երրորդ՝ զի որ նոր չարիս գործեսցէ՝ առաւել պատժեսցի։

Որպէս սոդոմայեցիքն վասն արտօրէն գործոցն՝ ա րտօրէն իջմամբ հրոյ պատժեցան։ Եւ որպէս Փարաւօն վասն հեղցուցեալ մանկանցն՝ ջրասոյզ կորեաւ. եւ յառաջ քան զայս՝ Ժ հարուածովք պատժեցան։ Ե որպէս Կորխ դադան եւ Աբիրոն վասն հակառակութեանցն ընդ Մովսէս եւ Ահարոն՝ հրով եւ բացմամբ երկրի դատապարտեցան։

Նմանապէս եւ որք ն որ իմն բարեաց սկիզբն լինիցին՝ առաւելապէս պարգեւաց արժանասցին։

Որպէս Ենովս որ յուսացաւ կոչել զանուն Հեառն Աստուծոյ. այսինքն յուսացաւ զհանդերձեալ կեանսն որ աներեւոյթն էր. եւ վասն իւրաքանչիւր գործոց գոլ հատուցումն. եւ կոչեաց զանունն Աստուծոյ ի յօգնականութիւն։ Վասն որոյ վկայեցաւ Ենովս որ է մարդ։ Զի պատկերն Աստուծոյ վերստին նորոգեցաւ ի նմա։ Ուստի եւ զորդիսն նորա որդիս Աստուծոյ անուանէ գիր։

Եւ ենովք վասն անպտուղ կալոյն եւ զգայարանացն ծածկութեան, վերափոխեալ եղեւ։ Եւ նոյն՝ վասն կուսութեան սրբութեանն զշ ամն , եւ վասն արդար գոլոյն, որում վկայէ՛ Մովսէս. «Նոյ էր այր արդար կատարեալ յազգի անդ իւրում ». վասն որոյ ապրեցաւ ինքն եւ տունն իւր. եւ երկրորդ սկիզբն եղեւ մարդկութեանս եւ աշխարհի շինութեան։

Նորն Աբրահամ վասն աներկբայ հաւատոյն արդարացաւ . վասն որոյ ասէ. «Հաւատաց Աբրահ ամ յԱստուած, եւ համարեցաւ նմա արդարութիւն»։

Ըստ որում առաւել փառաւորեցաւ կրկին կենօք։ Աստ հայր ազգաց բազմաց եղեւ. մանաւանդ թէ եւ նորին իսկ Քրիստոս ի ըստ մարմնոյն։ Եւ ի հանդերձեալսն գոգ եւ հանգիստ արդարոց կոչեցաւ ըստ Ղուկասու, թէ. «Ղազար էր ի գոգն Աբրահամու»։

Նմանապէս եւ մեծն ի մարգարէս Աստուածախօսն Մովսէս որ Աստուած կոչեցաւ փարաւոնի. իշխելով տարերցս փոփոխման, որ ջրածինն էր՝ եղեւ վիմածին եւ կայծակնածին. որում լուսաւորեցան երեսք։

Եւ Եղիաս նախանձախնդիրն Աստուծոյ. եւ այլք բազումք։

Այսպէս եւ ի նորս սուրբն Ստ եփաննոս որ եղեւ առաջին մարտիրոս եւ վկայ Քրիստոս ի՝ հեղլով զարիւն իւր. տեսանէր բացեալ զերկինս՝ եւ զՅիսուս ընդ աջմէ Աստուծոյ։ Եւ նախնին կրօնաւորաց մեծն անտօն. եւ այլք բազումք ըստ Տեառն հրամանի, թէ. «Որ արասցէ եւ ուսուսցէ, նա մեծ կոչեսցի»։ Այսքան առ այս։

(Պրակ Բ) Վասն Ենովսայ

Զի՞նչ էր յոյսն Ենովսայ որ ասէ գիրն. «Յուսացաւ ոչել զանուն Տեառն Աստուծոյ»։

Պատասխան։ Ըստ չորից իմանի յոյսն Ենովսայ։ Նախ՝ զի յաներեւոյթ կեանսն եւ ի հանդերձեալն յուսացաւ եւ արհամարհեաց զերկրաւորս որ տեսանի. «Զի յոյս տեսանելի չէ յոյս»։

Երկրորդ՝ զուղղութեան գործաց բուռն եհար. եւ յուսացաւ թէ գոյ հատուցումն գործոց, եւ բարեաց փոխարէն։

Երրորդ՝ յուսացաւ կոչել զանուն Տեառն Աստուծոյ ի յօգնութիւն. զոր մարդիկ յուսահատեալ էին եթէ վասն մեղաց մերոց եթող զմեզ Աստուած ի ձեռաց. եւ ն ա ի յօգնութիւն կոչեաց զանուն Տեառն Աստուծոյ. այսինքն զի Տէր է՝ ո՛չ գարշի ի ծառայից իւրոց. եւ զի Աստուած է՝ էած զմեզ աստ ո՛չ ի կորուսանել, այլ ի կեցուցանել։

Չորրորդ՝ զի բ արձան կանգնեաց պղնձի եւ խեցի եւ արար գիր . եւ զոր ինչ Ադամ անունս եդ իրաց, զամենայն գր եաց ի նոսա. զի մի՛ այլայլեսցին ի գնչուտ եւ լեզուատ արանց։ Եւ մարգարէացաւ եթէ վասն մեղաց մարդկան երկիր կրկին ապականի ջրով եւ հրով։

Զի թէ նախ ջրով ապականեսցի պղնձի սիւնն մնասցէ. եւ թէ հրով. աղիւսն։ Եւ այս ցոյցք յուսոյ է վասն հանդերձելոյն հոգալ եւ պատրաստել։

Վասն Ենովքայ եւ Եղիայի հարցումն

Ո՞ւր փոխեցան Ենովք եւ Եղիա։

Պատասխան։ Ի դրախտն. զի թանձր մարմնով ո՛չ բնակին յիմանալեացն կայանս. եւ յօդս կախիլ անպատշաճ էր։ Ապա ուրեմն ի դրախտն մտին. զի դրախտն երկին կոչի։ Եւ մարմնաւոր երկին է եւ անմահութեան տեղիք։

Իս կ զի բ սոքա մտին, այս վասն ե պատճառի։

Նախ՝ զի հաստատեսցէ զերկու կարծիս թերութեան մարդկան։ Եթէ Ադամ ի դրախտին ո՛չ կարէր մնալ անմահ։

Եւ թէ՝ ի յարութեանն ո՛չ յառնեն մեռեալք։ Այլ ի յամօթ առաջին կարծեացն՝ փոխեաց զենովք. եւ ի հաւատ վերջին յարութեանն՝ վերացոյց զԵղիա։

Երկրորդ՝ զմին յառաջ քան զջրհեղեղն, եւ զմիւսն յետոյ. զի ցուցցէ թէ յերկոսին ժամանակս ընտրեալքն հաճոյ եղեն Աստուծոյ։

Երրորդ՝ մինն կուսութեամբ, եւ միւսն ողջախոհ ամուսնութեամբ. զի ցուցցէ թէ ի կուսից եւ յամուսնացելոց մտցեն յարքայութիւնն երկնից։

Չորրորդ՝ բ ելին ի դրախտէն մեղօք. նոյնպէս եւ բ մտին ի դրախտն անմեղութեամբ։

Հինգերորդ՝ մահ եւ բռնութիւն սատանայի տիրեալ էր մարդկան. ի հաւատ կործանման նոցա անմահացոյց զԵնովք եւ վերացոյց զԵղիա։ Զի փոխելն ցուցանէ նախ զկարօղ զօրութիւն փոխողին։

Եւ երկրորդ՝ ի մահու եւ յանցաւոր տեղեաց յանմահ եւ յանանց տեղիս։ Նոյնպէս եւ վերացուցանելն՝ զկարօղ զօրութիւն յայնմ որ վերացոյցն։ Եւ երրորդ զբարձրանալն ի ներքին վայրէ ի բարձր տեղիս։

Հարցումն։

Իսկ թէ ոք հարցանէ թէ զի՞նչ էր սոցա առաքինութիւնն որ այսպէս պատուեցան։

Պատասխան։ Ասեն վ արդապետք եթէ՝ Եղիային յայտնի է։

Նախ՝ զի նախանձախնդիր էր Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ զի անապատասէր էր։

Երրորդ՝ զի կուսութեամբ եկաց։ Եւ այսոքիկ երկնայինք են եւ հանեն զմարդն առ Աստուած։

Իսկ Նովքայն թէպէտ գիրք ո՛չ յայտնեն, բայց միայն թէ. «Ենովք հաճոյ եղեալ Ա ստուծոյ՝ փոխեցաւ յերկինս»։ Այլ ի դէպ է զի նախանձախնդիր էր Աստուծոյ ընդ դէմ տանն Կայէնի։

Երկրորդ՝ զի առանձնակի կեանս ստացաւ բճ ամ։

Երրորդ՝ զի ո՛չ հայէր ի վեր. երկաթի կապիճս եդեալ ի գլուխն։

Չորրորդ՝ զի պտուղ ո՛չ եկեր. որով եւս ուտելովն զրկեցաւ ի կենաց։

Ե ւ այսպիսիքս յերկինս հանեն զմարդն։ Դարձեալ ըստ Եփրեմի հինգերորդ՝ զի սուրբ էր սրտիւ։

Եւ Վեցերորդ՝ զի միամիտ էր կամօք. եւ սոքա առնեն զմարդն մերձակայ Աստուծոյ։

Եւ այս եւս գիտելի է, զի զվերանալն Եղիայի ետես Եղիսէ, զի մի՛ ասիցեն թէ սպանաւ յԵզաբելէ։ Նոյնպէս եւ զփոխումն Ենովքայ տեսին եղբարքն ուստերքն եւ դստերք նորա. զի մի՛ ասիցեն թէ սպա՛ն զնա կուրացեալն զամեք թոռն Կայենի։

Զի ասեն թէ՝ այր եւ երիտասարդն զոր սպան զամեք եւ էառ զկանայս նոցա. Ադդա եւ Սելլա, նոքա եղբարք էին Ենովքայ արդարոյ։ Վասն որոյ փութացաւ Աստուած եւ փոխեաց զԵնօք, զի մի՛ սպանցեն եւ ասիցեն թէ փոխեցաւ յերկինս։ Որպէս Կայեն յորժամ սպան զԱբէլ, պատճառեաց ծնողացն եթէ զնորա պատարագն ընկալաւ Աստուած եւ վերացոյց ի դրախտն։ Այս է եղեալ պատճառ փոխմանն Ենովքայ եւ Եղիայի։

(Պրակ Գ) Վասն կենաց եւ Ամաց մարդկան

Վասն է՞ր նահապետքն ի Ռ ամն ո՛չ հասին. այլ ի ԹՃ, աւելի եւ կա պակաս ապրեցան։

Պատասխան։ Ոմանք ասեն թէ՝ ռ ամ եկաց Ադամ ի դրախտին։ Եւ յորժամ կորոյս զդրախտին կեանքն, այլ ո՛չ հասին ի նոյն։ Եւ այլք ասեն ընդ դէմ այսմ, եթէ յետ ռ ամին ի դրախտէն փոխիլոց էին յարքայութիւնն թէ պահէին զպատուիրանն. եւ յորժամ ելին ի դրախտէն՝ ի նոյն թիւն ո՛չ հասին։

Եւ այս երկոքեանս սո՛ւտ են. եւ ո՛չ են ընդունելի մեզ։

Զի վասն առաջնոյն ասեն վարդապետք, եթէ Ադամ ո՛չ եկաց ի դրախտին ռ ամ, կամ աւելի եւ կա պակաս, այլ մի օր. մանաւանդ է ժամ։ Եւ վասն երկրորդին ասեն, եթէ կարծեօք է՝ թէ համանգամա՞յն փոխիլոց էին , թէ մի զհետ միոյ։ Եւ սոքա անգիտելի են մեզ։

Այլ մեք ասեմք, Նախ՝ եթէ ռ ամն մեր յաչս Տեառն որպէս օր մի է։ Այլ Ադամ յերեկոյն ել ի դրախտէն. եւ ո՛չ կատարեաց զօրն բոլոր. վասն այն նախնիքն ո՛չ կա տարեն զհազար ամն բոլոր։

Երկրորդ՝ որպէս մանուկն տեւէ՛ յարգանդի թէպէտ ամիս՝ եւ ե օր անդրանկանն՝ եւ ապա ծնանի։ Նոյնպէս եւ անդրանիկ ծնունդքն աշխարհի էին նահապետքն որ նախ քան զջուրն, տեւէին ի կեանս այս թճ կամ աւելի ամ, եւ ապա ծնանէին ի հանդերձեալ կեանսն մահուա մբ ելիւք։

Երրորդ՝ թէպէտ դաս հրեշտակաց է յերկինս. եւ տասներորդ մարդն կատարումն թուոյ նոցա. վասն այն ի կեանս այս ո՛չ հասանեն ի ռ թիւն կատարեալ. զի աստ ո՛չ լինի կատարումն դասուցն այլ ի հանդերձեալն։

Չորրորդ՝ գլխաւոր թիւքն Դ են. այսինքն Ժ եւ Ճ եւ Ռ եւ բիւր։ Եւ զի բիւրն պարունակէ զհազարն. եւ նա՛ զհարիւրն. եւ նա զտասն։

Ա՛րդ՝ բիւրն պատշաճի յաւիտենին Աստուծոյ, որ պարունակէ զմշտնջենաւորն որ են հրեշտակք։

Եւ հարիւրն ժամանակեայն է մարդն, որ ունի հոգի։

Եւ յետ նորա Ժ թիւն կենդանեացն է, որ ի չորից են բաղկացեալ. որպէս Ժ Ի Դ թուոց։

Վասն այն նահապետքն զհարիւրն պատկեն որ է ժամանակեան . եւ ի հազարն ո՛չ հասանին որ մշտնջենաւորն է։

Հինգերորդ եւս յայտնի. աստ կեան նահապետքն ժամանակաւ ընդ ամենայն մարդոյ. եւ յետ մահու ի մշտնջենաւորն ընդ հրեշտակաց. եւ յետ յարութեանն յանվախճ ան յաւիտենին թագաւորեալք ընդ Աստուծոյ։

Այսքան առ այս։

Հարցումն։

Ըստ կարգիս խնդրեմ եւ զայս։ Ընդէ՞ր է զի նախահարքն յերկարակեացք էին, եւ մեք սակաւակեացք։

Պատասխան։ Ասեն աստեղագէտք եթէ՝ է դարուց կեցաղոյս վերակացուք են է աստեղքն որք կոչին մոլորակք։ Ա՛րդ՝ առաջին դարն որ էր երեւակին ընդ երկար ապրէին մարդիկքն. զի ունի երեւակն յերկար ընթանալ զճանապարհն իւր. որ ի Լ ամն վճարէ զկենդանակերպսն։ Եւ յետ այնորիկ ըստ կարգի։ Իսկ ի վերջին դարս որ է լուսնին՝ սակաւակեացք են մարդիկք. զի նա՛ ի Լ օրն վճարէ զբոլոր ընթացս իւր։

Իսկ վարդապետք ասեն թէ՝ չեմք նման առաջնոցն ո՛չ ամօք եւ ո՛չ վաստակօք։ Նոքա յերկար ապրէին՝ զի յաճախեսցին բարիք եւ ծնունդք նոցա. եւ մեք պակաս, զի կարճեսցինչարիք բազմութիւնք մարդկան։ Եւ այլ եւս. նոքա չունէին օրէնք գրաւոր , պա՛րտ էր նոցա յերկար կեալ եւ ի բնական օրէնս կրթել զծնունդս եւ զազգս իւրեանց։ Իսկ այժմ ամենայն ոք ի գրեալսն ուսանի զպատուիրանս Աստուծոյ եւ ո՛չ ի հարց իւրեանց։ Եւ այլ եւս. ի վերյ սաղմոսին. «Մերձեցաւ անձն իմ ի հող » ասէ մեկնիչն, այժմ ծերացեալ է բնութիւնս՝ վասն որոյ փութայ ի հող։ Իսկ ի նախնիտն տղայ եւ առոյգ էր բնութիւնս՝ վասն որոյ յերկար ապրէին։

Հարցումն։

Թիւ կենաց մարդոյ չափեա՞լ է՝ թէ պատահմամբ յերկար եւ սակաւ ապրին։

Պատասխան։ Ամենայն մարդոյ թիւ կենաց չափեալ է առ Աստուած. եւ ո՛չ ոք կարէ զայն սահմանն անցանել ըստ այնմ. «Սահման եդ եւ ո՛չ անցանեն»։

Այլ մեղքն նուազէ զկեանքն եւ ո՛չ տայ հասանիլ ի կէտ կոչմանն։ Զոր օրինակ վարձ մշակացն է մինչեւ յերեկոյն. այլ թէ հիւանդութիւն կամ այլ ինչ դիպի, հանէ ի վարձուն եւ ի մշակութեանցն։

Այլ գիտելի է, զի մեղքն երբեմն յերկարէ զկեանս՝ զի չարչարեսցի իբրեւ զԿայեն։ Նաեւ յԵգիպտոս դճ ամ խոստացաւ ծառայութեան. եւ զերեսուն ամն յաւել վասն մեղաց ժողովրդեանն։ Եւ երբեմն կարճէ ի կենաց որպէս առ նոյիւ. զի ճ ի ամ խոստացաւ նոցա, եւ զի ամն կարճեաց վասն չարեաց նոցա։ Նոյնպէս եւ արդարութիւնն երբեմն յերկարէ զկեանս որպէս առ Եզեկիա. եւ երբեմն կարճէ որպէս առ Ովսիայ։ Ե այս է պատճառ յերկարելոյ եւ կարճելոյ կենաց. այսինքն արդարութիւնն կամ մեղքն որպէս ցուցաւ։

(Պրակ Դ) Վասն ոչ գիտելոյ զօր Մահուն եւ զկատարած հարցումն

Ընդէ՞ր ոչ գիտէ մարդ զկատարած կենաց իւրոց եւ զկատարած աշխարհի։

Պատասխան։ Ասեմք թէ ո՛չ էր պատշաճ մեզ գիտել զօր մահուան, եւ ո՛չ զվախճան աշխարհի. վասն որոյ արգել Տէրն եթէ. «Ո՛չ է ձեզ գիտել զժամս եւ զժամանակս»։

Եւ այս գ պատճառի։

Նախ՝ եթէ գիտէ՞ր մարդ զօր մահուան, ո՛չ շինէր եւ ո՛չ տնկէր եւ ո՛չ ծնանէր զաւակ. եւ լինէր պատճառ աւերման։

Երկրորդ՝ զի մարդիկք բազում ամս յաճախէին ի մեղս յուսով վերջին ապաշխարութեանն. եւ յետոյ սովորեալ ի մեղս ո՛չ կարէին դառնալ, եւ ամենեքին կորնչէին։

Երրորդ՝ զի թէ եւ դառնային մերձ ի մահ, ամենայնքն ընդ ապաշխարութեամբ մեռանէին. եւ ո՛չ ոք արդարութեան պսակին արժանաւորէր։

Նոյն պատճառ է եւ ո՛չ գիտելոյ զկատարած կենցաղոյս։

Նախ՝ զի ամենայն ոք պատրաստ լիցի մահուան աւուրն եւ յանկարծակի գալստեանն Քրիստոս ի. որպէս ինքն ասէր. «Յորում ժամու ակն ո՛չ ունիցիք՝ գա՛յ որդի մարդոյ»։

Դարձեալ՝ գիտութիւն կատարածի խափանէ զվարձս հ աւատոյ. զի վարձքն ի հաւատն է եւ ո՛չ գիտութիւնն. վասն այն հաւատով ակն ունիմք կատարածի եւ ո՛չ գիտութեամբ։

Դարձեալ՝ բնականապէս ըմբռնէ գիտութիւնն զայն զոր ներգործէ բնութիւնն. իսկ գործն Աստուածային՝ գիտութեամբ ո՛չ ըմբռնի. այլ հաւատովք իմանի։ Ա՛րդ՝ որպէս հաւատո վ հաստատեալ զյաւիտեանս որպէս ասէ առաքեալն։ Եւ նովին հաւատով իմանամք զկատարած կենցաղոյս եւ զյարութիւն մեռելոց եւ զդատաստան հատուցմանն։

Հարցումն։

Վասն է՞ր այնչափ ի մէջ ցաւոց եւ տրտմութեան եմք առաւել քան զառաջինսն։

Պատասխան։ Առաջին պատճառ, զի ընդ ինքեան մարդկայինս բնութիւն այլայլոտ է եւ ցաւօք։ Եւ յորժամ Աստուած եւս բազմացուցանէ, ո՞վ կարէ զաղէտն պատմել։ Որպէս ասաց նախամօրն Եւայի. «Բազմացուցանելով բազմացուցից զտրտմութիւնս քո եւ զհեծութիւնս»։

Եւ որքան օրս յաւելու, նոյնպէս եւ ցաւս մեր բազմանայ։

Դարձեալ՝ որք ան յերկարի ժամանակս, մաշի երկիր եւ ի ծերութիւն երթայ եւ տկարանայ. որպէս ծեր մարդոյն զօրութիւնն պակասի

Եւ ցաւքն առաւելու։ Եւ դարձեալ՝ որ քան մերձիմք կատարածի, այն քան մերձենամք ի ցաւս դժոխոցն. որպէս յերիկունն սակաւ սակաւ առաւելու խաւարն եւ ցուրտ։

(Պրակ Ե) Վասն Նոյեան տապանին

Ո՞րպիսի էր տապանին ձեւ։

Պատասխան։ Զայս ասէ գիրն եթէ՝ չորեքանկիւնի էր՝ զի մի՛ շրջեսցի։ Եւ ներքին եւ վերին կողմամբն լինի Զ կողմ. առաջին Զ օրեայ ստեղծմանն նշանակ։ Զի եւ այս երկրորդ արարչութիւն է։

«Խորշ խորշ գործեսցես»։

Այսինքն յօդեալ եւ կցկցեալ ի միմեանս։ Եւ նաւթն կուպրնէ ներքոյ եւ արտաքոյ ծեփեալ զի մի՛ վնասեսցի։

Երկայն՝ ԳՃ կանգուն. եւ լայն՝ Ծ. եւ բարձր՝ Լ։ Զի զամենայն կենդանեաց սերմն կրելոյ էր՝ պիտո՛յ էր մեծ տուն։

Քաղելով գործելն այն է, որ ժե կանգուն հաւասար բարձրա ցոյց, զի մեծահասակ կենդանիքն հանգիցեն։ Եւ ժե նրբեցոյց ի մի կանգուն, զի ջուրն վիժեսցի։ Ինքն նման էր կոթողի, կամ սագաշէն եկեղեցւոյ։

Եւ դուռն յետուստ կողմանէ, զի դիւրաւ մտցեն կենդանիքն։ Ի ներքին տունն չորքոտանիք . եւ ի միջինն մարդն. եւ ի վերինն թռչունք։ Կանգո ւնն գիրկն է մարդոյ. եւ այլք ը թիզ ասեն. զոր այժմ Ֆռանկք վարին։

Ոմանք ի վերայ մարդոյս մեկնեն զտապանն եւ յիրաւի. զի տապանն ունէր զբոլոր աշխարհս . եւ մարդն մասն է աշխարհի. պարտ է զի մասն նմանեսցի բոլորին։ Նախ՝ որ անփուտ էր փայտն. եւ մարմին մարդոյս անփուտ եւ ա նապական է. եւ յայտ է ի յարութիւնն անմահ։

Իսկ կցկցեալ. զի յօդեալ եւ կցեալ են ոսկեք մարդոյն առ իրեար. եւ ի ներքոյ միս՝ եւ արտաքոյ մորթն է պատեալ։

Իսկ չորեքկուսի, զի խաչաձեւ է մարդն։ Եւ վեցակողմն, զի մարմինն եռակի տարրո՛շ է. ունի վեր եւ վայր յետ եւ առաջ. աջ եւ ահեակ։ Եւ յ կանգուն երկայն, զի ի կրնկէն ի գագաթն լար չափեալ՝ Դ պատ առնու զգլխովն։ Եւ ծ կանգունն, զի մանուկն յարգանդի խ օրեայ հոգեւորի եւ Ծ օրեայ շարժի։ Եւ Լ կանգուն բարձրութիւնն, զի բարձր հասակ է մարդոյն. եւ պապ լինի երեսնամենի։

Իսկ քաղելով գործելն, զ ի սկսեալ բնութիւնս մեր ի գլխոյն լայնանայ ի թիկունքն՝ եւ նրբի ի կրունկն, եւ բոլորեալ դարձեալ կատարի ի գլուխն։

Ներքնատունն՝ թափանն։

Եւ միջնատունն՝ քաղերթն։

Եւ վերնատունն՝ ստամոքսն։

Եւ դուռն ի կողմանէ, աղբոց աւելորդացն։ Կամ լեարդն ի ներքոյ. սիրտն ի մէջն. եւ թոքն թեթեւ ի վերոյ։

Դարձեալ՝ ցանկութիւնն ի ներքոյ. ցասմնականն ի մէջն. եւ բանն թռչուն ի վերոյ։

Այլ եւ եկեղեցի սուրբ շինեալ ի Քրիստոս է հոգեւոր տապան մեզ ի մէջ ծովու աշխարհիս՝ որ զհոգիս մեր փրկէ ի ջուրց մեղաց։

Սա ունի զձեւ նմանութեան տապանին վեց ակողմ եւ կաթողիկէ, եւ դուռն ի կողմանէ։

Նեքնատունն՝ ժողովրդեանն տեղիք։ Եւ միջինն սարկաւագաց եւ դպրաց։ Եւ վերինն քահանայից բեմն տեղիք պատարագաց

Եւ կերակուրն մի ամենեցուն առ հասարակ մարմին եւ արիւնն սուրբ՞ Ի սմա ժողովեալ գազանաբարոյ եւ հանդարտ մարդկան ո՛չ մ եղանչելով միմեանց։ Ըստ այնմ. «Եզն եւ առիւծ ի միասին ճարակեսցեն » եւ այլն։

Դարձեալ՝ տապանն չորեքկուսի՝ է սուրբ խաչն քառակուսի. որ ժողովէ՛ յերկրպագութիւն իւր յամենայն ազգաց եւ լեզուաց։

Եւ փոխանակ Յ կանգնոյն՝ Յ ամքն ի Քրիստոս է մինչեւ ի մեծն Կոստանդիանոս. ու ր յայտնեցաւ խաչն փրկչական։ Եւ Ծ ամն՝ որ առ որդւով նորին Կոստանդեաւ յերկնից լուսափայլեալ ի լեռնէն ձիթենեաց մինչեւ ի սուրբ Գողգոդա։ Իսկ երեսունն, մինչ ի մեծն Թէոդոս. որ եբարձ զամենայն մեհեանս կռոցն եւ բարձրացաւ սուրբ խաչն ի գլուխս գմբեթարդ սուրբ եկեղեցեաց։

Հարցումն։

Քանի՞ օր կացին ի տապանին։

Պատասխան։ Բոլոր տարի մի. զի այսպէս ասէ գիրն թէ՝ ՃԾ օր բարձրացաւ ջուրն. եւ յետոյ ՃԾ օր ցածացաւ. որ լինի Ժ ամիս։ Եւ յետ Խ աւուր արձակեաց զագռաւն։

Եւ Գ եօթն է որ արձակեաց զաղաւնին որ լինի իա . եւ Ե օր աւելեացն որ լինի տ արի մի։

Եւ երկրորդ ամիս ասէ զեբրայեցւոցն որ է իար։ Եւ է երրորդ ասէ զթիւ ամսոյն Նոյի որ է թշրին։

Եւ ի միւս տարին ի նոյն քանիս ամսոյն որ մտին ի նոյնն ելին ի տապանէն։

Հարց։ Կերակուր կերի՞ն ի տապանին, թէ ոչ։

Պատասխան։ Ո՛չ կերին. զի թէպէտ ժողովեաց, սակայն ո՛չ կերին. այլ շնորհօքն Աստուծոյ կացին որպէս մանուկն յարգանդի մօրն ապրի։

Հարցումն։

Զի՞նչ տայր լոյս ի տապանին։

Պատասխան։ Ոմանք ձեղուն ասեն յապակէ՛ շինեալ։ Եւ այլք ակն կայծ, կամ բիւրեղ։ Եւ այլք զնշխարս նախահօրն Ադամայ ասեն. զի յԱստուծոյ ձեռացն էր յօրին եալ՝ լո՛յս տայր նոցա։

Եւ թէ չունիս հաւատ զփտեալ փայտն տե՛ս ի գիշերի։

Իսկ ի մերս տապանի՝ ակն է լուսատու եւ միտքն։

Հարց։

Ագռաւն զի՞նչ եղեւ։

Պատասշան։ Ոմանք ասեն թէ խեղդեցաւ ի ջուրն. եւ ընդ բերանն յղացեալ էր զուգակիցն։ Եւ կամ ի գէշք մարմնոյ կենդանոյ ինչ։ Կամ որպէս ասեն թէ՝ Ներսէս անուն արուեստաւոր տապանին՝ շինեաց իւր տուն ի վերոյ կողմանէ. եւ զի ո՛չ էր հրամանաւն Աստուծոյ՝ սատակեցաւ նա անդ, եւ զնորա գէշն ուտէր ագռաւն։

Հարց։

Յո՞ր աշխարհի է տապանն։

Պատասխան։ Ասեն թէ՝ գոն այլ հոմ անուն Մասիս եւ Արարատ. որպէս կորդուաց լեառն եւ ի Պաղէստին եւ ի Գամիրս։ Այլ ճշմարտութիւնն յայտնապէս ի մերս Մասիս ցուցանէ։ Նախ՝ զի սա՛ Այրարատ լսի։

Երկրորդ՝ զի ո՛չ ոք կարէ ելանել եւ տեսանել։

Երրորդ՝ նշանն սրբոյն Յակոբայ մծբնայ հայրապետին. եւ գեօղն արկուռի՝ ուր տնկեաց այգ ի. եւ քաղաքն նախ իջեւան, ուր ինքն Նոյ հանգուցեալ է ի տապանի։

Չորրորդ՝ յայտ է, զի աշխահս հայոց բ գետով եւ տապանաւն առաւելու քան զբազումս։

Նախ՝ զի իմաստութեան են պատճառք. զի տեսանելով զսոսա՝ զարարչութիւնն Աստուծոյ ի միտ ածեմք։

Եւ երկրորդ, զի գ բարեխօս ուն իմք առ Երրորդութիւնն սուրբ։

Զի որպէս տապանաւն պահեաց զտունն Նոյի հայր Աստուած, պահեսցէ եւ զմեզ։ Եւ բ գետն ի բանն եւ ի հոգին սուրբ որ բղխեն ի հօրէ. զի հրաւիրակք են մեզ՝ յակն տանելով ուստի բղխեն սոքա։

(Պրակ Զ) Վասն զենման կենդանեաց

Զի՞նչ է ասելն. «Զմիս արեամբ շնչոյ մի՛ ուտիցէք»։

Պատասխան։ Զկենդանին հրամայէ զենուլ. եւ զարիւնն եւ զշունչն հանել եւ ապա ուտել։ Եւ այս վասն բազում պատճառի։

Նախ՝ զի արիւնն եւ շունչն կենդանութիւնն է որ է Աստուծոյ բաժին. վասն այն արիւնն ո՛չ է ուտելի։

Երկրորդ՝ արիւնն ե ւ շունչն հոգւոյն է նշանակ. եւ հոգին անմահ է։

Երրորդ՝ արիւնն կենդանի է եւ խօսի տեսութեամբն որպէս Հաբէլի. վասն որոյ անուտելի է։

Չորրորդ՝ ի յարութեանն խնդրի ամենայն արիւն մարդոյ եւ ժողովի . վասն այն այժմ ո՛չ է ուտելի։

Հինգերորդ՝ արեամբն ազգակից են մարդ եւ ա նասուն. վասն որոյ ո՛չ է պարտ մարդոյ զհարազատն իւր ուտել։

Վեցերորդ՝ սկայքն անխտիր ուտէին թէ մեռեալ եւ թէ հեղձուցեալ։ Վասն որոյ զի որոշեսցէ ի նոցանէ՝ ասէ արեամբ շնչոյ մի՛ ուտիցէք։

Եօթներորդ՝ արիւնն հուրն է՝ եւ շունչն օդն. պա՛րտ է հանել զբ տարրն. իսկ մնացեա լն ջուր է եւ հող՝ ուտելի։

Ութերորդ՝ հուրն եւ օդն առաւել է յարիւնն զի առնօղք են. եւ յայտ է ի խառնումն միութեանց. զի հուրն մածուցանէ՛, եւ ջուրն եւ հողն մածնուն, եւ օդն սնուցանէ։ Վասն այն զարարօղն եւ զսնուցանօղն ո՛չ ուտեմք։

Իններորդ՝ արիւնն եւ շունչն է սկիզ բն գոյացութեան մերոյ. զի արիւնն փոխի ի սաղմն, եւ ջերմ օդով խառնի ի հով եւ ի գէճն, եւ լինի աճումն եւ սնունդ մարմնոյ։ Եւ միապէս է մեր եւ կենդանեաց. վասն որոյ ո՛չ է պարտ զսկիզբն գոյացութեան մերոյ ուտել։

Տասներորդ՝ արիւն ուտել գազանաց է հմակերաց. զի մի լիցուք անողորմ եւ գազանասիրտ՝ հրամայէ զարիւնն հանել եւ զանզգայ մարմինն եփել եւ ուտել։

Իսկ այն որ ասէ. «Իբրեւ զբանջար կերիցես»։ Նախ՝ որպէս հատանեմք քաղելով զբանջարն եւ ապա՛ ուտեմք, նոյնպէս զենումք զկենդանին եւ ապա՛ ուտեմք։

Դարձեալ՝ զբանջարն ընտրելով ուտեմք . այս է զի զվնասակարն եւ զդառն եւ զժահահոտն ի բաց ձգեմք եւ զչորրորդ մասն ուտեմք։ Նոյնպէս կ կենդանեաց զսուրբն եւ զանսուրբն ընտրեմք։ Ննախ՝ է աննշանն զորս որոշէ օրէնքն. որ ո՛չ ունի կճղակս եւ որոճ եւ այլն՝ անսուրբ է։

Երկրորդ՝ թէ մսակէր է։

Երրորդ՝ թէ վնասակ ար է՝ խոտեմք։

Իսկ չորրորդ մասն որ արտաքոյ է սոցա՝ ուտեմք։ Նոյնպէս եւ ի սուբ կենդանիս ի գ մասնէն զմինն ուտեմք։

Նախ՝ զարիւնն եւ զշունչն հանեմք։

Երկրորդ՝ զաւելորդ ապաւառն եւ զմազն արտաքս ձգեմք։

Երրորդ՝ զպնդագոյնն, որպէս ոսկր կամ եղջիւր՝ ո՛չ ուտեմք։

Իսկ զ չորրորդ մասն միայն զկակուղ միսն ուտեմք։

Հարցումն։

Ընդէ՞ր կնոջ զենեալն ոչ ուտի։

Պատասխան։ Զի արիւն ու շունչն արակա՛ն է որպէս ցուցաւ. վասն այն արն հանէ զնոսա. եւ կինն չէ տուեալ արիւն՝ ո՞րպէս հանէ։

Հարց։

Այլազգւոյ զենեալն վասն է՞ր ոչ ուտի։

Պատասխան։ Նոյնդ է պատճառն որպէս կնոջ զենեալն ո՛չ ուտի։

Եւ դարձեալ՝ այլազգին զհոգին իւր սպանեալ է մեղօք. եւ մեռելոյ զենեալն ո՛չ ուտի. որպէս ի քարէ անկեալն կամ ի կարկտէ հարեալն ո՛չ ուտի։

Հարց։ Վասն է՞ր քահանայի զենեալն ո՛չ ուտի։

Պատասխան։ Նախ՝ զի քահանայն արեան բարեխօս է, եւ ո՛չ արիւնահեղ։

Երկրորդ՝ զի ի հին օրէնքն քահանայքն զենուին, զոր որոշեսցուք ի նոցանէ։

Երրորդ՝ զի զանարիւն պատարագն մատուցանէ որ հոգեւորն է եւ ճշմարտութիւնն։

Հարց։

Զձուկն ընդէ՞ր ոչ զենումք։

Պատասխան։ Զենուլ ձկանն այն է՝ որ ի ջրոյն հանեն. զի զշունչ ջրոյ ունի եւ ո՛չ զշունչ օդոյ։

Զի որպէս այլասեռք են ցամաքայինք եւ ջրայինք. նոյնպէս եւ այլատեսակ են կենդանութեամբ. եւ այլատեսակ է զենումն նոցա։ Եւ զայլ քննութիւն զենմանն գտցես յառաջիկայդ ի խե համարն։

(Պրակ Է) Վասն Աշտարակին հարցումն

Զաշտարակ ն ո՞րպիսի մտօք շինէին։

Պատասխան։ Նախ՝ զի ատէին զԱստուած, եւ երկնչէին ի պատժոցն, եւ հակառակէին Աստուծոյ։ Եւ որպէս է է գործիք ձայնին, որ է թոքն խռչափողն. մակալեզուն. բերանն. լեզուն. ատամունքն. եւ շրթունքն. եւ սոքա միաբանին ի խօսքն։ Նոյնպէս եւ հ տանուտեառքն միաբանեցան ի չարն։ Եւ ասեն՝ զգործս ջրհեղեղին ունիմք՝ երկնչիմք զի պատուհասէ զմեզ։ Եւ խնդրեցին զդրախտն թէ անդ զերծանիմք՝ եւ ո՛չ գտին. զի ծովք եւ շամանդաղ պատեալ էին։ Եւ խնդրեցին զտապանն եւ զնա ոչ գտին. զի ո՛չ է հրաման Աստուծոյ որ մարդն զարգանդ մօր իւրոյ տեսցէ։ Եւ զի մի մարդիկ ի պատճառս նորա մեղս գործեսցեն. վասն որոյ ո՛չ կարէին տեսանել զտապանն։

Ապա՛ ասեն՝ շինեսցուք բարձր աշտարակ զի մի ջրհեղեղն զմեզ կորուսցէ։ Եւ էր թրծեալ աղիւսն ի տեղի քարի, եւ կուպրն ի տեղի շաղախի։ Թրծեալ աղիւսն ընդ դէմ հրոյ, եւ կուպրն ընդ դէ մ ջրոյ։

Եւ սկսան շինել հաստահիմն լայնամիջոց. ասինճանաձեւ ելիւք եւ իջիւք։ Եւ բարձրացուցին զԺ ամսոյ ճանապարհ ընդ ելն եւ ընդ էջն. որչափ բարձրացաւ ջուրն ՃԾ օր, եւ ՃԾ օր դարձեալ իջաւ։ Զոր ոմանք Լ ստադիոն ասեն զբարձրութիւնն եւ զլայնութիւնն շուրջանակի խդ ռ քայլք. այսինքն խդ մղոն ձգել ասի։ Եւ թանձրութիւն պարսպին ղ կանգուն։

Եւ Բ երեսին մէջն Ծ կանգնոյ լայնութիւն։ Եւ զԽ ամ շինեցին յամառն եւ ձմեռն ըստ բարեխառնութեան տեղւոյն. մինչեւ հասին յործկուտ օդն թանձրացեալ ի գոլորշեաց եւ ջերմացեալ յարեւուն։

Եւ իշխանք վեր ակացուք գործոյն՝ Լամսուր ի Սեմայ ազգէն . Հայկն Յաբեթի. եւ Բէլ ի Քամայ որսորդ նոցա։

Եւ յետ եճ եւ իե ամաց ջրհեղեղին էր սկիզբն շինուածոյ ամբարտակին ի աշխարհին Բաբելօնի ի դաշտին քաղանէ։

Վասն Լեզուաց։

Եւ ասէ Աստուած. «Եկայք իջցուք եւ խառնակեսցուք զլեզուս նոցա»։ Հայր առ որդի եւ հոգի սուրբ ասաց, որովք արար զմարդն մի ազգ եւ մի լեզու։

Իսկ խառնակեալ՝ ո՛չ զշփոթելն ասէ որ անլո՛ւր էին միմեանց լեզուին։ Այլ խառնումն ի բաժանմանէ է։ Զայն է իմանալ, որ ի բաժանել զլեզուս, բան եւ բառ եւ անուն խառն գտանին բազում ազգաց։ Որ պէս ասելն գաւազան, աւազան, սապոն, ամէն, եւ կամ այլ ինչ։

Դարձեալ՝ այն է խառնակիլն, որ ի միոյ խոշոր լեզու է քաղդէացոցն խառնակեցան եւ եղեն զանազանք։

Զի փափուկ է հելլենացին. եւ սաստիկ հռօմայեցին։ Սպառնական հոնին. եւ ճըճուօղ հնդիկն. պերճական պարսիկն. եւ համես ղ հայոյն. որ բոլորապէս կարօղ է զամենայն լեզու ուղղակի ուսանիլ։ Եւ այլք զհայոյն՝ ծեքական եւ թիւր ուսանին. զի մասնաւոր է լեզու նոցա։

Դարձեալ՝ խառնակիլ լեզուին այն է որ ընդ պատուհասն զբարութիւնն խառնեաց. զի թէպէտ բաժանումն լեզուաց պատուհաս երեւի, այլ պիտան ի է։ Յախ՝ ի գեղեցկութիւն լեզուին. զի որպէս գոյն առ գունով պայծառանայ, եւ արուեստ առ արուեստ։ Նոյնպէս լեզու առ լեզու գեղեցկանայ ի խօսքն։

Դարձեալ՝ պիտանի է ի ստուգաբանութիւնս բանի. զի թէ ոք զամենայն լեզուս գիտիցէ, ոչ ինչ բառի կարօտանայ։

Եւ այս եւս գիտելի է, զի լեզու կոչի գործիք խօսիցն. եւ լեզու կոչի որակ խօսիցն։ Որպէս այն՝ որ կոչեմք զգայութիւն զզգալն՝ եւ զզգայարանս։ Եւ բան կոչի ներտրամադրեալն՝ եւ յառաջ բերեալն։

Եւ այս է սահմանն ազգաց որպէս ասէ մարգարէն. «Յորժամ բաժանեաց բարձրեալն զազգս ամենայն, կացոյց սահմ անս հեթանոսաց ». այսինքն զլեզուս զանազան. «Ըստ թուոյ հրեշտակացն Աստուծոյ ». այսինքն ըստ թուոյ հ ազգապետացն։ Զորս հրեշտակս կոչէ ո՛չ վասն առաքինութեան, այլ զի պատգամաբերք եւ թարգմանք եղեն Աստուծոյ իմաստութեանն առ մեզ ի ձեռն լեզուաց գիտութեանն։

Եւ սահմա ն կոչէ զլեզուս որ բաժանէ ի միմեանց զազգս եւ զազինս. որպէս որք պարսպով եւ նշանիւ սահման դնեն եւ զանդս բաժանեն։ Եւ դարձեալ՝ որպէս սահմանն զտեսակս ազգացն նշանակէ. նոյնպէս եւ լեզուն զիւրաքանչիւր ազգս ցուցանէ։

Եւ դարձեալ՝ զի անփոփոխելի է սահմանն. որպէս սահման մարդոյն եւ ձիոյն եւ այլոցն։ Նմանապէս եւ զայս սահման լեզուի ո՛չ ոք կարէ փոփոխել. ո՛չ բռնաւոր եւ ո՛չ իշխան. բայց միայն Աստուած որ եդ զսա։ Եւ յորժամ փոփոխի այս, այսինքն ի հանդերձեալն, յայնժամ ի լեզուս հրեշտակաց խօսիցիմք։ Եւ ո՛չ որպէս ասեն ոմանք թէ ի լեզուս Ադամայ։

Եւ թէ ո՞ր է Ադամայ լեզուն։

Ասեմք եթէ՝ քաղդեացին որ է արապն. զի մնաց առ եբեր եւ ո՛չ խառնակեցաւ։

Եւ թէ ո՞րպէս բաժանեցաւ։

Ասեն վարդապետք եթէ հողմն հնչեաց եւ ցրուեաց զաշտարակն. զի մի՛ փլուցեալ վնասեսցէ զմարդիկ։ Եւ ի հողմոյն յայնմանէ հոտ անուշութեան դ րախտին բուրեաց ի նոսա. եւ տեսիլ իմանալի տեսին, եւ լուր իմանալի լուան … եւ յայնմանէ մոռացան զառաջինն. եւ որպէս ի քնոյ զարթուցեալք ո՛չ լսէին զլեզուս միմեանց։

Եւ որպէս անդ հոգին ի նմանութիւն հողմոյ եկեալ զմինն հբ բաժանեաց։ Եւ առաքելօքն դարձեալ զեօթանասուներկո ւքն ի մի հաւաքեաց։

Եւ յայսմանէ երեւի բազում բարութիւն։

Նախ՝ զի յայնմանէ ճանաչեցին թէ անյաղթ եւ ամենայա՛ղթ է զօրութիւնն Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ զի մի՛ միաբանեալ ի չարն անզղջապէս գործեսցեն։

Եւ երրորդ՝ զի մի՛ վասն աշտարակին ի նոյն տեղին մնասցեն՝ եւ աշխարհ ամեն այն աւերակ կացցէ։

Վասն որոյ օրհնութեամ, ցրուեաց զնոսա ի վերայ երկրի, զի աճեսցին եւ բազմասցին եւ լցցեն զերկիր ծննդօք եւ շինութեամբ եւ բարեգործութեամբ ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեանն ամէն։

Եւ այս են ՀԲ Լեզուքն։

Եբրայեցիք. Ասորիք. Քաղդէացիք. Մարիանոսք. Ա ղուանք. Բուսանացիք. Տաճիկք. Ռուսք. Բուլղաք. Պեծենեկք. Մունդք. Ռիկոյք. Միաչք. Թզուկք. Թէովպացիք. Մազորոտք. Գարգանացիք. Արաբացիք. Լերդաբացիկք. Քետացիք. քանանացիք. Փերեզացիք. Խեւացիք. Ամուրհացիք. Գերգեսացիք. Եմանացիք. Եբուսացիք. Սամարացիք. Փիւնիկեցիք. Կիլիկեց իք. Մարացիք. Գամիրք. Հայք. Տայգերեցիք. Վիրք. Սկիւթացիք. Կաղքացիք. Շոյնք. Ղեւոնացիք. Վեսդիացիք. Գաղատացիք. Պանփիւլացիք. Աքայեցիք. Տուրացիք. Մուսասք. Նուսասք. Գարգացիք. Սամատք. Գեմոնացիք. Պեմոնացիք. Սպանդիացիք. Տիկիացիք. Դազմատք. Լամիմանացիք. Ուղգիրացիք. Եղգ ոնացիք. Կրէտացիք. Բուրաստանցիք. Տարսացիք. Կիւրենացիք. Մոտամնացիք. Դէտուղացիք. Ղեւտացիք. Ղափիրացիք. Մաղիացիք. Դամատրանք. որ են բերդացիք. Մայիմոնք. Հնդիկք. Եգիպտացիք. Ելլադացիք. Ուղգարացիք . Աղգանացիք։

Իսկ որ զդպրութիւն գիտէ եւ գրով վարի՝ բաժան ազգ է. այսինքն՝ Եբրայեցիք. Քաղդէացիք. Ասորիք. Պարսիկք. Մարք. Հնդիկք. Փիւնիկեցիք. Հռօմայեցիք որ են սպանիացիք։ Իսկ ոմանք զարաբացիս եւ զմակեդոնացիս համարին՝ եւ կէսք ոչ։ Իսկ վիրք եւ աղուանք ո՛չ կատարեալ գրով. այլ առեալ ի հայոց. որպէս ասորին եւ ի սմայէլացին յեբրայեցւոցն։ Եւ թուի թէ մարքն աւելորդ է գրած։

Զանազան որակ Լեզուաց։

Իսկ գեղեցկախօսութիւնն լեզուաց,

Փափուկ հելլեն.

Սաստիկ հռօմայեցին.

Սպառնական հոնին.

Աղաչական ասորին.

Պերճական պարսիկն.

Գեղազանդ աղուանն.

Ծաղրական մունդն.

Խափարաձայն եգիպտացին.

Ճըճուո ղական հնդիկն.

Համեղական հայըն որ կարօղ է զամենայն լեզուս յինքն ամփոփել եւ բոլոր խօսիլ. այլքն ո՛չ՝ որպէս ասացաւ ի վերոյ։

Հարց։ Երբ լեզուքն բաժանեցան, զառաջին գիրն ո՞րպէս կարէին կարդալ։

Պատասխան։ Եբրայական լեզուաւն կարդային որ ունէր դեռ զառաջինն. որպէս ասէ մեր լուսաւորիչն։

Զի ասեն թէ՝ ամենայն մարդ կարծէր թէ ե՛ս եմ ըղորդ եւ ե՛ս ունիմ զառաջին լեզուն։

Եւ մինչ զգիրն յառաջ կալան թէ այսո՛ւ փորձիմք, այլ ո՛չ ոք գիտաց կարդալ՝ բաց յեբրայեցւոց. վասն այն ասի եբեր, թէ զառաջին լեզուն նա՛ եբեր։

Եւ այլք ասեն թէ՝ գետն առ որով բնակեալ էր նա՝ փայտ բերէր, անտի անուանեցաւ եբեր։

(Պրակ Ը) Անուանք Նախահարցն

Ադամ երկիր։

Սէթ ջրարբ. կամ մոռացումն չարի։

Ենովս մարդ ընտրեալ։

Կայնան ստացուած ընտրեալ՝ օրհնեալ Աստուած։

Յարեդ վերհայեցումն Աստուծոյ։

Ենովք շնորհ։

Մաթուսաղա առաքումն։

Ղամեք տառապանք։

Նոյ հանգիստ։

Սեմ կատարեալ։

Յաբեթ գեղեցկութիւն։

Քամ իշխեցօղ։

Քանան դառնացօղ։

Անուանք Կանանց Նահապետացն։

Ադամայն Եւա՛։

Սեթայն Ազերա՛։

Ենովսայն Նուենա՛։

Կայնանայն Մաղաղեդա՛։

Մաղաղիէլին Դինա՛։

Յարեդին Բառաքա՛։

Ենովքայն Յադներա՛։

Մաթուսաղային յեդնա՛։

Ղամեքայն Բեդհա՛։

Նոյին Զարա՛։

Սեմայն Գեզեկ Ալիփաթա՛։

Արփաքսաթայն Ռաբուիա՛։

Սաղային Սուքա՛։

Եբերայն Զուրա՛։

Փաղեկայն Զուբնա՛։

Ռագաւայն Սուրա՛։

Սերուքայն Մելքա՛։

Նաքովրայն Յեսքա՛։

Թարային Յեդնա՛։

Աբրահամուն Սառա՛։

Իսահակայն Ռեբեկա՛։

Յակոբայն Ռաքէլ եւ Լիա՛։

Անուանք դ Կանանցն։

Իսկ դ կանայքն որք խառնեցան յօրհնութեան ազգն Իսրայէլի, Թամար՝ ործնաւ զՓարէս ի Յուդայէ։ Ռահաբ՝ որ ծնաւ զԲոյոս ի Սաղմանայ։ Հռութ՝ որ ծնաւ զՈվբէթ ի Բոյոսայ։

Բերսաբէ՝ որ ծնաւ զՍողոմոն ի Դաւթայ։

(Պրակ Թ) Վասն Մելքիսեդեկի

Ուստի՞ է Մելքիսեդեկ։

Պատասխան։ Հօր անունն Մելքի, եւ մօրն Սաղա. եւ քաղաքին Սաղիմ։ Ի մանկութենէ կռոց նուիրեցաւ, եւ հրեշտակ Աստուծոյ յափշտակեալ սնոյց զնա յանապատի մինչեւ հասոյց ի կատարումն։ Ապա ի Թաբօր լերին ն ամպ խոնարհեալ եւ ձեռն կարկառեալ ձեռնադրեաց զնա ասելով, ասյ Մելքիսեդեկ անհայր անմայր չհամարեալ յազգս՝ նմանեալ որդւոյն Աստուծոյ։

Զի տղայ մանուկ երթեալ ո՛չ ոք գիտէր զնա. եւ ո՛չ զոք ճանաչէր զի քանանացի՛ էր եւ աննման վարուց նոցա։ Բնակէր ի ներքոյ Գողգոթային ո ւր Ադամայ գերեզմանն էր։ Իւր ձեռօքն ցանէր եւ որթ վաստակէր իւր բաւական։ Ուր եկեալ Աբրահամ։ Եւ նա՛ ել ընդ առաջ նորա ջերմ բաղարջ հացով եւ գինեաւ օրինակ տէրունական խորհրդոյն։

Եւ անդ օրհնեալ զԱբրահամ, եւ տասանորդ եառ յաւարէ անտի։

Հարց։ Զի՞նչ է որ Եփրեմ ի գիր ս կցորդաց ասէ, Մելքիսեդեկ՝ որ նա՛ ինքն է Սէմ։

Պատասխան։ Ո՛չ երկանուն է եւ ո՛չ այլ ինչ. այլ Իրինոս ասէ՛ զպատճառն եւ դժուար է հասկանալոյ։ Նոյ օրհնեաց զՍեմ, եւ Սեմայ որդի ո՛չ գոյր նման իւր որ օրհնէր զնա։

Աբրահամ որդի էր ի տանէն Սեմայ՝ արժանի օրհնութեան։

Բա յց Սեմ չէ՛ր կենդանի որ օրհնէր զնա՛. եւ Թարայ չէր օրհնօղ։ Մելքիսեդեկ զնորա դէմն առեալ՝ զնորա գործն էլից. օրհնեաց Զաբրահամ՝ եւ Սեմ կոչեցաւ։

Վասն Մելքիսեդեկի եւ Աբրահամու . Հարցումն։

Զի՞նչ զանազանի քահանայութիւնն Մելքիսեդեկի եւ Աբրահամու։

Պատասխան։ Երեք շ նորհօք հաւասարք են Մելքիսեդեկ եւ Աբրահամ. այսինքն քահանայութեամբ, թագաւորութեամբ, եւ մարգարէութեամբ։

Զի յորժամ Աբրահամ սեղան կանգնեաց, եցոյց զքահանայութիւնն։

Եւ յորժամ կոտորեաց զթագաւորսն Քոդող Գոմորայ, եցոյց թէ թագաւոր թագաւորաց է։

Եւ յորժամ խօսեցաւ Աս տուած ընդ նմա, եցոյց զմարգարէութիւնն։ Նոյնպէս եւ Մելքիսեդեկ թագաւոր էր Սաղիմայ. որպէս անունն յայտնէ. Մելքի՝ որ է թագաւոր։ Իսկ քահանայ, զի հաց եւ գինի պատարագ մատոյց։

Իսկ մարգարէ, զի օրհնեաց զԱբրահամ։

Այլ զանազանին պատարագաւն։

Նախ՝ զի Մելքիսեդեկ ունէր պա տարագ հաց եւ գինի. եւ Աբրահամ ո՛չ ունէր։

Երկրորդ՝ զի Աբրահամ յետոյ պատարագեաց կենդանիս. որ էր նշանակ ժամանակեայ պատարագին Ահարոնի։

Այլ Մելիքսեդեկին էր նշանակ յաւիտենական պատարագին Քրիստոսի ի տեսակ հացի եւ գինւոյ։

Եր րորդ՝ Աբրահամուն ուտէ եւ ուտի շնչաւոր եւ արիւնաւոր։

Այլ Մելքիսեդեկին անխիղճ. որ միշտ ուտի անշունչ եւ անարիւն։

Չորրորդ՝ Աբրահամուն սաղմիւ եւ ախտիւ ծնեալ։

Եւ Մելքիսեդեկին յերկրէ ծնեալ եւ յերկինս սնեալ, որ առաւել յարմարի ճշմարտութեանն ի յերկնից իջեալ եւ ի կուսէ ծնեալ։

Հինգերորդ՝ Մելքիսեդեկ մարդկան նուիրեցաւ. որպէս առաքելոցն եւ մեզ։ Իսկ Աբրահամ ո՛չ։

Վեցերորդ՝ նուիրեաց Մելքիսեդեկ զպատարագն եւ ընկալաւ զտասանորդն. որպէս Քրիստոս պարգեւէ հաւատացելոց զշնորհս , եւ առնու զտասնեակս զկատարել եւ զբարի գործս. կմա զտասն բանեան օրրէնս ժ զգայարանօք։

Եօթներորդ՝ Մելքիսեդեկ ինքնին մատոյց զպատարագն քաղցելոց եւ ծարաւելոց. որպէս եւ Քրիստոս ո՛չ միջնորդօք հրեշտակ. կամ մարդկան, այլ ինքնին բաշխեաց զմարմին եւ զարիւն իւր՝ քաղցեալ եւ ծարաւեալ ազգի։

Ութերորդ՝ որպէս եւ Աբրահամ ճաշակեաց զպատարագն Մելքիսեդեկի եւ ո՛չ հաղորդեցաւ ընչիցն Սոդոմայ։

Նոյնպէս եւ որք հաղորդին մարմնոյն Քրիստոսի, ո՛չ մերձենան ի զանազան ախտս մարմնական անթլփատութեան եւ զոհից դիւական։

Իններորդ՝ քահանայութիւն եւ պատարագն Մելքիսեդեկի առաջին էր եւ երկնաւոր։

Իսկ Աբրահամո ւն յետ նորա եւ երկրաւոր։

Վասն որոյ ասէ մարգարէն. «Ճշմարտութիւն յերկրէ բուսաւ » որ է Աբրահամ. «Ա՛րդ՝ արութիւն յերկնից երեւեցաւ » Մելքիսեդեկ։ Ըստ այնմ. «Քահանայ էր ասէ Աստուծոյ բարձրելոյ»։

Տասներորդ՝ զի Մելսիդեսեկ ո՛չ իմայն պատարագաւն , այլ անուամբ եւ տեղեաւ եւս օրինակ էր Քրիստոսի։

Զի Մելքի՝ որ է թագաւոր. եւ Սեդեկ՝ արդար. եւ սաղիմն խաղաղութիւն թարգմանի։

Եւ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս է թագաւոր յաւիտենական եւ արդարութիւն արար մեզ եւ հաշտեցոյց զԱստուած ընդ մարդկան։

Այսքան զանազանութիւն է քահանայութեանն Մելքիսեդեկի եւ Աբրահամու։

Դու ես Քահանայ յաւիտեան ըստ կարգին Մելքիսեդեկի։

Օրինակաւ համեմատութիւն Մելքիսեդեկի առ Քրիստոս։

Նախ՝ որպէս Մելքիսեդեկ ի յանցաւոր եւ յանիծեալ ազգէն Քանանու։ Եւ Տէր մեր էառ մարմին ի դատապարտեալ ազգէ մարդկային։ Ըստ այնմ թէ. «Վասն մեր ան էծք կոչեցաւ»։

Երկրորդ՝ զՄելքիսեդեկ քահանայ առաջին վկայէ գիր ըստ Մովսէսի. «Թէ քահանայ էր Աստուծոյ բարձրելոյ»։

«Եւ անդրանիկն մեր եւ առաջին քահանայապետն եմուտ ի ներքին կողմն վարագուրին » ասէ Պօղոս։

Երրորդ՝ զի Մելքիսեդեկ քահանայ ո՛չ ըստ մարմնական ինչ օծմամբ իւղոյ որպէս այլոցն. այլ շնորհօք հոգւոյն անընդմիջաբար։

Եւ Քրիստոսն օծեալ ո՛չ ըստ իւղոյ ինչ երեւութապէս օծման, այլ միանալով ընդ բանին Աստուծոյ՝ ասի օծեալ։ Ըստ այնմ. «Վասն այնորիկ էօծ զքեզ Աստուած Աստուած քո»։

Չորրորդ՝ ըստ անուանակոչութեանն. զի Մելքի՝ որ է թագաւոր. եւ թագաւոր էր Սաղիմայ։ Եւ Քրիստոս թագաւոր գոլով անվախճան՝ ըստ հրեշտակին թէ. «Թագաւորութեան նորա ո՛չ գոյ վախճան»։

Հինգերորդ՝ որ ասի Սեդեկ. այսինքն արդար։ Եւ վասն Տեառն ասէ մարգարէն. «Զիրաւունս քո արքայի տուր. եւ զարդարութիւնս քո որդւոյ թագաւորի»։

Եւ դարձեալ թէ. «Գործք ձեռաց նորա արդարութիւն եւ իրաւունք են»։ Այս է զոր արարն դարձեալ մարդկայինս ազգի զրկելոցս ի սատանայէ։

Վեցերորդ՝ զի Սաղիմայ ասէ՝ որ է Երուսաղէմ. եւ թարգմանի խաղաղութիւն։

Եւ Քրիստոս թագաւորն վերնոյն Երուսաղէմի՝ զնոյն խաղաղութի ւն ետ առաքելոցն զոր ի ծննդեան հրեշտակք երգէին։

Եօթներորդ՝ զի Մելքիսեդեկ անհայր անմայր չհամարեալ յազգս։

Եւ Տէր մեր անմայր յերկինս, անհայր յերկրի. «Եւ զազգատոհմն նորա ո՛ պատմեսցէ » ասէ մարգարէն Եսայի։

Ութերորդ՝ զի Մելքիսեդեկ պատարագ հաց եւ գինի մատոյց Աբրահամու։ Եւ Տէրն մեր նովիմբ աւանդեաց զփրկական մարմին եւ արիւն իւր։

Իններորդ՝ զի զայս ո՛չ ի ձեռս ծառայից, այլ ինքնին ընդ առաջ ել Աբրահամու եւ ետ։

Եւ Տէրն ո՛չ ի ձեռս հրեշտակաց սերօբէից եւ քերօվբէից, եւ ո՛չ միջնորդութեամբ մարդկան ընտրելոց նահապետաց մարգարէից առաքելոց եւ մարտիրոսաց։ Այլ նոյն ինքն խոնարհեալ ի մերս՝ ինքեամբ արար զփրկութիւնս մեր։

Տասներորդ՝ որպէս Մելքիսեդեկ յետ զայն եւ ընկալաւ յԱբրահամէ զտասանորդսն։ Նոյնպէս եւ Տէրն մեր ետ հաւատացելոցն զկենարար մարմինն եւ արիւնն իւր. յորոց խնդրէ զգործս տասնաւոր. ա յսինքն զկատարեալս։ Եւ զկատարումն ժ բանեան օրինացն։

Ի յորս է մաքրութիւն ժ զգայարանացս որպէս ի վերոյ ասացաւ։

Վասն Քրիստոսի եւ Մելքիսեդեկի, ասացեալ է եւ յայլ ուրեք ի վերոյ ի գիրս Աստուածբանութեան ե գլուխն՝ ի համարքն։ Սակայն այլ եղանակաւ է այս , եւ այլ այն։

(Պրակ Ժ) Վասն Ղովտայ եւ Սոդոմայ

Վասն է՞ր Ղովտ ի Սոդոմ բնակեցաւ։

Պատասխան։ Վասն Դ պատճառի։

Նախ՝ զի ի պատճառս Ղովտայ փրկեսցի Սոդոմ ի գերչացն։

Երկրորդ՝ զի տեսցեն զբարի օրինակն, եւ յոչ օգտիլն՝ առաւել եւս տանջեսցին։

Երրորդ՝ զի առաքինութիւն ն Ղովտայ առաւել երեւեսցի ի մէջ չարացն։ Ըստ այնմ. «Օրըստօրէ զիւր սուրբ հոգին՝ նոցա անօրէն գնացիւքն տանջէր»։ Զի վասն մեղաց տանջիւր ինքն՝ եւ առաւելոյր ի բարին։

Չորրորդ՝ զի յորժամ փրկեսցի Ղոտ ի Սոդոմայ, զօրութիւնն Աստուծոյ յայտնի լիցի։

Նոյնպէս յորժամ բնակին բարեպաշտք ի մէջ անահւատից , Նախ՝ զի աղօթք նոցա պահապան է նոցա։

Երկրորդ՝ զի թէ ոչ օգտեսցին չարքն, առաւել պատժեսցին։

Երրորդ՝ զի հաւատք բարեպաշտիցն առաւելասցին։

Չորրորդ՝ զի բարիքն ամբողջ մնալով ի մէջ չարացն, զօրութիւնն եւ արդարութիւնն Աստուծոյ երեւեսցի։

Հարցումն։

Վասն է՞ր Սոդոմ հրով այրեցաւ։

Պատասխան։ Նախ՝ զի հրեղէնսն մտաբերեցին։

Երկրորդ՝ օտար եւ ընդ դէմ բնութեան գործեցին օտար եւ երկնատեղաց հրով այրեցան։

Երրորդ՝ համարձակ եւ յայտնի պատժեցան։

Չորրորդ՝ նոր չարիս գործեին խիստ եւ առաւել պատուհա սեցան. որպէս եւ Կայեն. զի նշան լիցին աշխարհի ահի եւ երկիւղի։

Հինգերորդ՝ նշանակ ահագին դատաստանացա Աստուծոյ. զի այնպէս լինելոց է ամենայն մեղաւորաց այնպիսեաց։ Ըստ այնմ. «Տեղասցի ի վերայ մեղաւորաց որոգայթ հուր եւ ծծումբ. այս մրրիկ բաժին բաժակի նոցա»։

Զի «Ահ մեծ է անկանիլ ի ձեռս Աստուծոյ կենդանւոյ » ասէ առաքեալն։

Վեցերորդ՝ պատժեաց զՍոդոմայեցիսն մարմնով, զի թեթեւասցին տանջանք նոցա հոգւով։ Որպէս ասէ Տէրն. «Դիւրագոյն լիցի Սոդոմայեցւոցն յաւուրն դատաստանի»։

Եւ այս ի խնայելոյ ի նոսա. զի մարդասէր է եւ ոգեսէր Աստուած։

Վասն Ղովտայ Կնոջն Հարց։

Կինն Ղովտայ վասն է՞ր յաղ եւ ո՛չ յայլ ինչ նիւթ փոխեցաւ։

Պատասխան։ Աղն եւ այրեցածն մի են։

Նախ՝ զի վատթար է դառնալ եւ ծուլութիւն։

Երկրորդ՝ զի գեղեցիկ էր՝ զի մի ի պատճառս նորա սպանցեն զՂովտ։

Երրորդ՝ զի հալեսցի եւ մի ի պաշտօն առցի։

Չորրորդ՝ վասն անհաւատութեան եղեւ քար. զի ո՛չ հաւատաց հրեշտակացն։ Որպէս ասէ սիրեցէքն. «Անհաւատութեանն յիշատակ եղեւ արձան աղի. որպէս սոդոմայեցիքն չարութեան գործոցն»։

Գլուխ ԺԹ ի մեծ ցանկէն

(Պրակ ԺԱ) Վասն Աբրահամու եւ Իսահակայ Հարցումն

Ո՞րք ե ն որդիքն Աբրահամու նմանեալ աւազոյ. եւ ո՞րք աստեղաց։

Պատասխան։ Զալեկոծեալսն մեղօք եւ զծանրացեալսն՝ աւազ կոչէ՛. որպէս զորդիսն Իսմայէլի։

Այլ եւ որ Իսահակայ վատթարք եւ խոտելիք եղեն։ Իսկ աստեղք՝ ծնունդքն Իսահակայ պայծառ վարուք եւ երկնընթացք. որպէս մարգարէքն՝ քահանայքն՝ եւ ընտրեալ թագաւորք՝ եւ այլքն։

Դարձեալ՝ արեգակն արդարութեան Քրիստոս ի նմանէ ծնեալ։ Եւ բաժան կենդանակերպքն բաժան առաքեալք։

Եւ եօթն նշանաւոր աստեղք՝ հօրէ աշակերտքն։ Եւ ե բիւր հաւատացեալքն եւ այլքն։

Եւ դարձեալ Աբրահամ ունի մարմին եւ հոգի. եւ ուն ի բ զաւակ, այսինքն մարմնոյ եւ հոգւոյ։ Որք հաղորդեցան մարմնոյ նորա, եղեն զաւակք ըստ մարմնոյ՝ ըստ թլփատութեան՝ եւ այլոց օրինաց նորա։ Ե » ւ որք հաղոցդեցան հոգւոյ, այսինքն հաւատոյ նորա, եւ եղեն որդի հաւատոյ նորա . որպէս քրիստոնեայք։ Զի Աբրահամ հաւատով արդարեցաւ. եւ մեք նովին հաւատւվն աւազանաւն արդարանամք. ըստ այնմ. «Կարօղ է Աստուած ի քարանցս յայսցանէ յարուցանել որդիս Աբրահամու»։

Փորձանքն Աբրահամու։

Փորձեաց Աստուած զԱբրահամ ասելով, ա՛ռ զորդիդ քո սիրելի եւ բեր մատո՛ ինձ ողջակէզ։ Ո՛չ թէ փորձիւ գիտէ Աստուա ծ զմարդ։ Զի. «Որ ստեղծն առ անձին զսիրտ նոցա, ի միտ առնու զամենայն գործս նոցա»։ Այլ փորձէ Աստուած զմարդ՝ զի յայտնեսցէ զնա. որպէս զԱբրահամուս եւ զՅակոբայն։ Իսկ մարդ փորձէ՝ զի գիտասցէ։

Իսկ սատանայ փորձէ զի խաբեսցէ որպէս զնախահայրն։

Եւ գիտելի է, զի ժ փորձանա ցն Աբրահամու որք էին ձոյլարան նորա՝ մի է եւ այս։ Որոց առաջինն է որ ասացաւ առ նա. «Ե՛լ երկրէ եւ յազգէ քումմէ եւ ե՛կ յերկիր զոր ցուցից քեզ»։

Երկրորդն է վարիլն Սառայի ի տուն փարաւօնի։

Երրորդ՝ կագ հովուացն. եւ բաժանումն Ղովտայ։

Չորրորդ՝ ո՛չ առնուլն յընչիցն Սոդոմայ յաւարէ՛ անտի։

Հինգերորդ՝ որ ասացաւ լինիլ զաւակաց նորա իբրեւ զաստեղս՝ եւ ո՛չ երկմտեաց։

Վեցերորդ՝ զի ի ձեռս ետ զհագար աղախինն չարչարել Սառայի։ Ուստի զերծեալ փախեաւ եւ հարցաւ ի հրեշտակէն։

Եօթներորդ՝ զի ասաց. «Ի բաց հան զաղախնածինդ, զի մի՛ ժառանգեսցէ ընդ ազատին Իսահակայ»։

Ութերորդ՝ զի ասացաւ Աբրահամու թլփատիլ ի ծերութեան ժամուն իննսունինն ամաց գոլով։

Իններորդ՝ վարիլն Սառայի ի տունն Աբիմելիքայ։

Տասներորդ՝ այս իսկ է որ ասացաւ. «Հա՛ն զորդիդ քո սիրելի յողջակէզս ինձ»։

Սիրելի ասելով՝ առաւել շարժէ զգութ ծնողին։

Իսկ զի հրամայէ երից աւուրց ճանապարհ տանել, զի մի՛ ապշեալ ինչ կարծեսցի։

Եւ զի ո՛չ ասաց Սառայի զիրն. զի մի՛ մայրական աղետիւ խափան լիցի գործոյն։

Իսկ հօրն ամենեւին ո՛չ պղտորեցան խորհուրդք. եւ ո՛չ տրտմեցան սիրտք. եւ ո՛չ տխրեցան դէմք։

Այլ ազատ գոլով յայսցանէ վասն առավել սիրոյն Աստուծոյ տա՛յ զորդին իւր ի զենումն։ Որոյ փոխանակ հայր Աստուած ետ զորդին իւր վասն գերազանց սիրոյն ի փրկութիւն աշխարհի։ Եւ որպէս հայրն Աբրահամ նմանեցաւ Աստուծոյ հօր, մանաւանդ եւ որդին Իսահակ համեստութեամբ ինչ իրօք նմանի որդւոյ նորա Քրիստոսի։

Եւ թէպէտ կարելի է ըստ բազմազան եղանակաց այս կարգ համեմատութեան ի սոյն խնամով աշխատասիրաց։ Սակայն զառ ձեռն պատրաստ դիցուք ի իմն եղ » անակաւ պատմաբանութեամբ։

Նախ՝ զի որպէս Իսահակ է ստուգապէս որդի Աբրահամու։

Սապէս եւ Քրիստոս ըստ մարմնոյ որդի է Աբ րահամու ըստ Մատթէոսի։

«Գիրք ծննդեան Յիսուսի Քրիստոսի որդւոյ Դաւթի՝ որդւոյ Աբրահամու»։

Երկրորդ՝ զի Իսահակ աւետեաց է որդի եւ խնդութեան զաւակ որպէս անունն յայտնէ Իսահակ, որ է ծաղր։ Իսկ հրեշտակն աւետէր կուսին. «Ուրախ լեր բերկրեալ՝ Տէր ընդ քեզ. եւ ի քէն ծնանե լոց է որդի»։

Երրորդ՝ ծնաւ Իսահակ ո՛չ բնականապէս ըստ բնութեան կարգի. զի անցեալ էին զաւուրբք. այլ էր Աստուծոյ պարգեւ։

Ծնաւ եւ Տէր մեր մարդ բնութեամբ, քակելով զբռնութեան օրէնս։

Զի ո՛չ յառնէ կամ ի սերմանէ այլ կուսական ծնունդ։

Չորրորդ՝ զի Իսահակ էր անդրանիկ որդի եւ միածին Սառայի։

Ասէ եւ աւետարանիչն. «Ծնաւ զորդի իւր անդրանիկ»։ Մանաւանդ թէ եւ միածին. ըստ այնմ. «Միածին որդի պատմեաց մեզ»։

Հինգերորդ՝ զի Իսահակ նախ քան զծնանիլն կոչեցաւ անուն։ Ուստի յա՛յտ է յերից արանցն երեւելոյն առ կաղնեաւն մամբրէի։ Իսկ հ րեշտակն ասէր. «Ծնցի որդի եւ կոչեսցի Յիսուս, որ է փրկիչ»։

Եւ Ղուկաս ասէ. «Կոչեցաւ անուն նորա Յիսուս, կոչեցեալն ի հրեշտակէն մինչչեւ յղացեալ էր»։

Մանաւանդ թէ ի մարգարէսն։

Վեցերորդ՝ Իսահակ նախկին էր կատարումն ուխտի ընդ օրեայ նշանին։ Եւ Տէրն վերջին ի լրումն օ րինին ի նոյն քանիսն եդեալ հրամանին. զի ո՛չ ելոյծ զօրէնսն, այլ էլից։ Ըստ այնմ. «Ո՛չ եկի լուծանել, այլ լնուլ»։

Եօթներորդ՝ որպէս փեսաւնէրն Իսահակայ Եղիազար խօսեցաւ զհարսն ի վերայ ջրհորոյն։ Եւ մերոյն փեսային Քրիստոսի՝ Յովհաննէս ի վերայ Յորդանանու խօսեցաւ զհար սնացեալ եկեղեցի։ Ըստ այնմ. «Որ ունի հարսն՝ նա՛ է փեսայ»։

Ութերորդ՝ զի էառ Իսահակ զհարսն եւ ուրախացաւ ի տան մօրն իւրում Սառայի. որ զվեց ամենայն փակեալ գոյր եւ ո՛չ ոք մտեալ։

Եւ Տէրն զհարսնացեալ եկեղեցի եմոյծ վերըստին ի դրախտն որ զվեց դարիւ արգելեալ էր եւ փակեալ։ Ըստ այնմ. «Այսօր ընդ իս իցես ի դրախտին»։

Իններորդ՝ որպէս Իսահակ նահապետ եղեւ երկուց իմն ազգաց։

Եւ Տէր մեր գլուխ հրէից եւ հեթանոսաց։

Տասներորդ՝ եւ որպէս Իսահակ նախ սիրէր զանդրանիկն որդի, բայց յետոյ ետ զըրհնութիւնն նորին՝ որդւոյն կրսերոյ։ Նմանապէս ա սէ մարգարէիւն. «Որդի անդրանիկ իմ է Իսրայէլ. եւ սիրեցի զնա»։

Եւ ի մարդեղութեանն. «Ո՛չ ուրեք առաքեցայ ասէր, այլ ի կորուսեալ ոչխարս տանն Իսրայէլի»։ Եւ ցքանանացին. «Ո՛չ է պարտ ասէ առնուլ զհաց մանկանց » եւ այլն։

Բայց յետ յարութեանն ասէր. «Մկրտեցէք զամենայն հեթ անոսս յանուն Երրորդութեանն»։ Ուստի եղեն յետինքն առաջինք. եւ Իսրայէլ նոր եւ Աստուածատեսք եղեն։

Թողում զայլսն բազմօրինակ համանմանութիւն։ Այլ զոր այժմ օժանդակն է բանիս մեր , դիտեսցուք։

Մետասաներորդ՝ որպէս Իսահակաւ յայտնեցաւ կատարեալ սէրն Աբրահամու առ Աստուած. ըստ այնմ. «Այժմ ծանեայ թէ երկիւղած ես դու յԱստուծոյ»։ Այսինքն այժմ ծանուցի զքեզ ամենայն աշխարհի։

Այսպէս եւ սէրն Աստուծոյ առաւել ցուցաւ ի ձեռն որդւոյն։

Ըստ այնմ. «Այնչափ սիրեաց Աստուած զաշխարհս, մինչեւ զորդին իւր միածին ետ»։

Երկուտասաներորդ՝ զի որպէս Իս ահակ հնազանդ գտաւ հօրն մահու չափ, լաւ համարելով զմեռանիլն՝ քան առանց հնազանդութեան զկալն։ Եւ Պօղոս վասն Տեառն ասէ. «Հնազանդ եղեւ հօր՝ մահու չափ եւ մահու խաչի»։

Երեքտասաներորդ՝ որպէս զհետ Իսահակայ չոքան երկուք ի ծառայիցն եւ կացին ի բացուստ։ Եւ զհետ Տ եառն Պետրոս եւ Յովհաննէս մինչ ի սրահ քահանայապետին։

Չորեքտասաներորդ՝ Իսահակ սրով եւ՛ հրով եղեւ կատարեալ ի զենումն։ Եւ ի վերայ Տեառն ջահիւք եւ սուսերօք եկին ըմբռնել ըստ աւետարանին։

Հնգտասաներորդ՝ որպէս ի վերայ Իսահակայ եդեալ եղեւ փայտ պատարագին մինչ ի տեղի զենմանն։ Եւ Տէրն եբարձ ի յուս իւր զփայտ խաչին մինչ ի նոյն տեղի գողգոթային ուր զենանէր Իսահակ։

Վեշտասաներորդ՝ որպէս կապեցաւ Իսահակ ոտիւք եւ ձեռօք ի վերայ սեղանոյն։ Եւ Տէրն բեւեռեցաւ ի վերայ սեղանոյ խաչին։

Եօթնեւտասներորդ՝ որպէս Իսահակ արձակեցաւ յետ երից աւո ւրց, զի ի կամս հօրն յօրէ յայնմանէ էր մեռեալ՝ ուստի սկիզբն եղեւ ճանապարհին։ Եւ Տէրն յարեաւ ի մեռելոց յետ աւուրց ազատելով զբնութիւնս։

Ութեւտասներորդ՝ որպէս վասն Իսահակայ եղեւ ձայն յերկնից. այսինքն. «Օրհնելով օրհնեցից ». որ է յայտնեցից երկնի եւ երկրի։ Եւ վասն Տ եառն եղեւ ձայն. «Փառաւոր արարի, եւ դարձեալ փառաւոր արարից»։

Իննեւտասներորդ՝ «Զի Իսահակաւ ասէ բազմասցին զաւակք քո իբրեւ զաստեղս երկնից»։ Եւ ի Քրիստոս բազմութիւն ամենայն հաւատացելոց սերեալք անդամք յանդամոց նորա եւ մարմինք ի մարմնոյ նորա ծննդեամբ ի նմանէ աւազանաւն։ Զի հայր ասէ զնա մարգարէն՝ հանդերձեալ աշխարհին աստեղափայլ պայծառացելոցն լուսաճաճանչ սլացմամբ։ Ըստ այնմ. «Յայնժամ ծագեսցին արդարքն իբրեւ զարեգակն յարքայութեան երկնից»։

Եւ քսաներորդ՝ որպէս խոստացաւ թէ. «Զաւակք քո զքաղաքս հակառակորդաց քոց ժառանգեսցեն ». ո րպէս եւ եղեւ նոցա մարմնաւորապէս ժառանգել զերկիր ամոնացւոց, մուաբացւոց, եւ քանանացւոց։

Իսկ մեզ հոգեւորապէս ետ պարգեւ զբնակութիւնս երկնից. ուստի մերժեցաւ հակառակորդն մեր սատանայ. զոր ասէ. «Տեղի անկելոց հրեշտակաց»։ Թէպէտ եւ յետոյ կատարէ որպէս եւ նոցայն բազում ա մօք եւ չարչարանօք։

Զայս եւ այլ սոյնպիսի բազմօրինակ ստուերագրութեամբ առ ճշմարտութիւն իրին. իսկութեամբ ոչ գոլ անհնարին երկասիրացդ ի սոյն դեգերմամբ զոր ի պարապ ժամու քննութեան։

Բաժանումն Պատարագաց։

Գիտելի է, զի ամենայն պատարագ յերեք դէմս որոշի. այսինքն մատուցօղն, եւ ընդունօղն եւ պատարագն։ Եւ սոքա բաժանին ի դ։

Զի է որ մատուցօղն մեծ է քան զպատարագն. որպէս հին օրինաց պատարագն. զի անասունք էին։

Եւ է որ պատարագն մեծ է քան զմատուցօղն. որպէս նոր օրինացս՝ մարմինն Քրիստոսի մեծ է քան զքահանայն։

Եւ է որ մատուցօ ղն մեծ է քան զընդունօղն. որպէս Մելքիսեդեկ քան զԱբրահամ։ & քահանայն մեծ է քան զժողովուրդն որ ճաշակէ։

Իսկ չորրորդն է պատարագ Տեառն մերոյ Քրիստոսի որ ի մի դէմ անձնաւորութեան գ երես պատարագին բացայայտեցաւ։ Այսինքն մեծ գոլ մատուցօղն եւ ընդունօղն եւ պատարագն։

Նոր պատարագ, եւ նոր քահանայ, եւ նոր եղանակն։

Նախ՝ զի զԱստուած Աստուծոյ պատարագեաց։

Երկրորդ՝ զի ինքն զինքն պատարագեաց։

Երրորդ՝ դարձեալ ինքն ընկալաւ։

Զի ըստ որում մարդ եղեւ տնօրէնութեամբ՝ պատարագեաց զինքն։

Եւ Աստուածութեամբն ընդ հօր եւ հոգւոյ՝ ըն կալաւ ինքն։ Այսքան առ այս։

(Պրակ ԺԲ) Բաղդատութիւն երեց ծնողաց եւ ծննդոց։ Սառայի, եւ Մարիամու, եւ եկեղեցւոյ

Նախ՝ ամուլ էր Սառա։ Եւ Մարիամ կոյս։ Եւ եկեղեցի ամուլ եւ կոյս։

Երկրորդ՝ Սառա ամլութեամբ ծնաւ զԻսահակ. եւ Մարիամ կուսութեամբ զԷմմանուէլ։ Եւ ե կեղեցի միշտ կուսութեամբ ծնանի զծնունդս աւազանին։

Երրորդ՝ Սառա կոչի առաքինութիւն. եւ Մարիամ լուսաւորութիւն։ Եւ եկեղեցի ժողովք հաւատացելոց՝ գործով ունի զառաքինութիւն եւ զլոյս հաւատոյ։

Չորրորդ՝ Սառա օրինակ եւ ծնունդ իւր։ Մարիամ ճշմարտութիւն եւ ծնեալն իւր։ Ե ւ եկեղեցի համանմանութիւն եւ զաւակք իւր։

Հինգերորդ՝ աւետեօք երից արանցն ծնաւ Սառա։ Եւ աւետեօք հրեշտակին Մարիամ։ Եւ աւետեօք մարգարէին եկեղեցի։

Վեցերորդ՝ ուրախութեամբ յղացաւ Սառա. ըստ որում «Ծիծաղեցաւ. ուրախութեամբ եւ կոյսն. ըստ որում ուրախ լեր բերկրեալդ Տէ ր ընդ քեզ ». ուրախութեամբ եւ եկեղեցի. Ըստ որում. «Ուրախ լեր ամուլ որ ո՛չ ծնանէիր»։

Եօթներորդ՝ ցնծութիւն եղեւ Իսահակ ազգին իւրում. ըստ որում կոչեցաւ Իսահակ որ է ծաղր։

Եւ ճշմարիտ ծնցութիւն է Քրիստոս ամենայն հաւատացելոց. ըստ որում. «Աւետարանեմ ձեզ ուրախութիւ ն մեծ՝ որ եղիցի ամենայն ժողովրդեանդ»։ Եւ մեք խնդութեամբ ծնանիմք յաւազանէն յուրախութիւն երկնաւորացն. ըստ որում. «Ուրախութիւն է երկնաւորացն ի վերայ միոյ մեղաւորի որ ապաշխարիցէ»։

Ութերորդ՝ յուսով ժառանգ երկրին ծնաւ Իսահակ. նոյնպէս եւ ժառանգ բոլորիցս Տէր մեր։

Եւ ժառանգ արքայութեան ծնունդք աւազանին. «Զի ժառանգակից եմք Քրիստոսի » ասէ։ Եւ «Թէ ոք ոչ ծնցի վերըստին՝ ո՛չ մտանէ յարքայութիւնն Աստուծոյ»։

Իններորդ՝ միամայր է որդի Սառայի. միածին է եւ որդի կուսին. մի ծնանիմք եւ մեք յաւազանէն։

Տասներորդ՝ բազմամայր եղեւ Սառ ա ըստ նահապետացն. բազմամայր է եւ կոյսն ըստ հաւատացելոցն։

Բազմամայր է եւ եկեղեցի ըստ վերածնելոցն։ «Զի բազումք են որդիք սկնդկիդ առաւել քան զարամբոյն » ասէ։

Դարձեալ՝ նո՛ր էր ծնունդ Սառայի եւ ո՛չ ըստ օրինաց կարգի։

Նոր ծնաւ եւ կոյսն զԱստուած մարդացեալ յերկրի։ Նոր ծնանի եւ աւազանն զորդիս մարդկան որդիս Աստուծոյ։

Հայրն Աբրահամ կոչեաց զանուն որդւոյ Իսահակ։ Հայրն երկնաւոր կոչեաց զիւր որդին անդրանիկ։ Կոչեցան եւ մկրտեալքն անուամբ նոր. «Զոր Տէր անուանեաց » ասէ մարգարէն։

Անդրանիկ է Իսահակ ի մէջ բազմացն։ Անդրանիկ է Էմմանուէլն ի բազում եղբարս։ Անդրանիկ եւ մեք ի մէջ եղբարց ի դասս անդրանկաց յերկինս։

Որդի ծնաւ Իսահակ։

Որդի եւ միածինն Յիսուս։

Որդի ծնանիմք եւ մեք յաջողակողմն յաւազանէ։

Հատուցումն ի ստենէ Իսահակայ՝ փրկութիւն եղեւ հաստատ կերակրովք։ Եւ հատումն ի ստենէ հնո յն՝ հաստատութիւն եղեւ նոր օրինացս։ Եւ ծնեալքս յաւազանէն հաստատիմք անմահ կերակրովք հացիւն որ յերկնից իջեալ։ Վասն որոյ ասէ. «Որ յարգանդէ ելանէ, այլ ո՛չ դառնայ»։ Նոյն եւ որ հատանի ի ստենէ. եւ աւազան կրկին ո՛չ է։

Այսքան առ այս։

(Պրակ ԺԳ) Եղանակ յղացման եւ ծննդեան

Ո՞րքանաբարէ յղացումն եւ ծնունդ։

Պատասխան։ Բազմաեղանակ է։

Նախ՝ մարմնական. որպէս յղացեալ մանուկն ծնանի ի մօրէ։

Երկրորդ՝ հոգեկան. որ յաւազանէն ծնանիմք ի հոգւոյն սրբոյ. այսինքն յղացեալք ի բանէն հաւատոյ ծնանիմք յորդիս Աստուծոյ։

Երրորդ՝ ըստ առաքինութեան ի պատուիրանէն Տեառն յղացեալք, եւ ծնանիմք առաքինութեամբ զփրկութիւն հոգւոյ. որպէս ասէ մարգարէն. «Յահ եւ յերկիւղ քո յղացեալ երկնեցաք եւ ծնաք զհոգի փրկութեան քո»։

Չորրորդ՝ ըստ գերազանցութեան. զի յանկարծակի ծագէ ի մեզ շնորհն Աստուծոյ եթէ ի հաւ ատս՝ եւ եթէ յայլ ինչ գործս ի հաճոյսն Աստուծոյ։

Հինգերորդ՝ ըստ բանի՝ յղացեալք խոհեմութեամբ եւ ծնանիմք զիմաստութիւն։

Վեցերորդ՝ ըստ արուեստից՝ յղացեալք հանճարով, ծնանիմք զգործս։

Եօթներորդ՝ ըստ ուսման. որպէս աշակերտք ծնունդք կոչին վարժողաց. եթէ ի մարմնականս. եւ եթէ ի հոգեկանս. ըստ այնմ. «Ի Քրիստոս Յիսուս յաւետարանաւն ես ծնայ զձեզ»։

Ութերորդ՝ ըստ մեղաց. զի սերմ առեալք ի սատանայէ յղանամք զցաւս եւ ծնանիմք զանօրէնութիւն։

Իններորդ՝ ըստ փոփոխման ասի. զի յղացեալ ունիմք զմահ անդստին. եւ ի վախճան մերձեալ հասանէ երկ ն ցաւոց. եւ բաժանեալ հոգին ծնանի ի մահ։

Տասներորդ՝ վերջին եւ կատարեալ ծնունդ յարութեանն. զի մահ մարմնոյս է սկիզբն եւ յղացումն յարութեան։ Եւ անդանօր լինի անմահ եւ անապական ծնունդ եւ որդիք յարութեան. զի մեռանիլ ո՛չ եւս կարեն ասէ. վասն զի յանմամհ զօրութենէն Ա ստուծոյ ծնանիմք, եւ յանապական տարրեղէն նիւթոց։ Վասն որոյ անմահ եւ անապական կայանան։

(Պրակ ԺԴ) Վասն անդրանկաց

Զի՞նչ է անդրանկութեան խորհուրդն զոր Եսաւ վաճառեաց։

Պատասխան։ Բազում ինչ։

Նախ՝ զի անդրանիկն երէց ասի։ Եւ երէց է Աստուած քան զաշխարհս։ Եւ անդրանիկն զԱստուծոյ պատկերն ունի. զի հայր եւ խնամածու է այլ հարազատ եղբարցն։

Երկրորդ՝ անդրանիկ է բանոյնպէս Աստուած ի հօրէ ծնեալ, եւ կրտսեր այլ եղեալքս՝ ի հօրէ գոյացեալ. զի ոդրի ծնունդ է հօր եւ մեք արարածք։ Եւ նա ի բնութենէն եւ մեք ի կամացն։

Երրորդ՝ անդրանիկ են հրեշտակք քան զմարդիկ ըստ կարգի եւ պատուոյ. թէպէտ բանականեմք որպէս նոքա։

Չորրորդ՝ անդրանիկ է հոգին քան զմարմին բնութեամբ եւ պատուով. թէպէտ հաւասարք են ամանակաւ գոյացեալք։

Հինգերորդ՝ անդրանիկն բաժին Աստուծոյ է. որպէս եդ ի յօրենսն զա մենայն մարդոյ եւ անասնոյ բաժին տալ Աստուծոյ։

Վեցերորդ՝ անդրանիկք են եւ ընտրեալքն Աստուծոյ. որք նախ քան զլինիլն աշխարհի ընտրեցան. թէպէտ յետոյ ի ժամանակի ըստ հասարակաց գոյացան եւ կատարեցան։

Եօթներորդ՝ անդրանիկք են իշխանք հոգեւորք, վերակացուք եւ խնամողք այլ հոգւոցն. որպէս քահանայք, ուսուցիչք, եւ այլք. վասն որոյ երիցունք կոչին։

Ութերորդ՝ անդրանիկք են ըստ մարմնոյ վերակացուք եւ տեարք որպէս թագաւորք, եւ իշխանք. նոյն եւ առաջին ծնունդք ելեալ յարգանդէ։

Իններորդ՝ եւս մեծագոյն խորհուրդ. զի անդրանիկ բանոյնպէս Աստուած ի հօրէ ծնեալ՝ եկն ի բնութիւնս մեր եւ եղեւ գլուխ մեր. եւ մեք անդամք ի նա յարեցաք եւ եղաք անդրանիկք հրեշտակաց որ էաք կրսեր նոցա. զի ամենայն երկնաւորքն ծունր կրկնեն Քրիստոսի եւ խոստովանին զնա Տէր։

Տասներորդ՝ մկրտութեամբն լինիմք որդիք Աստուծոյ եւ եղբարք Քրիստ ոսի. եւ գերազանցիմք Գ ազգաց. այսինքն հասարակ մարդկան, եւ իսրայէլացւոցն, եւ հրեշտակաց երկնից։

Զի մկրտութիւնն է Գ իր։

Նախ՝ դաւանութիւն հաւատոյն։

Երկրորդ՝ մկրտութիւն ջրոյն։

Երրորդ՝ ծնանիլ ի հոգւոյն։

Ա՛րդ՝ դաւանութեամբն գերազանց եմք մարդկան հեթանոսաց. եւ մկրտութեամբն հրէից. եւ ծննդեամբն ի հոգւոյն՝ հրեշտակաց. զի նոքա ո՛չ ունին ծնանիլ ի հոգւոյն. եւ ո՛չ եղբայր լինիլ Քրիստոսի։

Ա՛րդ՝ զայս քան մեծագոյն պատիւ եւ խորհուրդ անդրանկութեանն անարգեաց Եսաւ ընդ պոռնկութեան. եւ վաճառեաց ընդ կերակրոյ։

Եւ թէպէտ ելաց՝ ո՛չ եգիտ դարձեալ. զի ո՛չ էր բոլոր սրտիւ եւ ջերմ սիրով։

Նոյնպէս եւ ծնունդք սուրբ աւազանին որ են անդրանիկք եւ անդամք Քրիստոսի եղեալք, ագահութեամբ եւ պոռնկութեամբ կորուսանեն զշնորհն երկնաւոր. եւ ո՛չ լան եւ ո՛չ զղջան որպէս Եսաւ։ Եւ թէ լան եւ զղջան բոլոր սրտիւ ի ձ եռն ապաշխարութեան, գտանեն վերըստին զշնորհն անդրանկութեան, եւ հասանին թողութեան մեղաց։

Հարցումն։

Վասն է՞ր զանդրանիկն խոտէր եւ զկրտսերն ընտրէր որպէս Կայեն խոտեցաւ եւ Սէթ ընտրեցաւ։

Նոյնպէս եւ Յակոբ, Եփրեմ , Դաւիթ, կրտսեր ի մէջ եղբարցն եւ թագաւորացն։ Խնդրե մ ուսանիլ։

Պատասխան։ Վայելչապէս արժանաւորեաց Աստուած զպատիւն անդրանկաց։

Նախ՝ զի յանդրանիկ տեսութիւնս իւր ընտրեաց զնոսա յառաջ քան զլինիլն աշխարհի, եւ յետոյ զնոյն անդրանիկսն պատուեաց։

Երկրորդ՝ զի նախկին զօրութիւն է ծնողաց։

Երրորդ՝ զի նախ բանայ զ արգանդ ծնողին եւ գայ ի կեանս. որ ե օր աւելի ստանայ զկեանս յարգանդի։

Չորրորդ՝ զի մի է եւ միակ անդրանիկն ի մէջ բազում եղբարց. որպէս մի է գլուխն եւ բազում անդամք։

Հինգերորդ՝ զի ունի զվերոյ ասացեալն խորհուրդ տասնեակ թուով. վասն որոյ յիրաւի անդրանիկն պատուեալ լինէր թէ ի հոգեւորն եւ թէ ի մարմնաւորն։

Իսկ այն որ երբեմն անդրանիկն խոտիւր եւ կրտսերն ընտրիւր, բազում ունի խորհուրդ եւ նշանակութիւն։

Նախ՝ զայս ունի խորհուրդ , զի յառաջագոյն ընտրեալքն՝ յետոյ եղեն ի ժամանակի։

Եւ սոքա որ երեւինս մեզ կրտսեր եւ վերջին, փոխեին եւ լինէին նախկին եւ առաջին ըստ նախընտրութեանն Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ հրեշտակք անդրանիկք են քան զմարդ ստեղծմամբ. եւ յորժամ մեղան դեւքն՝ խոտեցան եւ եղեն կրտսերք. եւ մարդն ել ի տեղից նոցա եւ եղեւ անդրանիկ։

Երրորդ՝ զանդրանիկ կեանս ի դրախտին անարգեաց Ադամ եւ զերկրո րդն ընտրեաց։ Եւ իւր անդրանիկն խոտեցաւ եւ կրտսերն ընտրեցաւ։

Չորրորդ՝ նշանակէ զհրէայս որ էին անդրանիկ ժողովուրդ խոտեցան. եւ հեթանոսք կրտսերքն ընտրեցան եւ եղեն անդրանիկ ժողովուրդ Աստուծոյ։

Հինգերորդ՝ նշանակէ զկրկին ծնունդս մարդոյ. առաջինն մարմնաւոր եւ խոտել ի. եւ վերջինն հոգեւոր եւ ընտրելի։

Վեցերորդ՝ մարմինն երէց է ըստ կարգի քան զհոգին. եւ յայտ է, զի որքան կենդանի եմք՝ զերիցագոյն պատիւն մարմնոյն տամք. իսկ յետ մահուն՝ փոխ եւ լինի հոգին երէց եւ անդրանիկ անմահ կենօք. ըստ այնմ. «Ի հոգիս անդրանկաց կատարելոց յերկինս»։

Զայս նշանակէ զանդրանիկն խոտել եւ զկրտսերն պատուել։

Եօթներորդ՝ նշանակէ թէ բնական եւ անփոփոխ ո՛չ է անդրանկութիւնն. այլ ստացական եւ փոփոխական։ Զի որք կամին՝ լինին անդրանիկ գործովք իւրեանց։ Եւ որք ո՛չ կամին՝ փոխին եւ լինին անարգ եւ վերջին։ Որպէս վաճառեաց Եսաւ եւ գնեաց Յակոբ զանդրանկութիւն նորա։

Ութերորդ՝ նախկին է ժամանակս, եւ երկրորդ հանդերձեալն . եւ կեանք ժամանակիս խոտեալ է եւ անարգ. եւ հանդերձեալն պատուական է եւ ընտիր։ Եւ որք աստ պատուով են, փոխին եւ լինին անդ անարգ։ Եւ անպատիւքն պատւաւորք։ Որպէս նշանակ եցաւ յԵփրեմն եւ ի Մանասէ. որք փոխեցան յաջ եւ յահեակ։ Վասն որոյ ասէ Տէրն. «Բազումք գայցեն յարեւելից եւ բազմեսցեն յարքայութեան. եւ որդիքն արքայութեան ելցեն ի խաւարն արտաքին»։

Իններորդ՝ ցուցանէ թէ ո՛չ է այն անդրանիկն որ նախածին լինի եւ մարմնովն քաջ. զի ո՛չ հա ճի Տէր ընդ իրանս առն հսկայի. այլ անդրանիկ է այն՝ որ զհաճոյսն Աստուծոյ կատարէ։ Ըստ այնմ թէ. «Հաճեցաւ Տէր ընդ երկիւղածս իւր, եւ ընդ այնոսիկ որք յուսան ողորմութիւն նորա. որպէս Դաւիթ կրտսեր էր եւ հաճեցաւ Տէր։ Այլ եղբարքն մեծամեծք խոտանք եղեն»։

Տասներոր դ՝ եւս մեծագոյն խորհուրդ. զի բանոյնպէս Աստուած որ անդրանիկ էր հօր, եղեւ կրտսեր մարդ ի ժամանակի եւ փոքր. ըստ որում կոչեաց զինքն «Փոքրիկ ». զի զբնութիւն մարդոյս ընդ ինքեան խառնելով արասցէ մեծ եւ անդրանիկ։ Ըստ որում. «Որ մեծն էր՝ վասն մեր աղքատացաւ. զի մեք նորա աղքատութեամբն մեծասցուք»։

Այսքան ըստ խորհրդոյ որ անդրանիկքն խոտէին, եւ կրտսերքն պատուէին։

(Պրակ ԺԵ) Գօտէմարտիչն ընդ Յակոբայ

Վասն է՞ր գօտէմարտեցաւ ընդ Յակոբայ եւ կաղացոյց։

Պատասխան։ Գօտին զօրութիւն նշանակէ որ էր ի մէջքն։ Այլ եւ ի յաղօթ ս կայր եւ գօտեաւ պնդեալ էր։

Եւ մարտեաւ ընդ նմա այր, զչափ ուժոյ եւ զկերպարանքն Եսաւայ զգեցեալ. զի կրթեսցի եւ մի երկիցէ ի նմանէ։

Դարձեալ՝ կարօտ էր մարդասէրն Աստուած, գայ ի համբոյր ծարաւելոյն նմա արդարոյն։

Դարձեալ՝ վարժէ զնա գօտեաւն՝ պատերազմիլ ընդ մեղս եւ ընդ մեղսասէր մարդիկ որ կամին զանմեղն քարշել արտաքոյ օրինացն Աստուծոյ։ Որպէս ասէ. «Ժուժկալեցեր ընդ Աստուծոյ, եւ ընդ մարդկան զօրաւոր լիցիս»։

Իսկ թէ վասն է՞ր կաղացոյց։

Նախ՝ ասենեթէ ի ծննդեանն կալեալ էր զգարշապարէն Եսաւայ, այժմ զփոխն անդրադարձէ՛ եւ յիշեցուց անէ նմա թէ՝ ամենայն իրի հատուցումն գոյ։

Երկրորդ՝ զի զտասանորդն Աստուծոյ խոստացեալ՝ Եսաւայ ետ։

Երրորդ՝ զի զԱստուած ունէր օգնական՝ երկեաւ ի մարդոյ։

Չորրորդ՝ զի խղճասցէ Եսաւ եւ մի սպանցէ։

Հինգերորդ՝ լզի մի՛ երազ եւ առ աչօք համարեսցի տեսիլն։

Վեցերորդ՝ զի կաղանալոց էին որդիք նորա ի շաւղացն Աստուծոյ։

Եօթներորդ՝ զի մի՛ հպարտասցի ի գօտեմարտիլն կաղ առնէ զնա։

Ութերորդ՝ առ ի ցուցանել թէ մարդկային միտք ի քննութիւն Աստուածային բանին կա՛ղ գտանին։

Իններորդ՝ ի յանդիմանութիւն բնութեան մերոյ. զի մի՛ կարծեսցէ թէ առաքի նութեամբն եւ սիրովն առ Աստուած՝ հաւասարիլ կարէ՛ սիրոյն Աստուծոյ որ առ մեզ. այլ կաղ գտանի։

Տասներորդ՝ ի ցուցանել թէ կաղանալ պարտիմք աշխարհի, եւ ապա ի հանդէսն Աստուծոյ մտանել։

Յաղագս անուանն Աստուծոյ Հարցումն։

Իսկ թէ վասն է՞ր ոչ ասաց զանունն նմա։

Պատասխան։ Ասեմք թէ Յակոբ ո՛չ զներգործութեան անունն հարցանէր Աստուծոյ, զի գիտէր որ Աստուած էր եւ ինքն Իսրայէլ կոչեցաւ որ է Աստուածատես. այլ անուամբ զբնութիւնն եւ զգոյացութիւնն Աստուծոյ կամէր ուսանիլ։

Զի ինչէն ի գոյացութեան խնդիրն է. որպէս յասելն՝ զի՞նչ է, ա սեմք՝ մարդ է, կամ կենդանի։ Նոյնպէս եւ անունն սահմանէ կարճառօտ՝ յայտնիչ բնութեան իրին. որպէս մինչ ասեմք մարդ, քար, յայտնեցաւ բնութիւնն։

Ա՛րդ՝ ամենայն անուն ի յայլմէ դնի. եւ ինքն ինքեան անուն ոչ դնէ։

Որոյ պատճառ է, զի անուն վասն այլոց է որ ճանաչեմք զայլս։

Իսկ ինքն զինքն ո՛չ անուամբ ճանաչէ, այլ իրօք։ Յաղագս որոյ որպէս մարդ ինքն ինքեան անուն ո՛չ դնէ. նոյնպէս եւ Աստուած ինքն ինքեան անուն ո՛չ դնէ։

Դարձեալ՝ ամենայն անուն որ կոչի՝ կամ նախ քան զինքն լինի յորմէ անուանի. որպէս հայրն կոչէ զորդին իւր մարդ։ Եւ կ ամ ի հաւասարէն. որպէս Պետրոս։ Կամ ի վերջնոցն որպէս հիւսն։ Զի գ են եղանակք անուանց. այսինքն բնութենական որ ի նախնւոյն կոչի։ Անձնական՝ որ ի հաւասարէն կոչի։ Ներգործական՝ որ ի վերջնոցն։ Ապա յայտ է՝ զի Աստուած ինքն ինքեան նախկին եւ վերջին՝ հաւասար կամ անհաւասար ո՛չ ասի. վասն որոյ իւր անուն ո՛չ դնէ։

Իսկ յայլմէ ո՛չ դնի Աստուծոյ անուն. ո՛չ բնութեան. եւ ո՛չ անձնական. զի ո՛չ ոք է նախ քան զնա, եւ ո՛չ հաւասար նմա։ Այլ թէ վերջինքս կոչեմք նմա անուն Աստուած՝ արարիչ՝ եւ այլն. ներգործութեանն է ցոյցք եւ ո՛չ թէ գոյացութեան կ ամ բնութեանն է յայտնութիւն։

Եւ թէ ոք ասիցէ, Մովսէսի ընդէ՞ր ասաց՝ այս է անուն իմ յաւիտեան։ Որէն։

Ասեմք եթէ՝ է ասելն ո՛չ զբնութիւն նշանակէ, այլ զանսկիզբն եւ զանվախճան գոլն։ Եւ այս է մեկնութիւնն։

Նախ՝ զի Էն ներկայական է. զի էրն եւ եղիցին անցեալն եւ հանդերձ եալն է։

Երկրորդ՝ էրն զվախճան անցելոյն ցուցանէ , եւ եղիցին զսկիզբն հանդերձելոյն։ Իսկ էն անսկիզբն եւ անվախճան է. յորմէ երրորդ Աստուածաբանութիւն մեզ բացորոշի։ Զի էն՝ անսկիզբն եւ անվախճան ընդ դէմն է ժամանակին որ ըսկիզբն ունի եւ վախճան։

Եւ ընդ դէմ է մշտնջենաւո րին որ ունի սկիզբն եւ ո՛չ վախճան։

Եւ ընդ դէմ է յարաձգականին որ ունի վախճան եւ ո՛չ սկիզբն։ Զայս նշանակէ է ասելն եւ ո՛չ բնութիւն կամ գոյացութիւն։

Յաղագս Հռաքէլի Հարցումն։

Զի՞նչ է որ ասէ. «Հռաքէլ լայր զորդիս իւր եւ ո՛չ կամէր մխիթարիլ զի ո՛չ էին»։

Պատասխան։ Յաղագս երից որդւոց է լալ մօրն Հռաքէլի։ Նախ՝ զի ի ծնանիլն Բենիամինի՝ մեռաւ մայրն եւ որդի վշտաց եղեւ նմա։

Երկրորդ՝ զի խ քաղաք առին ի Բենիամինէ Յուդայի ցեղքն վասն շնութեան կնոջն պատահելոյ. եւ կոտորեցին զնոսա առ հասարակ իեռ արս. եւ մնաց վեց հարիւր այր զոր յետոյ ըստացան ժառանգութիւն իւրեանց. որպէս յայտ է ի դատաւորաց վերջքն։

Երրորդ՝ կոտորեալ մանկունքն Բեթլէհէմի ո՛չ էին ի զաւակացն Հռաքէլի որպէս ցուցաւ ի վերոյ։

Վասն նոցա լայր անմխիթար սգով, զի ո՛չ եղեւ մայր նահատակացն։

Ա՛րդ՝ զայս գ սգոյս մխիթարեցաւ յետոյ։ Զառաջինն մխիթերցաւ Աստուածածին կուսիւն Մարիամու. որ առանց երկանց եւ ցաւոց ծնաւ զմիածինն որդի, որ եբարձ զարտասուս վշտաց մօրն Հռաքէլի։ Զերկրորդն մխիթերցաւ առաքելաւն Պօղոսիւ որ էր որդի նմին։ Որ յԵրուսաղէմէ մինչ ի Լիւրիկէ որ է եզր աշխարհի՝ էլից զաւ ետարանն. եւ ստացաւ ժառանգութիւն նմին։

Զերրորդն՝ զի բազումք եղեն յազգէ նորա մարտիրոսք վասն Քրիստոսի յետոյ։

Եւ այսպէս մխիթարեցաւ յայս երից վշտացս տրտմութեանց։

(Պրակ ԺԶ) Վասն Յովսեփու

Բաղդատութիւն կրից եւ գործոց Յովսեփու առ Քրիստոս։

Նախ՝ զի գեղեցիկ էր տեսլեամբ Յովսէփ։ Եւ Տէր մեր գեղեցիկ տեսլեամբ քան զամենայն որդիս մարդկան։ Զի «Եղբօր որդին իմ ասէ՝ կարմիր է եւ սպիտակ ընտրեալ ի բիւրուց ». այսինքն զի Աստուած է մարդացեալ։

Երկրորդ՝ ատէին եղբարքն զՅովսէփ, եւ հայրն սիրէր։ Նոյնպէս եւ սատանայ ատէր զմարդկային բնութիւնս զի ի պատկերն Աստուծոյ արարաւ։ Եւ հրէայքն ատէին զՔրիստոս. զի վկայեաց հայր թէ դա է որդի իմ սիրելի։

Երրորդ՝ Յովսէփ ի կրկին գուբ եմուտ եւ ապրեցաւ։ Եւ Քրիստոս մարմնով ի գերեզման եւ հոգւով ի դժոխս եմուտ եւ եբարձ զմահ եւ զապականութիւն։

Չորրորդ՝ Յովսէ փ փոխանակ պոռնիկ կնոջն էառ զասանէթ կոյս գեղեցիկ։ Նոյնպէս եւ Տէր մեր փոխանակ շնացօղ ազգին հրէից ընկալաւ զեկեղեցի կոյս՝ եւ սուրբ ժողովուրդ իւր։

Հինգերորդ՝ Յովսէփ ի տան հօրն ազատ էր, եւ յԵգիպտոս եղեւ ծառայ։

Եւ Տէր մեր ազատ յերկինս առ հայր, եւ յերկրի եղեւ ծառա յ զկերպարանս ծառայի առեալ։

Վեցերորդ՝ ո՛չ յաղթեաց պոռնիկ կինն ողջախոհին Յովսեփայ։ Եւ դժոխք ո՛չ յաղթեաց Տեառն մերոյ. այլ զերծաւ ի նմանէ բոլոր հաւատացելովքն։

Եօթներորդ՝ Յովսէփ մխիթարէր զբանտարկեալսն։ Եւ Տէր մեր լոյս ծագեաց ի բանտ դժոխոց։

Ութերորդ՝ Յովսէփ զ երկու երազատեսքն զմինն կեցոյց եւ զմինն մեռոյց։ Եւ Տէր մեր յերկուց աւազակացն զմինն ի փառս էած , եւ զիմնն ի դատապարտութիւն։

Իններորդ՝ որպէս զենաւ ուլն եւ զերծաւ Յովսէփ։ Եւ Տէր մեր մարմնով մեռեալ, միշտ կենդանի է Աստուածութեամբն։

Տասներորդ՝ հայրն առաքեաց զՅով սէփ առ եղբարսն որ էին հովիւք եւ երիցունք տեսանել զնոսա եւ բանիւն Յուդայի վաճառեցաւ եւ եղեւ Տէր երկրին եւ կերակրիչ։

Նոյնպէս եւ Քրիստոս եկն առ եղբարս իւր որ էին որդիք Դաւթի եւ Աբրահամու եւ առաջնորդք ժողովրդեանն։ Եւ Յուդա վաճառեաց զնա. եւ Տէր եղեւ կենդանեաց եւ մեռելոց եւ կերակրիչ. զի ազատեաց զհոգիսն ի սովոյ դժոխոցն։

Մետասաներորդ՝ Յովսեփ ժե ամաց վաճառեցաւ լ դահեկանի որպէս ասէ ի կտակն։ Եւ Տէր մեր կրկին թուով ամաց. զի Աստուած եւ մարդ էր վաճառեցաւ լ արծաթոյ։

Երկուտասաներորդ՝ Յովսէփ լ ամեայ իշխանացաւ երկրին։ Եւ Տէ րն մեր լ ամեայ մկրտեցաւ. զորմէ հրամայեաց հայր դմա լուարուք ամենայնքն։

Երեքտասաներորդ՝ Յովսէփ ծածկելոց գիտօղ կոչեցաւ։ Եւ Տէր մեր գիտէր զինչ կրէր ի մարդն. այլ եւ զծածուկսն հօր յայտնեաց մեզ։

Չորեքտասաներորդ՝ եգիպտացիքն էին թշնամիք, եւ երկրպագին Յովսեփայ։ Եւ ի կատարածի թշնամիքն Քրիստոսի ի ներքոյ ոտից նորա ասացաւ։

Հնգտասաներորդ՝ որք աստ երկիր պագանեն Քրիստոսի, կենաց հացիւն կերակրին որպէս եղբարքն Յովսեփայ։

Վեշտասաներորդ՝ եղբարքն Յովսեփու ո՛չ լցան հացիւ մինչեւ եկին առ Յովսէփ։ Նոյնպէս եւ մեք աստէն քաղցե ալ եմք բանիւ մինչ անդր երթիցուք , եւ ապա անդ զկրկին զգեստն զգեցցուք. այս ինքն զփառս հոգւոյ եւ մարմնոյ։

Եօթնեւտասներորդ՝ եւ որպէս յարծաթն յեղբարսն դարձաւ։ Եւ մեք առանց արծաթոյ միայն ձրի շնորհօքն Քրիստոսի լինիմք փրկեալք եւ ապրեալք։

Ութեւտասներորդ՝ յերկրորդո ւմն ետ Յովսէփ ծանօթս եղբարցն։

Եւ Տէրն մեր յերկրորդ գալստեանն տայ ծանօթս հարուածովք տիգին եւ բեւեռացն։

Իննեւտասներորդ՝ Յովսէփ ստացաւ ոսկի եւ զարծաթ եւ զերկիրն Եգիպտացւոց՝ փարաւոնի. այսինքն զզէնս սատանայի. զի փարթամութիւնն մեծ զէն է սատանայի որովք գործէ զամ ենայն պղծութիւնս։ Որպէս երկիրն սոդոմայ պարարտութեամբ գործէր զմեղս։ Նոյնպէս եւ Քրիստոս զզէն եւ զզօրութիւն սատանայի եբարձ որ էր մեղքն եւ մահ դժոխոցն։

Քսաներորդ՝ եւ որպէս Յովսէփ եթող զքուրմն եւ զերկիր նոցա, զոր Քրիստոս էր բառնալոց զմեծամեծ մեղսն եւ զկռապաշտո ւթիւնն. զի ըստ առն եւ զօրութիւն իւր. եւ ըստ Աստուծոյ եւ գործք իւր։ Նոյնպէս եւ Տէր մեր յետոյ բառնալոց է զչար գազանոյնպէս զորդին կորստեան եւ զպաշտօնեայսն նորա ի կատարածի։

Այսքան առ այս։

(Պրակ ԺԷ) Բաղդատութիւն վասն մահու եւ յարութեան

Այլ եւ բազում բա ղդատութիւն է մուտն Իսրայէլի յԵգիպտոս եւ ելն անտի։

Զի քանանացիքն խորհրդածի այսմ երկրի եւ կենաց։ Եւ Եգիպտոս յետ մահու։ Եւ պարգեւացն երկիր՝ վերինն Երուսաղէմի։ Այսպէս.

Նախ՝ որպէս Յակոբ պատարագ մատոյց ի ջրհորն երդման զվերջինն եւ ապա ել յերկրէ։ Նոյնպէս ի մահ խո նարհեալ դաւանիմք զհաւատն, եւ հաղորդիմք։

Երկրորդ՝ որպէս նմա ասաց Աստուած, ես իջից ընդ քեզ եւ ես հանից անտի։

Եւ աստ. «Հոգիք արդարոց ի ձեռին Աստուծոյ են » ասէ։ Եւ «Ինքն տէր իջանէ , եւ մեռեալք ի Քրիստոս յարիցեն»։

Երրորդ՝ ի Քանան ո՛չ մնաց ոք ի նոցանէ, եւ ո՛չ ո ք ի յելսն յԵգիպտոսէ։ Նոյնպէս եւ ամենայնքն մեռանիմք եւ ամենայնքն յառնեմք։

Չորրորդ՝ սայլիւք իջին, եւ նշանօք եւ արուեստիւք ելին։ Նոյնպէս եւ աստ հոլովմամբ ժամանակաց ընթանամք մինչեւ ընկերեսցի անիւն ի գուբն։ Եւ յարութիւնն է սքանչելեըք եւ ըստ կարգի։

Ըստ կարգի է, զի նոյն հոգի եւ նոյն մարմին յառնէ։ Եւ այն ի քթթել ական կարօղ զօրութեամբն Աստուծոյ։

Հինգերորդ՝ նմա ասացաւ. «Յովսէփ դիցէ զձեռն իւր ի վերայ աչացդ եւ սրբեսցէ զշամանդաղն»։ Նոյնպէս եւ սրբոցն միտք լուսաւորին յաջոյն Քրիստոսի. զոր աստ շանմանդաղ տեսանէին զփառս, ան դ յայտնապէս տեսցեն։

Վեցերորդ՝ ՀԵ մտին, եւ ԶՃՌՔ ելին։ Այս է՝ է զօրութեամբ հոգւոյն եւ Ե զգայարանօք մարմնոյ մեռանիմք եւ յառնեմք Գ կատարելութեամբ։ Վեցն զկատարելութիւն մարմնոյն ցուցանէ, եւ հարիւրն, զհոգւոյն. եւ հազարն, զպատիւ կենաց յաւիտենից։

Եօթներո րդ՝ ո՛չ ի մուտն եւ ոչ ի յելն՝ յկանայս նոցա ո՛չ թուէ. այլ զծնունդքն եւ զարսն։

Զի ի գալստեան Տեառն կնատքն եւ թոյլքն ո՛չ թուին. այլ արիագոյնքա անխտիր. զի ի Քրիստոս Յիսուս արու եւ էգ ո՛չ է. ո՛չ ի մկրտութեանն եւ ո՛չ ի յարութեանն։

Ութերորդ՝ որպէս իջեալքն յԵգիպ տոս ընդ հարաւ մտին ի Գեսեմ ի պարարտ երկիր։

Նոյնպէս եւ սուրբքն ջերմ սիրովն Աստուծոյ ժողովին ի կայանս հոգւոցն ի տեղւոջ լուսոյ եւ հանգստեան։

Իններորդ՝ Յովսէփ ել ընդառաջ նոցա եւ համբուրեաց։

Նոյնպէս եւ Քրիստոս աստ ի գնալն հոգւոց եւ ի գալստեանն աւուր՝ ընդ առա ջ ելանէ սրբոցն եւ համբուրէ զսիրելիս իւր, որպէս հայրն երկնաւոր ի դարձ անառակին։

Տասներորդ՝ Յովսէփ ռոճիկս տայր նոցա. այս է զգեստս կատարեալ եւ կերակուրս։ Նոյնպէս եւ Քրիստոս իմաստութեամբն իւրով կերակրէ զնոսա եւ զգեցուցանէ որպէս իդ երիցանցն, որ տուաւ նոցա արկա նելիս սպիտակս. այս է շնորհն մաքրութեան զոր ընկալան ի Քրիստոս է։

Այսքան առ այս։

(Պրակ ԺԸ) Յատկութիւնք առիւծու ի Տէր մեր

Ես եմ իբրեւ առիւծ ի վերայ տանն Յուդա ասէ։ Յորմէ վստահացեալ կոչեն զնա նովին անուամբն։ Որպէս ասէր Յակոբ. «Առիւծ եւ կորիւն առիւծու»։

Եւ այս վասն բազում պատճառի։

Նախ՝ զի առիւծն թագաւորական է։ Եւ Տէր մեր է թագաւոր յաւիտենական։

Երկրորդ՝ զի արի է։ Եւ Տէր մեր արի եղեւ ի պատերազմի։

Երրորդ՝ զի պերճ է. այսինքն անահ։ Եւ Տէր մեր ո՛չ երկնչի յումեքէ։

Չորրորդ՝ զի խրոխտ է եւ սրտամտօղ։ Եւ Տէր մ եր ի վերայ թշնամւոյն։

Հինգերորդ՝ անընտել է։ Եւ Տէր մեր անըմբռնելի։

Վեցերորդ՝ հզօր է ուժով։ Եւ Տէր մեր հզօր զօրութեամբ. «Որ կրէ զամենայն բանիւ զօրութեան իւրոյ»։

Եօթներորդ՝ համառօտ է եւ փոյթ ի գզելն։ Եւ Տէր մեր փոյթ ի հատուցումն չարաց։

Ութերորդ՝ ցետովն զ հետն ծածկէ։ Եւ տնօրինութիւն փրկչին ծածուկ էր. «Զի անհետազօտելի են ճանապարհք նորա » ասէ։

Իններորդ՝ ահագին է ի վերայ գազանաց։ Եւ Տէր մեր ի վերայ չարաց։

Տասներորդ՝ ահեղ է քան զամենայն գազանս։ Եւ ահեղ է պատուհաս ամենայն մեղաւորաց ի Տեառնէ. զի «Ահօրէ մեծ է անկ անիլ ի ձեռս Աստուծոյ կենդանւոյ»։

Մետասաներորդ՝ յառնելոյն կոչի առիւծ. իբր առից գնացից անհոգ յայլմէ։ Եւ Տէր մեր էառ աւար զմարդկային ազգս եւ գնաց յերկինս։

Երկոտասաներորդ՝ ի հոտոյ առիւծուն փախչի շուն։ Եւ յանուանէն եւ ի նշանացն Քրիստոսի փաղչի շողոքորթ ն սատանայ։

Երեքտասաներորդ՝ յորսոյ իւրոյ ինքն ուտէ եւ այլոց տայ։ Եւ Տէրն մեր որ զմարմինն եւ զարիւնն իւր ետ ամենայն աշխարհի. նախ ինքն եկեր, եւ ապա ետ առաքելոցն։ Որպէս բժիշկք յորժամ հիւանդաց դեղ տան, նախ ինքեան զճաշակն առնուն զի հաւատարիմ լիցի։

Չորեքտասաներ որդ՝ ի գոչմանէ առիւծուն սարսին այլ կենդանիք եւ արիւն միզեն։ Եւ ի գոչել Տեառն մերոյ ի վերայ խաչին՝ սարսեցին դժոխայինքն ահաբեկեալ ի կենաց։ Նոյնպէս եւ ի կատարածի ահագին գոչէ ի վերայ մեղաւորաց ասելով. «Երթայք յինէն անիծեալք»։

Հնգտասաներորդ՝ առիւծն յորժամ ննջէ՝ բաց ունի զաչսն։ Եւ Տէր մեր ասէ ի յերգն. «Ես ննջեմ եւ սիրտ իմ արթուն է»։ Սիրտ զանմահ Աստուածութիւն ասէ որ ո՛չ ննջէ եւ ո՛չ ի քուն երթայ պահապանն Իսրայէլի։ Զի մեռեալն մարմնով կենդանի էր Աստուածութեամբն։ ԵՒ զայս յայտնեն կրկին վտակքն բղխեալ արիւն եւ ջուր։

Վեշտասաներորդ՝ զառիւծ ննջեալ ո՛չ ոք իշխէ զարթուցանել. զի իւր կամաւ ննջէ եւ յառնէ։ Եւ Տէր մեր ասէր. «Իշխանութիւն ունիմ դնել զանձն իմ, եւ իշխանութիւն ունիմ առնուլ զնա»։

Զի թէպէտ հրէայքն խաչեցին, այլ իւր կամաւն մեռաւ։ Ուստի յայտ է զի բարձր գոչեաց եւ եհան զոգի. զի ամենայն մարդկան նուազի ձայնն ի ժամ մահուանն։ Եւ թէպէտ Յովսէփ իջոյց ի խաչէն, եւ Յովսէփ եւ Նիկոդիմոս պատեցին, այլ ինքն կամաւն էջ ի բազուկսն Յովսեփայ եւ պատեցաւ զմռով։

Նոյնպէս եւ կամաւ իւր յարեաւ։

Եօթնեւտասներորդ՝ եւ ի յառնել առիւծուն սարսին ամենայն կենդանիք որդիք ջուրց։ Եւ ի յառնել Տեառն մերոյ ի գերեզմանէն՝ սարսեցին ամենայն թշնամիք նորա որդիք անդնդոց։ Եւ ի սակաւ զօրութենէն նախքան զյարութիւնն չարչարեին դեւքն, եւ աղաչէին թէ. «Մի՛ յառաջ քան զժամանակն տանջէր զմեզ»։

Ութեւտասներորդ՝ չորս են որք հզօրք են եւ պերճ շրջին ասէ Սողոմոն. այսինքն աքաղաղ, եւ նոխազ, եւ թագաւոր հրապարակախօս, եւ առիւծ՝ որ ո՛չ դարձուցանէ թիկունս յանասնոց։ Այսինքն մարդիկք որ անբան տրտմութեամբ եւ անմիտ ցանկութեամբ ի վայր գտան քան զանասունս։ Եւ Տէր մեր ճոխ ի մէջ նոցա. զի բարձր եւ գերագոյն եղեւ իի վերայ մեղաց։ Դարձեալ՝ առիւծաբար ել ի Յորդանանէ. որպէս ասէ Երեմիա. «Իբր ախոյեան ել ընդդէմ փորձողին ի յանապատ եւ յաղթեաց նմա». այս է ո՛չ դարձուցանել թիկունս յանասնոց։

Իննեւտասներորդ՝ ո՛չ յառնէ առիւծն ի տեղւոջէն մինչեւ հնազանդէ զթշնամիս իւր։ Եւ Տեառն մերոյ ասէր հայր. «Նի՛ստ ընդ աջմէ մինչեւ եդից զթշնամիս քո պատուանդան ոտից քոց»։ Վեց են թշնամիք Քրիստոսի։ Նախ՝ սատանայ եւ անհաւատք Աստուածութեան նորա։ Եւ մեղք եւ դժոխք հոգւոյ են թշնամիք. մահ եւ ապականութիւն մարմնոյն։ Ա՛րդ՝ ո՛չ ասէ թէ ի ներքոյ քոյ. զի զսոսա կոխեալ էր Քրիստոս։

Զհակառակն յաղթեալ ի փորձութիւնն. եւ զանհաւատն ի հաւատ էած։ Ո՛չ արար մեղս, եւ զդժոխս աւերեաց։ Զմահ եբարձ մահուամբն, եւ զապականութիւն կորոյս յարութեամբն, անապական մարմնով յարուցեալ ի գերեզմանէն։

Այլ ոտք զհաւատացեալ անդամս իւր ասէ. զի սոքա վեցեքին թշնամիքս կոխան լինին հաւատացելոց ի կատարածի։

Քսաներորդ՝ յարուցեալ առիւծն ցրուէ զհակառակս իւր։ Նոյնպէս եւ Տէր մեր յարուցեալ ի հայրական աթոռոյն՝ գայ ի դատել զերկիր. որպէս ասէ Եսայի. «Յարիցէ ի վանել զերկիր»։ Եւ Դաւիթ ասէ. «Յարիցէ Աստուած եւ ցրուեսցին ամենայն թշնամիք նորա»։ Եւ այս. «Վասն տառապանաց աղքատին եւ հեծութեան տնանկին այժմ յարեայց ասէ Տէր. եդից զփրկութիւն իմ եւ համարձակեցայց ի նոսա»։ Աղքատ եւ տնանկ զմարդկային բնութիւնս ասէ. որ հարստահարեցաւ եւ զրկեցաւ ի սատանայէ։ Առնէ դատաստան արդար, եւ կացուսցէ զօդիսն յաջմէ եւ ասէ. «Եկա՛յք օրհնեալքն հօր իմոյ», եւ տայ նոցա զկեանս յաւիտենից։ Եւ զայծիսն ի ձախն եւ ասէ. «Երթա՛յք յինէն անիծեալք», եւ տայ նոցա զտանջանս յաւիտենից։ Յորոց փրկեսցէ զմեզ եւ զամենայն հաւատացեալս անուան իւրոյ ի յաւիտենական եւ յանել տանջանաց հրոյն։ Եւ մասնաւոր աջակողմեան դասուն եւ ժառանգ արքայութեանն երկնից կացուսցէ Յիսուս Քրիստոս Տէր մեր որ է օրհնեալ յաւիտեանս Ամէն։

(Պրակ ԺԹ) Վասն Կապից հարցումն

Զի՞նչ է կապն որ ասէ. «Կապեսցես զորթոյ. եւ զգնդակէ»։

Պատասխան։ Այն է զոր հրամայէ Տէր. «Ես եմ որթ եւ դուք ուռ». այսինքն որթ եւ հիմն հաւատոյս մեր է Քրիստոս։

Եւ ուռ՝ ի նա հաւատացեալ առաքեալքն։ ԵՒ գնդակն է քարոզութիւն նոցա որ ըմբռնէ զմերձաւորսն։

Եւ կապեալն ի գնդակէն՝ հաւատացեալ ժողովուրդն։

Այլ գիտելի է, զի դ սեռիւք որոշի կապ բանականացս. այսինքն հոգեկան եւ մարմնական եւ միջակօրէն։

Հոգեկանն բաժանի ի չորս։

Որ է կապ հաւատոյ եւ յուսոյ։ Եւ կապ սիրոյ։ Եւ կապ երկիւղի։ Եւ կապ պատուիրանացն Աստուծոյ։ Եւ այսու չորեքկին կապովս ըմբռնեմք զԱստուած անորոշապէս. ըստ այնմ. «Ո՛ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն Քրիստոսի. նեղութիւն թէ անձկութիւն» եւ այլն։

Իսկ կապ մարմնական՝ եւ նա բաժանի ի դ տեսակս։ Ի կապ արեան որպէս ընտանեաց։ Եւ կապ ամուսնութեան որպէս պսակ օրհնութեան։ Եւ կապ ցանկութեան որպէս մեղաց։ Եւ կապ կարեաց որպէս վարձ կանաց։

Նոյնպէս եւ կապն միջակօրէն տրամատի ի Դ։ Ի կապ ուսման որպէս աշակերտաց։ Եւ կապ կրօնից որպէս կարգաւորաց։ Եւ կապ ուխտի որպէս բարեկամաց։ Եւ կապ հարկի որպէս հնազանդելոց։

Եւ կարելի է ամենայն կապիւս զոր ունիմք առ միմեանս՝ փոխիլ առ Աստուած եւ կապիլ ի նա։

Որպէս հաւատով եւ սիրով եւ երկիւղիւ եւ օրինօք նորա։

Նոյնպէս եւ մարմնական կապովն, զի ազգակից է մեզ եւ փեսայ հոգեւոր. եւ ցանկանամք նմա ակն ունելով վարձուցն հատուցման։

Նմանապէս եւ միջակ կապիւն, զի ուսանիմք յԱստուծոյ ընկալեալք զկարգ կրօնիցն. եւ ունիմք ուխտ եւ դաշին եւ հնազանդութեան նմա. «Զի չեմք անձանց տեարք. զի գնոց գնեցաք» ըստ առաքելոյ։

Իսկ եւ այլ կապ բաց յայսցանէ, այսինքն անձնական, որպէս հոգւոյ եւ մարմնոյ։

Բնութենական, որպէս ցասումն եւ ցանկութիւն։

Կենդանական, որպէս ջերմութեան եւ շնչոյ։

Մասնական, որպէս մասանց առ բոլորն։

Է եւ այլ եւս կապ առ իմաստասէրս ասացեալ։

Էական, որպէս գոյացութիւն եւ պատահումն։

Սեռական, որպէս կենդանին։

Տեսական, որպէս մարդ։

Որպիսութեան, որպէս բանական։

Պատահական, որպէս սեւութիւն ագռաւու։

Իսկ յատկականն ասացեալ եղեւ։

Եւ դարձեալ է կապ մեղաց. ըստ որում. «Ի գործ ձեռաց իւրեանց կապեսցին մեղաւորք»։

Եւ է կապ պատժոց. ըստ որում. «Կապեցէք զդորա զձեռս եւ զոտս»։ Թէ հոգւոյ եւ թէ մարմնոյ՝ գոյ մեղք եւ գոյ պատիժ։

Զայսցանէ ասէ Տէր. «Կապեալ յերկրի եւ կապեալ յերկինս»։

Այսքան առ այս։

(Պրակ Ի) Զգեստ կոչի մարմինն

Վասն է՞ր զգեստ կոչի մարմինն փրկական։

Պատասխան։ Որպէս առ մեզ զգեստն հոմանուն է։ Զի զգեստ կոչի արտաքին հանդերձն որ ծածկէ զմարմինն։

Եւ զգեստ կոչի մարմինն որ ծածկէ զհոգին. ըստ որում մաշկեղէն հանդերձն Ադամայ որ էր արտաքին զգեստ եւ նշանակէր զմարմինն։ Եւ այսպէս զանազանին սոքա. մարմին մեր զգեստ է գոյացական. եւ հանդերձն պատահական։

Եւ դարձեալ՝ մարմինն է անփոփոխ եւ հանդերձն փոփոխական։

Նմանապէս եւ Տեառն մերոյ։

Նախ՝ կոչի մարմինն զգեստ՝ գոյացական՝ անփոփոխ եւ անքակ միութեամբն. զի բաժանմամբ մարմնոյն եւ բանին ո՛չ է Քրիստոս. որպէս ի բաժանիլ հոգւոյ եւ մարմնոյ ո՛չ է մարդ։

Երկրորդ՝ կոչի զգեստ նմա արտաքին եւ փոփոխական՝ հաւատացեալ անդամք Քրիստոսի՝ եկեղեցի սուրբ. ըստ այնմ. «Կենդանի եմ ես ասէ Տէր, զի զձեզ իբրեւ զհանդերձ զգեցայց»։

Եւ բաց յայսցանէ. կոչի զգեստ բնակութեան լոյսն անմատոյց եւ խաւարն անգիտութեան. զի «Բնակեալ է ի լոյս անմատոյց», եւ «Եդ զխաւար ի ծածկոյթ իւր»։

Եւ այս եւս գիտելի է, զի Տէրն մեզ կոչի զգեստ փրկութեան եւ պատմուճան ուրախութեան ի ձեռն մկրտութեան. ըստ այնմ. «Որք ի Քրիստոս մկրտեցաք՝ զՔրիստոս զգեցեալ էք»։

Եւ մեք նորա կոչիմք զգեստ, զի ընտանի անդամք եւ ոսկերք եմք մարմնոյ նորա։

Դարձեալ՝ նա զգենու զմեզ սիրով, եւ մեք զգենումք զնա։ Հաւատով եւ յուսով։

Իսկ գոյացական մարմինն Քրիստոսի կոչի զգեստ վայելչական. ըստ որում. «Տէր թագաւորեաց՝ վայելչութիւն զգեցաւ»։

Եւ զի ծածկոյթ է Աստուածութեանն։ Եւ զի ցուցանէ զդէմս առանձնական։ Եւ զի յետոյ է զգեստ զգեցողին։ Այսպէս կոչի եւ զգեստ մարմնոյն. զի արտաքին զգեստն որպէս ծիրանին թագաւորի այլ է ի զգեցողէն եւ պատահական նմա եւ փոփոխական. այսպէս զգեստ ո՛չ ասի մարմին նորա. այլ եկեղեցի սուրբ որպէս ասացաւ։ Այսպէս ուղիղ իմացիր թէ ուրեք եւ տաճար կոչէ զմարմին. զի կրկին է տաճարն։ Զի է տաճար միաւորեալ. որպէս մարմինն մեր կոչի տաճար մեզ. ըստ այնմ. «Տաճար շինուածոյս մերոյ քակտեսցի»։ Եւ է տաճար որոշեալ. որպէս արտաքին բնակարանք մեր։

Նոյնպէս եւ Տեառն մերոյ կոչի տաճար արտաքին բնակարան. որպէս կոյսն Մարիամ, եւ հաւատացեալ ժողովուրդք, եւ շինուածք տաճարաց։

Եւ կոչի տաճար մարմինն միաւորեալ ընդ բանին անբաժանելի։

Նախ՝ զի Աստուծոյ է մարմին՝ կոչի տաճար իբր կարօղ սրբութեանց։ Եւ դարձեալ զի անշփոթ է միաւորեալ՝ կոչի տաճար։

Եւ երկրորդ՝ զի լրիւ Աստուածութիւն բանին է բովանդակեալ ի մարմնի եւ ո՛չ մասամբ. ըստ այնմ. «Ի նմա բնակէ ամենայն լրումն Աստուածութեան մարմնապէս» որ է էապէս։ Այլ արտաքին տաճար որպէս բնակարան եւ որիշ ի նմանէ՝ ո՛չ է եւ ո՛չ ասի։

Է եւայլ իմն պայծառ տեսութիւն այսմ. զի զգեստ եւ տաճար կոչի մարմինն ստուգապէս ո՛չ Աստուածութեանն Քրիստոսի՝ որ ո՛չ բաժանեցաւ ի մարմնոյն ո՛չ ի մահ եւ ո՛չ ի գերեզմանն։ Այլ կոչի տաճար եւ զգեստ բանական հոգւոյն մարմինն իւրական որպէս ամենայն մարդկան։ Ուստի յայտ է զի բաժանեցաւ հոգին, այլ Աստուածութիւնն անբաժանելի մնաց ի բաժանեալ հոգւոյն եւ ի մեռեալ մարմնոյն։

Այսքան առ այս։

(Պրակ ԻԱ) Վասն մշտնջենաւոր լերանց

Զի՞նչ է. «Առաւել օրհնութիւն քո քան զմշտնջենաւոր լերանց եւ բլրոց յաւիտենից»։

Պատասխան։ Նախ՝ լերինք եւ բլուրք մշտնջենաւոր» ք կոչին հրեշտակացն դասք բարձրացեալք յերկինս եւ անշարժութեամբ սերտեալք. վասն նոցա ասէ. «Լուսատու ես դու սքանչելապէս լերանցն յաւիտենից». եւ նոքա ի կամս Աստուծոյ անմահապէս օրհնեցան։

Երկրորդ՝ նահապետք եւ մարգարէք կոչին լերինք եւ բլուրք մշտնջենաւոր վարուք եւ անշարժ Աստուածպաշտութեամբ։

Երրորդ՝ ի յառնելն զարարածս լերամբք եւ բլրօք. զի լերինք եւ բլուրք, հիմունք եւ բրգունք են աշխարհի. վասն որոյ անշարժապէս. ըստ այնմ. «Ազգ գայ եւ ազգ գնայ եւ երկիր յաւիտեան կայ»։

Չորրորդ՝ օրհնեաց զնախաստեղծքն ի լերինն Ադինայ եւ ասէ. «Աճեցէք եւ բազմացարուք եւ լցէք զերկիր»։

Հինգերորդ՝ ի լերինն Մասեայ յորժամ ել Նոյ ի տապանէն՝ օրհնեաց Աստուած զնա եւ զորդիսն նորա ասէ գիրն. եւ հայր եւ սերմ արար մարդկան ազգի։

Վեցերորդ՝ օրհնեաց զԱբրահամ ի լերինն ամուրհացւոց ի պատարագիլն Իսահակայ եւ ասէ. «Այո օրհնելով օրհնեցից զքեզ եւ զզաւակս քո իբրեւ զաստեղս երկնից»։

Եօթներորդ՝ ի մարդեղութեան իւրում նստաւ ի լերինն ձիթենեաց եւ զերանութիւնն աւետարանեաց։

Ութերորդ՝ ի լեառն Թաբօր յայտնեաց զփառս Աստուածութեան իւրոյ եւ օրհնեաց։

Իններորդ՝ ի ձիթենեաց լեառն զգիշերն ագանելով եւ աղօթելով օրհնեաց։

Տասներորդ՝ ի փորձութեան լեառն զպատճառն ամենայն անիծից կործանեար. եւ զառաջին անէծս յօրհնութիւն փոխեաց։ Եւ այսպէս օրհնութիւն սոցա ընդ տեղւոյն իւրեանց կայ եւ մնայ մշտնջենաւոր յիշատակութեամբ։

Եւ բաց յայսցանէ եւ արտաքոյ սոցա, Լեառն պարարտ կոչի սուրբ Երրորդութիւնն ի մարգարէն։ Իսկ լեառն հողեղէն բնութեանս մերում, կամաւ հօր վկայելով ի վերայ նորա՝ եւ հաճութեամբ նորա՝ եւ հաճութեամբ սուրբ հոգւոյն աղաւնակերպ իջմամբ, եւ անքակտելի միացեալ բանիւն եղեւ լեառն մածեալ մշտնջենաւոր եւ անեզր յաւիտենի բարձրացեալ օրհնութեամբ եւ առաւելեալ։ «Զի նմա կրկնի ամենայն ծունր երկնաւորաց եւ երկրաւորաց. եւ ամենայն լեզու խոստովանի զնա Տէր Յիսուս Քրիստոս ի փառս Աստուծոյ հօր»։

Այս է առաւել օրհնութիւն քան զհրեշտակաց եւ մարդկան։

(Պրակ ԻԲ) Յաղագս Յոբայ

Համբերօղն Յոբ յորո՞ւմ ժամանակի էր, եւ կամ յո՞ր ազգէ։

Պատասխան։ Երանելին Յոբ՝ էր՝ ի ժամանակս Մովսէսի. ճամաւ յառաջ՝ աւելի եւ կամ պակաս։

Եւ բազմակեցութեամբ էհաս մինչեւ յելսն յԵգիպտոսէ։ Եւ էր յազգէն Եսաւայ ի կնոջէն Բասեմաթայ՝ դստեր Իսմայէլի։ Եւ հինգերորդ ծնունդ էր յԱբրահամէ։

Այսպէս. Աբրահամ. Իսահակ. Եսաւ. Ռագուէլ. Զարեհ. Յոբ։

Եւ անուն մօր նորա Բոսոր։

Եւ նախ կոչիւր Յոբաբ, որ է սիրելի Աստուծոյ։ Եւ կոչեցաւ Յոբ, որ է հայր. զի հայր եղեւ համբերութեան։

Հարցումն։

Ո՞վ գրեաց զգիրն Յոբայ։

Պատասխան։ Ոմանք ասեն թէ՝ բարեկամքն իւր որ էին յազգէն Եսաւայ Ելիփազ. Սովփար. եւ Բաղդատ. որք եկին մխիթարել զնա ի վշտացն, նոքա գրեցին. որպէս ինքն ասէր. «Ո՛ տայր ինձ գրել զբանս իմ յիշատակ յաւիտենից»։

Եւ այլք ասեն թէ Մովսէս գրեաց ի յանդիմանութիւն որդւոցն Յակոբայ. որք առին զօրէնս եւ ո՛չ պահեցին. եւ զԱստուծոյ զամենայն երախտիսն մոռացան։ Եւ ոմանք եզրի, եւ կէսք Երեմիայի ասեն։ Եւ այլք թէ՝ Սողոմոն. զի չափաւոր է բանքն տնատեալ հանգոյն բանիցն Սողոմոնի։ Զի ասեն թէ՝ Յոբայ հէճուպն ի պարսիկս փախեաւ, եւ անդ զրոյց ետ որ գրեցին իւրեանց գրովն. եւ Սողոմոն բերել ետ եւ սրբագրեաց։

Այլ որ ըստոյգն է ասեն թէ՝ Մովսէս գրեաց որպէս պատմութիւն եւ Սողոմոն ստիքսեաց որպէս զիւր բանսն. յետոյ գրեաց եւ Եզրաս հոգւովն Աստուծոյ երբ ծախեցան գրեանքն ի հրէից։

Այլ սքանչելին Յոբ՝ էր նախ քան զօրէնս՝ եւ գրրեցաւ յետ օրինացն։

Եւ յինքեան բերէր զճշմարտութիւն աւետարանին։ Զի վկայէ Աստուած վասն նորա. «Էր ասէ այր ճշմարիտ՝ արդար՝ անարատ՝ Աստուածապաշտ, եւ մեկնեալ յամենայն չարեաց»։ Որ ի փորձութիւնն սատանայի յաղթօղ երեւեալ։

Եւ ունէր է որդիս եւ գ դստերս նման բարեպաշտութեան ինքեան։

Եւ յամենայն աւուր ըստ թուոյ նոցա ժ զոհ մատուցանէր, եւ զուարակ մի վասն սրբութեան մտաց։

Եւ էր մեծութիւն նորա մարմնական։ Խաշինք էռ ոչխարաց։ Ուղտք գռ։ Լուծք եզանց եճ։ Էշք մատակ արօտականք եճ։

Եւ սոցին նման այլ սպասք եւ արծաթք եւ մեծութիւնք։

Եւ յաւուր փորձութեանցն հուր անկեալ յերկնից այրեաց զհօտսն. եւ ապաստակք աւար առին զուղտսն եւ զէշսն եւ զեզինսն։

Եւ հողմ կործանեաց զտունն եւ սպան զորդիսն ի սեղանի։ Եւ նա գոհանայր զՏեառնէ եւ ասէր. «Տէր ետ եւ Տէր էառ որպէս հաճոյ է նմա. մերկ եկի ի մօրէ, եւ մերկ երթամ ի գերեզման առ մայրն»։

Հարցումն։

Կարե՞ն դեւք հուր իջուցանել եւ փոփոխել զտարերքս։

Պատասխան։ Ո՛չ կարեն դեւք զտարերքս փոփոխել. եւ ո՛չ հուր եւ ո՛չ շանթս եւ ո՛չ այլ ինչ ի տարերացս առնել որպէս կարծեն ոմանք։

Այլ ինքեանք լինին հուր եւ հողմ. զի «Հրեշտակք լուսոյ կերպարանին» որպէս ասէ առաքեալն, առ ի վնասել մարդկան. որպէս ի վերայ տանն Յոբայ արարին։

Հարցումն։

Զի՞նչ է որ որդիքն Յոբայ պատուէին զօր ծննդեան իւրեանց ի միասին ժողովիլով։

Պատասխան։ Բազում ունի խորհուրդ։

Նախ՝ որպէս հասարակ շինականք ի ծննդեան զաւակաց զմին օրն պատուեն աղարուք կոչելով։

Իսկ թագաւորք յամենայն ամի զնոյն առնեն ուրախութիւն. ուտել եւ ըմպել եւ հեշտութիւն մարմնոյ. որպէս փարաւօն առնէր եւ Հերովդէս։

Երկրորդ՝ եւ արդարք առնեն ընդ դէմ սմին ի յամօթ չարին. որ հնարեցաւ ի ձեռն մեղացն՝ մահուամբ բառնալ զմարդկութիւնս. այլ հրամանաւն արարչին ծննդեամբք տեւէ եւ յերկարէ բնութիւնս։ Վասն որոյ աւուրն ժողովին եւ օրհնեն զԱստուած եւ մարմնով ուրախանան. որպէս Յոբայ ուստերքն եւ դստերքն միաբանեալ գային եւ ուրախ լինէին ասէ գիրն։

Երրորդ՝ ժողովին եւ գոհանան զԱստուծոյ՝ որ յոչընչէ գոյացոյց զմարդն, եւ յարգանդէ խաւարին ի լոյս եբեր. եւ ետ մեզ ինչս մարմնական։

Վասն որոյ ի յընչիցն պատարագ մատուցանելով եւ աղքատս կերակրելովդ գոհանան զԱստուծոյ։

Չորրորդ՝ ի խորհուրդ յարութեան մերոյ, որ վերըստին գոյացուցանէ ի խաւարէ գերեզմանին եւ ի լոյս հանէ եւ ուրախութեամբ զարդարէ եւ փառաւորէ։ Վասն որոյ այսօր ժողովեալ փառս եւ պատիւս տամք Աստուծոյն մերոյ որ յաւիտեան զփառաւորիչս իւր փառաւորէ։

Հարցումն։

Վասն է՞ր Յոբ յետ խրախութեանն Ժ պատարագաւ սրբէր զորդիսն. եւ մի զուարակ վասն մտաց մեղացն մատուցանէր։

Պատասխան։ Նախ՝ զի Ժ էին թուով. Է ուստերք եւ Գ դստերք. ըստ թուոյ նոցա մատուցանէր։

Երկրորդ՝ ի սրբութիւն Ժ զգայութեանց նոցա։

Երրորդ՝ ի խորհուրդ Ժ բանեան օրինացն ժ պատարհագ մատուցանէր։ Եւ ըստ նմանութեանն Քրիստոսի մի զուարակ. որ վասն մեղաց մերոց մեռաւ։

Չորրորդ՝ ի խրախութիւն գինւոյ՝ Ժ մեղք գործին. այսինքն Նախ՝ բազմակերութիւն. Բ՝ արբեցութիւն. գ՝ զմայլումն զգայութեանց. Դ՝ փափկութիւն մարմնոյ. Ե՝ փոխէ զխորհուրդն. Զ՝ այլայլէ զբանն. Է՝ այլ եւ զգործն. Ը՝ զիմաստունն յիմարս առնէ. Թ՝ զհանդարտն խռովէ. Ժ՝ պատուիրանացն Աստուծոյ հեղգութիւն գործէ։ Վասն որոյ ասէ առաքեալն. «Մի՛ արբենայք գինւով յորում զեխութիւն է»։ Վասն այն Յոբ ժ պատարագաւ սրբէր զժ մասնաւոր մեղսն որ գտանին յարբեցութեան։ Եւ մին զուարակն ի սրբութիւն վասն ակամայ եւ խորհրդոյ մեղացն։ Զոր աղօթէ մարգարէն. «Ի գաղտնեաց իմոց սուրբ արա զիս Տէր»։

Հարց։ Որդիքն Յոբայ որք մեռան արդա՞րք էին թէ ոչ։

Պատասխան։ Երեւի թէ ո՛չ. զի յուտել եւ ըմպել մեռան որ է մեղք։

Այլ ասեմ թէ՝ ի կարգի արդարոցն են նոքա վասն գ պատճառի։

Նախ՝ զի հայր նոցա բարեպաշտութեամբ սնուցանէր զնոսա. եւ վկայեցաւ առ Աստուած արդար գոլ։

Երկրորդ՝ զի յամենայն աւուր պատարագաւ սրբէր զնոսա։

Երրորդ՝ զի ձեռամբ թշնամւոյն նահատակեցան. որպէս այլ ամենայն մարտիրոսք։ Եւ այսպէս ամենայն սպասաւորք նորա եւ ծառայքն որք սրով եւ հրով վախճանեցան։

Իսկ այնմ որ ասեն թէ յարբեցութեան մեռան, պատասխանեմք եթէ՝ զմեղս յամենայն աւուր արիւն պատարագացն սրբէր. իսկ զայնմ աւուր՝ արիւնն իւրեանց։

Հարց։ Ո՞րքան էր փորձութիւնքն Յոբայ։

Պատասխանեմք եթէ Է էին։

Նախ՝ գուժ լծոց եզանցն՝ եւ սպասաւորացն մահ. եւ գուժկան ձեւանայր դեւ մի ի կերպարանս ծառայիցն Յոբայ։

Երկրորդ՝ հուրն այրեաց զհօտսն։

Երրորդ՝ կորեան երամակք ուղտուցն։

Չորրորդ՝ մահ զաւակացն։

Հինգերորդ՝ հարուածք մարմնոյն։

Վեցերորդ՝ կնոջն չար խրատն եւ կագն։

Եօթներորդ՝ բարեկամաց թշնամանքն յերկար հակառակութեամբ։

Եւ այսպէս էին հարուածքն. այսինքն Ա՝ եզինքն. Բ՝ էշքն. Գ՝ ուղտքն. Դ՝ անասնոց մահն. Ե ՝ սպասաւորաց նոցին. Զ՝ զաւակաց մահն. է՝ մարմնոյն հարուածքն։

Եւ ոմանք Ե ասեն. Ա՝ արտաքին ինչքն Բ՝ զաւակաց մահն. Գ՝ մարմնոյն հարուածքն. Դ ՝ կնոջն կագն. Ե՝ բարեկամաց հակառակիլն։

Հարցումն։

Վասն է՞ր Յոբ նստաւ յաղբիւսն։

Պատասխան։ Այն է, որ բովանդակ մարմինն այնպէս խոցոտեալ էր կեղով՝ եւ լուծեալ ի շարաւ եւ ի թարախ, որ ո՛չ կարէր յոտին կալ կամ սողալ ուրեք. եւ ո՛չ ըմբռնիւր յայլմէ։ Վասն որոյ յաղբիւսն փողոցին անհնարին հարուածովք։

Այլ ըստ մտաց՝ ունի Զ խորհուրդս։

Նախ՝ զի աղբիւս է մարմինս. եւ վաղվաղակի յաղբիւսն երթայ։ Ըստ այնմ. «Հող էիր եւ ի հող դարձցիս»։

Երկրորդ՝ զի այնչափ խոնարհեցաւ, որ աթոռոյն իւրմէ անկաւ ի հեղութիւն եւ ի յաղբիւսն։

Երրորդ՝ զի մարմնոյն յիշեցուսցէ զնոյն ունել բնութիւն, եւ ո՛չ այլ ինչ աւելի։

Չորրորդ՝ զի վայելէր իսկ նմա որպէս զհատ ցորենոյ թաղեալ յաղբիւսն՝ այսինքն յերկիր. եւ պարարտացեալ հասցէ ի հունձս պտղաբերութեան։

Հինգերորդ՝ ընդ դէմ հպարտացելոյն որ խորհէր զաթոռ իւր դնել յամպս եւ անկաւ յերկիր։ Նա խոնարհեցաւ յերկիր եւ ել յերկինս։

Վեցերորդ՝ ի խորհուրդն Ադադմյ որ անկաւ յերկիր փշաբեր, անկաւ Յոբ յերկիր եւ յաղբիւս։

Նոյնպէս եւ խեցեաւ սրբէր զթարախն։

Նախ՝ զի կաւովն քերէր զկաւն որ էր նիւթ մարմնոյն։

Երկրորդ՝ խեցեաւն սրբէր զամանն խեցեղէն, զի թրծեալ էր զօրութեամբն Աստուծոյ։

Երրորդ՝ զի զազգաւն զազգակիցն մխիթարէր եւ ո՛չ խնդրէր բժիշկ. զի մի՛ ի մարդկանէ լիցի օգնութիւն նմա։ Նաեւ ո՛չ եւս գային զի տկարացեալ էր յախտիցն արուեստ նոցա։

Չորրորդ՝ զի խեցեաւ սրբէր զմարմինն, եւ աղօթիւք զմիտս եւ զհոգին։

Հարցումն։

Զի՞նչ է ասելն. «Կրկնեալ անդրէն»։

Նախ՝ նշանակէ զպատասխանին. զի պատասխանին կրկին է ի վերայ հարցմանն։

Երկրորդ՝ նշանակէ զհակառակիլն եւ զկրկնելն։

Երրորդ՝ ցուցանէ զգողացեալն ի բանից, եւ զնոյնն կրկնել եւ շրջել պատասխանելով։

Չորրորդ՝ յաւելուլն է յառաջին ճառն։

Ա՛րդ՝ առաջինն եւ վերջինն վայելչական է Յոբայ եւ Աստուծոյ. իսկ միջին երկուքն բարեկամացն Յոբայ, եւ չար բանսարկուին յարմարի։

Դարձեալ գիտելի է, զի Յոբ կրկնելով զբանսն՝ ուղղէր զբարեկամսն եւ ընկրկէր զսատանայ. զի այսպէս ամենայն ոք կարէ յաղթել սատանայի յորժամ զընկերն ուղղէ ի բանս կամ ի գործս կամ ի հաւատս եւ յայլսն. յայնժամ սատանայ թիւրի եւ հեռանայ։

Այլ յորժամ զընկերն թիւրեմք չար յաղթութեամբ, յայնժամ սատանայ ուղղի եւ ուրախանայ։

Դարձեալ՝ Բ իրօք յաղթեաց Յոբ զսատանայ. գոհութեամբ բանի՝ եւ համբերութեամբ գործոյն։ Սոքա երկոքինս պիտոյ են ամենայն մարդոյ ի մարտ թշնամւոյն։

Դարձեալ՝ յաղթեաց զսատանայ այնու, զի իմացաւ զչար հնարսն նորա եւ պատասխանէր զընդ դէմն. որպէս կնոջն եւ բարեկամացն եւ որք զգուժն բերէին. զի գիտէր ի բանսարկուէն լինիլ։ Եւ մեզ պարտ է իմանալ զչար խորհուրդ խորամանկին ի զանազան հնարս, եւ պատասխանել ի սուրբ գրոց. որպէս յայտ է ի գիրս Եւագրեայ։

Դարձեալ՝ պահօք եւ աղօթիւք հնար է յաղթել փորձողին. որպէս Տէրն ասէ թէ. «Այս չար ո՛չ իւիք ելանէ, եթէ ոչ պահօք եւ աղօթիւք»։

Եւ թէ ոք ասիցէ՝ ունէր զայս Յոբ. վասն է՞ր մերձեցաւ ի նա։ Ասեմք՝ թէ պահօք եւ աղօթիւթ հեռանայ ի մարմնոյ մարդոյն եւ ո՛չ լըլկէ։ Իսկ ի հոգւոյ մարդոյն բ իր հեռացուցանեն զդեւսն. այսինքն խոնարհութեամբ եւ ճշմարտութեամբ. վասն զի զերկուքս զայս ո՛չ ունի սատանայ. եւ ամենեւին փախչի եւ ատէ զխոնարհութիւն եւ զճշմարտութիւն։ Ապա ուրեմն բովանդակ երեւեցաւ ե զէն որով յաղթեմք թշնամոյն։ Նախ՝ ուղղութիւն ընկերաց. բ՝ գոհութիւնն եւ համբերութիւն գ՝ իմանալ զչար խորհուրդն սատանայի. դ՝ աղօթք եւ պահք. ե՝ խոնարհութիւն եւ ճշմարտութիւն. որ գերագոյն է ամենայն զինուց եւ իսպառ կորուսանէ զչար որ մայրն է ստութեան եւ հպարտութեան։

Այսքան առ այս։

Հարցումն։

Վասն է՞ր այնչափ հակառակեցան բարեկամքն ընդ Յոբայ։

Պատասխան։ Վասն դ պատճառի։ Նախ՝ զի շարժեալք էին ի բանսարկուէն. որպէս երբեմն ի ձեռն կնոջն եւ յայնժամ բարեկամօքն մարտնչէր ընդ Յոբայ։

Երկրորդ՝ զի կամէին սուտ առնել զվկայութիւնն Աստուծոյ վասն Յոբայ. թէ այր արդար եւ անարատ է։

Երրորդ՝ զբարի եւ զչար գործոց հատուցմունքն աստէն կարծէին լինիլ ի մարմնի։

Չորրորդ՝ կամէին զինքեանս արդար ցուցանել, եւ յանցաւոր զՅոբ. եւ վասն այսմ կագէին ընդ Յոբայ։

Իսկ երանելին Յոբ չորիցս այսոցիկ ընդ դիմամարտէր եւ պատասխանի առնէր։ Վասն առաջնոյն, զի գիտէր զնոսա շարժեալ ի չարասիրէն. եւ յաղթելով զնոսա յաղթեաց զբանսարկուն սատանայ։ Զի եւ մեզ օրինակ տացէ այսպէս արիութեամբ յաղթել սատանայի։ Վսան երկրորդին հակառակէր ընդ նոսա, զի մի՛ սուտ լիցի վկայութիւնն Աստուծոյ ի վերայ նորա. զի եւ մեք ուսցուք՝ վասն վկայութեանն Աստուծոյ այնչափ նախատինս յանձն առնուլ եւ ո՛չ ուրանալ. որպէս վկայից դասքն նահատակեցան։ Վասն երրորդին ասէր Յոբ զբարի եւ զչար հատուցմունքն լինիլ առ հասարակ յետոյ ի հանդերձեալն. զի աստ են մեղաւորք եւ հնացեալք ի մեծութեան. եւ ներէ նորա Աստուած վասն կրկին պատճառի։

Նախ՝ զի դարձցին եւ ապաշխարեսցեն։ Երկրորդ՝ զի թէ ո՛չ օգտին՝ Ափիբերան լիցին ի հանդերձեալն։

Իսկ արդարք աստ ի նեղութեան կան վասն կրկին պատճառի։

Նախ՝ զի անդ ի հանգիստ մտցեն։

Երկրորդ՝ զի յուսասցին այլ կենաց եւ հատուցման գործոց։

Վասն չորրորդին ասէ. «Մինչեւ ի մահ ո՛չ ասեմ զձեզ արդարս, զի մի մեղիցեմ»։ Այսինքն նոքա կամէին որ զնոսա արդարս ասէր Յոբ՝ եւ զինքն յանցաւոր՝ եւ ո՛չ ասաց. զի թէ զնոսա որք անիրաւք էին արդար ասէր՝ մեղանչէր ճշմարտութեանն. եւ թէ զինքն մեղաւոր ասէր՝ մեղանչէր վկայութեանն Աստուծոյ։

Եւ աստ գիտելի է, զի դ ազգ վնաս է որ զարդարն մեղաւոր ասեն եւ զմեղաւորն արդար։

Նախ՝ որպէս ասէ մարգարէն. «Վայ որ ասէ զբարին չար՝ եւ զչարն բարի». եւ այլն։

Զպատիժն որ է վայըն՝ միապէս դնէ։

Երկրորդ՝ թիւրէ զճշմարտութիւնն յորժամ զչարն բարի ասէ եւ զբարին չար։

Երրորդ՝ մարդահաճութիւն է զմեղաւորն արդար ասել. եւ «Տէր ցրուէ զոսկերս մարդահաճոյից»։

Չորրորդ՝ կեղծաւորութիւն է եւ խաբէութիւն գովելն զչարն եւ զանիրաւն. վասն այն ո՛չ ասաց բարեկամացն բարիս՝ զի չարք էին։

Եւ թէ ոք ասիցէ՝ յորժամ սոյնպէս չարք էին՝ զնոցա բանքն ընդէ՞ր գրեաց հոգին սուրբ։

Ասեմք եթէ՝ բազում շահ եւ օգտութիւն է ի բանս նոցա յաշխարհի արդարոց եւ մեղաւորաց։ Նախ՝ զի թէպէտ ի դէմս Յոբայ սուտէր խօսք նոցա, այլ ի դէմս ամենայն մեղաւորաց ճշմարիտ է. եւ դարձեալ՝ որպէս իշովն Բաղամու զօգուտն խօսեցաւ, եւ զլեզու սուտ մարգարէին շարժեաց յանիծիցն յօրհնութիւնս։ Սոյնպէս բարեկամք Յոբայ թէպէտ շարժեալք էին ի բանսարկուէն, այլ Աստուծոյ հոգւովն զօգտակարսն բարբառէին. վասն այն գրեցան բանք նոցա ի սուրբ գիրս։

Հարցումն։

Վասն է՞ր այնչափ դիմամարտս յարուցնէր բանսարկուն ի վերայ Յոբայ. որպէս զկինն եւ զբարեկամսն եւ զծառայքն եւ զայլսն։

Պատասխան։ Նախ՝ զի ի դնելն զնա ամբարիշտ՝ լուծցի ժուժկալութիւն նորա։

Երկրորդ՝ զի յետոյ եկեալ արդարքն վհատեսցին։

Երրորդ՝ զի Աստուծոյ վկայութիւնն ի սուտ ելցէ վասն նորա։

Չորրորդ՝ զի եւ բանբասօղքն պատիժս կրեսցեն վասն նախատելոյն զնա։ Եւ այսպէս ամենայն ուրեք հնարի սատանայ զի եւ զբանբասեալն եւ կամ զբանբաօղն կորուսցէ։

Հարցումն։ Վասն է՞ր թոլ ետ սատանայի մարտնչիլ ընդ Յոբայ։

Պատասխան։

Վասն զ պատճառի։ Նախ՝ զի առաւելասցին վարձք նորա։

Երկրորդ՝ զի ծածուկ համբերութիւն նորա յայտնի լիցի. եւ ամենեցուն վարժարան եղիցի։

Երրորդ՝ զի ուսցի զխոնարհութիւն։

Չորրորդ՝ զի ախոյեան լիցի եւ յաղթեսցէ զհպարտացելն սատանայ։

Հինգերորդ՝ զի կերպարանն հնոյն Ադամայ յինքն բերիցէ ախտիւ անկմանն։

Վեցերորդ՝ զի լիցի եւ պատկեր Քրիստոսի որ անմեղութեամբ դատապարտեցաւ, եւ յառաջին փառսն դարձոյց զնախաստեղծն ծննդօք իւրովք։

Հարց։ Վասն է՞ր Աստուած խօսեցաւ ընդ Յոբայ։

Պատասխան։ Վասն Զ պատճառի։ Նախ՝ զի ունէր զամենայն առաքինութիւննս եւ համբերեաց նախատողացն. վասն որոյ խօսեցաւ Աստուած եւ մխիթարեաց զնա։

Երկրորդ՝ զի լուծցէ զտարակոյսն որ վասն դատաստանին Աստուծոյ թէ անգիտելի է մարդկան։

Երրորդ՝ զի մի հպարտեսցի յետ յաղթութեանն սատանայի, խօսեցաւ Աստուած եւ յաղթեաց բանիւ. զի տեսցէ զտկարութիւն իւր եւ խոնարհսցի։

Չորրորդ՝ զի ի տեղծանելն զմարդն Աստուած ո՛չ վկայեաց թէ բարի է որպէս այլ ամենայն ստեղծուածոցն։

Եւ այս վասն կրկին պատճառի։

Նախ՝ զի բաւական էր ասել. «Արար Աստուած մարդն ի պատկեր իւր». զի բարի է Աստուած։

Երկրորդ՝ զի գիտէր որ եղծանելոց էր մարդն զփառս։

Ա՛րդ՝ զոր Ադամայ ո՛չ վկայեաց, խօսացեւ ընդ Յոբայ եւ վկայեաց

Ասէ գիրն ՃՀ ամ. եւ առաջ քան զփորձն Հ ամ. եւ ընդ ամ փորձանացն եւ դարձին։ Որ լինի բովանդակ կեանքն Յոբայ ԲՃԽԸ ամ։

Եւ որք ԼԸ ասեն զփորձանսն՝ սոյնպէս թուեն՝ յետ հարուածոցն եկաց Յոբ Բ եօթանասուն. այսինքն ՃԽ ամ։ Եւ միանգամայն մխը ամ։ Յայտ է զի յառաջ քան զհարուածն Հ ամաց էր. եւ ԼԸ ամ եկաց ի հիւանդութեանն. եւ այսպէս կրկին աճեցին կեանքն որպէս եւ ամենայն ինչքն։

Եւ այլք ոմանք մխը ամ յետ փորձանացն ասեն։

Հարց։ Ո՞րպէս էր Յոբ օրինակ հնոյն Ադամայ եւ նորոյն։

Պատասխան։ Նախ՝ թագաւորութեամբն ունէր զպատկեր փառացն Ադամայ։

Երկրորդ՝ զի թոլ տուաւ փորձողին մարտնչին որպէս ընդ Ադամայ՝ որպէս ընդ Յոբայ։

Երրորդ՝ զի ի ձեռն կնոջն մարտեաւ։

Չորրորդ՝ զի յաղբիւսն անկաւ որպէս Ադամ՝ ի դրախտէն յերկիր։

Իսկ զխորհուրդ նոր Ադամայ բազումս տպաւորէր։

Նախ՝ զի յաղթեաց փորձողին որպէս Յոբ՝ նոյնպէս եւ Տէր մեր։

Երկրորդ՝ զի դետ եղեւ Յոբ համբերութեան եւ Տէր մեր կատարման։ Ըստ այնմ. «Զհամբերութիւն Յոբայ լուարուք, եւ զկատարումն Տեառն տեսէք»։

Երրորդ՝ խոնարհեցաւ Յոբ ի պատուոյն։ Եւ Տէր մեր էջ ի յերկիր եւ վասն մեր աղքատացաւ։

Չորրորդ՝ Յոբ կրկին վկայեալ յԱստուծոյ արդար եւ անարատ։ Եւ Տէր մեր երկիցս վկայեալ ի հօրէ. «Դա՛ է որդի իմ ընտրեալ»։

Հինգերորդ՝ Յոբ ասէր. «Անօրէնութիւն ո՛չ էր ի ձեռին իմ». եւ Տէրն «Ո՞ յանդիմանեսցէ զիս վասն եղաց»։ Զի ո՛չ արար մեղս ասէ. թէպէտ զմեղս մեր յինքն ընկալաւ։ Որպէս զխոյն ի ծառոյն Սաբեկայ. եւ զլորամարգն ի ծովէն. եւ զսսատերն ի բերանոյ ձկանն հրաշագործեաց։

Այլ ոմանք ասեն ի ձեռն հրեշտակաց ի միում աւուր ժողովեցան. որպէս ի ձեռն դիւաց ցրուեցան։ Այլ այս է ճշմարիտն, զի ամենայն բարեկամքն որ ժողովեցան յետոյ եւ մխիթարեցին զնա, իւրաքանչիւրքն բերին մէն մի որոջ ոչխարի եւ դ դրամ ոսկի անգիր ընծայեցին նմա ի սատար խրախութեանն. եւ յայնցանէ աճեցոյց Տէր զինչս եւ զանասունս նորա. որպէս յանապատին զսակաւն աճեցոյց նմանակ, եւ զբազումսն կերակրեաց։ Եւ աստ գիտելի է, զի յետ փորձանացն կրկին եղեն ըստացուածքն նորա։ Խաշինքն բիւր մի եւ դռ։ Ուղտքն զռ։ Լուծք եզանցն ռ։ Եւ էշք արօտականք ռ։ Նոյնպէս է ուստերք եւ գ դստերք։ Որ եւ այն լինի կրկին։

Նախ՝ զի հոգի եւ մարմին են։

Երկրորդ՝ զի յարիցեն ի յարութեանն։

Երրորդ՝ զի եւ առաջինքն կենդանի են հոգւով առ Աստուած։ Եւ այսպէս զաւակքն լինին կրկին։ Նոյնպէս եւ կեանքն կրկին։

Հարց։ Քանի՞ ամ եկաց ի փորձութիւնսն։

Պատասխան։ Ոմանք է ամ ասեն։ Ըստ այնմ ի վեցից վշտաց փրկեսցէ, եւ յեօթներորդին ո՛չ փորձեսցի չար։ Ի խորհուրդ է դարու վշտաց կենցաղոյս. եւ յութներորդին ազատութիւն բնութեանս։

Եւ ոմանք լը ասեն ըստ անդամալուծին զոր բժշկեաց Քրիստոս։

Որք է ամ ասեն զփորձանսն՝ սոյնպէս թուեն. զի յետ փորձանացն ա սէ գիրն ՃՀ ամ. եւ առաջ քան զփորձն Հ ամ եւ Ը ամ փորձանացն եւ դարձին։ Որ լինի բովանդակ կեանքն Յոբայ ԲՃԽԸ ամ։

Եւ որք ԼԸ ասեն զփորձանսն՝ սոյնպէս թուեն. յետ հարուածոցն եկաց Յոբ Բ եօթանասուն. այսինքն ՃԽ ամ։ Եւ միանգամայն ՄԽԸ ամ։ Յայտ է զի յառաջ քան զհարուածն Հ ամաց էր. եւ ԼԸ ամ եկաց ի հիւանդութեանն. եւ այսպէս կրկին աճեցին կեանքն որպէս եւ ամենայն ինչքն։

Եւ այլք ոմանք ՄԽԸ ամ յետ փորձանացն ասեն։

Հարց։ Ո՞րրպէս էր Յոբ օրինակ հնոյն Ադամայ եւ նորոյն։

Պատասխան։ Նախ՝ թագաւորութեամբն ունէր զպատկեր փառացն Ադամայ։

Երկրորդ՝ զի թոյլ տուաւ փորձողին մարտնչիլ որպէս ընդ Ադամայ՝ այսպէս ընդ Յոբայ։

Երրորդ՝ զի ի ձեռն կնոջն մարտեաւ։

Չորրորդ՝ զի յաղբիւսն անկաւ որպէս Ադամ ի դրախտէն յերկիր։

Իսկ զխորհուրդ նորն Ադամայ բազումս տպաւորէր։

Նախ՝ զի յաղթեաց փորձողին որպէս Յոբ՝ նոյնպէս եւ Տէր մեր։

Երկրորդ՝ զի դէտ եղեւ Յոբ համբերութեան եւ Տէր մեր կատարման. ըստ այնմ. «Զհամբերութիւն Յոբայ լուարուք, եւ զկատարումն Տեառն տեսէք»։

Երրորդ՝ խոնարհեցաւ Յոբ ի պատուոյ. եւ Տէր մեր էջ ի յերկիր եւ վասն մեր աղքատացաւ։

Չորրորդ՝ Յոբ կրկին վկայեալ յԱստուծոյ արդար եւ անարատ. եւ Տէր մեր երկիցս վկայեալ ի հօրէ. «Դա՛ է որդի իմ ընտրեալ»։

Հինգերորդ՝ Յոբ ասէր. «Անօրէնութիւն ո՛չ էր ի ձեռին իմ». եւ Տէրն «Ո՞ յանդիմանեսցէ զիս վասն մեղաց». զի ո՛չ արար մեղս ասէ. թէպէտ զմեղս մեր յինքն ընկալաւ։ Որպէս եւ Յոբ ըստ կարծեաց բարեկամաց ասէր. «Ես մոլորեցայ»։

Վեցերորդ՝ հարուածս կրեալ Յոբ ի բոլորին մարմինն. Եւ Տէր մեր ի ձեռս եւ յոտս եւ ի կողս. որ եւ փշով պսակեալ ապտակեալ եւ գան հարեալ։

Եօթներորդ՝ Յոբ ի բարեկամացն նախատեալ եւ Տէր մեր յազգէ իւրմէ չարչարեալ եւ չարախօսեալ։

Ութերորդ՝ Յոբ ո՛չ անիծանէր, այլ աղօթիւքն զբարեկամսն փրկէր. եւ Տէր մեր ի վերայ խաչողացն աղօթէր։

Իններորդ՝ Յոբայ մարմինն նորոգեցաւ յետոյ. եւ Տէր մեր խաչիւն նորոգեաց զպատկերն Ադամայ եւ զծննդոց նորա յարութեամբն իւրով։

Տասներորդ՝ կրկին եղեւ կեանքն եւ պատիւ Յոբայ. եւ Տէր մեր ել ի փառս առաջին եւ նստաւ մարմնով ընդ աջմէ հօր։

Եւ այլն ամենայն բանք եւ գործք Յոբայ ի տիպ օրինակի էր նորն Ադամայ չարչարանաց թաղման եւ յարութեան որպէս յայտ է ի գիրս պատմութեան նորա։

Հարցումն։

Ո՞ր է օսիդ աշխարհն։

Պատասխան։

Ոմանք զսիօն ասեն, եւ այլք զԵդոմ, եւ այլք զԱրաբիա. որ եւ անդ ասեն եւ այլք զգերեզման նորա լինիլ։ Այլ աշխարհն օսիդ՝ գաւառ է Եսաւայ. զի օսիդն մի է յորդւոցն Եսաւայ յորոյ անուն կոչեցաւ երկիրն օսիդ։

Եւ է ի մէջ Արաբիոյ եւ Եդոմայ. զոր այժմ կոչի Թիլգուրան. ուր գերեզման նորա է։

Այս քան ի կարճոյ վասն Յոբայ։

Գլուխ Ի ի մեծ ցանկէն

(Պրակ ԻԳ) Յելից գրոցն բաղդատութիւն Մովսէսի առ Քրիստոս Լ եղանակաւ

Ա՛րդ՝ բազմազան եղանակաւ համեմատի մեծն Մովսէս փրկչին մերոյ Քրիստոսի. ըստ որում ասէր. «Մարգարէ յարուսցէ ձեզ Տէր իբրեւ զիս, նմա լուիջիք»։

Առաջին՝ որպէս ի ծնունդն իւր ապրեցաւ Մովսէս յարուախեղդ մահուանէն փարաւոնի։ Եւ Տէրն մեր Քրիստոս ի մանկակոտոր սպանմանէն Հերովդէի։

Երկրորդ՝ Մովսէս քարոզէր ժողովրդեանն թէ՝ Աստուած հարցն ձերոց առաքեաց զիս. եւ յերկրպագութիւն նմա հրաւիրէր։

Եւ Քրիստոս առաքեալ զինքն ի հօրէ քարոզէր, եւ հաւատալ ի հայր պատուիրէր։

Երրորդ՝ Մովսէս ժ հարուածովք տանջէր զեգիպտացիսն։

Իսկ Քրիստոս խնամարկեալ իւրոցն ժ սքանչելեօք ի մարմինս նոցա բժշկէր զիսրայէլացիսն։ Այսինքն նախ՝ կուրաց տեսանել տայր։ Բդ՝ խլից լսել տայր։ Գդ՝ համերց խօսիլ. դդ՝ ձեռաց շարժումն. եդ՝ կաղաց գնալ. զդ՝ անդամալոյծ միակողմանց բժշկութիւն. էդ՝ բորոտից սրբութիւն. ըդ՝ բոլոր մարմնոյն հիւանդաց եւ ջերմացելոց առողջութիւն. թդ՝ զդեւսն հանէր. ժդ՝ զմեռեալսն յարուցանէր։

Եւ յայտ է աստի, զի սքանչելիքն Քրիստոսի՝ շնորհք մարդասիրութեան է առաւել քան զՄովսէսին։

Զի նա խաւարաւ տանջէր, եւ Քրիստոս զկոյր աչսն լուսաւորէր։

Նա կեղ եւ մուն յարուցանէր ի մարմին նոցա. եւ Քրիստոս զբոր եւ զցաւս սրբէր ի մարմնոցն։ Նա մահ անդրանկացն ածէր. եւ Քրիստոս զմեռեալս յարուցանէր։ Այս երրորդ եղանակ համեմատութեան։

Չորրորդ՝ նա զգառն զատկին եղեն որով ազատեցան ի փարաւոնէ։ Եւ Քրիստոս գառն ճշմարիտ զենաւ եւ ազատեաց զմեզ ի սատանայէ։

Հինգերորդ՝ Մովսէս զծովն պատառեաց։ Եւ Քրիստոս ի վերայ ծովուն ընթացաւ։

Վեցերորդ՝ Մովսէս զգառն ջուրն քաղցրացոյց եւ զգետն յարիւն դարձոյց։ Եւ Տէրն զջուրն ի գինի փոխեաց եւ զգինին յարիւնն իւր սուրբ։

Եօթներորդ՝ Մովսէս Խ օր անսուաղ պահեաց ի լերինն։

Եւ Տէր մեր պահեաց Խ օր ի փորձութեան լեառն։

Ութերորդ՝ Մովսէս Խ օր ի մէջ ամոյ կալով էառ զպատուիրանսն։ Եւ Տէրն ետ յարութեանն զԽ օր ի վերայ օդոյ։

Իններորդ՝ նորա լուսաւորեցան երեսքն ի Սինա։ Եւ Տեառն ի Թաբօր։

Տասներորդ՝ Մովսէս զեռայարկ խորանն կանգնէր ի չորից նիւթոց։ Եւ Քրիստոս զյարկն Դաւթի որ է եկեղեցի՝ չորիցս առաքինութեամբ եռաբնակ օթեւան Աստուծոյ կազմեաց։

Մետասաներորդ՝ Մովսէս զառաջին տախտակն խորտակեաց եւ ի նորն գրեաց զօրէնսն։ Եւ Քրիստոս զհրէայսն ցրուեաց, եւ ի սիրտ հեթանոսաց նոր ժողովրդեանն աւանդեաց զօրէնսն։

Երկո տասաներորդ՝ Մովսէս Հ ծերս ընտերաց եւ ետ ի հոգւոյն։

Եւ Տէրն Հ աշակերտաց իւրոց։

Երեքտասաներորդ՝ նա երկոտասան իշխանօք բաժան ցեղիցն առաջնորդեաց։ Եւ Տէրն բաժան առաքելօք զազգս քրիստոնէիցն յերկինս հրաւիրեաց։

Չորեքտասաներորդ՝ Մովսէս հաց զմանանայն ետ եւ լորամարգ ի ծովէ։ Եւ Տէր մեր զհացն աճեցոյց ապերախտ ազգին, եւ զձուկն ի ծովէն։

Հնգտասաներորդ՝ ին ի վիմէն ջուր բղխեցոյց։ «Եւ վէմն էր Քրիստոս» ըստ առաքելոյ։ Եւ ի կողից Տեառն բղխեցին աբերք ի զմայլումն պասքեցելոց եւ ի լուացումն ախտաժէտ հոգւոց։

Վեշտասաներորդ՝ Մովսէս ետ զթլփատութիւնն եւ զլուացումն ջրոյ։

Իսկ Քրիստոս անխնայելով յեկեղեցի՝ փոխեաց ի մկրտութիւն։

Եօթնեւտասներորդ՝ Մովսէս մի անգամ պատարագեաց եւ ետ ցԱհարօն եւ ցորդիսն։ Եւ Տէրն միանգամ կատարեաց ի վերնատունն եւ ետ յառաքեալսն եւ ի մանկունս եկեղեցւոյ։

Ութեւտասներորդ՝ Մովսէս զօձն բարձրացոյց որ զօձահարսն բժշկէր։

Եւ Տէր ինքն բարձրացաւ ի խաչ եւ զհարեալսն ի թունիցն դիւաց բժշկեր։

Իննեւտասներորդ՝ Մովսէս տարածմամբ ձեռաց զԱմաղէկ պարտէր։

Եւ Տէրն բազկատարած ի խաչին զսատանայ կործանէր։

Քսաներորդ՝ նա վասն հակառակօղ ժողովրդեանն աղօթէր առ Աստուած։

Եւ Տէր մեր՝ չարչարողացն իւրոց թողութիւն խնդրէր ի հօրէ։

Քսանեւմէկ՝ Մովսէս Դ ծնունդ ընկալաւ ի մօրէ եւ ի ջրոյ՝ ի հրոյ եւ ի վիմէ։ Նոյնպէս եւ Տէր ի հօրէ եւ ի մօրէ. պայծառութեամբն ի Թաբօր. մկրտութեամբն ի ջրոյ. եւ յարութեամբն ի գերեզմանէ։ Զսոյն եւ մեզ պարգեւեաց ծնանիլ ի ջրոյ, եւ ի հրոյ, եւ ի հոգւոյ, եւ յարութեամբն մարմնոյ. իսկ ի մօրէ բնականապէս։

Քսաներկու՝ Մովսէս Աստուած կոչեցաւ եւ իշխէր տարերաց։ Եւ Տէր մեր էր Աստուած եւ կոչեաց Էմմանուէլ. եւ իրօք զգործս Աստուծոյ ցուցանէր։

Քսաներեք՝ Մովսէս հուր իջոյց։ Եւ Տէր մեր զհոգին սուրբ յառաքեալսն։ «Հուր եկի արկանել» ասէ։

Քսանեւչորս՝ նա զերկիր պատառեաց դադանեանցն։ Եւ Տէրն զերկիր շարժեաց եւ զգերեզմանս եբաց. եւ Գ ժամ խաւար էած փոխանակ Գ աւուր խաւարին Եգիպտոսի։

Քսանեւհինգ՝ Մովսէս զկախարդեաց օձն կորոյս։ Եւ Տէրն մեր զիմանալի օձն կորոյս եւ կոխանեդ։

Քսանեւվեց՝ Մովսէս որդի կոչեցաւ դստերն փարաւոնի եւ փրկեաց զնա։ Եւ Տէրն եկեղեցւոյ հեթանոսաց՝ եւ սրբեաց զնա։

Քսանեօթ՝ Մովսէս ի վախճանիլն իւր՝ կտակ գրեաց զլինելոցն, եւ զեկեղեցին յանձնեաց ի կոյսն Յեսու։

Եւ Տէր մեր զգալուստ հոգւոյն եւ զկատարած աշխարհի պատմեաց, եւ յանձնեաց զկոյս տաճար իւր ի կոյսն Յօհաննէս։

Քսանեւութ՝ Մովսէս խաչանիշ գաւազանաւն զծովն պատառեաց։ Եւ Տէր մեր խաչիւն զծով մեղաց աշխարհի։ Եւ փոխանակ սիւն ամպոյ՝ հոգին հովանաւոր եւ աւետարանին լոյս ծագեաց հոգւոցն։

Քսանեւինն՝ Մովսէս միայն եմուտ յԵգիպտոս եւ բազմօք ել։ Եւ փրկիչն միայն էջ ի դժոխս, եւ ազատեաց զամենայն հոգիսն ի հրահալոց տանջանացն սատանայի։

Եւ որպէս նա ի մէջ գիշերի էհան զժողովուրդն։ Եւ Տէրն ի մէջ գիշերի յարեաւ եւ ազատեաց զարգելեալսն ի բանտէն։

Երեսուներորդ՝ Մովսէս ձեռն եդ ի վերայ Եսուայ։ Եւ Տէրն եդ զձեռն ի վերայ առաքելոցն։

Եւ ամպն ծածկեաց զՄովսէս։ Եւ ամպն ընկալաւ զնա յաչաց նոցա եւ ի վերացաւ առ հայր։

Այս է որ ասէ. «Մարգարէ յարուսցէ ձեզ իբրեւ զիս»։ Որպէս Մովսէս լուաւ զպատգամն եւ ետ ժողովրդեանն։ Եւ Տէր մեր. «Զոր լուայ ի հօրէ՝ ծանուցի ձեզ» ասէ։

Հարցումն։

ՅԱբրահամէ ի Մովսէս քանի՞ ազգ է։

Պատասխան։ Եօթն ազգ սոյնպէս։

Աբրահամ. Իսահակ. Յակոբ. Ղեւի. Կահաթ. Ամրամ. Մովսէս։

Հայրն Մովսէսի Ամրամ է եւ մայրն Յոքաբեթ։ Փարաւոնի դստերն Մառի կոչէին. որ արար զՄովսէս իւրն որդէգիր։

Եգիպտոսի իշխանին Ք սանթիս կոչէին որ չարչարիչն էր Իսրայէլի. զոր եսպան Մովսէս եւ փախեաւ ի Մադիամ. եւ էառ զՍեփովրա կին. եւ ծնաւ Բ որդիս. զԳերսամ եւ զԵղիազար. եւ թուեցան ընդ ղեւտացիս որպէս պատմէ մնացորդացն գիրք։ Եւ Սեփովրա դուստ էր Ռագուէլի, եւ քոյր Յոթորայ. յազգէ Աբրահամու Ե երրորդ այսպէս։ Սեփովրա էր դուստր Ռագուէլի քրմի՝ որդոյ Դեդանայ. որդւոյ Յեկտանայ. որդւոյ Աբրահամու ի Քետուրայ կնոջէ։ Զի եղեն Զ որդիք Աբրահամու ի Քետուրայ. Եմրան. Յեկտան. Մադան. Մադիան յորմէ մադիանացիք. Եսբոկ. Սովիւէ։ Ուստի բազմացեալ լցին զարեւելս ի պալհ. յորմէ թագաւորք պարսից եւ հայոր արշակունիք կոչեցեալ։

Մովսէս Խ ամեա էր յորժամ փախեաւ։ Եւ Խ ամ ի Մադիամ եկաց. եւ ի հանել զողովուրդն՝ Խ ամ յանապատին եկա։

(Պրակ ԻԴ) Վասն Մորենւոյն հարցումն

Զի՞նչ էր մորենին վառեալ։

Պատասխան։ Ոմանք ասեն՝ թուփ է անթառամ անուշահոտ եւ անպտուղ։ Այլ՝ մոշավայրին է բարակ եւ անպտուղ։ Եւ զի ո՛չ նկարեցաւ ի պատկեր կռոց եւ ո՛չ պաշտեցաւ մորենին. վասն այն Տէր երեւեցաւ ի նմա։

Հարցումն։

Վասն է՞ր հրով երեւէր։

Պատասխան։ Հուրն ունի լոյս եւ կիզումն։ Ա՛րդ՝ լոյսն ցուցանէ զխնամս արժանաւորացն. եւ կիզումն զպատի անարժանիցն։

Հարցումն։

Վասն է՞ր հրեշտակ կոչէ եւ ասէ. «Ես եմ Աստուած Աբրահամու»։

Պատասխան։ Առ այս կրկին են բանք վարդապետաց։ Ոմանք ասեն թէ՝ միշտ միջնորդութեամբ հրեշտակաց երեւի Աստուած. որպէս սուրբն Ստեփաննոս ասէր. «Ոյք առիք զօրէնս ի հրամանս հրեշտակաց»։

Եւ այլք ասեն թէ՝ բանն Աստուած էր. որպէս խօսեցաւ առ Աբրահամ եւ առ Մովսէս. եւ նա կոչի հրեշտակ մեծի խորհրդոյ ըստ մեծին Եսայեայ. զի հրեշտակն պատգամաբեր լսի. եւ Տէրն ասաց. «Զոր ինչ լուայ ի հօրէ՝ ծանուցի ձեզ»։

Իսկ թէ զի՞նչ նշանակէ։ Նախ՝ մորենին է նշանակ ժողովրդեանն Իսրայէլի յԵգիպտոս, որ վառեալ տանջիւր եւ ո՛չ սպառիւր. այլ առաւելոյր օրհնութեամբա Աստուծոյ։ Եւ նոքա յայնժամին էին տկարք ի հաւատոց եւ անպտուղք ի բարեաց գործոց։

Դարձեալ՝ մորենին անարգ թուփ՝ նշանակէր զխոնարհութիւն Մովսէսի հանգեաւ Աստուած. որպէս վկայէ. «Հեզ է ծառայն իմ Մովսէս»։

Դարձեալ՝ մորենին էր կոյսն Մարիամ, որ զիմանալի հուր Աստուածութեանն յինքեան կրելով ո՛չ կիզաւ. այլ չոր ձաղկն դալարիւր. այսինքն թէ ի զանգուածոյն Ադամայ ունէր ինչ փոշետեսակ՝ սրբեցաւ հրով հոգւոյն սրբոյ։

Հարցումն։ Զի՞նչ է որ ասէ. «Լո՛յծ զկօշիկս յոտից քոց»։

Պատասխան։ Նախ թէ՝ զմեռելոտի խորհուրդն հան ի մտաց քոց։

Երկրորդ՝ զի մի ինչ ի մէջ քո եւ Աստուծոյ անասնական լիցի. բարկութիւն կամ ցանկութիւն կամ այլ ինչ։

Երրորդ՝ օրինակաւ կօշկին՝ զկինն հրամայէր մերկանալ յինքենէ։

Զի որ ի լեառն սուրբ առ Աստուած մեր ձենայ, ո՛չ է պարտ յանկողինս կնոջ հեշտանալ։ «Զի որ կանամ բին է՝ հոգայ զկնոջն եւ ո՛չ զՏեառն» ասէ առաքեալն։

Դարձեալ՝ ամենայն որ ի լեառն աստիճանէ բարձրանայ որպէս զՄովսէս եւ կամ այլ ինչ, պարտ է սրբութեամբ պաշտել։

Եւ հանել զկօշիկս յոտից, այսինքն ի վերջին խորհրդոց յերկրաւորս մերձեցեալ։ Զի առաջին խորհուրդ է մեր, յորամ միտքն առ Աստուած ամբառնայ զվերինն խորհելով։ Եւ միջին խորհուրդ է, յորժամ ի քննութիւն էիցս պարապի։ Իսկ վերջին խորհուրդ է, յորժամ վասն հարկաւոր պիտոյից կերակրոյ եւ հանդերձի՝ յերկրաւորս հպիմք։ Եւ պարտ է զաղտեղութիւնն հանել եւ սրբել. ըստ այնմ. «Զփոշին որ կռուեալ է յոտս մեր՝ թօթափեսցուք»։ Ի յայս միտս եւ Տէրն աշակերտացն պատուիրեաց մի՛ ագանել կօշիկս։ Այլ եւ լուաց եւս զոտս նոցա յամենայն փոշետեսակ աղտեղութեանց։ Իսկ որ ասէր ագանել հողաթափս։ Այսէթէ՝ եթէ ո՛չ ունիցին ժոյժ ընդ դէմ ցանկութեան, զգեցցին զօրինաւորն։ Եւ զայն որպէս թէ ո՛չ ունիցին. եւ այնու կոխեսցեն զգլուխ կամակոր օձին։

Հարց։ Զի՞նչ է. «Որ են առաքեացն»։

Պատասխան։ Որ էնն ո՛չ թէ զէութիւնն Աստուծոյ յայտնէ։ Զի աստ ի ժամանակի եւ ի մարմնի կապելոց անհնար է գիտել։ Զի ըստ փիլիսոփային եթէ է՞, եւ զի՞նչ է, եւ ո՞րպիսի ինչ է։ Ա՛րդ՝ եթէ է Աստուած՝ աստ հաւատով ճանաչեմք. ըստ այնմ. «Հաւատալ պարտ է եթէ է Աստուած»։

Իսկ զինչէն ի հանդերձեալն որքան կար է մեր. ըստ այնմ թէ. «Տեսանելոց եմք զնա որպէս եւ էն»։

Իսկ որպիսի ինչէն Աստուծոյ՝ անգիտելի մնայ աստ եւ ի հանդերձեալն յամենայն եղական մտաց. թէ հրեշտակաց եւ թէ մարդկան։

Իսկ ասելն որ էն։ Նախ՝ իբր թէ է եւ գոյ Աստուած որպէս ասացաք։

Երկրորդ՝ ընդ դէմ չէիցն է որք միայն անուանին, այլ էութեամբ ո՛չ են աստուածք. այլ նիւթք են եղական։

Երրորդ՝ էն՝ զմիշտն ցուցանէ. իբր անսկիզբն եւ անվախճան։ Եւ այլն ասացաւ ի գօտէմարտիլն Յակոբայ ի ժե համարն անդ տեսցես։

(Պրակ ԻԵ) Վասն նշանացն հարցումն

Զի՞նչ է գաւազանն ի յօձ փոխարկեալ։

Պատասխան։ Նախ՝ գիտելի է, զի Գ նշան տայ Մովսէս ի դէմս սրբոյ Երրորդութեանն։

Առաջինն է գաւազանն ի յօձ փոխարկիլ։ Նախ՝ նշանակէ զնոյն ինքն սկզբնաչարն սատանայ. որ էր յերկինս գաւազան ուղղութեան. եւ ընկեցեալ եղեւ օձ։

«Հրեղէն վիշապն ասէ քարշեաց զերրորդ մասն աստեղաց»։

Երկրորդ՝ դարձեալ նոյն ինքն սատանայ է օձն. որ փոխեցաւ ի բարեկամի ձեւ. եւ պատրեաց զնախաստեղծսն։

Երրորդ՝ թագաւորական գաւազան էր Ադամ ի դրախտին. եւ յորժամ մեղաւ՝ անկաւ ի յերկիր եւ եղեւ օձ մեղաւոր։ Եւ դարձեալ բանն Աստուած բուռն էհար զզաւակէն Աբրահամու եւ եղեւ անօթ թագաւորական։

Չորրորդ՝ ի ձեռն Յովսեփայ ժողովուրդն էջ ի յԵգիպտոս եւ եղեւ չարութիւն։ Եւ ի ձեռն Մովսէսի դարձեալ եղեւ գաւազան թագաւորական եւ քահանայութեան։

Հինգերորդ՝ նշանակէ զփարաւոն զվիշապն դառնաշունչ. ըստ այնմ. «Դու փշրեցեր զգլուխ վիշապին ի վերայ ջուրց»։ Ըմբռնելն յուսադրեաց զՄովսէս յաղթել ցփարաւոնի եւ հանդարտել։

Վեցերորդ՝ նշանակէ զբանն Աստուած գաւազան ուղղութեան եւ թագաւորութեան առ հայր. եկն նա յերկիր եւ էառ զօձաձեւ բնութիւնս մեր. եւ դարձեալ ըմբռնեալ մարմնովն ել յերկինս եւ նստաւ ընդ աջմէ հօր։

Եօթներորդ՝ գաւազանն նշանակէ խրատու եւ արդարութեան։ Զոր թէ ընկենու ոք, լինի երկրաքարշ մարդ եւ մեղաւոր. եւ մինչ զղջացեալ դարձեալ ըմբռնէ յետոյ, լինի պատճառ կանգնելոյ եւ փրկութան։

Ութերորդ՝ խաչն փրկական նախ էր մահու գործիք. զոր առեալ ի ձեռն Քրիստոս, եւ եղեւ կենաց պատճառ։ Եւ ի ձեռն խաչին ներգործին ամենայն սքանչելիք որպէս ի ձեռն գաւազանի Մովսէսի։

Հարցումն։ ԶԻ՞նչ է որ բորոտեցաւ ձեռն։

Պատասխան։ Նախ՝ ցուցանէ թէ՝ ձեռքդ այդ գրեցէ օրէնս որով սրբին պահօղք, եւ պղծին ո՛չ պահօղք։

Երկրորդ՝ բնութիւնս Ադամայ ել ի դրախտէն եւ բորոտացաւ զանազան մեղօք մինչեւ բանն էարկ ի ծոց Աստուածութեան իւրոյ եւ հաստատեցաւ յառաջինն։

Երրորդ՝ ժողովուրդն չարախայտ եղեւ յԵգիպտոս. մինչեւ արկաւ ի ծոց խնամոցն Աստուծոյ եւ ողջացաւ։

Չորրորդ՝ մին ձեռն Մովսէսի մեռաւ բորոտութեամբ. զի մին ազգ փրկեցաւ նովաւ։ Իսկ Տէրն մեր բոլոր անդամօք մեռաւ. զի զբոլոր բնութիւն փրկեաց։

Հինգերորդ՝ բորոտիլն զմահն եգիպտացւոց նշանակէր. եւ ողջանալն զկենդանանալն որդւոցն Իսրայէլի որ ի մահ գրաւեալ էին։

Վեցերորդ՝ ձեռն հօր է միածին որդին որ ել ի ծոցոյ հօր եւ էառ զօձաձեւ բնութիւնս մեր. եւ դարձեալ ել առ հայր. ի նոյն բնութենէն ո՛չ կացեալ ի բաց։

(Պրակ ԻԶ) Վասն Ժ հարուածոցն Եգիպտոսի

Առաջինն է՝ գետն յարիւն փոխիլ։

Երկրորդ՝ որոտն։

Երրորդ՝ մունն։

Չորրորդ՝ շանաճանճն։

Հինգերորդ՝ մահ անասնոց։

Վեցերորդ՝ կեղ՝ եւ խաղաւարտ։

Եօթներորդ՝ կարկուտն։

Ութերորդ՝ մարախն։

Իններորդ՝ խաւարն։

Տասներորդ՝ մահ անդրանկացն. իբր փոքունցն կարգաւ ի խստագոյնն ելեալ։

Հարց։ Վասն է՞ր տկար զեռնօք տանջեաց զԵգիպտոս, եւ ո՛չ առիւծ կամ արջ կամ այլ ինչ հրաշունչ կենդանեօք։

Պատասխան։ Այսմ պատասխանէ իմաստունն ի սիրեցէքն եւ դնէ Դ պատճառ։

Նախ՝ զի անմտացան նոքա, եւ զճանճս եւ զսողունս եւ զգետս եւ զանասունս պաշտէին։ Վասն այն նոքօք տանջեաց զնոսա. «Զի գիտասցեն ասէ թէ որով եւ մեղանչէ ոք, նովիմբ եւ տանջէ»։

Երկրորդ՝ ցոյց է տկարութեան եգիպտացւոցն. որ ո՛չ կարացին ընդ դէմ կալ տկար զեռնոցն։

Երրորդ՝ զի չափով եւ թուով եւ կշռով տայ Աստուած զտանջանս մեղաց. թէպէտ մեզ անգիտելի է։

Չորրորդ՝ խնայեաց զնոսա իբր ի մարդիկ զի զղջասցենփոքր խրատովն եւ ի մեծ պատւհասէն զերծանիցին. այլ նոքա խստացան մինչեւ զամենայն կրեցին։

Հարցումն։

Զի՞նչ է գետն յարիւն փոխիլ։

Պատասխան։ Նախ՝ նշանակէ զԱդամ. որ անմեղ եւ յըստակ ստեղծաւ, եւ ի մեղանչելն եղեւ արիւն զազրալի, եւ մարմին անհոգի։

Երկրորդ՝ յօրինակ ժողովրդեանն Իսրայէլի. զի սրբութեամբ էջ յԵգիպտոս եւ պղծեցաւ ի գործոց նոցա. մինչեւ սրբեցաւ յամպն եւ ի ծովն. եւ ճաշակեաց զմանանայն։

Երրորդ՝ յօրինակ հեթանոսաց որք զազրացեալ էին մեղօք մինչեւ ջրով աւազանին սրբեցան եւ ճաշակեցին զմանանայն կենաց ի յերկնից իջեալ։

Չորրորդ՝ յօրինակ նոցա որք ի սրբութեանց ի մեղս դառնան եւ լինին մարմին եւ արիւն. որք «Զարքայութիւնն Աստուծոյ ո՛չ ժառանգեն». մինչեւ սրբին ի ձեռն ապաշխարութեան եւ արտասուաց. ըստ այնմ. «Թէ իցեն մեղք ձեր իբրեւ զորդան կարմիր, իբրեւ զասր սուրբ արարից»։

Հինգերորդ՝ նշանակէ թէ զարիւն տղայոցն չէ մոռացեալ Աստուած զոր հեղձուցին ի գետն. զայն ըմպել տայ նոցա։

Վեցերորդ՝ գետն նշանակէ զբանն Աստուած, որ հաղորդիլով ի մեզ՝ եղեւ մարմին եւ արիւն. եւ ետ մեզ ըմպելի զարիւ իւր սուրբ. եւ կերակուր զմարմինն։

Եօթներորդ՝ որպէս ջուր էր բնութեամբ մի՝ եւ եղեւ արիւն։ Զի արժանաւորացն ջուր էր իսրայելացւոցն. եւ անարժանիցն արիւն եգիպտացւոցն։ Նոյնպէս եւ մի Տէր Յիսուս Քրիստոս, մի բնութեամբ էր Աստուած, եւ եղեւ մարդ. հաւատացելոցն ի կանգնումն, եւ անհաւատիցն ի գլորումն։

Այսպէս եւ մարմին եւ արիւնն Քրիստոսի արժանաւորացն կեանք է եւ սրբութիւն. եւ անարժանիցն մահ եւ ապականութիւն։

Երկրորդ՝ հարուածն է գորտն զոր բղխեաց գետն։ Նախ ցուցանէ թէ՝ զազիր են գործօք եւ բորոտեալ մեղօք. վասն որոյ գարշ կենդանեօք ապականէր զնոսա։

Երկրորդ՝ իբր թէ տղայքն զորս ի ջուրն հեղձուին՝ կենդանացեալ տանջեն զնոսա։

Երրորդ՝ հարուածն է մունն որ է մանր տիղ. կամ մոծակ. կամ մժեխ. ի ցուցանել զի մանրակծու էին բարուք եւ խոցոտիչք բանիւք։

Չորրորդ՝ շանաճանճն. զի շնաբարոյք էին եւ մոլէին յառնականայս շնութեամբ։ Զի շանց է ո՛չ զուգկցիլ որպէս զայլ կենդանիսս. վասն որոյ ի շանց ելեալ թունալից ճանճք խայթէին զնոսա։

Հինգերորդ՝ մահ անասնոց. քան զի ե զգայարանօք իբրեւ զանասունս եղեն եւ կորուսին յինքեանց զբանն։ Այսինքն իգամոլք իբրեւ զձիս. խեռաբարոյք որպէս զէշ. եւ խորամանկք որպէս զուղտ։ Եւ ի խրատ նոցա՝ ապտժէ զանասունս նոցա. զի զգաստացեալ երկիցեն յանձինս իւրեանց։

Վեցերորդ՝ հարուածն է կեղն եւ խաղաւարտն. զի քերքեշէր զմորթն, եւ ի վեր եռացեալ լինէր խաղաւարտն. եւ մորմոքէր զմարմին նոցա։

Եօթներորդ՝ կարկուտն հրախառն. զի բ հակառակն միաբանեալ ջուր եւ հուր ի կորուստ ամբարշտացն եւ ո՛չ ապականէին զմիմեանս։ Վասն զի կարկուտն բեկանիւր եւ հուրն այրէր զբեկեալն։ Նախ նշանակէ, զի ի սիրոյն Աստուծոյ ցրտացեալք էին եւ ի սէր սնոտեացս ջերմացեալք։

Երկրորդ՝ կարկուտն զհպարտ եւ զհայհոյիչ բանս նոցա խայտառակէ, եւ հուրն զբարկութիւն սրտին զոր ունէին առ որդիսն Իսրայէլի։

Ութերորդ՝ մարախն թանձր։

Նախ նշանակէ զբազմապատիկ չարութիւն նոցա։

Երկրորդ՝ զի անյագ եւ ամենակեր է մարախն. եւ ի յայլոց վաստակս մտեալ կորուսանէ։ Նոյնպէս եւ նոքա կախարդութեամբն իւրեանց ի վաստակս որդւոցն Իսրայէլի։

Իններորդ՝ խաւարն շօշափելի. կամ զի թանրացեալ ըմբռնիւր շօշափելով. եւ կամ զի շօշափելով ձեռաց եւ գաւազանաւ կարէին շարժիլ։ Այլ եւ նստեալն ո՛չ կարէր կանգնիլ։ Եւ հուր եւ լոյս ճրագի ո՛չ կարէր ներգործել ի թանձրութենէն։ Նշանակէր զխաւար անմտութեան նոցա որ առաւել էր քան զամենայն երկրի. զի զամենայն գարշ կենդանիս ի պաշտօն առին։

Եւ իսրայէլացւոցն լոյս էր, զԱստուածապաշտութիւն նոցա նշանակէր։

Տասներորդ՝ հարուածն է մահ անդրանկացն։ Նախ զի զանդրանիկ որդիսն Աստուծոյ տանջեցին եւ մեռուցին. վասն որոյ անդրանիկք նոցա մահացան։

Եւ Երկրորդ՝ խորհուրդն Աստուածապաշտութեան կորուսին յանձինս իւրեանց. վասն որոյ անդրանիկքն նոցա մահացան եւ ապականեցան։

Երրորդ՝ զի կորնչելոց էին անդրանիկ ծնունդքն սատանայի. որ էր հպարտութիւնն եւ կռապաշտութիւնն. զի խոնարհութեամբ էր գալուստն Քրիստոսի եւ ի մի Աստուածպաշտութիւն հրաւիրեաց եւ կորոյս զպաշտօնն դիւական։

Հարցումն։

Վասն է՞ր հարուածովք էհար։

Պատասխան։ Վասն զի Ե տանջանօք չարչարեաց զԻսրայէլ, կրկին ընկալաւ զհատուցումն։ Սոյնպէս եւ ամենայն մեղաւորաց կրկին է հատուցումն. այսինքն հոգւով եւ մարմնով. կամ աստ եւ ի հանդերձեալն։ Որպէս ասէ Եսայի. «Ընկալաւ ի ձեռանէ Տեառն կրկին զհատուցումն»։

Եւ այս է հինգ տանջանքն։

Նախ՝ զի ծառայ եւ գերի պահէին։

Երկրորդ՝ զարու մանուկն հեղձնուին։

Երրորդ՝ կաւագործն եւ աղիւս։

Չորրորդ՝ եղեգն փխանակ յարդի։

Հինգերորդ՝ զի հաւատոցն հակառակէին։ Վասն որո ժ հարուածովք տանջեցան։

Դարձեալ՝ ասէ իմաստունն թէ. «Զի չարաչար օտարատեացք էին. վասն այն չարաչար տանջանօք տանջեցան սոյնպէս»։

Նախ՝ զի օտարք եւ հիւրք էին որդիքն Յակոբայ՝ եւ ատեցին զնոսա։

Երկրորդ՝ զի ծանօթք էին դճ ամաւ եւ ատեցին։

Երրորդ՝ զի երախտաւորք էին Յովսեփաւ եւ ատեցին։

Չորրորդ՝ եւ զայնպիսի հիւրսն գերի եւ ծառայ չարչարեցին։

Հինգերորդ՝ եւս առաւել զզաւակս նոցա ի ջուրսն հեղձուցին։

Այսպէս հինգ եղանակաւ չարաչար ատեցին զհիւրսն. վասն այն կրկին կրեցին զհատուցումն վրիժուց ժ հարուածովք։

(Պրակ ԻԷ) Վասն Կախարդաց

Դէտքն ո՞րպէս առնեն հրաշք։

Պատասխան։ Հրաշքն կրկին է։

Է որ զէութիւնն փոխէ. որպէս Մովսէս զգետն յարիւն դրձոյց եւ զգաւազանն յօձ. եւ այս կոչի սքանչելիք։

Եւ է որ զկերպն եւ զձեւն միայն փոխէ, եւ կոչի առաչօք. որպէս յանէսն եւ յամրէսն առնէին կախարդութեամբ դիւական։ Զի որպէս ստուէր ո՛չ է մարդ, այլ նմանութիւն մարդոյ։ Եւ որպէս սատանայ հրեշտակ լուսոյ կերպարանի որ չէ իսկ։ Նոյնպէս պաշտօնեալք նորա ցուցանեն ինչ որ չէ ճշմարիտ։

Եւ յայտ է ի չորից։ Նախ՝ զի կախարդքն զայն առնէին զոր Մովսէսն առնէր։ Եւ թէ ճշմարիտ էր՝ ընդէ՞ր նոր ինչ ոչ առնէին։ Այլ զի տեսանօղքն զարհուրեալք ի ճշմարիտ նշանիցն Մովսէսի՝ առաչօք թուէր թէ եւ կախարդքն այնպէս առնէին։

Երկրորդ՝ զի գաւազանն Մովսէսի մի վիշապ եղեալ կլանէր զբազում վիշապս նոցա որ եւ հետն միանգամայն ո՛չ երեւէր. ընդէ՞ր ապա եւ նոցայն ո՛չ եկուլ զՄովսէսին. քանզի սուտ էր։

Երրորդ՝ կեղն եւ խաղաւարտն եղեւ եւ ի կախարդսն եւ զայլ հարուածսն կրեցին. եւ ո՛չ կարէին ի Մովսէս եւ յԱհարոն դարձուցանել զնոյնս։

Չորրորդ յայտ է, զի ինքեանք խոստովանեցան թէ մատն Աստուծոյ է այս. եւ ո՛չ կարացին այնպէս առնել։

Եւ այս գիտելի է. զի կախարդքն փոխեն զզգայարանս եւ ցուցանեն առ աչօք երեւումն ինչ։ Իսկ դեւքն փոխեն զերեւակայութիւնն եւ զզգայարանս, այլ ո՛չ զմիտս։

Իսկ հրեշտակքս կարեն փոխել զմիտ եւ շրջել ի բարին։ Նաեւ զերեւակայութիւնս եւ զզգայարանս, այլ ո՛չ զկամս։ Իսկ Աստուած փոխէ եւ զկամս ազդելով ի նոսա զբարին. եւ դարձուցանէ ի չարէ. եւ երբեմն թոյլ տալով անձնիշխան կամացն դառնալ ի չարիս։ Այն է որ ասէ. «Մատնեաց զնոսա ի միտս անարգութեան գործել զանարժանս»։

Հարցումն։ Դեւք ո՞րպէս խօսին զառաջիկայն։

Պատասխան։ Զառաջիկայն եւ զմիտս մարդկան ո՛չ ոք գիտէ. ո՛չ հրեշտակք եւ ո՛չ դեւք եւ ո՛չ մարդիկք. բայց միայն Աստուած որ քննէ զսիրտս եւ զերիկամունս։ Եւ ի յայտնութենէն Աստուծոյ ուսանին հրեշտակք եւ մարդիկք զառաջիկայն։ Իսկ դեւք խօսին զմերձաւոր հանդերձեալն։

Նախ՝ ի նրբութենէ իմացման։

Երկրորդ՝ ի յայտնութենէ վերնագոյն հրեշտակաց։

Երրորդ՝ ի լսելոյ. որպէս զաւետիսն Աբրահամու լուաւ յետ դճ ամի լինիլ։ Եւ ի ձեռն կախարդաց խափանէր զժամանակն փրկութեան։

Եւ թոյլ տայ Աստուած դիւաց եւ կախարդացն հրաշից։

Նախ՝ զի մոլորեսցին հաւանեալք նոցա եւ կորիցեն։

Երկրորդ՝ զի հաստատուն մնասցեն հաւատացեալքն եւ վարձատրեսցին։

Վասն Խստութեան Սրտի Հարցումն։

Զի՞նչ է որ ասէ. «Ես խստացուցի զսիրտն փարաւոնի»։

Պատասխան։ Նախ՝ թոյլ տալն է Աստուծոյ. որ անձնիշխան կամօք ամրանայ մարդ ի չարն, եւ Աստուած ներէ եւ ո՛չ երկիւղիւ խրատէ զնա։ Որպէս սովորութիւն է մարդոյ որ վատացն ասէ, ես արարի զայդ բանդ որ զքեզ ի քո կամդ թողի եւ ո՛չ խրատեցի։

Երկրորդ՝ այն է՝ որ յորժամ լինի կամքն մարդոյն չար եւ խիստ ի ծածուկ, եւ զայն յայտնէ Աստուած. որպէս Նաբուգոդոնոսորայ. որ ունէր սիրտ գազանի՝ ի կերպարանս գազանաց փոխեցաւ։ Եւ յորժամ ի զգաստութիւն եկն՝ ասէ. «Սիրտ մարդոյ տուաւ նմա»։

Երրորդ՝ զի մեր ախորժակացս հետ գայ ո՛չ Աստուծոյն. զի յորժամ ի բարին լինիմք՝ օգնէ. եւ ի չարն թոյլ տայ. այն է խստացուցանելն զսիրտ մարդոյ։ Եւ այն է մատնել ի միտս անարգութեան ըստ առաքելոյ։

Հարցումն։

Վասն է՞ր հրամայեաց խաբել եւ կողոպտել զեգիպտացիսն։

Պատասխան։ Նախ՝ զի իրաւունք արար վասն վարձու կաւագործութեանն որ էր առ նոսա։ Նաեւ վասն անարգաց մօրն իւրեանց Սառայի։

Երկրորդ՝ զի ագահք էին, եւ վասն զարդուն ելցեն յԵգիպտոսէ։

Երրորդ՝ զի թէ յԵգիպտոս դարձցին՝ ո՛չ իշխեսցեն. զի ի գողօնս էր այն նոցա։

Այսպէս եւ քրիստոնեայք յորժամ ելանեն ի կենաց աստի, կողոպտեսցեն զդեւս եւ ապա ելցեն։

Եթէ ոք զմեզ զրկէ արդարութի՞ւն է ապա թէ խաբեմք եւ գողանմաք զինչս նորա։

Պատասխան։ Ո՛չ է արդարութիւն. այլ նա ընդ զրկողցն դատի, եւ դու ընդ գողոցն։ Եւ այն նոցա մեղք ո՛չ եղեւ վասն բ պատճառի։ Նախ՝ զի հրամանաւն Աստուծոյ էր. որպէս պոռնկութիւնն Ովսէի եւ սպանութիւնն Փենեհէսի ո՛չ էր մեղք։

Երկրորդ՝ զի նոցա հատուցմունքն մարմնական էր, իսկ մերս հոգեկան։

(Պրակ ԻԸ) Վասն ծառայութեան եւ ելիցն հարցումն

Քանի՞ ամ կացին ի ծառայութիւն։

Պատասխան։ Բոլորն ամենայն դճլ ամ է յաւետեացն Աբրահամու մինչեւ յելսն Յեգիպտոսէ. այլ զերկուճ ե ամն հարքն յերկրին Քանանու բնակեցան. եւ զբ ճիե ամն որդիքն յԵգիպտոս կացին. ի յայսցանէ զճխդ ամն ի ծռայութեան էին. եւ զայլն ի յազատութեան։ Եւ կաւագործութիւնն խստացաւ ի Մովսիսի ի բ ամէն ի վեր. որ լինի ծթ ամ խիստ ծառայութիւն նոցա։

Հարցումն։ Յորո՞ւմ աւուր ժողովուրդն յԵգիպտոսէ, եւ քանի՞ ամ էր յԱդամայ։

Պատասխան։ ՅԱդամայ մինչեւ յելսն յԵգիպտոսէ են ամք գռպթ։

Զի այսպէս բովանդակին։ Յադամայ մինչեւ ի Նոյ, սմխբ ամ։ Եւ անտի յառաջին ամն Աբրահամու, թճխբ ամ։ Եւ անտի ի յելսն յԵգիպտոսէ շե ամ։

Որ լինի բովանդակն մինչեւ յելսն Եգիպտոսի, գռոձթ ամ ըստ եօթանասնիցն։

Իսկ ըստ եւ Սեբեայ, վպթ ամ է. զկայնան ճի ամ ի ներս առեալ, որ է որդի Արփաքսաթայ՝ եւ հայր Սաղայի. զոր յիշէ աւետարանն, եւ ո՛չ յիշէ Մովսէս։

Իսկ յաւուր ե շաբաթոջ երեկունն զգառն զենին եւ ելին յայգ ուրբաթի. նիսանի ժե. որ էր առաջին ամիս նոցա. եւ ի կիրակի անցին ընդ ծովն որ էր նիսանի ժէ։

Նմանապէս Եզ եկիա եւ Ո վսիա եւ Զօրաբաբէլ։ Եւ Տէր մեր արար զզատիկն յերիկունն մեծի Ե շաբաթին։ Եւ ի մէջ գիշերին յորում ըմբռնեցաւ, էհար զանդրանիկս դիւաց։ Եւ յաւուր ուրբաթու խաւարեցաւ երկիր որպէս ամպն ի վերայ ժողովրդեանն։ Եւ յերեկունն լոյս ծագեաց հոգւոց որպէս սիւն լուսոյն Իսրայէլի։

Եւ որպէս դարձաւ ժողովուրդն ի հանգրուանն առաջին. եւ Տեառն մարմինն եդաւ ի հող երկրի։

Եւ յերեկոյ շաբաթուն պատառեցաւ ծովն. եւ ի գիշերի կիրակէին անցին ընդ ծովն. եւ ընկղմեցաւ փարաւոն։ Յորում աւուր կիրակէի մէջ գիշերի ընդ առաւօտս յարեաւ Տէր ի գերեզմանէն, ազատելով զհոգիսն ի դժոխոց։ Եւ խաչանիշ գաւազանաւն ընկղմեաց զիմանալին փարաւոն յանդունդս դժոխոց։

Եւ անուն փարաւոնի որ ընկղմեցաւ՝ Փեսիոս. եւ ոմանք Կանաքարիս կոչեն։

Հարց։ Մովսէս զի՞նչ ասաց ի պատառել ծովուն։

Պատասխան։ Խաչանիշ ձգեաց զգաւազանն ի վերայ ծովուն ընդ առաջ ասելով, Այիա՜. որ է՝ Աստուած առաջի մեր։ Եւ յաջակողմն, Շրայիա՜. դո՛ւ հաներ զմեզ Աստուած։

Եւ ի ձախն, Ադօնիա՜. Տէր տէրանց ընդ մեզ։ Եւ յերկուս մասունս բաժանեալ ծովուն, Նախ եմուտ ցեղն Բենիամինի։

Եւ ապա Յուդայի։ Վասն որոյ նախ տուաւ թագաւորութիւնն Բենիամինի որ էր Սաւուղ։ Եւ ապա Դաւթի յազգէն Յուդայ։

Հարց։ Զի՞նչ էր սիւն լուսոյն։

Պատասխան։ Հրեշտակ էր. որ ի տիւն հովանի լինէր ի տապոյ արեւուն եւ ցուցանէր ամենայն աշխարհի զելս ժողովրդեան։ Եւ ի գիշերն լոյս տայր նորա, եւ պահէր ի վնասէ լուսոյն եւ առաջնորդէր։ Նմանապէս եւ հոգին սուրբ ի գիշեր կենցաղոյս լուսով աւետարանին առաջնորդէ մինչեւ հասուցանէ յայգն հանդերձեալ աւուր ի ցօղաւոր ամպն որ է բանն մարմնացեալ. որ է հովանի եւ հանգիստ ամենայն սրբոց։

Հարց։ Մովսէս զի՞նչ ունէր բարձեալ։

Պատասխան։ Զնշխարսն Յովսեփու։

Նախ՝ զի ո՛չ էր աշխատեալ ի կաւ գործոյն, ո՛չ էառ յընչիցն Եգիպտոսի։

Երկրորդ՝ լաւ համարեցաւ զերկնաւոր անձն՝ քան զոսկի եւ քան զարծաթ կորստական։

Երրորդ՝ զի հաւատ մեռելոյն յանդիմանէր զթերեհաւատ կենդանիսն որք սրտիւք յԵգիպտոս դառային։

(Պրակ ԻԹ) Վասն Մանանային

Զի՞նչ էր մանանայն։

Պատասխան։ Մանանայն թարգմանի. «Զի՞նչ սա»։ Զոր տեսեալ ժողովրդեանն նոր՝ ասէին ցմիմեանս, զինչ է սա։ Եւ կոչեցաւ մանանայ։

Եւ էր ինքն բոլոր եւ սպիտակ նման գնծի. եւ քաղցր որպէս զմեղր։ Եւ զինչ եւ կամէին, զամենայն համս տայր ի բերան կերողացն։

Ա՛րդ՝ մանանայն օրինակ է անճառ անուանն Աստուծոյ։

Նախ՝ զի կոչի. «Զի՞նչ սա» զի ամենայն հարցանելոյ լուծումն գոլ եւ պատասխանի. իսկ զԱստուծոյ հարցանելն զի՞նչ է՝ անգիտելի մնայ. որպէս եհարց Յակոբ. «Զի՞նչ է անուն քո. եւ նա ասէ՝ զի՞ հարցանես զանուն իմ. զի սքանչելի է»։

Երկրորդ՝ բոլոր իր է. ո՛չ սկիզբն է եւ ո՛չ կատարած։ Եւ Աստուած անսկիզբն եւ անվախճան է։

Երրորդ՝ քաղցր է եւ փափագելի. զի զամենայն ինչ որ բարի է ի ստեղծուած՝ օրինակ տամք ստեղծողին։ Որպէս լոյս, գեղեցիկ, քաղցր, եւ այլն։

Այլ եւ զմանանայն հաց հրեշտակաց կոչէ մարգարէն Դաւիթ։

Նախ՝ զի հրեշտակացեալ սրբոց է կերակուր։

Երկրորդ՝ զի յերկնից իջանէ։

Երրորդ՝ ի ձեռն հրեշտակաց պարգեւի։

Չորրորդ՝ զի առանց աշխատանաց էր։

Հինգերորդ՝ զի զանազան որակս փոխէր։

Վեցերորդ՝ զի յերկնից իջեալ հացին է օրինակ որ է կերակուր իմանալի հրեշտակաց։ Ապա թէ ոչ՝ հրեշտակք անկարօտ են մարմնական կերակրոց։

Հարց։ Վասն է՞ր ի զանազան համս փոխէր մանանայն։

Պատասխան։ Չորս պատճառս ասէ իմաստունն ի սիրեցէքն։

Նախ՝ զի երեւեսցի քաղցրութիւնն Աստուծոյ ի վերայ Իսրայէլի։

Երկրորդ՝ ըստ ախորժակաց նոցա պատրաստէր. զի գիտասցեն թէ զկամս նոցա կատարէ Աստուած։

Երրորդ՝ զի բազում օրհնութիւնս փոխանակէին ի զանազան համսն։

Չորրորդ՝ զի գիտասցեն թէ գոյնք եւ համք զանազան կերակրոց եւ պտղոց ո՛չ իւրովի պատրաստին, այլ ի շնորհացն Աստուծոյ։ Ոստի յայտ է զի ի մի նիւթ ժողովեաց զամենայն որակս համոց։

Հարց։ Մանանայն ո՞րպէս է օրինակ մարմնոյն Քրիստոսի։

Պատասխան։ Երիւք։ Նախ՝ զի յերկնիցէ՝ իջեալ. որպէս ինքն ասէր. «Այս է հացն որ յերկնից իջեալ»։

Երկրորդ՝ զմանանայն որ շատ ժողովեաց՝ ո՛չ յաւելաւ. եւ նուազն ո՛չ պակասեաց։ Եւ զհաց մարմնոյն Քրիստոսի՝ որք զբոլոր եւ որք զմասն ճաշակեն՝ միոյ կենաց հաղորդին։

Երրորդ՝ զի անապական էր մանանայն օրինակ անապական մարմնոյն Քրիստոսի։ Եւ յայտ է՝ զի ի մէջ սափորին մնաց անապական։

Եւ թէ ոք ասիցէ, վասն է՞ր յառաջին օրն նեխեցաւ, եւ յամենայն օր հալէր։ Ասեմք թէ՝ նեխեցաւ վասն թերեհաւատութեան եւ ագահութեան ժողովրդեանն։ Իսկ յամենայն օր հալէր հրամանաւն Աստուծոյ, զի դադարեսցեն ի հաւաքելոյ. եւ ապա զի դարձեալ խնդրեսցեն առաւօտել առ Աստուած։

Հարցումն։

Եթէ խորհրդական մարմինն Քրիստոսի անապական է, ուստի՞ գոյանան կենդանիք եւ բորբոսք։

Պատասխան։ Գոյացութիւն հացին փոխեալ է ի գոյացութիւն մարմնոյն Քրիստոսի եւ է անապական. իսկ քանակն եւ որակն մնացեալ է դեռեւս փոփոխելի. եւ յայնմանէ փոխակերպին այլայլմունք ինչ։

Եւ զի անապական է գոյացութիւն հացին՝ աստի յայտ է, զի կեանք եւ անմահութիւն տայ ճաշակողացն։ Եւ զի պատահմունքն փոփոխելի է, ուստի յայտ է զի փոփխի եւ միաւորի ի մարմին կերողացն։

Դարձեալ՝ յատկութիւն մանանային։

Նախ՝ զի բոլոր է։ Նոյնպէս եւ նշխարք մարմնոյն բոլոր. առ ի նշանակել թէ բոլոր արտ է ունել հաւատ կերողացն։

Երկրորդ՝ սպիտակ. եւ նոյնպէս նշխարն. զի անաղտ եւ մաքուրս գորրծեն։

Երրորդ՝ սառնատեսակ. զի թափանց է խաչ նշխարին. եւ ի մեզ լուսաւոր միտք։

Չորրորդ՝ քաղցր համն. զի քաղցրանայ ի մեզ դառնութիւն մեղաց։

Հինգերորդ՝ յախորժակս փոխիլն. րժնաւորացն կեանք է եւ անարժանիցն մահ։

Վեցերորդ՝ նախ ցօղն կարապետ իջանէր։ Եւ ի մեզ շնորհքն նախապատրաստութեան ճաշակմանն։

Եօթներորդ՝ առաւօտին. զի առաւօտ գործէ կերողացն հալածելով զխաւար մեղաց։

Ութերորդ՝ մի՛ անգամ յաւուրն. եւ միանգամ պատարագեմք զՔրիստոս ըստ աւուրց։

Իններորդ՝ աղալն յերկանս. յաղորիս հոգւոյ եւ մարմնոյ ծասկել։

Տասներորդ՝ Գ ափկիցն. երրորդութեանն հաւատով սրբել զԺ զգայարանս հոգւոյ եւ մարմնոյ։

Հարց։ Զի՞նչ էր խորհուրդ մանանային ի մէջ սափորին։

Պատասխան։ Առ նոսա՝ զի անմոռաց մնասցէ յիշատակ սքանչելեացն։ Եւ զի բառնալոց էր ի նոցանէ չքնաղ կերակուրն։ Իսկ առ մեզ Ժ մասունք եւ Գ կիցն, զի Ժ՝ սուրբ եւ նուէր է Աստուծոյ։ Եւ Գ չափն զհաւատն մեր որ ի սուրբ Երրորդութիւնն է նշանակէ։ Իսկ ոսկին, զի անապական է բնութիւնն Աստուծոյ։

Դարձեալ՝ ոսկի սափորն է անապական կոյսն. եւ մանանայն բանն Աստուած հոգւով եւ մարմնով միացեալ յարգանդի Աստուածածին կուսին։