Գիրք քարոզութեան որ կոչի Ձմեռան հատոր · 15/18

Գլուխ ՃԼԴ. Նորին քարոզ մեծի շաբաթին. ի բանն՝ «Որպէս էր Յովնան ի փոր կիտին զերիս տիւս եւ զերիս գիշերս. նոյնպէս եւ որդի մարդոյ՝ եղիցի ի սիրտ երկրի զերիս տիւս եւ զերիս գիշերս»։ Մատ. 12. 40։

Գիտելի է՝ Զի Յովնան օրինակ էր Քրիստոսի։ Որպէս հրամայեաց Յովնանու քարոզել Նինուէի. այսպէս եւ առաքեաց հայր Աստուած զբան իւր փրկութիւն քարոզել աշխարհի։ Եւ ննջելն Յովնանու ի նաւին՝ նշանակէր զննջելն Քրիստոսի ի վերայ խաչին։ Ընկենուլ զՅովնան ի ծովն՝ զթաղումն Քրիստոսի։ Կէտն եկուլ զՅովնան. եւ դժոխքն ընկալաւ զհոգին Քրիստոսի։ Ի փոր կիտին կենդանի անապական էր Յովնան. եւ ի գերեզման եւ ի դժոխս՝ անմահ եւ անապական էր հոգւով եւ մարմնով Քրիստոս։

Թքանել զՅովնան ի ցամաք՝ զյարութիւնն Քրիստոսի. որ քարոզեաց բոլոր տիեզերաց զկեանս եւ զփրկութիւն։ Իսկ բանս այս «եղիցի որդի մարդոյ ի սիրտ երկրի զերիս տիւս եւ զերիս գիշերս՝» զթաղումն Քրիստոսի նշանակէ. ըստ այնմ որ պատեցաւ սուրբ մարմին փրկչին. եւ եդաւ ի գերեզմանի։ Կամ սիրտ երկրի Երուսաղէմ որպէս միջին կէտ. կամ թէ ուր Աբէլ սպանաւ՝ բերան երկրի կոչեցաւ։ Այնպէս եւ ուր Քրիստոս թաղեցաւ՝ սիրտ երկրի կոչեցաւ. կամ զի ի մէջ հողոյ ծածկեցաւ՝ ի սիրտ ասի. ըստ այնմ որ սերմանիք պահին ի սիրտ երկրի. կամ թէ որ յառաքելոց սիրտն թաղեցաւ խորհրդաբար։ Բայց նախ քննելի է թէ՝ ո՞րպէս է երեք տիւ եւ երեք գիշեր։ Երկրորդ՝ թէ վասն է՞ր թաղեցաւ եւ ի դժոխս էջ։ Երրորդ՝ վասն շաբաթուց եւ նաւակատեաց։ Չորրորդ՝ թէ յորո՞ւմ ժամու յարեաւ. եւ քանի՞ ժամեկաց մեռեալ։ Հինգերորդ՝ թէ վասն է՞ր լուծանեմք յերեկոյս շաբաթու։ Եւ նախ զառաջինն թէ՝ ո՞րպէս երեք տիւ եւ երեք գիշեր է թաղմանն։ Ասեմք նախ թէ՝ ի հինգ շաբաթոջ աւուրն ի սիրտ առաքեալոցն թաղեցաւ. եւ յերեկոյ ի կիրակէն տեսին զՏէրն, յորժամ դրօքն փակելովք եմուտ առ նոսա։ Երկրորդ՝ զի յուրբաթի գիշերն ըմբռնեցին մինչեւ ցվեց ժամն. ուր խաւար եղեւ մինչեւ ցինն ժամն. եւ դարձեալ լոյս եղեւ զերեք ժամն մինչեւ ցերերկոյ ըստ մարգարէիցն։ «Մտցէ արգեակն ի միջօրէի. եւ ընդ երեկս եղիցի լոյս»։ Եւ դարձեալ՝ «ոչ տիւ իցէ եւ ոչ գիշեր. եւ եղիցի օր մի»։ Եւ զվեց ժամն անցեալ՝ եւ իւր գիշերն լինի երկու օր ուրբաթուն։ Եւ շաբաթ գիշերն եւ տիւն իւր՝ երեք տիւ եւ երեք գիշեր։ «Եւ յերեկոյի շաբաթուն՝ յորում լուսանայր միաշաբաթին՝ յարութիւն Քրիստոսի ըստ Մատթէոսի»։ Երրորդ այսպէս. ուրբաթն եւ իւր գիշերն. շաբաթն եւ իւր գիշերն. կիրակէն եւ իւր գիշերն. եւ ի վաղիւն կիւրակէ՝ է յարութիւն Քիստոսի։ Որպէս ի թագաւորի գալն՝ ոչ զժամն հարցանեն, այլ զօրն եւ պատասխանեն. այսպէս եւ յարութիւնն Քրիստոսի. թէպէտ ընդ արշալոյսն, սակայն ի կիրակէի է։ Դարձեալ՝ ասեն ոմանք թէ, ընդ տիւն եւ ընդ գիշերն Գ օր այսպէս. ուրբաթն. եւ շաբաթի գիշերն. եւ շաբաթն . եւ յերեկոյեայ յարութիւնն Քրիստոսի։ Երկրորդ հարցումն թէ՝ վասն է՞ր թաղեցաւ։ Նախ՝ որպէս յերկիր էջ զի զմեզ յերկինս հանցէ. նոյնպսէ եւ ի գերեզմանն եմուտ՝ զի զգլորեալսս կանգնեսցէ. ըստ Եսայեայ. «զանկեալ եւ զկործանեալ տուն բնութեանս վերստին կանգնեաց»։ Երկրորդ՝ որպէս մահուամբ զմահ մեռոյց. նոյնպէս թաղմամբ զապականութիւն ելոյծ։ Զի մահն որ է որոշումն հոգւոյ. եւ ապականութիւնն որ է լուծումն ի տարերս մարմնոյ։ Սոքա երկոքեանս՝ էին տիրեալ ի վերայ մարդոյս բնութեան. զոր եբարձ Քրիստոսի։ Զմահ՝ մահուամբ ի վեայ խաչին. ըստ այնմ, «ո՞ւր է մահ յաղթութիւն քո»։ Եւ զապականութիւն՝ իջմամբն ի գերեզման անապական մարմնով. ըստ այնմ, «մարմին նորա՝ ոչ ետես զապականութիւն». եւ յարեաւ անապական մարմնով. եւ յարոյց զմեզ ի կեանս։ Երրորդ՝ անիծաւ երկիր ի գործս նախահօրն. պարտ էր զի օրհնեսցի ի գործսն Քրիստոսի։ Եւ որպէս ի ջուր թաղեցաւ զի սրբեսցէ. նոյնպէս եւ ի հող թաղեցաւ՝ զի օրհնեսցէ յառաջինն յանիծիցն։ Այսպէս եւ յետ յարութեանն քառասուն օր յօդս կալով՝ զի սրբեսցէ ի պիղծ ճենճերաց դիւական զոհիցն։ Եւ զՀոգին Սուրբ հրեղէն լեզւօք երեւեցոյց զի բոլոր տարերքս սրբեալ եւ օրհնեալ եղիցին։ Չորրորդ՝ ասաց Ադամայ՝ «հեղ էիր եւ ի հող դարձցիս». եւ այսմ պարտական է բոլոր բնութիւնս. վասն այն նոյն ինքն բանն էառ զհողեղէն բնութիւնս եւ եմուտ ի հող՝ զի զպարտս մեր վճարեսցէ. ուստի յայտ է՝ զի այլ էր մահն Ադամայ. եւ այլ Քրիստոսին. եւ այլ մահ մեր։ Մահն Ադամայ՝ եղեւ ներգործութեամբ իւրով. զի թէ ոչ էր գործեալ զմեղս՝ ոչ մեռանէր։ Եւ մահն Քրիստոսի՝ էր կամաւն իւրով. զի թէ ոչ էր կամեցեալ, ոչ էր մեռեալ։ Իսկ մահ մեր՝ է բնութեամբ. կամողաց եւ ոչ կամողաց. գործողաց եւ ոչ գործողաց զմեղս։ Ապա ուրեմն յայտ է թէ, մահն Քրիստոսի՝ ոչ վասն ինքեան, այլ վասն մեր է. որպէս ասէ Պետրոս. «Քրիստոսի չարչարիլն մարմնով վասն մեր»։ Եւ թէ ոք ասիցէ, որպէս բարձաւ մահ՝ զի ահա դեռեւ մեռանիմք եւ ապականիմք։ Ասեմք եթէ ի բազմաց ծածուկ է խորհուրդս. բայց յորժամ խնդրեցեր՝ յայտնեցից ըստ չափու։ Նախ՝ կրկին է մահ. հոգւոյ եւ մարմնոյ. եւ կրկին է գալուստն Քրիստոսի. եւ զի պատուական է հոգի քան զմարմին։ Առաաջին գալստեամբն՝ զհոգւոյ մահն եբարձ որ է մեղքն եւ դժոխքն։ Եւ երկրորդ գալստեամբն՝ զմարմնոյ մահն բառնայ. եւ շնորհէ հասարակաց յարութիւն եւ կեանս։ Երկրորդ՝ այժմ զմին անհատ մարմինն ընդ ինքեան միաւորելով անմահացոյց եւ յարոյց. եւ նոյն մարմնով եւ նովաւ՝ շնորհելոց է մեզ հասարակաց յարութիւն։ Արդ՝ յորժամ հասարակաց բնութիւնս՝ զլրումն առցէ, յայնժամ ամենեցուն շնորհեսցէ յարութիւն եւ անմահութիւն։ Երրորդ՝ որպէս Ադամ յորում աւուր եկեր զպտուղն՝ մեռաւ զօրութեամբ. թէպէտ ինն հարիւր եւ երեսուն ամ ապրեցաւ՝ ի ներքոյ մահու գրաւեալ էր. եւ յետոյ մեռաւ ներգործութեամբ։ Այսպէս եւ մեք զօրութեամբ՝ անմահութեան գրաւեցաք. զոր յետոյ ներգործութեամբ ստանամք։ Եւ ո՞ր է գրաւականն մեր. այսինքն է, յարութիւնն Քրիստոսի. «որ եղեւ պտուղ ննջեցելոց՝ եւ անդրանիկ մեռելոց»։ Զի որպէս նա ի մեր բնութենէս յարեաւ առանց ապականութեան. ամենեքեան նմանապէս յառնելուց եմք անմահ եւ անապական մարմնով։ Չորրորդ՝ կրկին ունիմք հայր եւ սկիզբն. այսինքն, զԱդամ մարմնոյ եւ մեղաց. եւ զՔրիստոս հոգւոյ եւ շնորհաց։ Վասն որոյ պարտ է նախ զառաջնոյն Ադամայ զպարտսն վճարել. եւ ապա երկրորդին Ադամայ շնորհացն մասնաւորիլ յարութեան եւ կենաց։ Հինգերորդ՝ անմարթ էր մեզ անմահ եւ անապական մարմնով յապականացու տեղիս բնակիլ՝ եւ դարձեալ մեղանչել. որոյ պիտոյ լինէր դարձեալ մեռանիլ Քրիստոս եւ զմեզ ազատել. վասն որոյ ամենիմաստ գիտութեամբն իւրով հնարեաց զմեռանիլն մեր, որպէս ամենայն նահապետքն եւ մարագարէքն. զի յորժամ բոլոր ամենայն արարածք յանապականութիւն փոխեցին, ընդ նոսին եւ մարմինք մեր զանմահութիւն ստասցին։ Վեցերորդ՝ մեռանելով մեք՝ կցորդիմք մահուանն Քրիստոսի. եւ ապա յարութեան նորին հաղորդիմք. զի անհնար է առանց մահու յարութեանն հաղորդիլ. որպէս եւ ինքն Տէրն նախ մեռաւ՝ եւ ապա յարեաւ. այսպէս եւ մեք։ Վասն այն այժմ տիրէ մեզ ժամանակաւոր մահս. զի յաւիտենական կենացն արժանասցուք։ Այս քան առ այս։ Դարձցուք այժմ ի բանս մեր թէ՝ վասն է՞ր հոգւովն էջ ի դժոխս։ Նախզի՝ ցուցցէ թէ, վասն որոյ մարդացաւ եւ մեռաւ՝ զի ազատեսցէ զհոգիսն։ Երկրորդ՝ զի Ադամ ի միջակ լուծն կշռոց. այսինքն, յանձն իշխանութիւնն ստեղծաւ. եւ մեղօք ծանրացեալ էջ ի ներքին կէտս դժոխոց. եւ այլ ոչ կարէր բարձրանալ. մինչ ի վերին կիտէն Բանն Աստուծոյ էջ ի ներքին կէտն. եւ ապա ել Ադամ ի վերին կէտ երկնից։ Երրրորդ՝ որպէս մարմնով լոյս ծագեաց մարմնաւորացն՝ եւ քարոզեաց զփրկութիւն. նոյնպէս եւ հոգւոցն ի դժոխս՝ լոյս ծագեաց հոգւով եւ քարոզեաց զհաւատ. որպէս ասէ Պետրոս . «երթեալ քարոզեաց հոգւոցն ապստամբելոց յորժամ ներէր նոցա Աստուծոյ երկայնմտութիւնն»։ Չորրորդ՝ որպէս անիրաւութեամբ կապեաց սատանայ զհոգիս մարդկան. արդարութեամբ ազատեաց զնոսա Քրիստոս Աստուած։ Հինգերորդ՝ զադամաստեղծ ձեռս իւր տարածեաց Տէրն ի վերայ խաչին. եւ արտաքս ընկէց զչար իշխանն. եւ կորզեաց զմարդիկ յիշխանութենէ նորա. ըստ այնմ, «այժմ իշխան աշխարհի այսորիկ՝ արտաքս ընկեսցի։ Եւ ես յորժամ բարձրացայց ի խաչ՝ զամենեսեան ձգեցից առիս»։ Յայնժամ փախուցեալ սատանայ իբրեւ ապաստամբ ծառայ, եւ մտեալ յորջն դժոխոցն, կարծէր ամրանալ ի նմա եւ ունել զհոգիսն։ Որեւ անդ ժամանեաց Տէրն. եւ կապեաց զհզօրն. եւ զկարծեցեալ ամրոցն աւերեաց. եւ կողոպտեաց ի նմանէ զհոգիս մարդկան զորս յԱդամայ հետէ ընդ բռամբ ունէր. «էառ աւար. բաշխեաց պարգեւս որդւոց մարդկան» ազատելով զհոգիսն ի դժոխոցն։ Եւ չարչարանքն Քրիստոսի՝ երկու իր ներգործեաց։ Նախզի՝ զպարտս մեղացն վճարեաց։ Երկրորդ՝ եւ զդուռն երկնից եբաց. վասն այն զնոյնս ներգործեաց ի դժոխս։ Նախ վասն վճարման պարտուցն՝ լուծան կապանք դժոխոցն. որպէս ասէ Դաւիթ. «զդրունս դժոխոց խորտակեաց. եւ զնիգս երկաթիս փշրեաց»։ Դրունք եւ նիգք յետոյ. այսինքն է, կամ սկզբնական եւ ներգործական մեղօքն կապեաց յետոյ. կամ մեղօք եւ յուսահատութեամբ յետոյ. եւ զերկոսինն խորտակեաց Տէր իջմամբ առ նոսա։ Երկրորդ՝ զի վասն բացման դրանց երկնից՝ լոյս ծագեաց ի բանդին ըստ Եսայեայ. «որք ի կապանսդ էք՝ ելէք. եւ որք ի խաւարիդ՝ լուսաւորեցարուք»։ Իսկ վասն դժոխոց՝ զանազան են բանք։ Զի դժոխք կոչի տանջանքն եւ պատիժն։ Եւ դժոխք կոչի տեղի տանջանացն. տանջանք եւ դժոխք՝ է սատանայ. որ միշտ ընդ իւր ունի զտանջանսն։ Այլեւ արտաքին՝ պատիժն որ է հուր եւ խաւար. եւ ներքին մտացն խղճի. այս է դժոխքն ըստ որում տանջանք։ Իսկ դժոխքն որ է տեղի տանջանաց՝ է ներքին կէտն երկրի. տեղիք նեղ եւ դժուար . զի դժոխք՝ զնեղն եւ զդժուարն ցուցանէ։ Եւ անդ տանէր սատանայ բռնութեամբ զամենայն մարդկրան հոգի վասն յանցանաց նախահօրն։ Իսկ վասն այսր դժոխոց՝ զանազան են կարծիք վարդապետաց։ Ոմանք ասեն թէ՝ մի է տեղի դժոխոցն՝ այլ զանազան են տանջանքն. առաւել՝ եւ նուազ՝ եւ միջակ։ Որպէս եւ մի է արքայութիւնն երկնից. այլ զանազան են փառք. երեսնաւոր՝ վաթսունաւոր՝ եւ հարիւրաւոր։ Զի ի հակակայիցն որ քան ասի մինն՝ նոյն քանաբար ասի եւ միւսն։ Եւ ոմանք ասեն չորս գոլ դժոխք։ Այս է ներքին որ է չար մեղաւորացն տեղիք։ Եւ միջին՝ որ է մանկանցն ոչ թլփատելոցն տեղիք։ Եւ վերին՝ որ է արդարոց տեղիք։ Նաեւ չորրորդ ասեն զքաւարանն։ Այլեւ ասեն թէ՝ Քրիստոս ի վերին դժոխսոն գնաց եւ աւերեաց. եւ այլք կացին։ Այլ առաջին կարծիքն՝ հասարակաց է եւ ուղիղ. եւ մեք այնմ հետեւիմք. զի մի է դժոխքն. եւ Քրիստոս աւերեաց զնոյնն։ Եւ թէ հակառակի ոք թէ՝ Դաւիթ ասէ. «փրկեցեր զանձն իմ ի դժոխոց ներքնոց». ապա գոյ եւ վերին։ Ասեմք նախ եթէ , ներքին եւ վերին դժոխք՝ են խստագոյն եւ նուազ տեաջանքն որպէս ասացաւ։ Դարձեալ ասեմք եթէ, ներքին դժոխք է տանջանք հոգւոցն. եւ վերին դժոխք է գերեզման մարմնոց. որպէս ասաց Դաւիթ առ Սողոմօն եթէ՝ «զՍիմէի արեամբ հանդերձ ի դժոխս իջո՛». այսինքն ի գերեզման։ Յայտ է՝ զի սուտ ասեն որք ասեն բազում դժոխք։ Երկրորդ՝ սուտ են որք ասեն թէ Քրիստոս ի ներքին դժոխս ոչ եմուտ որ է տեղիք մեղաւորացն։ Նախզի՝ գլուխ եւ արմատ մեղաւորաց՝ էր Ադամ. եւ նա էր ի ներքին դժոխս. ապա թէ Քրիստոս ազատեաց զԱդամ, գնաց ի ներքին դժոխս։ Երկրորդ՝ զի ասէ Դաւիթ. «լսել զհեծութիւն կապելոց. եւ արձակել զորդիս մահապարտաց». եւ մահապարտ վասն մեղաւորացն ասէ։ Երրորդ՝ զի ասէ Մովսէս ի դիմաց Տեառն. «հուր բորբոքեցաւ ի զօրութենէ իմմէ. այրեսցէ եւ իջցէ մինչ ի դժոխս ներքինս»։ Ապա ուրեմն Բանն Աստուած հրով եւ բարկութեամբ էջ ի դժոխս ներքինս։ Չորրորդ՝ զի ասէ Եսայի. «որ ի կապանս էք՝ ելէք. եւ որք ի խաւարի՝ յայտնեցարուք»։ Եւ արդարքն ոչ էին ի խաւարի. զի ունէին զլոյս շնորհացն. այլ մեղաւրքն էին ի խաւարն արտաքին եւ ներքին եւ ի կապանս, որք արձակեցան։ Հինգերորդ՝ զի ասէ Պետրոս ի կաթուղիկէին. «երթեալ քարոզեաց երբեմն ապաստամբելոցն». այլ արդարքն ոչ էին ապստամբեալք. այլ մեղաւորքն եւ չարքն. որոց քարոզեաց բանական հոգւովն եւ ազատեաց զնոսա։ Այլեւ աստ կրկին կարծիս է վարդապետաց։ Ոմանք ասեն թէ՝ որք հաւատացին, ելին. եւ անհաւատքն մնացին անդ։ Եւ այլք ասեն թէ՝ ամենեցուն հոգւոց լուծան կապանք. մինչ զի Յուդային եւս. այլ ոմանք ելին ի դժոխոցն. եւ ոմանք անդ կացին. ոչ ի տանջանս, այլ իբր ի բանդի։ Իսկ սուրբն Եպիփան ի վերայ այսր սաղմոսի. «դարձցին մեղաւորք անդրէն ի դժոխս՝» ասէ թէ, ոմանք որք ոչ հաւատացին՝ այլ ելին եւ ոչ մնացին անդ յիջանել Աստուծոյ եւ թագաւորին Քրիստոսի ի դժոխս. եւ ի կտարածի՝ դառնան ի նոյն տեղիս, եւ կամ յայլ տեղի տանջանաց. զի անդրէն դառնալն՝ զայն նշանակէ ուր յառաջն էին եւ ելին։ Եւ այսմ հետեւիմք մեք. զի յորժամ սատանայ կապեցաւ ընդ խաչափայտին, եւ դրունք դժոխոցն փշրեցան, եւ պարտ բնութեանս վճարեցաւ, յիրաւի ամենայն հոգիք ազատեցան։ Այլ ոմանք յաւիտեանական ազատեցան. եւ ոմանք ժամանակեայ. զի ի կատարածի դառնան ի դժոխս։ Այսքան վասն դժոխոցն։ Ասացեալ է եւ յայլ ուրեք վասն դժոխոցն ի բան սաղմոսին։ «Ոչ յարիցեն անպարիշտք ի դատաստան»։ Այլեւ ի հարցմունսն Գէորգայ. անդ տես եւ ի միտ առ։ Եւ զայս ի գլուխ վասն այն բաժանեցի՝ թէ յերկար թուի քեզ, դու կարճ ասա զոր եւ կամիս. եւ զոր ոչ՝ ի տեղի թող։ Եկեսցուք այժմ յերրորդ հարցումն վասն շաբաթու եւ նաւակատեաց։ Գիտելի է՝ զի շաբաթն հանգիստ լսի յեբրայեցւոցն ի մերս. ըստ այնմ, «օրհնեաց Աստուած զօրն եօթերորդ. զի ի նմա հանգեաւ»։ Նախ այն է՝ զի ի վեց օրն ստեղծեաց զարարածս. եւ յեօթն հանգեաւ. այսինքն, զի զամենայն զոր ստեղծեաց Աստուած՝ բարի են յոյժ. եւ Աստուած ի բարին հանգչի. զայն ասէ՝ հանգեաւ Աստուած ի բարի գործս իւր։ Երկրորդ՝ ի վեց օր զժամանակեայ գործս արար. եւ յեօթն օրն զհանգիստն յաւիտենից պատրաստեաց. ըստ այնմ որ ասէ. «ժառանգեցէք զպատրաստեալ ձեզ զարքայութիւնն ի սկզբանէ աշխարհի»։ Երրորդ՝ Ադամ ընդ երեկս ուրբաթին ել ի դրախտէն եւ պատեաց զնա մութն գիշերոյն. ապա ի ծագիլ միւս աւուր շաբաթուն՝ զհանգիստ էառ ի տեսս զգալի լուսոյն։ Չորրորդ՝ զայս օրէնս եդ իսրայէլացւոցն՝ ի շաբաթ աւուրց, եւ ի շաբաթ շաբաթուց հանգչիլ ի մարմնական գործոց։ Հինգերորդ՝ այս օր շաբաթուս՝ նշանակէ զօրն յոր հանգեաւ Քրիստոս ի գերեզմանի, եւ հանգոյց զարարածս ի մահու. ըստ այնմ, «մահ մարդոյ հանգիստ է»։ Զի ի մարմնաւոր աշխատութեանց դադարի. եւ հանգչի հոգին ի բարի գործս իւր։ Եւ ի յարութեան կիրակէի վերջումն՝ յառնէ ընդ Քրիստոսի. եւ պսակի հոգւով եւ մարմնով ի փառս անճառս։ Յայս միտս եկեղեցի սուրբ՝ զմեծամեծ տօնս սրբոց յաւուր շաբաթու կատարէ։ Իսկ նաւակատիս՝ տօն ուրախութեան, կամ նորագումն թարգմանի։ Եւ այս է խորհուրդն որք առանց արեան կատարեմք. զի հեթանոսք զոհէին արեմբ մանկանց. եւ հրէայք արեամբ անասնոց. իսկ առաքեալքն՝ փոխեցին զնաւակատիս մեր առանց արեան՝ զի որոշիցուիք ի նոցանէ։ Եւ զի հինգ են զգայարանք մեր որով մեղանչեմք. հինգ օր է նաւակատեաց ի բոլոր տարին, ի քաւութիւն հնգից զգայութեանց։ Եւ խորհուրդ նաւատատեաց՝ ի դրախտին աւանդեցաւ. «յամենայն պտղոյ ուտել, եւ ի միոյն ոչ». այսպէս եւ մեզ աւանդեցաւ յամենայն կերակրոյ ուտել՝ եւ զմիս ոչ։ Եւ որպէս Ադամ յամենայնէն ոչ եկեր, եւ ի միոյն եկեր եւ դատապարտեցաւ. նոյնպէս եւ որ ոք յօրս յայս պահէ եւ յամենայն կերակրոյ չուտէ, կամ միս ուտէ՝ ընդ դատապարտութեամբ է։ Եւ զի երեք է օր ի բոլուր տարին. կամ ամենեւին պահք. կամ ուտիք. կամ միջակ որպէս նաւակատիք . վասն զի մարդն յերից է կայացեալ. հոգի եւ մարմին, եւ յերկուցն խառնեալ անձն։ Պահքն վասն հոգւոյն պատշաճի. եւ ուտիքն մարմոյն. իսկ նաւակատիքն՝ վասն խառնեալ անձինն։ Նմանապէս եւ զկերակուրն երեք են որոշեալ քրիստոնէինց։ Զմիս կենդանւոյ. որ կատարեալ կենդանի է՝ եւ ի կենդանւոյ յառաջ եկեալ. այն է կատարեալն՝ որ հինգ զգայարանս ունի. եւ շարժի եւ շունչ ունի. եւ է այս կերակուր ուտեաց եւ զատկի։ Եւ որ խոտ է եւ ունդ եւ պտուղ՝ է կերակուր պահոց. զի անզգայ է եւ անշարժ ի տեղւոջէ ի տեղի, անշունչ։ Իսկ նաւակատեաց կերակուրն այն է՝ որ միջակ է սոցա երկոցունց. այսինքն, կենդանւոյ եւ տնկոյ. որպէս ձուկն՝ ձու՝ եւ կաթն։ Զի ձու եւ կաթն ի կենդանւոյ են. այլ ինքեանք ոչ են կենդանիք։ Իսկ ձուկն կենդանի է կատարեալ զգայարանօք եւ շարժմամբ. այլ զաուր եւ առ շնչոյ ոչ ունի. վասն այն պակաս է։ Եւ կամ որպէս ասեն ոմանք թէ՝ յերկու աւազոյ եւ ի մին սերմանէ գոյանան մարմինքն ձկանց։ Ապա յայտ է՝ զի կերակուր նաւակատեաց ձուկն՝ կենդանի է, եւ յոչ կենդանւոյ եւ ձուն ոչ կենդանիէ, եւ ի կենդանւոյ։ Եւ տես եւ ի միտ առ. զի սոքա ի մին կարգի են եդեալ . այսինքն ձուկն՝ ձու՝ եւ կաթն. որ ոք ուտէ զմինն՝ կերիցէ եւ զմիւսն։ Եւ վայ ասեմ որովայնամոլ ազգին ֆռանկաց եւ վրաց. որք զպահս լուծանեն ի ձուկն անխտիր. «որոց Աստուած որովայն իւրեանց է. եւ փառք ամօթն ըստ առաքելոյն»։ Եւ պատճառեն զպատճառս մեղաց գործօղքն անօրէնութեանց։ Նախ այսպէս թէ՝ ի վերնատունն Քրիստոս ձուկն եկեր. պարտ է ի նմին աւուր ձուկն ուտել։ Ասեմք թէ ի վերնատունն զհինն կատրեաց մինչեւ զմարմինն բաշխեաց. եւ նոր օրէնս եդ. եւ մեք հնոյն ոչ եմք պարտական։ Ապա թէ ոչ՝ եւ գառն եկեր ի վերնատանն. կեր եւ դու ի պահոցն։ Դարձեալ պատճառեն թէ՝ յորժամ զնկանակն եւ զձուկն աճեցոյց Քրիստոս, մերձ էր զատիկն։ Ասեմք թէ այդ եւս է սուտ պատճառ. զի հրէից նախ զատիկն էր՝ եւ ապա բաղարջակեր պահքն. ահա զի ուտիք է յորում բաժանեաց զձուկն։ Եւ դարձեալ՝ ի քառասուն իւր ոչ եկեր ձուկն. եւ մեք զՔրիստոսի քառասունս պահեմք եւ ոչ զհրէիցն։ Դարձեալ՝ պատճառեն թէ, յետ յարութեանն եկեր ձուկն ընդ աշակերտսն յորում «կրակետղ կայծականց տեսին. եւ ձուկն խորովեալ եւ հաց». եւ օրն էր չորեք շաբաթի. եւ ի հինգ շաբաթի համբարձաւ։ Ասեմք թէ՝ կրկին է սուտ եւ նոր աւետարան։ Նախզի՝ զյետ յարութեանն ոչ էր պահք, այլ զատիկ «մինչ փեսայն ընդ նոսա էր». որպէս ինքն հրամայեաց։ Եւ կրկին սուտ. զի ուր զձուկն կերին՝ ի Գալիլեայ յեզր Տիբերայ ծովուն էր. չորս աւուր ճանապարհ հեռի յԵրուսաղէմէ եւ ի լեառնէն ձիթենեաց ուստի համբարձաւ Քրիստոս։ Ապա ոչ ի չորեքշաբաթի օրն եկեր զձուկն. այլ ի յանցեալ կիրակէն։ Զի հինգ անգամ ի հինգ կիրակէն երեւեացաւ Քրիստոս աշակերտացն մինչ ի համբարձումն։ Եւ հինգ անգամ ի նոյն օրն՝ յորում յարեաւ ի գերեզմանէն. որ լինի տասն անգամ։ Ապա ուրեմն սուտ ասեն թէ ի չորեք շաբաթի ձուկն եկեր։ Այսքան վասն նաւակատեաց։ Եկեսցուք ի չորրորդ հարցումն, եթէ յորո՞ւմ ժամու յարեաւ Քրիստոսի. եւ քանի՞ ժամ եկաց մեռեալ։ Ասեմք թէ՝ օր յարութեանն ի կիրակէի է ըստ աւետարանչացն որպէս ասացաւ ի վերոյ։ Իսկ թէ յորո՞ւմ ժամու յարեաւ։ Ոմանք որպէս մեծն Նեսէս՝ ի մեկնութիւն սաղմոսին որ ասէ. «եօթն անգամ յաւուրն օրհնեցից զքեզ»։ ասէ թէ՝ յերեկոյի շաբաթին է յարութիւնն Քրիստոսի, յորում լուսանայր կիրակէն. որպէս ասէ Մատթէոս. «յերեկոյի շաբաթին՝ յորում լուսանայր միաշաբաթին»։ Իսկ այլ վարդապեհք ընդ արշալոյսն առաւօտուն ասեն յարուցեալ զՔրիստոս ըստ Մարկոսի եւ այլ աւետարնչացն։ Այլք որք ուղղաձեւութեանն են աշակերտք՝ ի մէջ գիշերի ասեն զժամ յարութեանն։ Եւ վասն այն Մատթէոս զերեկոյ շաբաթուն եւ զլուսանալ միաշաբաթին յիշէ. զի սկիզբն եւ զվախփան գիշերոյն. զի երկուց մէջն որ է մէջ գիշերին՝ նշանակեսցէ զյարութիւնն։ Երկրորդ՝ ի գիշերի ծնաւ ի կուսական արգանդէ մօր. որպէս յայտ է ի հովուացն եւ ի հրեշտակացն. եւ ի նոյն ժամն ի մէջ գիշերի ծանաւ ի կոյս գերեզմանէ։ Երրորդ՝ ի մէջ գիշերի ըմբռնեցաւ եւ կապեցաւ ի մահ. եւ ի մէջ գիշերի յարեւ եւ արձակեցաւ ի մահու։ Չորրորդ՝ ի դիմաց Տեառն ասէ Դաւիթ. «ի մէջ գիշերի յառնէի խոստովան լինիլ առ քեզ վաս իրաւանց եւ արդարութեան քոյ»։ Յորում սովորութիւն է յայլ աւուրսն ընդ առաւօտն կալ յաղօթս. եւ ի կիրակէի ի մէջ գիշերի։ Հինգերորդ՝ պատճառ յարութեանն մերոյ՝ է յարութիւնն Քրիստոսի. արդ՝ յարութիւն մեր է ի վերջնումն կիրակէին ի մէջ գիշերի. ըստ այնմ, «ի մէջ գիշերի եղեւ բարբառ . ահա փեսայ գայ արիք ընդառաջ նորա». ապա ուրեմն եւ յարութիւնն քրիստոսի՝ է ի մէջ գիշերի յաւուր կիրակէի որպէս ասացաւ։ Վեցերորդ՝ ի մէջ գիշերի հրեշտակն եհար զԵգիպտոս. եւ Մովսէս եհան զորդիսն Իսրայէլի. որ օրինակ էր աւերման դժոխոցն եւ ազատութեան հոգւոյն։ Նոյնպէս եւ Քրիստոս ի մէջ գիշերի եհար զսատանայ եւ կապեաց. եւ յորում ժամու Մովսէս ել յԵգիպտոսէ եւ եհան զժողովուրդն՝ ի նոյն ժամն յարեաւ Քրիստոս ի մեռելոց. եւ եհան եւ ազատեաց զհոգիսն ի հրահալոց չարութենէ մեղացն եւ դժոխոցն. եւ ի բռնութենէ սատանայի որ է իմանալին փարաւօն։ Եօթներորդ՝ ի մէջ գիշերի է յարութիւն փրկչին. վասն որոյ յերեկոյին մերձ ի մուտ գիշերոյն ճրագալոյց առնեմք եւ պատարագ. որպէս ի ծննդեանն. ապա թէ ի լոյս կիրակէի էր յարութիւնն՝ պարտ էր յառաւօտին առնել պատարագ եւ ոչ յերեկոյին։

Եւ պատշաճ էր ի մէջ գիշերի յառնել. զի ի նոյն ժամն սկսանի արեգակն բարձրանալ. եւ յառաւօտին ծագէ առ մեզ։ Այսպէս իմանալի արեգակն Քրիստոս ի նոյն ժամն յարեաւ ի գերեզմանէն . եւ ընդ արշալոյսն երեւեցաւ իւղաբերիցն եւ առաքելոցն։ Եւ թէ ոք ասիցէ՝ աւետարանն ընդ արշալոյսն ասէ զգալ կանանցն եւ տեսանել զՔրիստոս։ Ասեմք եթէ՝ զանազան դասք էին իւղաբեր կանանցն. եւ չորս անգամ եկին իգերեզմանն։ Ոմանք յերեկոյն. եւ այլք ի մէջ գիշերին. եւ այլք ընդ առաւօտն։ Եւ ոմանք ընդ ծագիլ լուսոյն։ Եւ զանազան տեսլեան հանդիպեցան։ Ոմանք թաւալեալ զվէմն տեսին։ Եւ այլք երիտասարդ մի։ Եւ այլք երկու հրեշտակս։ Ոմանք կալան զոտսն Յիսուս եւ համբուրեցին։ Եւ ոմանք որպէս պատիզպան։ Վասն այն շաղփաղփ երեւէին բանք նոցա առաքելոցն. զի միմեանց չէին նման։ Եւ թէ ոք ասիցէ՝ մարգարէն ասէ. «զարթիք փառք իմ. եւ ես զարթեայց յառաւօտուց»։ Ասեմք եթէ՝ վաղ առաւօտն՝ եւ խոր երեկոյն՝ զմէջ գիշերն նշանակեն. որպէս ասէ սուրբն Կիւրեղ՝ եթէ վաղառաւօտուն եւ խոր գիշերոյն ի մի եւ ի նոյն ընթանան ժամանակք։ Այս եթէ յորում ժամու յարեաւ։ Իսկ թէ քանի՞ ժամ եկաց մեռեալ։ Ոմանք քառասուն ժամս ասեն. եւ այլք աւելի եւ պակաս։ Այլ որք ուղղապէս հանդիպիմք՝ ասեմք եթէ, երեսուն ժամ եկաց մարմինն ի գերեզմանի. եւ հոգին երեսուն եւ երեք ժամ եւ կէս յամեաց ի դժոխս։ Զի յինն ժամն ուրբաթուն արձակեաց զոգին եւ էջ ի դժոխս. եւ ապա ընդ երեկս ի մուտն արեւու՝ մարմինն եմուտ ի գերեզմանն։ Արդ՝ շաբաթի գիշերն եւ տիւն՝ ի Դ ժամ. եւ վեց ժամ ի կիրակէի մինչ ի մէջ գիշերն. որ լինի երեսուն ժամ։ Իսկ հոգին երեք ժամ եւ կէս նախ իջեալ ի դժոխս. որ լինի երեսուն եւ երեք ժամ եւ կէս։ Եւ այն է խորհուրդն՝ զի որքան ամ մարմնով մարմնաւորացն քարոզեաց. նոյնքան ժամ հոգւով հոգւոցն քարոզեաց. այսինքն երեսուն եւ երեք ամ եւ կէս յերկրի. երեսուն եւ երեք ժամ եւ կէս ի դժոխս քարոզեաց։ Իսկ մարմինն ի յերեսուն ժամու ի գերեզմանէն յարեաւ. զի երեսուն ամեայ մկրտեցաւ մարմնով եւ ել ի ջրոյն։ Եւ Ադամ երեսուն ամեայ ստեղծաւ. եւ մեք ի հասարակ յարութեանն երեսուն ամեայ յառնելոց եմք։ Այս թէ յորում ժամու յարեաւ։ Իսկ հինգերորդ հարցումն թէ՝ վասն է՞ր յերեկոյի շաբաթու լուծանեմք։ Բայց նախ գիտելի է թէ՝ ո՞ր է սկիզբն աւուրն։ Զի ոմանք զհասարակ օրն ասեն. եւ ոմանք զերեկոյն. եւ ոմանք զմէջ գիշերն. եւ ոմանք զլոյսն։ Ըստ այսմ օրինակի՝ իմաստասէրքն սկիզբն աւուրն զկէս օրն եդին . յորում արեգակն ի կորնթարթս երկնից ելեալ թագաւորէ։ Իսկ եբրայեցիքն՝ զերեկոյն դնեն սկիզբն աւուր ըստ Մովսէսի. «եղեւ երեկոյ եւ եղեւ վաղորդայն օր մի»։ Որեւ այժմ ասորիք նոյնպէս վարին։ Իսկ եկեղեցի Սուրբ՝ կրկին ունի սկիզբն աւուր. այսինքն տօնից եւ պահոց։ Տօնից սկիզբն է ի մէջ գիշերի. յորում կանխեալ տօնեմք զտօն առաջիկայ աւուրն ամենայն սրբոց եւ մարտիրոսաց։ Եւ սկիզբն պահոց՝ է ծագումն լուսոյն. որ բաժանէ զպահս եւ զուտիս։ Մինն է հոգեւոր. եւ միւսն մարմնաւոր. հոգեւորն Զ ժամով յառաջ է քան զմարմնաւորն։ Եւ զայս ընկալաք ի յարութենէն Քրիստոսի ի մէջ գիշերի սկսանիլ զամենայն տօնիս սրբոց. ի խորհուրդ յարութեանն աւուր՝ որ ի մէջ գիշերի յառնեն առ հասարակ։ Այսպէս եւ ամենայն սրբոց տօն՝ Զ ժամու յառաջ է քան սկիզբն աւուրն։ Իսկ զտէրունական տօնս՝ յերեկոյ եայ յինն ժամէ աւուրն սկսանիմք. որ է ինն ժամաւ յառաջ քան զհասարակաց տօնն։ Եւ բոլորն ԺԵ ժամով յառաջ քան զմիւս օրն սկսեալ, նախատօնակ առնեմք. եւ զայս յամենայն ուրեք այսպէս։ Նմանապէս եւ աստ յայսմ աւուր շաբաթու՝ որ ի կիրակէի յարութեան տօնեմք, այժմ յինն ժամու ի վեր նախատօնակ առնեմք յարութեանն Քրիստոսի։ Նախզի խոստովանիմք զՔրիստոս Աստուած. եւ զտօն նորա ըստ Տէրունական տօնիցն կատարարեմք։ Եւ որք ոչ խոստովնին զՔրիստոս Աստուած՝ զտօն նորա ըստ հասարակաց մարիտրոսացն առնեն ի մէջ գիշերոյ ի վեր։ Երկրորդ՝ զի ասէ սուրբն Կիւրեղ ի գիրս պարապմանց եթէ՝ հասարակ յերեկոյս լուծանեմք զշաբաթս. իբր վաղ առաւօտու յարուցեալ Քրիստոսի։ Երրորդ վկայ՝ զի ասէ սուրբն եւ Ագրիոս. պահքն քո մեծի շաբաթուն՝ մինչեւ ցինն ժամն լիցի. տես՝ զի ի ժողովն Եփեսոսի հասարակ ամենայն ազգք այսօր նաւակատիս առնէին մինչ ի ժողովն Քաղկեդոնի. ուր փոխեցան տօնք եւ պահք եւ դաւանութիւնք։ Չորրորդ վկայ՝ լոյսն զգալի որ յինն ժամու ծագէ ի գերեզմանէն ակներեւ ամենայն մարդկան . զոր ոչ կարեն զայս ուրանալ ազգն ժխտողաց. զի տես աչացն՝ հաստատ է քան զլուր լսելեացն։ Եւ այս ի խնդրոյ սուրբ լուսաւորչին մերոյ ի պատիւ ազգիս հայոց։ Տես լուսաւորիչն կարգեաց զնաւակատիս այսր աւուրս. որ էր յաւուրս նիկիական ժողովոյն . զոր յառաջն ունէին ամենայն ազգք՝ զնոյն կարգեաց եւ մեզ։ Եւ որպէս յինն ժամու ուրբաթուն լոյս ծագեաց հոգւոյն ի դժոխս. եւ յինն ժամու շաբաթուն լոյս ծագէ զճառագայթս իւր արեգակն արդարութեան Քրիստոս. մինչ յառաւօտուն բոլորապէս տեսանի յարուցեալ ի մեռելոց։ Հինգերորդ վկայ՝ զի ի բոլոր տարին յերեկոյ շաբաթուն՝ կիրակամուտ առնեն ամենայն ազգք։ Նոյնպէս եւ մեք յամենայն շաբաթս յերեկոյի լոյս զուարթ սուրբ ասեմք. եւ զսուրբ Աստուածն որ յարեար, ի յայս շաբաթի օրս սկիզբն առեալ։ Վեցերորդ վկայ նոյն ինքն ազգն ֆռանկաց՝ որ յամենայն շաբաթի օր վիճիլ ասեն. եւ միս ոչ ուտեն ի խորհուրդ նաւակատեաց մեծի շաբաթուս. թէպէտ այսօր վասն պատրանաց մարդկան եւ փոխելոյ զտօնս ոչ ինչ ուտեն զնաւակատեաց. որ է ձուկն. որք միշտ ի քառասնորդաց պահս պղծեն ձեւամբ եւ արբեցութեամբ։ Իսկ թէ ի զատկիս առաջին կիրակէն զի՞նչ է։ Գիտելի է «զի զատիկ մեր զենաւ Քրիստոս գառն առաքելն ասէ». եւ մարմինն Քրիստոսի է պատարագ նոր եւ զատիկ նոր։ Եւ յետ այնորիկ՝ ի կիրակէի աւուրն գառն, կամ ոչխար, կամ այլ ինչ խորովեալ որ է հին զատիկն։ Զի թէ ոք ոչ կարասցէ հաղորդիլ նոր զատկին որ է ճշմարիտ մարմինն Քրիստոսի, հաղորդեսցի հնոյն եւ օրինակին. եւ մի ամենեւիմբ անմասն լիցի։ Իսկ այսօր ի շաբաթուս նախկին կիրակէի ուր ձու ներկեմք կարմիր. եւ այն է խորհուրդն՝ զի միայն ի տօնի զատկիս ներկեմք ձու։ Զի ձուն՝ օրինակ է բոլոր աշխարհի. որպէս ասեն իմաստունք թէ՝ վերին կեղեւն զերկնիցն բերէ զնմանութիւն. իսկ մզղնաձեւն՝ օդոյս. եւ սպիտակուցն ջրոյ . եւ դեղինն երկրիս որ է մէջն։ Եւ ներկն նշանակէ թէ՝ բոլոր աշխարհս Քրիստոսի արեամբ գնեցաւ. զոր մեք ի ձեռն առեալ յայտնապէս զփրկութիւն մեր քարոզեմք։ Վասն այսորիկ փրկութեան մերոյ է հաղորդելի նախկին. եւ ապա յայլ կերակուրս։

Այսքան առ այս։

Գլուխ ՃԼԵ. Նորին քարոզ դարձեալ վասն զատկին. ի բան մարգարէն։ «Օրհնեսցուք զՏէր՝ զի փառօք է փառաւորեալ»։ Ելից. 15. 21։

Նախ պարտ է գիտել այսպէս. զի օրհնելն զԱստուած՝ երեք եղանակաւ իմանի։ Առաջինն գոհութիւն. երկրորդն վկայութիւն. երրորդն յայտնութիւն։ Եւ առաջինն որ գոհութիւն է՝ զի ամենայն արարածք օրհնեն զԱստուած. ոչ իբր կարօտ օրհնութեան, այլ որպէս շնորհակալութիւն եւ գոհութիւն մատուցանեն Աստուծոյ արարչին. զայս միայն ունելով տրիտուր անվճար երախտեաց նորա՝ զոր ունի առ մեզ։ Զի յոչընչէ արար եւ կազմեաց ի պատկեր ի նմանութիւն իւր. հոգի բանական, միտս իմացական, եւ կամս անձնիշխան ետ մեզ։ Եւ զայլ ամենայն երախտիսն՝ զոր յերկար համարիմ մի ըստ միոջէ թուել։ Եւ շահ այսր օրհնութեան զի անբաւ երախտեացն Աստուծոյ ոչ ինչ ունիմք փոխարէն հատուցանել. բայց միայն շնորհակալութեամբ օրհնել զԱստուած. եւ գոհանալ զնմանէ. ըստ այնմ, «զի՞նչ տաց տրիտուր Տեառն ընդ ամենայնի զոր եւ ետ ինձ։ Բաժակ փրկութեան ընկալայց. եւ զանուն Տեառն կարդացից»։ Այս է կարդալ զանուն Տեառն որ ասէ։ «Օրհնեսցուք զՏէր»։ Երկրորդ օրհնութիւնն՝ վկայութիւն է եւ խոստովանութիւն. իբրթէ խոստովանիմք եւ վկայեմք նմա զի բարի է բնութեամբ. եւ օրհնեալ է եւ արարիչ է. եւ թագաւոր եւ անմահ. եւ երջանիկ եւ բարեբուն։ Եւ այլ ամենայն օրհնութիւն այն է՝ որք վայեն ամենայն արարածք թէ, զայս ամենայն բարիս եւ մեծութիւնս ունիս բնութեամբ։ Եւ շահն այս է. զի այս օրհնութեամբս՝ յարիմք ի նաեւ մեր ձաւորիմք, կցորդ լինելով պարգեւաց եւ շնորհացն Աստուծոյ։ Զի զոր յիշատակեմք զԱստուծոյ՝ եթէ բարի է, եւ թէ ողորմած է, լոյս է, քաղցր է, եւ այլն ամենայն բարեացն կցորդիմք յիշելով զբարութիւն նորա։ Վասն այն մարգարէս յորդորէ զմեզ ասելով։ «Օրհնսցուք զՏէր՝ զի փառօք է փառաւորեալ»։ Վասն զի օրհնութեան եւ փառաց նորա կամի կցորդեալ։ Իսկ երրորդ՝ զի օրհնութիւնն յայտնաբանութիւն թարգմանէ սուրբն Դիոնէսիոս. իբր թէ յայտնի է Աստուած եւ փառք նորա, եւ արարչութիւն նորա ամենայն աշխարհի. եւ ոչ ծածուկ եւ թաքուն։ Եւ այս երեք եղանակաւ։ Նախ՝ յայտնի է Աստուած անճառ պարգեօք եւ անպատում սքանչելեօք զորս ունի առ բանականս. եթէ առ հրեշտակս ի յերկինս. եւ եթէ առ հոգիս մարդկան։ Զի ինն դասք հրեշտակաց անթիւք՝ հազարք հազարաց, եւ բիւրք բիւրուց որք կան առաջի Աստուծոյ ի սպասու. եւ անդադար բերանով եւ անհանգիստ բարբառով միշտ օրհնեն զԱստուած անլռելի ծայնիւ։ Եւ հանապազ աստուածակերպ լուսափայլութեամբ եւ շնորհօք եւ գիտութեամբ՝ վայելեն ի բարութեանցն Աստուծոյ։ Եւ ի նոցանէ ըստ կարգի հասանի ի բանական հոգիս մեր. եւ լնու անճառ պարգեւօք եւ երկնային շնորհօք։ Զոր իմացեալ իմանամք եթէ է Աստուած արարիչ՝ եւ բաշխօղ անճառ բարգեւացս այսոցիկ։ Երկրորդ՝ յայտնիէ Աստուած՝ եւ վկայեալ յիւրեական արարածոցս իւրոց։ Յորժամ տեսանեմ զերկինս լայնատարած եւ զարդարուն, եւ լուսաւորեացն միշտ շարժումն ի նմա։ Եւ զերկիրս հաստատեալ ի միջի անսիւն եւ աննեցուկ. միայն հաստատեալ ի վերայ Բանին Աստուծոյ. «որ կրէ զամենայն բանիւ զօրութեան իւրոյ»։ Այլեւ զօդս շարժական. զտիւ եւ զգիշեր. զամառն եւ զձմեռն. զաշունն եւ զգարունն։ Այլեւ տեսանեմք զծով եւ զգետ եւ զաղբիւր. զլերինս եւ զբլուրս եւ զդաշտս միշտ կայացեալ ի սահմանս իւրեանց. ըստ այնմ, «սահման եդ եւ ոչ անցանեն»։ Տեսանեմք զսոսա՝ եւ ի միտ ածեմք զարարիչն. որպէս ասէ Պօղոս. «երեւելի արարածովքս՝ աներեւոյթ զօրութիւնն Աստուծոյ իմացեալ տեսանի». եւ Դաւիթ ասէ. «երկինք պատմեն զփառս Աստուծոյ. եւ զարարածս ձեռաց նորա պատմէ հաստատութիւն»։ Ոչ թէ լեզու ունին կամ բան, այլ նշանակութեամբ իւրեանց ի ցոյցս քարոզեն մեզ թէ, արարածք են Աստուծոյ. եւ կան եւ մնան ի հրամանս նորա միշտ եւ հանապազ։ Եւ յայսմանէ ոմն իմաստասէր՝ նկատեաց զառաջին պատճառն եւ ասէ. է ոմն որ շարժէ զերկնային մարմին. զի ամենայն որ շարժի՝ յայլմէ շարժի, եւ մի է։ Զի միակերպ շարժէ. զի զբազումս զանազան շարժէ։ Եւ անբաւազոր է եւ անմարմին. զի կարէ շարժել. զի մամինն տկար է եւ չափաւոր զօրութեամբ։ Եւ անմահ է եւ անվախճան. զի անդադար եւ միշտ շարժէ. եւ անվախճանն անսկիզբն է։ Զի ամենայն որ վախճանութիւն՝ եւ սկիզբն ունի. եւ անդրադարձեալ. այլ անսկիզբն՝ անվախճան է. եւ նա է արարիչ ամենայնի. եւ նման է տալի պաշտօն։ Այսպէս յայտնի է յերեւելեացս՝ արարիչն արարածոց։ Իսկ երրորդ յայտնի է արարիչն՝ ի խնամոց իւրոց. որ զմարդ եւ զանասուն՝ զգազան եւ զթռչուն՝ զլօղակս եւ զսողունս՝ կերակրէ պիտոյիւք, եւ դարմանէ զնոսա. ըստ այնմ, «աչք ամենեցուն ի քեզ յուսան. եւ դու տաս կերակուր նոցա ի ժամու». այսինքն բնական կարօտութեամբն յուսան եւ հային յարարիչն։ Եւ նա ըստ իւրաքանչիւր զամենեցուն պիտոյս պատրաստէ, փոյթ ունելով ամենեցուն. եւ գթայ որպէս արարիչ ի ստեղծուածս. զի մի կորիցեն գործք ձեռաց նորա։ Այլ ի վերայ այսր՝ ցուցանէ զապագայիցն թէ՝ զինչ լինելոց է առ յապայ. ի ձեռն մարգարէից կամ այլօք շնորհօք փոխէ զխորհուրդս մարդական եւ զկամս ի չարէ ի բարիս։ Այլեւ փոխէ զթագաւորս եւ զիշխանս. զոմանս մեծացուցանէ. եւ զոմանս յաղքատութիւն ցածուցանէ. կատարէ զխնդիս. եւ հատուցանէ արժանապէս չարաց եւ բարեաց։ Այլեւ հանէ զամպս եւ հոսէ զանձրեւս. ծագէ արեւ. եւ փոփոխէ զլուսինն։ Եւ այս ամենայն եւ սոյնպիսիքս՝ վկայեն թէ, է եւ գոյ Աստուած։ Զի մեք ճանաչեսցուք թէ է Աստուած. եւ հաւատով մերձեսցուք առ նա. եւ օրհնելով զնա կցորդիցուք փառաց եւ բարութեան նորա։ Վասն այն ասէ։ «Օրհնեսցուք զՏէր զի փառօք է փառաւորեալ»։ Դարձեալ գիտելի է՝ զի զամենայն մարդ եւ զամենայն արարածս՝ այսու երեք եղանակաւ կարեմք օրհնել։ Նախ շնորհակալութեամբ եւ գոհութեամբ. զի յորժամ օրհնեմք զսիրելիս եւ զբարեկամս, զմեծամեծս եւ զիշխանս, գոհանամք եւ շնորհակալիմք նմա ի վերայ բարութեանցն եւ երախտեացն զորս ընկալաք ի նմանէ։ Եւ զայս ոչ իբր անկարօտի, այլ կարօտի եւ ստեղծուածոց Աստուծոյ. զի ամենայն արարածք՝ կարօտին արարչին իւրեանց. վասն այսորիկ առաւել օրհնեմք զնոսա եւ շնորհակալիմք։ Իսկ երկրորդ եղանակ օրհնութեանս՝ որ փոքունցն քան զմեզ եւ նուազից՝ օրհնութիւն մատուցանեմք։ Եւ զայն եւս յԱստուծոյ ընկալեալ՝ որ առատն է պարգեւօք. շտեմարանն է ամենայն օրհնութեան. եւ տամք մարդկան . եթէ օրհնութիւն քահանայութեան, վարդապետութեան, թողութեան, ողորմութեան, եւ այլ ինչ բարեաց՝ հողորդեմք զնա աստուածային բարերարութեանն. ըստ կարողութեան եւ չափու յուսոյ իւրեանց վայելեն զբարիսն Աստուծոյ։ Իսկ երրորդ օրհնութիւնն՝ որ յայտնութիւն է պատւոյ եւ փառացն Աստուծոյ, այսու օրհնեմք զսուրբս եւ զհրեշտակս. եւ զխաչ եւ զեկեղեցի սուրբ. զՏիրամայրն Մարիամ, եւ զայլս։ Իբր զծածուկ փառս նոցա եւ զերանութիւնն յայտնի առնել ամենեցուն. զի Տէր զփառաւորիչս իւր փառաւորէ. եւ որք սիրեն զԱստուած՝ սիրին ի նմանէ . «եւ ոյք օրհնեն զՏէր՝ ժառանգեսցեն զերկիր». զի եւ մեք ցանկասցուք մեծութեան եւ փառաց նոցա։ Այս երեք եղանակաւս՝ զամեայն ոք օրհնեմք. զվերինս եւ զներքնիս, եւ զհաւասարս մեր։ Զի եւ զսոսա օրհնութեամբն Աստուծոյ օրհնեմք եւ գովեմք. եւ մերձաւորեալ հաղորդիմք լուսոյ եւ երանութեան նոցա։ Այս է՝ «Օրհնեսցուք զՏէր»։ Իսկ այն որ ասացաք թէ՝ օրհնութիւնն Աստուծոյ շնորհալութիւն է եւ գոհութիւն. զի շնորհակալ լինիմք հոգւով՝ եւ գոհանամք մարմնով։ Այլեւ վասն հոգեւոր շնորհաց՝ շնորհակալ լինիմք. եւ վասն մարմնաւոր բարեաց՝ գոհացօղք։ Դարձեալ եւ այլ զանազանութիւն. զի շնորհակալ լինիմք ի խոստումն բարեաց. եւ գոհանամք վասն պարգեւացն յորժամ խոստմունքն կատարին։ Եւ այսպէս յոր ժամ հոգեւոր կամ մարմնաւոր բարիս խոստանայ կամ պարգեւէ Աստուած, պարտէ օրհնել եւ գոհանալ զԱստուծոյ, որ արժանաւորէ բարութեան իւրոյ։ Եւ ոչ միայն այս. այլ թէ եւ սպառանայ պատիժ յանցաւորաց, պարտ է եւ վասն այն գոհանալ զԱստուծոյ. զի այն եւս բարի է։ Նախզի՝ սպառնալեօքն զարթուցանէ։ Երկրորդ՝ զի յորժամ յետս դառնամք՝ ոչ ածէ բարկութիւն սպաշնալեացն։ Եւ ոչ այս միայն, այլեւ հայրենի է Աստուծոյ. զի ի մեղանչելն դատապարտէ եւ խրատէ։ Եւ այս բարի է. նախ զաններելի տանջանսն յաւիտենից՝ ի ժամանակեայս բերէ. զի որ մարմնով յանցեաք՝ մարմնով վճարեմք։ Եւ այս գթութեանն եւ մարդասիրութեանն Աստուծոյ է ցոյց։ «Զի զոր սիրէ Տէր խրատէ տանջէ զամենայն որդի զոր ընդունի»։ Զի զտանջանս գործոցն կրեցաք. եւ այլ ոչ եւս իշխեմք գործել։ Երկրորդ շահ է՝ զի այլ ամենայն ոք տեսցէ եւ դարձցի ի մեղաց եւ փրկեսցի. վասն այն ի խրատն եւ ի պատուհասն՝ շնորհակալ լինիմք օրհնեմք եւ գոհանամք զԱստուծոյ։ Եւ ոչ վասն այսր միայն, այլեւ վասն յաւիտեանից տանջանացն եւ դժոխոցն պարտ է օրհնել զԱստուած. զի եւ այս բարի է։ Նախ ի կողմանէ զղջացելոցն. զի բազումք երկնչին ի դժոխոցն. եւ զղջացեալ դառնան ի մեղաց։ Երկրորդ՝ ի կողմնէ ընտրելոցն, որք զերծան ի տանջանաց նորա եւ մտին ի հանգիստն։ Երրրոդ՝ ի կողմանէ արդար դատաստանին Աստուծոյ. զի արդարապէս հատուցանէ չարացն եւ հակառակացն իւրոց զտանջանս. եւ սրբոց իւրոց զհանգիստն։ Այլեւ ի կողմանէ դատապարտելոցն արդար է Աստուած. զի զամենայն հնարս հնարեաց նոցա. զխոստմունս եւ զպարգեւս. զսպառնալիս եւ զխրատս՝ ոչ զղջացան ի մեղաց. վասն որոյ յիրաւի նոքա զի անզեղջ կամօք մնացի ի չարիս՝ անզերծ կացցեն ի տանջանս։ Նաեւ ինքեանք իսկ դատապարտեալքն՝ հաշին եւ հառաչեն ի տանջանս. եւ իրաւունս տան արդար դատաստանին Աստուծոյ։ Նոյնպէս եւ երկնաւորք եւ երկրաւորք՝ որք են հրեշտակք եւ մարդիկ, օրհնեն զարդար իրաւունսն դատաստանին։ Եւ անդ կատարի բանն որ ասէ . «յերկուց եւ յերից վկայից հաստատեսցին իւրաւունք դատաստանին»։ Ապա ուրեմն ամենայն մարդիկ, եւ վասն ամենայն իրաց՝ եւ յամենայն ժամ եւ յամենայն տեղիս՝ օրհնել պարտին զԱստուած եւ գոհանալ զնմանէ. որպէս աստ մարգարէս հրաւիրէ զմեզ։ «Օրհնեսցուք զՏէր»։ Որեւ այժմ հասեալ մեր ի մեծի օր շաբաթիս սրբոյ Զատիկս, ամենեքեան ի մի բերան օրհնեսցուք եւ գովեսցուք զՏէրն մեր եւ զփրկիչն Քրիստոս՝ չորս պատճառաւ։ Նախ՝ վասն բարի պարգեւացս հոգւոյ եւ մարմնոյ. զի ընկալաք զթողութիւն մեղաց. այս հոգւոյ պարգեւ. եւ սուրբ զատիկս մարմնոյ։ Երկրոդ՝ օրհնելի է վասն յուսոյ խոստման յարութեան կենացն. որպէս նա յարեաւ ի գերեզմանէն՝ «եղեւ պտուղ ննջեցելոց եւ անդրանիկ մեռելոց». եւ զմեզ յարուսցէ «կերպարանեալ զմարմին խոնարհութեան մերոյ ըստ նմանութեան մարմնոյ փառաց իւրոց»։ Երրորդ՝ դարձեալ՝ օրհնելի է զնա վասն սպառնալեաց եւ պատժոյն. զի քառասնօրեայ պահօք կրեցաք զպատիժ յանցանաց մերոց. եւ զերծաք ի սպառնալեաց մեղաւորացն. վասն այն օրհնելի եւ գովելի է անունն Աստուծոյ։ Չորրորդ՝ օրհնելի է վասն դժոխոցն եւս. զի իջեալ մարմնով ի գերեզման, եւ հոգւովն ի դժոխս, զդրունս պղնձիս խորտակեաց. եւ զնիգս փշրեաց. այս է՝ զամուրն սատանայի. էառ աւար զհոգիս մարդկան. եւ կապեաց զհզօրն. վասն այնորիկ օրհնելի է եւ գոհանալի է զպարգեւացն Աստուծոյ. զի զտանջեալ հոգիսն ազատեաց. եւ զտանջօղ թշնամիսն կապեաց անլոյծ տանջանօք։ Վասն որոյ հոգւոյն ակամբ յառաջագոյն ետես մարգարէն եւ ասէ։ «Օրհնեսցուք զՏէր»։ Իսկ զօրհնութիւնս զայս՝ երգեաց մարգարէն Մովսէս յորժամ տասն հարուածովք եհար զԵգիպտոս. եւ պատառեաց զծովն ի սմին աւուր շաբաթու։ Վասն զի յառաջին ամիսն ի չորեքտասան լուսնին ընդ երեկս հինգշաբթի օրն՝ զգառն զենին ամենայն ժողովուրդքն. եւ խորովեալ հրով ընդ բաղարջն կերին եւ ելին. եւ եկին յերեք աւուր ճանապարհ ի ծովն Կարմիր. եւ կիրակէի գիշերին անցին ընդ ծովն։ Եւ յառաւօտու պահուն խռովեցոյց հողմ զբանակն եգիպտացւոց. եւ վարէր զկառս նոցա բռնութեամբ ի մէջ ծովուն։ Եւ ձգաց Մովսէս զգաւազանն խաչանիշ ի վերայ ծովուն. եւ կարկատեցաւ ջուրն. եւ ընկղմեցաւ փարաւօն եւ զօրքն իւր։ Յայնժամ մարգարէն Մովսէս՝ եւ ամենայն ժողովուրդքն ընդ նմա՝ երգեցին զգոհացողական զօրհնութիւնս զայս եւ ասեն։ «Օրհնեսցուք զՏէր»։ Նոյնպէս եւ Մարիամ քոյրն Ահարօնի՝ առեալ զթմպուկն ի ձեռն իւր. եւ ամենայն պարք կանանց ընդ նմա զնոյն երգն ասէին։ «Օրհնեսցուք զՏէր։ Զհեծեալս եւ զերիվարս ընկեաց ի ծով»։ Այսպէս եւ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս՝ յառաջին ամիսն ի չորեքտասան լուսնին յերեկս հինգ շաբաթի աւուրն՝ եկն ի վերնատունն սուրբ. եկեր զգառն հին օրինակին եւ զբաղարջն ընդ եղեգին։ Եւ փոխանակ գառինն՝ ինքն զենաւ գառն անարատ։ Եւ փոխանակ բաղարջին՝ զփրկական մարմին եւ զարիւնն իւր բաշխեաց։ Եւ փոխանակ եղեգին՝ կերաց զդառնութիւն չարչարանաց կենցաղոյս։ Եւ այսպէս ազատեաց զմեզ ի ծառայութենէ մեղաց եւ դժոխոց. որ հալոց երկաթի թարգամանի Եգիպտոսն. յօրինակ մեղաց եւ դժոխոց։ Եւ փոխանակ բարձր բազկին եւ հզօր ձեռացն՝ բարձրացոյց զաշխարհակիր բազուկս իւր ի վերայ խաչին։ Եւ սիւն ամպոյն ի տիւն եւ գիշերն լոյս տայր նոցա։ Եւ ի սմին աւուր ուրբաթիս՝ խաւարեացան լուսաւորք. եւ գիշերն յորում եմուտ ի գերեզմանն՝ լոյս ծագաց հոգւոյն ի բանդին։ Եւ փոխանակ խաչանիշ գաւազանին՝ գաւազանաւ խաչին պատառեաց զծով մեղաց . որ կարմրացեալ էր որդէսպան եւ անասնակոտոր արեամբ զոհիցն կռոց։ Եւ յորում աւուր փարաւօն ընկղմեցաւ ի մէջ գիշերի՝ ի նոյն ժամն ի մէջ գիշերի յաւուր կիրակէի՝ ի խորս անդնդոց ընկղմեաց զիմանալին փարաւօն եւ զզօրութիւն նորա։ Աւերեաց զդժոխս. եւ ազատեաց զհոգիսն ի նմանէ. եւ եհան յանապատ յերկինս։ Վասն որոյ այսօր միաձայն բազմութիւնք փրկելոցս՝ գոհացարուք զփրկչէն մերմէ Քրիստոսէ նոր լեզւաւ. այսինքն նոր երգով յարութեան։ «Օրհնեսցուք զՏէր՝ զի փառօք է փառաւորեալ»։ Եւ զի՞նչ իցէ փառօք փառաւորելն։ Չորս իմն նշանակէ։ Նախ՝ ցուցանէ թէ անկարօտ է փառաց եւ օրհնութեան մերում. զի նա միշտ անեղական փառօք է փառաւորեալ։ Երկրորդ դարձեալ՝ զի ի բազմութեանց դասուց հրեշտակաց փառաւորեալ է միշտ ի յերկինս. եւ այժմ ի յերկրի եւս փառաւորեցաւ։ Երրորդ դարձեալ՝ ի հրէից միայն փառաւորիւր որ օրինակ էր եւ անցաւոր. եւ այժմ յեկեղեցւոյ ի քրիստոնէից եւս փառաւորեցաւ ճշմարիտ եւ յարակայ փառաբանութեամբ։ Չորրորդ դարձեալ՝ ի կենդանեաց միայն փառաւորիւր ի յերկրի. իսկ այժմ էջ ի դժոխս եւ տիրեաց կենդանեաց եւ մեռելոց. այժմ ի կենդանեաց եւ ի մեռելոց է փառաւորեալ եւ օրհնեալ։ Զայս ցուցանէ ասելն։ «Օրհնեսցուք զՏէր՝ զի փառօք է փառաւորեալ»։ Այժմ եկայք դուք նոր ժողովուրդք Քրիստոսի Աստուծոյ. արժանացեալք աւուրս շնորհի ի սուրբ զատկիս երեկոյիս շաբաթու՝ յորում լուսանայ միաշաբաթին. ի մի բերան եւ ի մի շունչ համաձայն եւ համալեզու՝ օրհնեսցուք զփրկիչն մեր Քրիստոս. որ յարեաւ ի մեռեալոց. եւ յարոյց զմեզ ընդ ինքեան։ Որ փրկեաց ի խաւարէ՝ եւ էած ի լոյս մեծի աւուրս ծագման։ Օրհնեալ է փրկագործ տնօրէնութիւնն Քրիստոսի։ Օրհնեալ է կենսունակ չարչարանքն, եւ կենդանարար մահ անմահին Աստուծոյ։ Օրհնեալ է կենդանարմատ փայտն անմահութեան ի մէջ դրախտի եկեղեցւոյ. որ զանմահ պտուղն Քրիստոս մեզ պտղաբերեաց։ Օրհնեալ է աղբիւրն անմահութեան կենսատու սուրբ գերեզմանն անմահին. յորմէ զյարութիւնն անմահութեան մեզ պարգեւեաց։ Այսօր ընդ սուրբ առաքելոցն ի վերնատանն՝ ուրախասցուք եւ տօնեսցուք զյարութիւնն Քրիստոսի։ Այսօր ընդ Յովսէփայ արեմաթացւոյն պատեսցուք սուրբ կտաւօք զսուրբ մարմինն կենդանարար. եւ պահեսցուք սրբութեամբ ի գերեզման հոգւոյ եւ մարմնոյ մերոյ։ Այսօր ընդ իւրաբերից կանանցն՝ իւղովք արտասուաց եւ խնկօք օրհնութեան պատրաստ եւ արթուն լիցուք. զի կենսունակ ողջուրնին համբուրիւ ոտիցն արժանի լիցուք։ Այսօր ընդ սաւառնացեալ լուսափայլ հրեշտակապետացն մեծաց՝ քարոզեսցուք բարձր բարբառով զյարութիւնն Քրիստոսի։ Այսօր ոչ թաքուսցուք զշնորհս յարութեանն որպէս հրէայքն եւ քահանայքն, եւ կամ զինուորքն կառաքեալք. որք զարծաթն առին, եւ զյարութիւնն թաքուցին։ Այսօր ոչ ինչ ունելով տրիտուր եւ փոխարէն անկշիռ մեծութեան եւ պարգեւացս եւ անպատում խնդութեանս. այլ միայն օրհնեսցուք զՏէր զփառօք փառաւորեալն. զի որք օրհնեսցեն զՏէր՝ օրհնեսցին ի նմանէ։ Օրհնեսցուք զհայր՝ որ առաքեաց ի փրկրութիւն մեզ զԲանն Աստուծոյ։ Օրհնեսցուք զՀոգին Սուրբ Աստուած՝ գործակից եւ փառակից Հօր եւ Որդւոյն Միածնի։ Օրհնեսցուք զմարդասէր փրկիչն մեր Քրիստոս՝ որ համբերեաց խաչի. եւ դաւ ի գերեզմանի. եւ յարեաւ այսօր ի մեռելոց։ Օրհնեսցուք զնա. զի այսու օրհնութեամբս հաղորդիցուք մեծի ազատութեան սրբոյ զատկիս։ Այլեւ չարչարանաց եւ մահուան եւ թաղման նորա. զի եւ փառաց յարութեան եւ շնորհաց նորա՝ արժանի լիցուք պայծառ դիմօք եւ զուարթ երեսօք տեսանել զյարուցեալն Քրիստոս յաներեկ աւուրն յարութեան մերոյ։ Որով եւ ընդ որում Հօր եւ Ամենասուրբ Հոգւոյն, վայել է փառք իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան։

Գլուխ ՃԼԶ. Նորին քարոզ յԵրուսաղէմ գնալոյն. ի բանն Եսայեայ՝ «Եկա՛յք ելցուք ի լեառն Տեառն՝ եւ ի տուն Աստուծոյ Յակօբայ»։ Եսայ. 2. 3։

Բաղձանք բնաւորեալ է բնականապէս. երկիր առ երկին. եւ արարած արարչի. եւ սկսեալն կատարման իւրոյ։ Սոյնգունակ բանականս երկրի՝ վեհագոյն երկնի. յորմէ, եւ որով, եւ յորում ունիմք զկայ կատարման. ըստ որում մեծն ի մարգարէս՝ երգարան եւ քնար սրբութեան հոգւոյն՝ կարօտէր անձկալի, թալկացեալ հոգւով։ «Անձն իմ որպէս երկիր ծարաւի է առ քեզ. եւ նուաղեցաւ յինէն հոգի իմ. ե՞րբ եկից երեւեցայց երեսացդ Աստուծոյ»։ Եւ կրկին է կարօտութիւն. Աստուծոյ. եւ վասն Աստուծոյ. Աստուծոյ Հոգւոյ. եւ վասն Աստուծոյ մարմնով։ Եւ զի մարմնով երեւելեաւս տպաւորեալ տեսանի հոգեւորն եւ աներոյթն։ Եւ նախ է հանդէս քան զյաղթանակն. եւ դրունքն քան զարքունիսն։ Նմանապէս եւ ներքինս դրունք՝ մուտ է վերնոյն Երուսաղէմի. որ է մայր մեր հրաշալի եւ արքայարան արքային երկնից. մուտ եւ դուռն կոչի Սիօնի ստորնայինս Երուսաղէմ ի յերկրի։ Վասն որոյ յորդորէ զմեզ մարգարէն Եսայի եւ ասէ։ «Եկայք ելցուք ի լեառն Տեառն՝ եւ ի տուն Աստուծոյ Յակօբայ»։ Այլ գիտելի է՝ զի բաւական գովութիւն է ասելն «լեառն Տեռան եւ տուն Աստուծոյ»։ Բայց մեք ի սկիզբն երթիցուք. եւ անտի զգովութիւն նորա տեսցուք եւ ասասցուք։ Նախզի՝ տեսչութեամբ վերնական խնամոցն։ Սէմ որդին Նոյի՝ ժառանգեաց զոսկերս նախստեղծիցն՝ որք էին ի տապանին. եւ յորժամ նեղէին զնա որդիքն քամայ , ծածկեաց զնոսա ի վիճակի կալուածի իւրոյ։ ԶԱդամայն ի Գողգոթայ. եւ զԵւային ի Բեթղէհէմ. ուր ծնաւ փրիչն որդի նոցա եւ խաչեցաւ. եւ փրկեաց զնոսա ի մեղաց իւրեանց։ Երկրորդ՝ յետոյ Աբրահամու խոստացաւ Աստուած տայ զերկիրն զայն ի ժառանգութիւն որդւոց նորա եւ ասէ՝ «ել յերկրէ քումմէ եւ յազգէ. եւ եկ յերկիր զոր ցուցից քեզ»։ Եւ եբեր ի Բաբիլօնէ ի խառան. եւ անտի յԵրուսաղէմ. եւ ոչ ետ նմա եւ ոչ քայլ մի ոտին. այլ պանդխտութեամբ բնակեցոյց ի նմա։ Զի թէ ոչ գոյր շնորհ ի տեղին յայն, ընդէ՞ր եհան ի քաղդէացւոցն եւ եբեր անդ. կամ ընդէ՞ր ոչ ետ առա ժամայն՝ այլ յուսով խոստացաւ զի յետոյ տայցէ։ Ապա թէ մեծին Աբրահամու ցանկալի էր ելանել ի հեռաւոր երկրէ եւ գալ յԵրուսաղէմ, քանի՞ առաւել մեզ պարտ է։ Երրորդ՝ անդ զառաջինն աստուածապաշտութիւն եւ ծանօթութիւն եղեւ Աստուծոյ. եւ անդ սեղան կանգնեցին յանուն Տեառն Աստուծոյ. եւ մատուցին պատարագ յանուն ճռմարտին Աստուծոյ Աբրահամ Իսահակ եւ Յակօբ։ Եւ անդ երեւումն եւ աստուածախօսութիւն. որպէս առ կաղնեաւն Մամբրէի երեւեցաւ Աստուած Աբրահամու. եւ Բ հրեշտակ ընդ նմա։ Եւ Իսահակայ առ ջրհորովն. որ գուշակէր զխորտուրդ աւազանին։ Եւ ընդ Յակօբայ գօտէ մարտեալ՝ զմարդեղութիւն բանին նշանակելով. եւ սանդուխք յերկրէ Յերկինս. եւ Տէր հաստատեալ ի նմա. որ նշանակէր չխաչն՝ եւ զմարդն Քրիստոս բեւեռեալ ի նմա. որեւ հրեշտակք յերկիր իջին. եւ մարդիկ յերկնիս ելին։ Յաղագս այնորիկ տեղին այն պատուաւոր եղեւ։ Չորրորդ՝ հայրն Աբրահամու որ գոգ եղեւ արդարոց՝ անդ թաղեցաւ. նոյնպէս եւ Իսահակ. նոյնպէս եւ զՅակօբ որ կոչեցաւ Իսրայէլ՝ բերին յԵգիպտոսէ եւ անդ թաղեցին։ Այսպէս եւ Յովսէփ ողջախոհն՝ վասն Ոսկեբերաց իւրոց պատուիրէր հանել յԵգիպտոսէ, եւ տանիլ յերկիրն պարգեւաց։ Զի թէ կենդանիք ոչ փութասցին ելանել անդ՝ հաւատ մեռելոյն յանդիմանեսցէ զնոսա։ Ապա ուրեմն զի կայր անդ շնորհ պարգեւաց՝ վասն անդ թաղեին նահապետքն սուրբք։ Հինգերորդ՝ զի չորս հարիւր ամ զորդիսն Իսրայէլի յԵգիպտոս ի ծառայութիւն պահեաց. եւ յետոյ զՄովսէս փրկիչ առաքեաց. որ բազում հարուածովք տանջեաց զԵգիպտոս. եւ զփարաւօն ի ծովն ընկղմեաց եւ սեամբ հրոյ եւ ամպոյ՝ ժողովրդեանն առաջնորդեաց ի յանապատն։ Եւ զքառասուն ամ պահեաց յանապատին. մանանայ յերկնից ետ. եւ ջուր ի վիմէն։ Հանդերձն ոչ մաշիւր. եւ կօշիկն ոչ պատառիւր։ Մինչ հարքն եգիպտական գործովքն անդ վախճանեցան. եւ որդիք նոցա որք անդ ծնեալք, որք ոչ գիտէին զչար եւ զբարի, նոքա մտին եւ ժառանգեցին։ Որ նշանակէ Եգիպտոս զերկիրս զայս. եւ անապատն զկայանս հոգւոցն. որք առաջնորդ ունելով զՔրիստոս՝ անցեան ընդ ծով կենցաղոյս. մկրտեալք յամպն եւ ի ծովն. եւ զհոգեւոր կերակուրն կերեալք։ Վայ ինձ եւ եղուկ եմ ես. յոր ժամ զգործս չարութեան Եգիպտոսի ունիցիմք՝ ոչ կարեմք մտանել ի պարգեւաց երկրին ի վերինն Երուսաղէմ. այլ որք անմեղք են եւ մանկացեալ ի չարեաց. որպէս զմանուկն զոր էառ Տէրնի գիրկս եւ ասէ. «որ ոք ոչ դարձցի եւ լինիցի իբրեւ զմանուկս զայս՝ ոչ մտցէ յարքայութիւնն Աստուծոյ»։ Վեցերորդ՝ մեծն Մովսէս որ զայն ամենայն սքանչելիսն կատարեաց եւ զժողովուրդն ազատեաց, եւ ընդ Աստուած բերան ի բերան խօսեցաւ, եւ ետես զյետոյսն Աստուծոյ եւ էառ զօրէնս պատգամացն, նա ծարաւի էր մտանելոյ յերկիրն պարգեւաց. եւ արգել զնա Աստուած եւ զԱհարօն զեղբայր նորա։ Եւ ասէ՝ «ոչ մտանիցէք դուք յեկիրն պարգեւաց զոր խոստացեալ եմ. զի դառնացուցիք զիս ի վերայ ջուրցն հակառակութեան, եւ ոչ սուրբ արարիք զիս»։ Այս է՝ զի բարկութեամբ եհար զվէմն եւ ոչ բղխեաց ջուր՝ ցոյց տկարութեան էր անուանն Աստուծոյ. այս է ոչ սուրբ առնել զնա։ Այլ ասէ՝ «տես զերկիրն ի հեռաստանէ եւ անդ մի մտցես»։ Որոյ աչս ետ իբրեւ զարեգակն եւ ետես զնա։ Նաեւ արարչական հոգւովն՝ որպէս ետես զլինելութիւն երկնի եւ երկրի. եւ զդրախտն ընդ արեւելս. եւ զծառն կենաց ի մէջ. եւ զծառն գիտութեան. այլեւ նախքան զկազմելն ետես զձեւ խորանին ի լերինն։ Նոյնպէս եւ ետես զերկիրն պարգեւաց. եւ լցաւ կարօտութիւն նորա։ Նախ՝ օրինակ էր Մովսէս հին օրինացն. որ եկն մինչ ի մկրտութիւնն յորդանանու, եւ անդ արգելաւ։ Իսկ զնոր օրէնս՝ Յիսուս փրկիչն մեր ետ քրիստոնէից եւ առաջնորդաց։ Երկրորդ՝ օրինակ է հոգւոցն. որք ելեալ ի մարմնոց տեսանեն զխոստումն բարեաց զժառանգութիւնս իւրեանց. այլ մի մտցեն ի նա, մինչեւ ի յարութեանն աւուր հոգւով եւ մարմնով մտանեն ի ձեռն Քրիստոսի. ըստ այնմ, «սոքա ամենեքեան վկայեալք ի հաւատոցն՝ չեւ եւս ընկալեալ զաւետիսն. Աստուծոյ վաս մեր լաւագոյն համարեալ, զի մի առանց մեր կատարեսցին»։ Այսինքն ոչ հոգին առանց մարմնոյս, եւ ոչ առաջինքն առանց մեր վերջնոցս։ Դարձեալ վայ իմ լսելեացս եւ մտացս. օրինակք են Մովսէս եւ Ահարօն՝ առաջնորդաց եկեղեցւոյ. որպէս եպիսկոպոսք վարդապետք եւ այլք. որք թէպէտ առաջնորդք են եւ հովուեն զժողովուրդն, այլ ոչ ի կամս Աստուծոյ. այլ ի փառս անձանց եւ ի պատիւ. եւ յինչս եւ ի ստացուածս. եւ արտաքոյ մնան երկրին աւետեաց. ըստ այնմ, «ո՞չ յանուն քո մարգարէացաք եւ դեւս հանաք. եւ զզօրութիւնս բազումս արարաք. եւ ասէ՝ ոչ գիտեմ զձեզ ի բաց կացէք ամ մշակքդ անիրաւութեան»։ Եւ ծառային որ ունէր զմին քան քարն ծրարեալ ի վարշամակի ծուլութեան՝ ասաց. «ծառայ չար եւ վատ. եւ հանէք ի խաւարն արտաքին»։ Եօթներորդ՝ գովութիւնն Մովսէսի որ ասէ. «երկիրն որ բղխէ զկաթն եւ զմեղր՝ երկրի լեռնային եւ դաշտային. եւ յանձրեւոյ երկնից ըմպէ ջուր. եւ աչք խնամոցն Աստուծոյ է ի վերայ նորա ի սկզբանէ տարւոյն մինչեւ ցկատարումն»։ Որ բղխէ կաթն եւ զմեղր. այսինքն, զի անասնբոյծ է եւ մեղուաշատ։ Այլեւ պարարտ է մեղերբ եւ իւղով՝ մինչեւ զի ի վերայ քարանց նստի գազպէն եւ ծորի. եւ իւղ եւ պտուղ ձիթենոյ բազում։ Լեռնային է եւ դաշտային, եւ ոչ հարթ հաւասար. զի մի պակասեսցին պտուղքն. եւ ոչ վնասեն խորշակք որպէս զդաշտս։ Յանձրեւոյ ըմպէ ջուր. այսինքն, խնամօքն Աստուծոյ. զի յորժամ ի կամս նորա լինինմք, ածէ զանձրեւ. եւ յայսմանէ երկնչելով՝ հանապազ զհաճոյս նորա առնեմք։ Զի անդ է ակնարկութիւնն. եւ զամենայն տեսանէ միշտ։ Այլեւ երկիր պարգեւաց է նոր օրէնքս. զոր ետ աստուածատես ազգիս քրիստոնէից. եւ կաթն եւ մեղր՝ քաղցրութիւն օրինացս է եւ դիւրութիւն. եւ ոչ «ակն ընդ ական. եւ ատամն ընդ ատաման»։ Ունի զլեառն հաւատոյ՝ եւ զդաշտ առաքինութեան գործոյ։ Անձրեւ՝ Սուրբ Գիրք հին եւ նոր կտակարանք։ Ամպ՝ մարգարէքն եւ առաքեալքն. որ ոչ բնական իմաստութեամբ, այլ հաւատոյ գիտութեամբ դալարի եւ պտղաբերի։ Եւ տեսութիւն տնօրէնութեանն Քրիստոսի՝ ի բոլոր տարին կատարի առ մեզ. ի ծննդենէ մինչեւ ի համբարձումն։ Դարձեալ պարգեւաց երկիր՝ վերինն Երուսաղէմ. բղխէ զկաթն եւ զմեղր. կաթն Բանն Աստուծոյ. եւ մեղր քաղցրութիւն հոգւոյն անսպառ բղխմամբ. լերինք եւ բլուրք յաւիտենականք՝ հրեշտակք եւ սուրբք ի մարդկանէ. եւ դաշտք հանգիստք եւ վայելքն. անձրեւ՝ իմանալի գիտութիւն ի յամպոյ հոգւոյն։ Եւ տարին ունի յինքն զօր եւ զշաբաթ եւ զամիս։ Արդ՝ օր է կեանքս այս փոփոխական ի բարի եւ ի չար։ Եւ շաբաթ հանգիստն մահու. «զի մահ մարդոյ հանգիստ է ասէ Յոբ»։ Եւ ամիսն է երեսուն օր լուսնին. յորում նուազի, եւ դարձեալ լուսաւորի. որ է մինչ ի յարութիւն. զի երեսուն ամեայ յառնեմ յորում Ադամ ստեղծաւ. եւ Տէրն մկրտեցաւ. եւ ի նոյն հասակն յարեաւ։ Իսկ տարի է՝ յետ յարութեանն յաւիտենական փառքն. եւ սկիզբն է ստեղծումն աշխարհի. եւ կատարումն անվախճան։ Ապա ուրեմն փափագելի են ըղձալի տեղիքն Երուսաղէմի՝ որ զայսպիսի գովութիւնս ունի։ Ութներորդ՝ զի օրէնք եւ շնորհք եւ մարգարէութիւնք՝ ի նմանէ ելին ընդ բոլոր տիեզերս. ըստ այնմ, «որէնք ի Սիօնէ ելցեն. եւ բան Տեառն յԵրուսաղէմէ»։ Զի թէպէտ ի Սինա ետ զօրէնսն. այլ յելսն Յորդանանու յայտնեցաւ եւ գրեցաւ ի վերայ արձանաց՝ զի ամենայն երկիր լսիցէ։ Այլեւ յԵրուսաղէմէ յերկոտասան ազգն տարածեին օրէնք եւ դատաստանք եւ ընտրութիւնք։ Եւ ոչ միայն այս՝ այլեւ ի նորս առաքեալքն ի վերնատունն առին զՀոգին Սուրբ եւ զբան քարոզութեան. եւ տարածեցին յամենայն ազգս քրիստոնէից. որպէս առաքեալն Պօղոս՝ «յԵրուսաղմէ մինչ ի Լիւրիկէ»։ Նոյնպէս եւ ամենայն առաքեալքն յԵրուսաղէմէ վիճակեցան յամենայն երկիր՝ եւ քարոզեցին զբանն հրամանաւ եղբօր Տեառն Յակօբայ. որ զառաջինն անդ եդ զաթոռ հայրապետութեանն։ Եւ նա մատոյց զփրկական պատարագն յաւուր պայծառակերպութեան Տեառն. նոր սեղանն եւ նոր պատարագն. եւ նոր քահանայն որ մատուցանէր։ Ապա ուրեմն պատուաւոր է քաղաքն սուրբ ուստի օրէնք եւ շնորհք սփռեցան ընդ ծագս տիեզեաց։ Իններորդ՝ գլուխ եւ կատարումն ամենայնի. զի անդ են տեղիք տնօրնութեանն փրկչին. ու ոտք մարդացելոյն Աստուծոյ կոխեցին։ Զի անդ ի յերկնից էջ Բանն Աստուծոյ. եւ մարդ եղեւ յանարատ կուսէն։ Եւ անդ Աստուածածինն կոյս ծնաւ զԲանն Աստուած ի Բեթղէհէմ։ Եւ անդ մկրտեցաւ. եւ անդ շրջեցաւ եւ կոխեաց։ Եւ անդ քարոզեաց։ Եւ անդ չարչարեցաւ եւ խաչեցաւ . եւ թաղեցաւ եւ յարեաւ. եւ երեւեցաւ առաքելոցն։ Եւ անտի համբարձաւ յերկինս։ Վասն որոյ՝ պատուելի է եւ երկրպագելի է տեղին այն. զի տնօրէնութիւնքն Քրիստոսի ամենայն անդ կատարեցան. որպէս ասէ Դաւիթ։ «Մտուք ի յարկս նորա. եւ երկիրպագցուք ի տեղւոջ ուր կացեալ են ոտք նորա»։ Իսկ աստ Եսայի ասէ «Եկայք ելցուք ի լեառն Տեառն»։ Արդ՝ եթէ մեծն Մովսէս ցանկայր տեսանել զտեղիս տնօրէնութեանն Քրիստոսի եւ ողջոյն տալ նախքան զիջանելն եւ զշրջիլն ի վերայ նորա։ Եւ մարգարէն Դաւիթ եւ Եսայիաս երկիրպագանեն սուրբ տեղեացն՝ քանի՞ առաւել երկրպագելի եւ ըղձալի է մեզ այժմ. որ տեղի տնօրէնութեան եղեւ մարդացելոյն Աստուծոյ։ Զոր օրինակ՝ թէ ոք զնիւթ ինչ պատուեսցէ, եթէ լինելոց է ի նմանէ սրբութիւն՝ կաեմ խաչ՝ կամ այլ ինչ. քանի՞ առաւելապէս պատուելի է խաչն կազեալ։ Եւ թէ ոք զտեղի տաճարի սրբեսցէ նախ քան զշինուածն, քանի՞ առաւել զտաճարն շինեալ։ Նոյնպէս եւ այժմ Երուսաղէմ է։ Տասներորդ՝ զի անդ լինելոց է դատաստան վերջին. զի անդ է տեղի դատաստանին ի ձորն Յովսափաթու. «զի անդ նստայց եւ դատեցայց ես ասէ Տէր»։ Եւ այս վասն չորս պատճառի։ Նախզի՝ անդ խօսեցաւ առնել զդատաստան ի կալն ուռնայի. յորժամ յերից պատուհասից Դաւիթ կրեաց զմահն։ Եւ ի պատարագելն զեզինսն ուռնայի, բարձրաւ մահն յերկրէ։ Երկրորդ՝ զի տեղի դատաստանին՝ պարտի հասարակ լինիլ. եւ Երուսաղէմէ մէջ եւ հասարակ ամենայն երկրի որպէս կէտ կարակնի։Երրորդ՝ պարտ է յայտնի լինիլ. եւ է առաւել յայտնի վասն տնօրէնութեանն որ անդ գործեցաւ։ Չորրորդ՝ զի տեղին այն յարմարի իրին որ անդ լինելոց է ողորմութիւն է արդարութիւն։ Զի ձիթենեաց լեառն՝ մերձ է ի տեղին. որ նշանակէ զողորմութիւն. եւ Յովսափաթն լսի դատաստան Տեառն. որ նշանակէ զարդարութիւն։ Արդ եթէ արժանի է տեղին ուր Աստուած իջանէ ի դատաստան քննութեան՝ եւ ամենայն հրեշտակք եւ ամենայն սուրբք ընդ նմա, ապա արժանի է ամենայն ումեք ընթանալ անդ, իբրեւ թէ դէմ ընդ առաջ Քրիստոսի. եւ մարմնով դէմ յանդիման լինիլ եւ տեսանել զՔրիստոս եւ զտեղի մարդեղութեան նորա։ Եւ յամենայն տեղեացն խորհրդապէս՝ շնորհս եւ պարգեւս վայելել յաննախանձ եւ առատաձիր պարգեւատուողէն մերմէ Յիսուսէ Քրիստոսէ. որում փառք յաւիտեանս ամէն։

Գլուխ ՃԼԷ. Դարձեալ քարոզ Զատկին. ի բան առաքալոյն որ ասէ։ «Զատիկ մեր զենաւ Քրիստոս»։ 1 Կորն. 5. 7։

Երեւելի արեգակնս որ լուսաւորէ զաշխարհս եւ ջերմացուցանէ զմեզ՝ նախ տեսանեմք զի ծագեալ յարեւելից զվերին կիսագունդն լուսաւորէ։ Եւ յորժամ խոնրահի յարեւմուտս, ի յինքն ամփոփէ զճառագայթս ի բարձրագոյն լերանց։ Եւ անցեալ ի ներքոյ երկիր, զարեւմուտս եւ զներքին կիսագունդն երկիր լուսաւորէ։ Իսկ յորժամ դառնայ յարեւելս եւ դարձալ տարածէ զճառագայթս իւր, նախ լուսաւորէ զլերինս։ Երկրորդ՝ լուսաւորէ զդաշտս որ մերձ ի լերինս։ Երրորդ՝ յորժամ բարձրանայ լուսաւորէ զամենայն երեսս երկրի։ Այսպէս իմանալի արեգակն արդարութեան Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս՝ յորժամ ծագեցաւ մարմնով յարեւելից յաստուածածին կաուսէն, նախ յուսաւորեաց զտիեզերս բանիւ քարոզութեան. եւ ջերմացոյց ի սէրն աստուածային։ Եւ յորժամ խոնարհեցաւ յարեւմուտս ի մահ խաչին, նախ ամփոփեաց զշառաւիղս իւր իերանց որք էին սուրբ կոյսն Մարիամ՝ եւ Մարիամ Մագդաղենացին՝ եւ առաքեալքն։ Զի թէպէտ Աստուածածին Կոյսն զհաւատն անթերի ունէր եւ կատարեալ՝ բայց զցաւն եւ զտրտմութիւն կրեաց ի յինքն. որպէս ասաց Սիմէօն թէ՝ «ընդ քո իսկ անձնդ անցցէ սուր տրտմութեան»։ Եւ առաքեալքն թերացան ի հաւատոց՝ զի թողին զՔրիստոս եւ փախեան. որպէս ասաց Տէրն. «յայսմ գիշերի դուք ամենեքեան գայթակղելոց էք յինէն»։ Երկրորդ՝ սկսաւ լուսաւորել զարեւմուտս. այսինքն զմեղաւորս յապաշխարութիւն. որպէս եւ աւազակին ասաց. «այսօր ընդիս իցես ի դրախտին»։ Երրորդ՝ եմուտ ի ներքոյ երկրի. այսինքն, մարմնով ի գերեզման՝ եւ հոգւով էջ ի դժոխոս եւ լուսաւորեաց զնոսա. որպէս ասէ Եսայի. «ժողովուրդ որ նստէր ի խաւար՝ ետես զլոյս մեծ»։ Իսկ յորժամ դարձաւ յարեւելս՝ այսինքն, յարեաւ ի գերեզմանէն՝ դարձեալ լուսաւորեաց նախ զբարձրագոյն լերինս. որպէս զկոյսն Մարիամ. զի նախ նմա երեւեցաւ եւ լուսաւորեաց զնա եւ մխիթարեաց. եւ ապա Մարիամու Մագդաղենացւոյն. եւ ապա առաքելոցն. սոքա էին բարձրագոյն լերինք։ Եւ ապա լուսաւորեաց զմօտագոյն դաշտս. որպէս զիւղաբեր կանայսն եւ զայլ մերձաւորսն. որք տեսին յարուցեալ զՔրիստոս եւ ուրախացան։ Եւ ապա յորժամ բարձրացաւ ի յերկինս՝ ի ձեռն առաքելոցն լուսաւորեաց զամենայն աշխարհս. որպէս այսօր մահուամբ եւ թաղմամբ եւ յարութեամբն իւրով՝ լուսաւորեաց զմեզ, եւ ազատեաց ի մեղաց։ Վասն որոյ ասէ առաքեալն։ «Զատիկ մեր զենաւ Քրիստոս»։ Եւ արդ երեք իրս հարցանելի է մեզ։ Նախ թէ՝ բազում սուրբք մեռան. որպէս նահապետք եւ մարգարէք եւ արդարք. եւ ոչ կարացին ազատել զմեզ։ Այլ յոր ժամ Քրիստոս մեռաւ՝ ազատեաց զմեզ ի մեղաց եւ ի մահու։ Երկրորդ՝ թէ ո՞րպէս կենդանացաք Քրիստոսիւ. զի ահա դեռ եւս մեռանիմք։ Երրոդ՝ վասն զառաջիկայ բանիս որ ասէ. «զատիկ մեր զենաւ Քրիստոս»։ Տեսցուք զառաջինն թէ՝ վասն է՞ր սրբոց մահքն ոչ կարացին ազատել զմեզ. այլ միայն մահ որդւոյն Աստուծոյ։ Այսմ բազում պատճառս դնեն վարդապետք. եւ մեք ասեմք տասն եղանակաւ։ Նախզի՝ նոքա մասն էին բնութեանս. ոչ հասանէր փրկութիւն միոյն յառաջինսն եւ ի վերջինսն բոլորապէս. այլ որպէս Ադամ սկիզբն մեղաց գոլով. այսպէս եւ փրկողին պարտ էր ամենեցուն սկիզբն գոլ որ էր Աստուած։ Երկրորդ՝ զի ծառայք էին՝ կամ սկզբնական, կամ ներգործական մեղաց. ոչ կարէին այլոց ազատութիւն տալ. այլ որ բնութեամբ ազատն էր՝ նա շնորհեաց ազատութիւն. ըստ այնմ, «եթէ որդին ազատեսցէ զձեզ՝ ճշմարիտ ազատք լինիցիք»։ Երրորդ՝ զի մահկանացուն եւ ապականացուն՝ այլոց կեանս եւ անապականութիւն ոչ կարէ տալ. այլ բնութեամբ կենդանին եւ անապականն կրելով զմահ՝ ետ մեզ կեանս եւ անապականութիւն։ Չորրորդ՝ զի նոքա պարտականք էին մահու. եւ իւրաքանչիւր ոք զիւր մահուն վճարէր պարտս. այլ անպարտականին մահն՝ եղեւ փոխանակ բոլոր ազգիս մարդկան։ Հինգերորդ՝ զի գին միոյ մարդոյ՝ դարձեալ լինի մին մարդ. որպէս օրէնքն եդ «արիւն ընդ արեան, եւ անձն ընդ անձին»։ Այլ նա որ զամենայն արժէր՝ եղեւ ամենեցուն գին։ Վեցերորդ՝ զինա որ կապեաց ընդ մահու՝ դարձեալ նա արձակեսցէ ի կապանաց մահու . որեւ այս տեսանի առ իշխանակիցս. զի որ ոք եւ կապէ՝ դարձեալ նա արձակեսցէ։ Եօթներորդ՝ զի որ արարն յոչ գոյից՝ նորոգեսցէ եւ ապականութեանց. զի նորա միայն է ստեղծանելն եւ նորոգելն եւ փառաւորելն։ Ութներորդ՝ զի փրկիչն մեր պարտ էր պաշտելի լինիլ մեզ. այլ թէ մարդ փրկէր, լինէր այն մարդապաշտութիւն. այլ Աստուած փրկեաց. որպէս ասէ. «փրկիչ մեր՝ եւ նա փրկեսցէ զմեզ»։ Իններորդ՝ Աստուած մարդասէր կոչի եւ ողորմած ի Սուրբ Գրոց։ Եւ արդ՝ թէ մարդ մեռանէր վասն մեր, ոչ կարէր աստուածապէս սիրելի կամ ողորմիլ. վասն այն Աստուած մարդացաւ՝ զի ցուցցէ զմարդասիրութիւն իւր ի ձեռն մահուն. ըստ այնմ, «այնչափ սիրեաց Աստուած զաշխարհս, մինչեւ զորդին Միածին ետ ի մահ վասն մեր»։ Տասներորդ՝ զի յաւիտեանից կենդանութեանն էաք կարօտ. եւ զայն ոչ ունին մարդիկ. վասն որոյ նա որ զմշտնջենաւոր կենդանութիւն ունէր, մարմնով մեռաւ. եւ յարոյց ի կեանս յաւիտենից։ Այս առաջին գլուխն։ Երկրորդ հարցումն թէ՝ ո՞րպէս կենդանացաք Քրիստոսիւ. զի ահա դեռեւ մեռանիմք մարմնով։ Ասեմք նախ եթէ՝ դեղն պատասխանի տայ հիւանդութեանն. որպէս Ադամ յորժամ դատապարտեցաւ՝ գրեցաւ ի մահ զօրութեամբ. եւ յետ բազում ամաց մեռաւ։ Նոյնպէս եւ Քրիստոսիւ մեք ի կեանս գրեցաք յուսով եւ յետ բազում ամաց՝ արդեմբք անմահանամք։ Երկրորդ՝ զի նախ մեղքն սկսաւ յանհնազանդութենէ՝ որ էր յանձնիշխան կամացն. եւ ապա պատիժն որ է մահն՝ յետոյ եդաւ. ոչ կամացն միայն, այլ բոլոր բնութեանն որ էր ի յԱդամ։ Նոյնպէս եւ Տէր մեր նախ զմեղս եբարձ ի մէնջ՝ եւ յետոյ զպատիժս. այսինքն զմահս բառնայ ի բոլոր բնութենէս։ Երրորդ՝ որպէս հաղորդիմք սկզբնական մեղաց ծննդեամբ՝ եւ յետոյ հաղորդիմք պատժողն ի ձեռն մահուան. նոյնպէս նախ հաղորդիմք թողութեան յանցանաց. եւ ապա յետոյ յարութեան կենաց։ Չորրորդ ըստ կարգի իրացն. զի յանցանքն նախկին է. եւ պատիժն հետեւի յանցանաց. այս երեւի եւ ի շնորհն. զի նախ հաղորդիմք թողութեան յանցանաց. եւ ապա յարութեան կենաց ի փառս։ Հինգերորդ՝ եւ նոյն ինքն Քրիստոս նախ ազատեաց զմեզ ի մեղաց անապական ծննդեամբն. եւ ապա ի ձեռն մահուն ազատեաց ի մահուանէ։ Վեցերորդ դարձեալ՝ տէր մեր Յիսուս Քրիստոս մահուամբ զմահ եբարձ. զի նախ մեռաւ եւ ապա յարեաւ. նոյնպէս եւ մեք նախ մեռանիմք՝ եւ ապա կենդանամք յարութեամբն։ Եօթներորդ՝ կրկին ունիմք հայր. ըստ մարմնոյ զԱդամ, եւ ըստ հոգւոյ զՔրիստոս։ Եւ զերկուց կիրսն պարտիմք բերել ի մեզ. այսինքն, զմահ Ադամայն, եւ զկեանս Քրիստոսին։ Այլ արդ նախ ծնանիմք ըստ մարմնոյ յԱդամայ. եւ ապա ըստ հոգւոյ ի Քրիստոսէ։ Վասն որոյ նախ մեռանիմք զհին հօրն վճարելով զպարտս. եւ ապա յառնեմեք զոր հօրն կրելով զկեանս։ Ութներորդ՝ կրկին է մահ մարդոյս. եւ կրկին կեանք՝ հոգւոյ եւ մարմնոյ. եւ կրկին գալուստն Քրիստսի։ Եւ զի պատուական է հոգին քան զմարմինն. յաղագս որոյ՝ առաջ գալստեամբն զհոգին կենդանացոյց ի մեռելոց եւ ի մեղաց եւ ի դժոխոց. եւ յերկրորդ գալստեան՝ զմարմինս յարուցանէ. եւ այլ բազում պատճառս դնեն վարդապետք։ Իններորդ՝ Քրիստոս մեր չարչարեցաւ եւ մեռաւ եւ յարեաւ. եւ ետ մեզ զանմահութիւն. արդ մեք պարտական եմք Քրիստոսի ընդ նմին մեռանիլ եւ ընդ նմին յառնել. վասն այն այժմ մեռանիմք եւ չարչարակից լինիմք Քրիստոսի. եւ յետոյ յառնեմք՝ եւ փառաց նորա հողորդիմք։ Տասներորդ՝ ի յանցանացն Ադամայ անիծաւ երկիր ամենայն եւ ապականեցաւ. եւ այժմ «հեծեն եւ սպասեն գալստեանն Քրիստոսի՝ զի ազատեսցին ի ծառայութենէ ապականութեանց որպէս ասէ առաքեալն»։ Եւ արդ մեզ անմահ եւ անապական մարմնով յապականացու երկիր բնակիլ անմարթ էր. այլ յորժամ նորորգեսցին արարածք՝ յայնժամ եւ մեք նորոգիմք մարմնով. եւ անմահ կենօք մտանեմք ի փառս։ Այս յաղագս երկրորդ գլխոյն։ Իսկ երրորդ գլուխն վասն առաջիկայ բանիս որ ասէ։ «Զատիկ մեր զենաւ Քրիստոս»։ Ասէ Պօղոս։ «Այն ամենայն օրինակաւ անցանէր ընդ նոսա. բայց գրեցաւ ի մեր վարդապետութիւն»։ Եւ ի մէջ բազում օրինացն մինն այս էր. զի զգառն ի զատկին զենուին. որ նշանակէր զՔրիստոս. ըստ այնմ, «զատիկ մեր զենաւ Քրիստոս»։ Վասն այն տեսցուք թէ զգառն ի հինն որպէս զենութիւն։ Եւ զի Ժ իրս ցուցանէ մեզ զենումն գառին որպէս ասէ ի յԵլսն։ «Ամիսս այս՝ եղիցի ձեզ սկիզբն ամենայն ամսոց առաջիկայ տարւոյն։ Եւ ի տասն օր ամսոյն՝ առցեն զգառն եւ պահեսցեն մինչ ի չորեքտասեն օր ամսոյն»։ Զի յառաջին ամսոյն ի տասն՝ առնուին զտարեւոր գառն, եւ պահէին մինչեւ ի ԺԴ օր ամսոյն։ Եւ ապա ընդ երեկս զենութիւն։ Այս նշանակէ զերեք օրէնսն. այսինքն, զբնականն՝ զգրաւորականն՝ եւ զաւետարանականն։ Որ առաջին ամիսն էր. այս նշանակէ զբնական օրէնս որ ստեղծաւ աշխարհս։ Իսկ տասն զյորում առնութին զգառն՝ նշանակէ զգրաւորական օրէնս. որք պահէին զտասն պատուիրանս։ Եւ յայս երկու օրէնս զենուին զգառն որ նշանակէր զՔրիստոս։ Ի բնաւորական օրէնսն՝ որպէս Աբէլ որ զգառն պատարագէր։ Եւ Նոյ պատարագ մատոյց։ Եւ Աբրահամ զԻսահակ մատոյց յօրինակ Քրիստոսի։ Եւ ի գրաւորական՝ որք յամենայն օր զգառն զենուին։ Իսկ այն որ ի ԺԴ ՟ն ասաց զենուլ՝ նշանակէր զչորս աւետարանն. զի քարոզութեամբ աւետարնին տyւաւ մեզ Քրիստոս։ Եւ այս գիտելի է՝ որ արժանապէս կամի ճաշակել զՔրիստոս՝ պարտ է երեք իրս յեինքեան ունիլ։ Առաջին՝ զանմեղութիւն. որպէս առաջին նահապետքն որք առանց մահու չափ մեղաց էին։ Երկրորդ՝ որ կատարեալ ի յինքն ունի զտասն բանեան օրէնս։ Երրորդ՝ զի որ ունի զաւետարանին օրէնս՝ նա ճաշակեսցէ զերկնաւոր գառն Քրիստոս։ Երկրորդ՝ հարցանելի է թէ, ո՞վ է որ առնու զգառնս զայս. ասէ գիրն. որ լինի իսրայէլցի. եւ ունի տուն . եւ ունի ընտանի եւ զգական։ Որ նշանակէ թէ՝ պարտէ որ ճաշակօղն լինի իսրայէլցի. այսինքն տեսօղ. որ ճանաչէ զ խորհուրդս. եւ ճանաչէ զիւր արժանաւորութիւն. որպէս ասէ Պօղոս. «փորձեսցէ մարդ զանձն իւր. եւ ապա ի հացէ անտի կերիցէ»։ Այս է՝ որ ընտրութիւն առնէ ի մէջ բարւոյն եւ չարին։ Երկրորդ՝ որ տուն ունի. այսինքն զեկեղեցին որ տուն է հոգեւոր. եւ եօթն խորհուրդ ի նմա կատարի։ Երրորդ՝ որ ունի ընտանի. այս է՝ զամենայն բարեգործութիւնս։ Երրորդ գիտելի է՝ զի գառնն Գ իրս ունէր. այս է՝ կատարեալ. արու. եւ տարեւոր։ Գառն նշանակէ զՔրիստոս վասն Դ պատճառի։ Նախզի՝ գառնն զվաղիւն ոչ հոգայ որպէս մրջիւնն. նոյնպէս Քրիստոս գործով կատարեաց զաղքատութիւնն. եւ հրամայեաց առաքելոցն «զվաղիւն մի հոգալ. եւ մի ունիցիք երկուս հանդերձս»։ Երկրորդ՝ յորժամ խուզեն զբուրթն զոր բնւութեամբ ունի՝ համբերէ մինչեւ աճի. նոյնպէս ի ժամ խաչին մերկրացուցին եւ զլեղի արբուցին փրկչին։ Երրրոդ՝ յորժամ տանին ի զենումն, ոչ աղաղակէ, այլ համբերէ . որպէս ասէ Եսայի. «իբրեւ զոչխար ի սպանդ վարեցաւ. եւ որպէս զորոջ առաջի կտրիչ անմռունջ կայ»։ Չորրորդ՝ զի գառն ի մէջ գայլոցն՝ ճանաչէ զմայր իւր. նոյնպէս Քրիստոս ի մէջ հրէիցն որք իբրեւ զգայլ ըմբռնեցին, ճանաչեաց զմայրիւր՝ եւ յանձնեաց ի սիրելի աշակերտն Յօհաննէս։ Իսկ կատարեալ՝ զի Քրիստոս կատարեալ Աստուած էր եւ մարդ. այլեւ զամենայն սրբութիւն կատարեալ ունէր։ Իսկ արու՝ զզօրութիւնն Քրիստոսի նշանակէ. որ մեծաւ զօրութեամբ յաղթեաց իշխանին աշխարհիս սատանայի, եւ արտաքսեաց զնա։ Իսկ տարեւոր՝ զի Քրիստոս ըստ աստուածութեանն անսկիզբն է եւ անվախճան. եւ դարձեալ որպէս աստուածութեամբն անսկիզբն է. նոյնպէս եւ մարդկութեամբն անվախճան. զի ասէ առաքեալն. «Յիսուս Քրիստոս երէկ եւ այսօր. նոյն եւ յաւիտեան»։ Չորրորդ գիտելի է վասն զենման գառինն։ Նախ՝ որ զգառն զենութիւնն։ Երկրորդ՝ որ զարիւնն առնուին։ Երրորդ՝ որ զսեմս դրանն եւ զբարաւորն օծանէին։ Առաջինն այն է՝ որ զչարչարանսն Քրիստոսի խորհիմք եւ իմանաամք։ Երկրորդ՝ որ զարիւնն սիրով առեալ ընդունիմք։ Երրորդ՝ որ զտունս մեր օծանեմք. այս է՝ որ վասն Քրիստոսի մեռանիմք. եւ զչարչարանս ի մեզ բերեմք։ Հինգերորդ գիտելի է՝ որ զերկու փեղկ դրանն օծանէին. եւ զվերնասեմն. տունն ցուցանէ զարքայութիւնն երկնից Աստուծոյ։ Երկու փեղկ դրանն՝ մին զմեղս, եւ միւսն զպատիժն. զի վասն այնոցիկ փակեալ էր արքայութիւնն Աստուծոյ։ Իսկ վերին բարաւորն՝ ցուցանէ զարդար դատաստանն Աստուծոյ՝ որ էր ի վերայ բնութեանս։ Իսկ արեամբն Քրիստոսի բարձան մեղք եւ պատիժքն. ե արդար դատաստանն փոխեցաւ յողորմութիւն. որպէս ասէ Դաւիթ։ «Ողորմութիւն եւ ճշմարտութիւն պատահեսցին. արդարութիւն եւ խաղաղութիւն համբուրեսցին»։ Արդարութեամբն մեղքն բարձաւ. եւ փշմարտութեամբն պատիժն. վասն այն արդարութիւնն եւ ճշմարտութիւնն ի համբոյր եկին. եւ ողորմութիւնն եւ խաղաղութիւնն տարածեցաւ յազգս մարդկան։ Յայս միտս յեկեղեցիս այլոց՝ ասէ երեք անգամ գառն Աստուծոյ. առաջին ասելովն՝ բառնայ զմեղս. երկրորդ ասելովն՝ բառնայ զպատիժն. երրորդ ասելովն՝ տայ զխաղաղութիւն։ Վեցերորդ գիտելի է՝ զի առնուին բաղարջ հաց՝ եւ զեդեգն ընդ բաղարջին ուտէին։ Նախ հացն նշանակէ զյաւիտենական կեանս. որպէս ասէ Քրիստոս։ «ես եմ հացն կենաց. որ ուտէ ի հացէս յայսմանէ՝ կեցցէ յաւիտեան»։ Երկրորդ անխմորն՝ ցուցանէ զսէրն. որպէս ասէ Պօղոս. «մի ի խմորս հինս նենգութեան եւ չարութեան. այլ յանխմորն ստուգութեան եւ ճշմարտութեան։ Երրոդ դառնիճն՝ նշանակէ զի որ ուտէ զմարմինն Տեառն, զփարթամութիւն եւ զսէր աշխարհիս արհամարհէ, եւ ինքեան գառն թուի։ Դարձեալ իսրայէլացիքն զդառնիճն ուտէին. որ զդառնութիւն Եգիպտոսի յիշէին, եւ այլ ոչ եւս դառնային յԵգիպտոս»։ Նոյնպէս մեք ուտեմք զմարմինն Քրիստոսի, եւ այլ ոչ դառնամք ի դառնութիւն աշխարհիս։ Եօթներորդ գիտելի է՝ զի զմիսն ոչ ուտէին հում. եւ ոչ ափեալ ջրով. այլ խորովեալ հրով։ Զայն նշանակէ նախ՝ զի ի Քրիստոս ոչ էր ծուլութիւն։ Երկրորդ՝ եւ ոչ բղջախոհութիւն. այլ էր արի եւ յոյժ մաքուր։ Երրորդ՝ զի էր եփեալ հրով. զի հուր հոգւոյն եկն ի Մարիամ . եւ ի սուրբ հոգւոյն յղացաւ զՔրիստոս։ Նոյնպէս եւ մեք որք զՔրիստոս ճաշակեմք՝ ոչ է պարտ լինիլ հում որ է ծոյլ. եւ ոչ եփեալ ջրով որ է պոռնիկ եւ արբեցօղ «նման խոզի ի տիղմ թաւալեալ». այլ խորովեալ հրով. այսինքն, կատարեալ սիրով եւ սրբութեամբ։ Ութներորդ գիտելի է՝ զի ուտէին զոտն եւ զգլուխն փութով. նշանակէ զՔրիստոս՝ որ պսակ ի փշոց ի գլուխն եդին. զոտն եւ զձեռն ի խաչին բեւեռեցին. եւ զկողն խոցեցին ընդ փորն։ Նմանապէս եւ մեք խոկամք զչարչարանսն Քրիստոսի։ Եւս յորժամ յարեաւ ի մեռելոց՝ եցոյց Թումայի եւ ասէ. «տես եւ մի լինիր անհաւատ, այլ հաւատացեալ»։ Իններորդ գիտելի է՝ նախ որ զգառն ի գիշերի ուտէին. երկրորդ՝ որ զբոլոն ուտէին. երրորդ՝ որ թէ մնայր յայգն, հրով այրէին։ Հոգեպէս՝ գիշերն նշանակէ զայս կենցաղս, համեմտեալ ընդ հանդերձեալ կեանսն. եւ թէպէտ ճաշակեմք զխորհուրդ եկեղեցւոյ՝ այլ հայելեաւ եւ օրինակաւ. որպէս ասէ Պօղոս. «այժմ իբրեւ ընդ հայելի օրինակաւ տեսանեմք. եւ յայնժամ դէմ յանդիման»։ Երկրորդ՝ բոլորովին ուտել. այսինքն բոլոր հաւատով ճաշակել զՔրիստոս եւ ոչ տարակուսալ, թէ զի ա՞րդ լինի հացն մարմին Քրիստոսի։ Երրորդ՝ զմնացեալն յայգ հրով այրել. այսինքն թէ լինի պակասութիւն ինչ ի մեզ ի խորհրդոյ եկեղեցւոյ ըստ սխալոտ բնութեաս որ ոչ կարեմք կատարելապէս կատարել, ի սէրն Աստուծոյ հրով այրիմք եւ յողորմութիւնն։ Զի Քրիստոս վասն այն եկն՝ որ զտկարութիւնս մեր եւ զցաւս բառնայր։ Տասներորդ գիտելի է՝ որք ուտէին զգառն, երեք իրս ունէին. այսինքն գօտի ընդ մէջն. կօշիկ յոտսն. եւ գաւազանն ի ձեռին։ Գօտի ընդ մէջն՝ այսինքն զսպել զամենայն ցանկութիւնս մարմնոյ՝ եւ պարկեշտութեամբ կեալ. որպէս ասէ Քրիստոս. «գօտիք ձեր պնդեալ ընդ մէջս»։ Կօշիկն նշանակէ զաղքատութիւնն. զի որպէս ոտն որ կօշիկ ունի ոչ առնու հող. նոյնպէս որ սպասաւորեն մարմնոյն Քրիստոսի՝ պարտին մտօք ի սէրն Աստուծոյ կապիլ եւ ի բաց կալ յագահութենէ. որպէս ասէ Պօղոս. «պնդեալ զմիտս ձեր պատրաստութեամբ աւետարանին»։ Գաւազան ի ձեռին՝ ցուցանէ զկատարեալ ապաշխարութիւնն. եւ ցանկութիւն ունել Քրիստոսի մարտիրոսանալ . որպէս ասէ Քրիստոս. «թէ ոք ոչ առնու զխաչ իւր եւ գայ զհետ իմ, չէ ինձ արժանի»։ Դարձեալ ասէ. «մեծ քան զայս սէր ոչ ոք ունի, թէ ոք զանձն իւր դիցէ ի վերայ բարեկամաց իւրոց»։ Իսկ գաւազան խաչն է. որպէս Յակօբ գաւազանաւն էանց ընդ յորդանան. նոյնպէս եւ մեք խաչիւն Քրիստոսի անցանեմք ընդ ծով կենցաղոյս, եւ մտանեմք յարքայութիւնն երկնից. որպէս ասէ՝ «փութապէս կերիջիք, զի զատիկ Տեառն է». ի փառս Ամենասուրբ Երրորդութեան այժմ եւ միշտ յաւիտեանս ամէն։

Գլուխ ՃԼԸ. Նորին քարոզ վասն Յարութեան. ի բան առաքելոյն որ ասէ։ «Ապա թէ Քրիստոս քարոզի թէ ի մեռելոց յարութեալ է, զի արդ՞ ասեն ոմանք ի ձէնջ թէ յարութիւն մեռելոց չիք»։ 1 Կորն. 15. 12։

Եղեն ոմանք հերձուածօղք՝ որք ասէին ոչ գոլ յարութիւն հողացեալ մարմնոց. որպէս Հիմէնոս եւ Ֆիլէտոս, այլք բազումք։ Եւ այլք ոմանք ուրանային զյարութիւնն Քրիստոսի. որպէս մանիքեցիքն որք առ աչօք ասէին զՔրիստոս։ Որ չարահնարն սատանայ՝ տայր ուրանալ զյարութիւն մեռելոցն. եւ ապա այնու կարգաւ անգոսնել զմարդանալն Աստուծոյ. եւ զփրկութիւնն հաւատովք որ առ Քրիստոս։ Զոր առաքեալն Պօղոս նախ գրէ վասն յարութեանն Քրիստոսի. զի պատճառ է հասարակ յարորւթեան մարդկան. երւ նովաւ հաստատէ զյարութիւն մեր իբր զպատճառելի։ Յաղագս որոյ ասէ։ «Ապա թէ Քրիստոս քարոզի թէ ի մեռելոց յարութեան է»։ Այսինքն է՝ թէ որ խոստովանի զՔրիստոս ի մեռելոց յարութեալ՝ հարկ է նմա եւ խոստովանիլ զյարութիւն մեռելոց. եւ որք ուրանան զյարութիւն մեր՝ նոքա եւ ոչ խոստավանին զՔրիստոս յարուցեալ։ Որեւ երկոքին սոքա առաջի կան մեզ։ Այսինքն նախ հաստատեալ զյրորւթիւնն Քրիստոսի. եւ զվնաս ուրացողացն։ Եւ ապա հաստատել զյարութիւն մեր. եւ զվնաս ուրացողաց։ Եւ զայսոսիկ համառօտ բանիւք։ Բայց նախ տեսցուք թէ՝ զի՞նչ է յարութիւն։ Ոմանք այսպէս սահմանեն թէ՝ յարութիւն է՝ վէրստին կենդանանալ։ Եւ ոմանք ասացին թէ, յարութիւն է՝ հոգւոյ եւ մարմնոյ վերստին նորոգումն։ Եւ այս երկու սահմանքս՝ ինքեանք ըստ ինքեանց յայտնի են։ Եւ ոմանք ասացին թէ, յարութիւն է այնմ որ անկաւ՝ վերստին յառնել ի կենդանութիւն անմահ եւ յաւիտենական։ Իսկ սահմանս այս կատարեալ է։ Եւ աստ գիտելի է՝ զի անկումն երկու կերպիւ է։ Նախ հոգեւոր մահուամբ որ է մեղքն։ Եւ երկրորդ՝ մարմնաւոր մահուամբ. վասն այսորիկ մահն երկու ազգ է. հոգեւոր եւ մարմնաւոր. այլ վասն հոգեւորին ոչ ինչ ասեմք աստ. այլ վասն մարմնաւորին խօսեսցուք։ Եւ յարութիւն մարմնաւորին՝ երկու կերպիւ է։ Նախ որ յառնէ միանգամ, եւ դարձեալ մեռանի. որպէս վեց մեռեալքն որք նախ քան զյարութիւնն Քրիստոսի։ Նախ՝ Եղիային. երկու Եղիսէին. եւ երեք զոր յարոյց Քրիստոսի . եւ դարձեալ մեռան նոքա. եւ յարութիւնս այս՝ անկատար է։ Եւ երկրորդ՝ որ յառնէ ոք միանգամ, եւ այլ ոչ եւս մեռանի. եւ յարութիւնս այս կատարեալ է։ Այսպէս էր յարութիւնն Քրիստոսի. որպէս Պօղոս ի կորնթացւոց. «գիտեմք եթէ Քրիստոս յարուցեալ է ի մեռելոց. այսուհետեւ ոչ մեռանի. եւ մահ նմա ոչ եւս տիրէ»։ Այսպէս է եւ յարութիւնն հասարակաց ի վերջին աւուրն։ Զոր այս սահմանս յայտնէ եթէ՝ յարութիւն է այնմ որ անկաւ. այսինքն մահուամբ մարմնոյ. վերստին յառնել յանմահութիւն եւ ի կեանսն յաւիտենից։ Արդ՝ որորվհետեւ ծանեաք զսահման յարութեանն. եկեսցուք յառաջիկայ Բանն որ յաղագս յարութեանն Քրիստոսի։ Եւ գիտելի է՝ զի յարութիւնն Քրիստոսի հաստատի տասն գլխաւորօրէն վկայիւք։ Նախ վկայիւք մարգարէիցն. որք յառաջագոյն գուշակեցին զյարութիւնն Քրիստոսի. որպէս ասէ Եսայի. «բառնին յերկրէ կեանք նորա. որ մահն. եւկամի Տէր սրբել զնա ի վերաց անտի. եւ ցուցանել նմա լոյս. այս զյարութիւնն ասէ»։ Եւ մարգարէն Դաւիթ ասէ. «մարմին նորա ոչ ետես զապականութիւն. եւ հոգի նորա ոչ թողաւ ի դժոխս»։ Երկրորդ՝ հաստատի յօրինակացն. «որպէս Յովնան էր ի փոր կիտին կենդանի զերիս տիւս եւ զերիս գիշերս. եւ յետ յերից աւուրց ելեալ ի կիտէն»։ Որ նշանակէր զմարմինն Քրիստոսի՝ որ էր մեռեալ եւ ի գերեզմանի . եւ էր կենդանի. եւ յետ երից աւուրց յարեաւ։ Եւ դարձեալ առ Մովսէսիւ «մորենին վառեալ եւ ոչ այրիւր». որ նշանակէր զմարմինն Քրիստոսի. որ էր մեռեալ եւ էր կենդանի. զոր յայտ առնեն կրկին վտանքն ի կողէն. այսինքն ջուրն եւ արիւնն։ Երրորդ՝ նոյն ինքն ի վկայութեանց իւրոց զոր ասէր։ «Ահաւասիկ ելանեմք յԵրուսաղէմ. եւ որդի մարդոյ մատնի. եւ յերիր աւուր յարիցէ»։ Չորրորդ՝ ի հրեշտակացն բարբառոյ՝ որք ասէին առ խնկաբեր կանայսն։ «ԶՅիսուս խնդրէք զնազօրացի զխաչելեալն, չէ աստ յարեաւ»։ Հինգերորդ՝ ի վկայութեանց կանանցն. «որք պատմեցին զայս առաքելոցն. եւ երեւեցան շաղփաղփութիւն բանք նոցա»։ Վասն է՞ր. զի ոմանք ասէին թէ՝ երկու հրեշտակս տեսաք. եւ ոմանք թէ՝ մին հրեշտակս. եւ ոմանք թէ՝ երիտասարդ մի. ոմանք ասէին թաւալեցուցեալ զվէմն տեսաք. եւ այլք թէ՝ առաջի մեր թաւալեցաւ. այսոքիւք շաղփաղփութիւն երեւէին բանքն։ Եւ ոչ այսու էին հակառակ բանքն միմեանց. այլ զի դասք դասք չորս անգամ եկին կանայքն ի գերեզմանն. եւ այլ եւ այլ տեսլեանց դիպեցան. բայց ամենեքեան միաբան զյարութիւնն աւետարանէին։ Վեցերորդ՝ հաստատի ի նոյն զօրականացն՝ որք զգուշացան գերեզմանին. զի մտեալ ի քաղաք առքահանայսն պատմեցին զյարութիւնն. թէպէտ եւ ոչ կարէին տեսանել զՔրիստոս. այլ ի շարժմանէ գերեզմանացն եւ յերեւմանէ հրեշտակացն՝ երկեան եւ իմացան զյարութիւնն։ Եւ երթեալ պատմեցին փութով, մինչդեռ վէմն կնքեալ էր. զի եկեալ տեսցեն եւ մի պատժեսցեն զնոսա։ Եւ իբրեւ լսեցին քահանայքն, արծաթ յոյժ ետուն նոցա ասեզ թէ, «աշակերտք նորա եկեալ գողացան զնա մինչ մեք ի քուն էաք»։ Ահա զի եւ ինքեանք վկայէին յարութեանն, որոց ետուն զարծաթն մի ասել զայն. եւ յանդիման ճառելի է հակառակաց վկայութիւնն։ Եօթներորդ՝ հաստատի ի մեռելոցն սրբոց. որք յարեան ի գերեզմանացն ընդ Քրիստոսի. եւ մտին ի քաղաքն սուրբ։ Իսկ վասն յարուցեալ մեռելոցս՝ թէ դարձեալ մեռա՞ն թէ ոչ, կարծիս գոյ ի մէջ վարդապետաց։ Եւ ոմանք ասեն թէ՝ յարեան նոքա զի վկայեսցեն յարութեանն Քրիստոսի. իսկ յետ վկայութեանն՝ դարձեալ մեռան։ Եւ ոմանք ասեն թէ՝ յաեանք նոքա զի վկայեսցեն յարութեանն Քրիստոսի . իսկ յետ վկայութեանն՝ դարձեալ մեռան։ Եւ ոմանք ասեն թէ՝ ընկալան զհասարակաց յարութիւնն իւրեանց։ Ութներորդ հաստատի ի վիմէն կնքելոյ եւ ի պատանացն. ի վիմէն՝ զի էր կնքեալ մատանեաւ. եւ ծերպ գոյր ի գերեզմանն. զի չէր ամենեւին տաշեալ վէմն ընդ որ տեսանէին զմարմինն. իսկ ի պատանացն՝ զի վարշամակ գլխոյն էր ուրոյն ծալեալ ի մի կողմն. որ նշանակէր զԱստուածութիւն նորա ամենեւիմբ ծածկեալ եւ զատեալ յեղականակաց մտաց. այսինքն, ի հրեշտակաց եւ ի մարդկանէ. իսկ մարմնոյն պատանքն՝ ոչ ամենեւին ծալեալ եւ ոչ կարի պարզեալ. նշանակէր զմարդկային տնօրէնութիւն նորա. որ թէպէտ ըստ մարմնոյն երեւի ինչ. սակայն խորհուրդն անգիտելի մնայ յամենայն ստեղծուածոց։ Որեւ Յովհաննէս զմի ի խրացից կօշկաց նորա ոչ կարէր լուծանել. այսինքն, զխորհուրդ անօրէնութեան նորա։ Իններորդ՝ հաստատի ի տեսողացն վկայութեանց. որք տեսին մարմնական աչօք յարուցեալ զՔրիստոս։ Զի ի նոյն օրն՝ հինգ անգամ երեւեցաւ. նախ Մարիամու Մագդաղենացւոյն զոր պատմէ Յօհաննէս։ Եւ թէ վասն է՞ր նախ կանանց երեւեցաւ. զի գոյժ մահաբեր ի ձեռն կնոջ եմուտ ի բնութիւնս. պարտ էր եւ նոքօք լինիլ աւետիս կենաց եւ փրկութեան մարդկան։ Երկրորդ՝ երեւեցաւ եւ այլ կանանցն, յորժամ դարձան ի գերեզմանէն, ի մէջ ճանապարհին, զորոց պատմէ Մատթէոս թէ, «կալան զոտս նորա եւ երկրպագին նմա»։ Երրորդ՝ երեւեցաւ Պետրոսի. որպէսի պատմէ Ղուկաս. «երեւեցաւ Սիմօնի»։ Եւ ի կորնթացւոց. «երեւեցաւ նախ կեփայի». եւ այս երկու պատճառի. մին՝ զի մի յուսահատեսցի վասն ուրացութեանն. եւ երկրորդ՝ առ ի յայտնել զաստուածային ողորմութիւնն առ մեղաւորսն։ Չորրորդ՝ երեւեցաւ երկու աշակերտացն յեմաւուս զոր պատմէ Ղուկաս։ Հինգերորդ ի նոյն երեկոյին գրօքն փակելօք երեւեցաւ ամենայն աշակերտացն. բաց ի յառաքելոյն Թումայէ. որ եկաց ի մէջ նոցա. իսկ այս կամ ի Գալիլիայ ի ժամադրեալ տեղին. կամ ի վերնատունն ըստ ոմանց։ Ապա ուրեմն յայտնի է ի տեսողացն վկայութեանց յարութիւնն Քրիստոսի։ Տասներորդ՝ ի նոյն ինքեան յիրաց ճշմարտոթեանց. այսինքն, ի Քրիստոսէ. զի յետ յարութեանն՝ շօշափեցաւ մարմինն. եւ եկեր եւ էարբ աշակերտսն. եւ խօսեցաւ եւ առաքեաց զնոսա մկրտել. եւ օրհնեաց զնոսա եւ համբարձաւ առաջի նոցա յերկինս։ Իսկ նոքա ընթացան ընդ ոլորտս տիեզերաց. եւ քարոզեցին զՔրիստոս յարուցեալ ի մեռելոց. որով մեք ամենեքեան հաւատացեալքս փրկեցաք շնորհօք յարութեան նորա։ Իսկ որք ուրանան զյարութիւնն Քրիստոսի՝ տասն ազգ վնասիւք վրիպին. մանաւանդ թէ, կորստական հերձւածովք։ Նախ այն՝ զի ընդ երեւելի եւ յայտնի ճշմարտութիւնն իրացն հակառակին։ Երկրորդ՝ զի զմարգարէսն ստեն որք ծանուցին զյարութիւնն Քրիստոսի։ Երրորդ՝ ունայն ցուցանեն եւ զքարոզութիւն առաքելոցն. որպէս ասէ Պօղոս ի կորնթացւոցն. «եթէ Քրիստոս չիցէ յարուցեալ, ընդունայն լիցի եւ քարոզութիւնն մեր որ վասն յարութեանն Քրիստոսի»։ Չորրորդ՝ զի ինքեանք ուրացօղքն ունայն մնան ի հաւատոցն Քրիստոսի եւ ի փրկութենէն. որպէս ասէ՝ «ունայն լիցի եւ հաւատքն ձեր»։ Հինգերորդ՝ զի ասէ. «եւ գտանիցիմք սուտ վկայք Աստուծոյ. զի վկայեցաք զԱստուծոյ հօրէ՝ եթէ յարոյց զՔրիստոս»։ Որպէս ասէ Պետրոս ի գործսն. «զորդուքն խաչեցիք. զոր Աստուած յարոյց ի մեռելոց»։ Եւ Պօղոս ի հռօմայեցւոց ասէ. «հոգի այնորիկ որ յարոյց զՔրիստոս ի մեռելոց բնակեսցի ի ձեզ»։ Եւ թէ տարակուսեսցի ոք յիմար մտօք իբրթէ հայր յարոյց, ապա նուազութիւն է այս որդւոյ։ Գիտասցէ այնպիսին. զի թէպէտ չղչիկանք զնշոյլս լուսոյն ոչ կարեն նշմարել, այս ոչ ինչ է արեգական եւ մաքուր տեսողաց. բայց աշակերտացն ճշմարտութեան ցուցցուք ի սրբոյն Կիւրղէ ի գիրս պարապմանց որ ասէ։ Յամենայն ուրեք գիրք սուրբք եւ վարդապետք ուղղութեան զերրորդութիւնն մի բնութիւն ասեն գոլ. այսպէս եւ մի կամք. նոյնպէս եւ մի ներգործութիւն։ Եւ զի այս խոստովանեալ է յամենեցունց. ապա ուրեմն թ ասի հօր յարուցանել զՔրիստոս, նոյնպէս ինքն ինքեամբ յարեաւ։ Եւ թէ հոգի ասի յարուցանել զՔրիստոս՝ նոյն ինքն ինքեամբ յարեաւ. վասն զի մի է ներգործութիւն իւր եւ Հօր եւ Հոգւոյն։ Եւ դարձեալ յարուցանելն՝ Աստուծոյ ամենակարօղ զօրութեանն է. եւ ոչ տկարութեան մարդոյս։ Ապա ուրեմն որք զմի Քրիստոսն որոշեն յերկուս բնութիւնս, եւ յերկուս որդիս, եւ յերկուս գործս, դիւրին է ասել նոցա յայլմէ յարուցեալ զՔրիստոս. որպէս զՂազար ի Քրիստոսէ։ Եւ ո՞ւր գիցեն եղկելիքն զասելն առ աշակերտսն՝ «մի ումեք ասիցէք զտեսիլդ, մինչ որդի մարդոյ ի մեռելոց յարիցէ»։ Եւ թէ՝ «իշխանութիւն ունիմ դնել զանձն իմ. եւ իշխանութիւն ունիմ առնուլ զսա»։ Եւ հրեշտակն գոչէր ի վերայ վիմին. «զխաչելեա՞լն խնդրէք՝ յարեաւ». այսքան առ այս։ Վեցերորդ՝ որք ուրանան զյարութիւնն Քրիստոսի՝ ասէ առաքեալն. «եւ տակաւին ի նմին մեղս կայցէք». այսիքն զի թէ ոչ յարեաւ Քրիստոս, նաեւ ոչ մեռաւ. եւ ոչ զմեղս ելոյծ. եւ ոչ զմահ եբարձ. եւ ոչ անէծս ջնջեաց. եւ ոչ զդժոխս աւերեաց։ Եօթներորդ՝ որք ուրանան զյարութիւնն, նոքա եւ ոչ մարդացեալ եւ ծնեալ ի կուսէ խոստովանին. զի յաղագս որոյ մարդացեալ ծնաւ եւ շրջեցաւ ընդ մեզ. նոքա որք ոչ հաւատան՝ ուրեմն ստեն եւ զաւետարանիչսն. զի որք գրեցին զյարութիւնն՝ նոքին գրեցին եւ զծնանիլն։ Ութներորդ՝ որք ուրանան զյարութիւնն Քրիստոսի՝ ուրանան նոքա եւ զմկրտութիւնն մեր՝ որք ի մահն Քրիստոսի մկրտիմք. եւ ընդ նմին թաղիմք. զի եւ յարութեան նորա հաղորդիցուք. ըստ այնմ որ ասէ առաքեալն. «որք միանգամ ի Քրիստոս մկրտեցաք՝ ի մահ անդր նորա մկրտեցաք. թաղեալք ընդ նմին մկրտութեամբն ի մահ». որով ցուցանէ երիցս ընկղմիլն՝ զերեքօրեայ թաղումն եւ զյարութիւնն Տեառն։ Իններորդ՝ զլանան նոքա եւ զմիսանգամ գալուստն Քրիստոսի. զի որք ուրանան զյարութիւն նորա՝ նոքա ոչ հաւատան համբառանալոյն. եւ ոչ ընդ աջմէ նստելոյ հօր նովին մարմնովն. եւ ոչ հայրենի փառօք գալստեանն. եւ ոչ արդար դատաւորութեանն։ Տասներորդ՝ վնաս հերձուածոյ նոցա. զի բառնան եւ զյաւիտենական կեանսն եւ զերանութիւն սրբոցն, որք բառնան զյարութիւնն Քրիստոսի. զի ասաց Քրիստոս . «ես իսկ եմ յարութիւն եւ կեանք»։ Եւ թէ՝ «յորժամ բարձրացայց յերկրէ. այսինքն, յառնեմ ի գերեզմանէ. զամենեսեան ձգեցից առիս»։ Զայս՝ եւ այլ բազում կուտեն ի վերայ ինքեանց զկորուստ յաւիտենից. որք թաքուցանեն զյարութիւն խաչելոյն եւ զրկին ի շնորհաց նորա։ Այսքան վասն յարութեանն Քրիստոսի։ Եկեսցուք այսուհետեւ եւ ասասցուք վասն յարութեան հասարակաց՝ որպէս խոստացաքն։ Եւ աստանօր երեք իր կայ մեզ առաջի։ Նախ՝ վկայութեամբ հաստատել զյարութիւն մեռելոց։ Երկրորդ՝ ցուցանել զվնաս հերձուածողացն։ Երրորդ՝ ասել ինչ վասն որպիսութեան յարութեանն։ Եւ անտանօր աւարտումն բանիս արասցուք։ Եւ գիտելի է՝ զի բազում վկայութեամբ հաստաի յարութիւն մեռելոցն։ Նախ այսպէս. թէ գոյ արդարութիւն մարդկան՝ գոյ եւ Աստուծոյ։ Արդ՝ տեսանեմք զքաղաքական արդարութիւն՝ որք զչարսն պատժեն, եւ զբարիսն պատուեն։ Ապա ուրեմն է եւ յԱստուծոյ արդարութիւն. իսկ գործ արդարութեան է՝ հատուցումն արժանապէս. ապա ուրեմն գոյ եւ այլ կեանս յորում հատուցանի յաջողելոցն մեղօք. եւ այնոցիկ որք վտանգին կենօքս այսմիկ. այլ ոչ հատուցանի եթէ ոչ յարիցեն մեռեալք. ապա ուրեմն է յարութիւն մեռելոց։ Երկրորդ՝ զի հոգի մարդկան՝ է անմահ. եւ զայս ցուցցուք կրկին կերպիւ։ Նախ՝ ըստ փիլիսոփային հոգին ինքնաշարժ է. ինքնաշարժն մշտաշարժ է. մշտաշարժն անմահ է։ Դարձեալ՝ ամենայն ապականութիւն ի ներհակաց է. որպէս ջերմն եւ ցուրտն. իսկ բանական հոգին ըստ էութեանն աններհակ է. թէպէտ ըստ էութեան մարմնոյն ներհակաց ընդունարան է. եւ զի աններհակ է՝ ուրեմն անմահ եւ անապական է։ Եւ զի խոստովանեալ է անմահութիւն հոգւոյ. ապա ուրեմն հոգին եւ մարմինն ի միասին գործեցին զբարիս կամ զչարս. իսկ թէ հոգին առանց մարմնոյն պսակի պատժի, այս անիրաւութիւն երեւի Աստուծոյ. ապա ուրեմն գոյ եւ մարմնոյն յարութիւն. զի ի միասին հատուսցի նոցա ըստ գործոց։ Երրորդ՝ ասեն փիլիսոփայք թէ՝ մարդս կատարումն է աշխարհի. իսկ մարդն որ ոչ յառնէ , անկատար մնայ աշխարհս՝ յերից ստեղծուածոց է. զի են որ պարզ անմարմն գոյացութիւն են որպէս հրեշտակք. եւ են որք ամենեւին մարմինք են որպէս չորս տարերք. եւ են որք յանմարմնոյ եւ ի մարմնոյ բաղադրեալ են որպէս մարդիկ. ապա ուրեմն հարկ է յարութիւն մարդոյս՝ զի կատարեալ մնասցէ աշխարհս։ Չորրորդ՝ ի նոյն ինքեանց ի Սուրբ Գրոց վկայութեանց հին եւ նոր կտարակարանաց. որպէս ասէ Եսայի. «յարիցեն մեռեալք. կանգնեսցին ամենեքեան որք եդեալ են ի գերեզմանս»։ Եւ Յոբ ասէ . «գիտեմ զի մշտանջենաւոր է որ լուծանելոց է զիս՝ յերկրէ յարուցանել զմորթ իմ»։ Եւ տեսիլն Եզէկիէլի վասն բազմութեան ոսկերացն՝ որք կենդանացան։ Եւ աւետարանն. «եկեսցէ ժամանակ՝ զի յորժամ մեռեալք լսիցեն ձայնի որդւոյն Աստուծոյ, եկեսցեն արտաքս»։ Եւ Պօղոս. «փող հարկանի եւ մեռեալք ի Քրիստոս յարիցեն»։ Հինգերորդ՝ հաստատի յարութիւն մեր ի Քրիստոսէ՝ որ յարեաւ ի գերեզմանէն բնութենակից գոլով մեզ. «եւ եղեւ անդրանիկ մեռելոց ., եւ պտուղ ննջեցելոց որպէս ասէ առաքեալն»։ Վեցերորդ՝ ի նոցին իսկ յուսոյն եւ յելից առաքինութեանց. որք ըստ աշխարհի մեռան, զի ընդ Քրիստոսի կենդանացին։ Ոմանք մահուամբ սրոյ. կէսք ճգնութեամբ մարմնոյ՝ զանազան նեղութեանց համբերելով, եւ ընդ անձուկ ճանապարհն գնալով ելին յաշխարհէ. վասն որոյ ասէ առաքեալն. «ընդէ՞ր եւ մեք ճգնիմք յամենայն ժամ՝ եւ հանապազ մեռանիմք, թէ արդարեւ մեռեալք ոչ յառնեն»։ Եօթներորդ՝ ի նոցին ի իսկ խոստացեալ բարեացն ըստ առաքելոյ. «զոր ակն ոչ ետես եւ այլն՝ պատրաստեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց»։ Եւ Տէրն ասէ. «ուր ես եմ՝ անդ պաշտօնեայն իմ եղիցի»։ Եւ յայլ ուր ասէ. «ուտիջիք եւ ըմպիջիք յարքայութեանն իմում»։ Եւ թէ՝ «աստ հարիւրապատիկ առցէ. եւ զկեանս յաւիտենականս ժառանգեսցէ»։ Ութներորդ՝ մկրտութիւնն ի Քրիստոս որպէս ասացաք. որք յարութեան յուսովն թաղիմք ընդ նմին ի մահ. որպէս ասէ. «տնկակից եղաք մահուն նորա. զի եւ ի յարութեանն լինիցիմք ընդ նմա». որպէս ոստայն պատուաստեալ ի բունն, ի նմանէ առնու զկենդանութիւնն։ Եւ մեք հաւատացեալքս՝ պատուաստեցաք ի մահ նորա. «եւ կեանքն մեր ծածկեալ են Քրիստոսիւ յԱստուած ասէ առաքեալն»։ Իններորդ՝ ի նոյն իսկ ի տրոյ ողորմութեանց՝ եւ յաղօթից եւ ի պատարագաց՝ որ ի ձեռս յետնորդացն եւ հասարակաց եկեղեցւոյն լինին վասն մեղաց. ըստ այնմ որ ասէ Յակօբոս. «յոյժ զօրաւորք են աղօթք արդարոց յօգնականութիւն»։ Որպէս աղաչանք քերցն վասն Ղազարու. նոյնպէս եւ ամենայն աղաչանք եւ տուրք վասն յարութեան յուսոյն է։ Տասներորդ՝ հաստատի յարութիւն մեր ի նոյն օրինակէն զոր տայ առաքեալն. «վասն զի աներեւոյթն Աստուծոյ՝ երեւելի արարածովքս իմացեալ տեսանի ասէ առաքեալն»։ Ապա ուրեմն եւ յապացուցէ սերմանց հաստատի եւ յարութիւն մեռելոց. որպէս ասէ կորնթացւոց. «անմիտ՝ դու որ սերմանես, ոչ կենդանանայ եթէ ոչ մեռանի»։ Եւ վասն երեք պատճառի զսերմանիսն օրինակ առնու։ նախզի՝ ամենեցունց յայտնի է յամենայն ուրեք գոլով։ Երկրորդ՝ զի եւ վարդապետն իւր՝ ետ զհատն ցորենոյ։ Երրորդ՝ զի առաւել յարմար է օրինակ ճշմարտութեանն։ Իսկ այս օրինակս առաւել լինի ըստ տասն եղանակի։ Նախզի՝ սերմանի եւ ապա բուսանի. այսպէս եւ մարդն նախ մեռանի՝ եւ ապա կենդանանայ. որպէս ասէ առաքեալն ի կորնթացւոց. «դու որ սերմանես՝ ոչ բուսանի, եթէ ոչ նախ մեռանի»։ Երկրորդ՝ զի որպէս մերկ հատ անկանի՝ եւ բուսանի ծաղկեալ եւ զարդարեալ տերեւով. նոյնպէս եւ մերկ մերմինն մեռեալ՝ ոչ յառնէ մերկ, այլ փառօք. որպէս ասէ ի նոյն գլուխն։ «Թէ պարտ է ապականացութիւնս այսմիկ՝ զգենուլ զանապականութիւն. եւ մահկանացութիւնս զանմահութիւն»։ Երրորդ՝ որպէս նոյն հատն սերմանեալ նոյն հատն բուսանի ըստ ազգի իւրում. եւ մարմինն մեռեալ՝ նոյն ինքն յառնէ. այլ ոչ նմանն մեզ ըստ ազգի մերում. որպէս ասէ «մեզ ամենեցուն յանդիման լինիլ կայ առաջի Աստուծոյ. զի ընկալիցի իւրաքանչիւր իւրով մարմնովն զոր ինչ գործեաց»։ Չորրորդ՝ զի յայլ եւ այլ ժամանկս սերմանին. եւ ի մին ժամանակ կատարին. եւ մարմինք մեռեալք որք յԱդամայ հետէ՝ «յանկարծակի յական թօթափել ի փող յետին յարիցեն ասէ առաքեալն»։ Եւ ինքն Տէրն ասէ . «եկեսցէ ժամանակ՝ յորում ամենեքեան որք ի գերեզմանս կայցեն, լսիցեն ձայնի որդւոյն Աստուծոյ եւ եկեսցեն արտաքս»։ Հինգերորդ՝ զի նախ ծաղկի՝ եւ ապա առնէ զպտուղն յետոյ. զի ծաղիկն նախաշաւիղ եւ կարապէտ եւ պտղոյն. իսկ մեռեալք ոչ առնուն զփառս մինչեւ յարիցեն. սակայն հոգիք արդարոցն՝ ծաղկին բնական պայծառութեամբն իւրեանց. որք մաքրեցան սրբութեան կենօք։ Եւ ունիմք վկայ զմեծն Անդրէաս զմեկնիչն տեսլեան Յօհաննու որ ասէ։ Արկանելիք սպիտակ՝ զծակեալ նոցա առաքինութեանն երեւեցուցանէ զպայծառութիւն, յետ ի թանձրութենէ մարմնոյս փոխելոյն. զոր զգեցեալ են նախ քան զխոստացեալ փառսն. եւ են առ Աստուած ի հանգիստ. որպէս լուաք եւ ճշմարիտ է հանգչիլն ի թանձրութենէ ախտաւոր կրից զրեծուացելոցն եւ առ Աստուած եղելոցն. սակայն զփառսն չեւ եւս են ընկալեալ մինչեւ ի սքանչելի երկրորդ գալուստն։ Եւ դարձեալ ասէ. սպիտակ հադերձն զոր զգեցեալ էին՝ շնորհացն Քրիստոսի մաքրութիւնն է. յորժամ ամենեքեան վայելեցաք որպէս ասէ. «քանզի յորժամ սրբի հոգին բնական ունի զպայծառութիւնն»։ Վեցերորդ՝ զի ոմանք ատոք, եւ կէսք ազազունք. եւ այլք անպտուղք։ Այսպէս եւ մարմինք ընտրելոցն եւ ոչ նոյնպիսեացն՝ ըստ չափու զանազանին։ Եօթներորդ՝ զի ոմանք ջրարբիք. եւ ոմանք անջրդիք. ջրարբիք նոքա են՝ որք հաւատով եւ յուսով մեռեալք են. եւ յեկեղեցի յիշատակութիւն նոցա հանապազ կատարի ի պատարագն՝ ի պահս՝ եւ յաղօթս՝ եւ տրօք ողորմութեան. իսկ անյոյսք մեռեալքն՝ անջրդիք են։ Ութներորդ՝ զի բարի եւ չարսերմանքն ի միասին բուսանին եւ մնան մինչեւ ի հունձն. մանաւանդ թէ, մինչեւ ի կալն ըստ առակին Տեառն։ Նմանապէս եւ մարմինք մեռեալք յերկրի. մանաւանդ թէ եւ հոգիք ամենայն ի կայանս իւրեանց առ հասարակ. թէպէտ աջ ասին եւ ձախ խորանքն մեղաւորաց եւ արդարոց, վասն քաղցր ակնարկութեանն Աստուծոյ եւ սպառնալեաց։ Այլ որոշումն տեղեաւ է ի յարութեանն աւուր օդեացն եւ այծեացն. զի յայնժամ բաժանեսցէ ասէ Տէրն։ Իններորդ՝ զի ամենայն սերմանիք բուսեալ եւ ի մի հասակ՝ այսինքն կատարելութեանն իւրեանց ժամանեն ի հունձն։ Այսպէս եւ ննջեցեալք ամենայն եթէ ծեր, եւ կամ տղայ, յառնեն ի մին չափ հասակի երեսուն ամեայ որ է կատարեալ հասակ։ Զի տղայն անկատար է. որ դեռ չէ հասեալ ի կատարելութիւն. նոյնպէս եւ ծերն անկատար է. զի անցեալ է զկատարելութեամբն. իսկ միջին որ երիտասարդն է՝ այն է կատարեալ հասակն. իսկ յայս հասակս նախնին Ադամ ստեղծաւ. եւ Տէրն մեր յարեաւ. որպէս ասէ Պօղոս յեփեսացւոց. «մինչեւ հասցուք ամենեքեան ի յայր կատարեալ ի չափ հասակի կատարմանն Քրիստոսի»։ Տասներորդ՝ զի որպէս հատն սերմանեալ եւ բուսեալ եւ չարչարեալ եւ ընդ հուր անցեալ՝ եւ ապա ի սեղանն եդեալ պատուեսցի։ Նոյնպէս եւ յարութեան մեռելոց օրն ընտերսցէ ասէ առաքեալն. զի հրով յայտնելոց է. կամ թէ փայտ խոտ եղեգն մեղաւորքն զի անդ մնան. կամ ոսկի արծաթ ականս՝ զի արդարքն առաւել պայծառանան. եւ ապա «բազմեսցին ի սեղան հօրն երկնաւորի անցեալ պաշտիլով ի Քրիստոսէ»։ Մնաց այսուհետեւ ասել մեզ զվնաս հերուածոյ այնոցիկ՝ որք ուրանան զյարութիւն մարդկան ի մեռելոց։ Նախզի՝ հակառակին աստուածային կամացն ուստի կազմեաց ձեռօք իւրովք այնպիսի մարմին՝ խառնելով ընդ անմահական հոգւոյ՝ զի եւ յարութեան պատշաճաւոր լիցի։ Երկրորդ՝ զի սուտ գոլ համբաւեն զամենայն Գիրս Աստուածաշունչս՝ որք վկայեն վասն յարութեան մարդկան՝ «որ նշանախէց մի ոչ անցանէ ասէ Տէրն»։ Երրորդ՝ զի ըստ այսմ կարգի եւ զյարութիւնն Քրիստոսի ուրանան. որպէս ասէ Պօղոս ի կորնթացւոց. «եթէ յարութիւն մեռելոց չիք՝ ապա եւ Քրիստոս չէ յարուցեալ»։ Չորրորդ՝ զի ընդ վայր եւ ունայն ցուցանեն զամենայն ջանս եւ վաստակս ճգնութեան արդարոց. զի ոչ հատուցանի նոցա եթէ ոչ գոյ յարութիւն։ Հինգերորդ՝ եւ բառնան զԱստուծոյ արդարութիւնն եթէ այլ կենօք ոչ վճարեսցի նոցա. որք ի կենացս յայսցանէ մեռան։ Վեցերորդ՝ զի եւ բազում մարդիկ սանձարձակ ի մեղս յաճախեն լսելով թէ ոչ գոյ յարութիւն, եւ ոչ դատաստան, եւ ոչ սպառնալիք դժոխոց։ Եօթներորդ՝ զի զբազումս յուսահատութեամբ կորուսանեն այսպիսի բանք. եթէ ոչ գոյ յարութիւն՝ եւ ոչ յոյս փառաց արքայութեանն երկնինց որպէս լակոնացիքն առասպելաբանեն. «կերիցուք արբցուք զի վաղիւն մեռանիմք»։ Ութներորդ՝ զի տկարութիւն ցուցանեն Աստուծոյ անկշռելի զօրութեանն. զի որ յոչնչէ գոյացոյց զբոլոր էակս ամենայն՝ կարօղ է եւ զմեռեալս յարուցանել ի հողոյ։ Իններորդ՝ զի տգիտանան Աստուծոյ ամենակարօղ եւ հնարաւոր իմաստութեան. որ զամենայն տնօրինէ. որպէս ի դէմնս նոցա ասէ ի կորնթացւոց. «զի ոմանք զգիտութիւնն Աստուծոյ ոչ ունին. առ ամօթոյ ձերոյ ասեմ»։ Տասներորդ՝ զի որք ուրանան զյարութիւնն որ կատարածն է աշխարհի, ուրանան նոքա եւ զսկիզբն եւ զստեղծումն աշխարհիս . ինքնեղ ուրեմն կարծեն նոքա զլինելութիւն արարարածոցս։ Մանաւանդ թէ՝ դառն եւ դաժան մտօք զեպիկուրային իմանան թէ ոչ գոյ Աստուած. զորմէ ամբաստանէ մարգարէն։ «Ասաց անզգամն ի սրտի իւրում թէ ոչ գոյ Աստուած»։ Եւ ո՞ այսոքիկ իցեն ոք, եթէ ոչ այնոքիկ՝ որք թէպէտ եւ բանիւ խոստովանին, սակայն չար գործօք եւ Մեղսամակարթ անձամբ ուրանան զյարութիւնն եւ զհանդերձեալ կեանսն։ Յորոց փրկեսցէ Քրիստոս զմեզ յայնպիսի չարաչար հերձուածոց կորստեան. եւ շնորհիւ Յարութեան Իւրոյ՝ յարութեան փառաց արժանաւորս արասցէ յոր յուսամք եւ խոստովանիմք ի նոյն Ինքն ի Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս. Որով եւ Ընդ որում Հօր եւ Սուրբ Հոգւոյն վայել է փառք իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան։

Գլուխ ՃԼԹ. Նորին քարոզ վասն յարութեան. ի բանս երգոց երգոյն։ «Որ նստիսդ ի պարտեզս՝ այլք անսան զքեզ. լսելի արա ինձ զձայն քո. ասէ իմաստուն առակախօսն»։ Երգ Երգոց. 8. 13։

Զփրկական տնօրէնութիւնս մարդացելոյ Բանին Աստուծոյ ի ձեռն առակաւոր բանից յառաջագոյն մարգարէքն մեզ պատմեցին. որպէս ասէ Դաւիթ. «բացից առակաւ զբերան իմ. խօսեցայց զառակս ի սկզբանէ աշխարհի»։ Ի բազում ուրեք եւ Տէր մեր յաւիտարանին առակաւ եւ օրինակաւ քարոզէր. ըստ այնմ, «որպէս էր Յովնան ի փոր կիտին զերիս տիւս եւ զերիս գիշերս. նոյնպէս եւ որդի մարդոյ եղիցի ի սիրտ երկրի»։ Եւ թէ՝ «այր մի գնացեալ ի տար աշխարհի առնուլ իւր թագաւորութիւն». եւ այլ եւս բազումս որպէս ասէ աւետարանն. «զամենայն ինչ առակօք խօսէր ընդ նոսա»։ Եւ այս վասն վեց պատճառի։ Նախզի՝ մարգարէքն առակաւ եւ օրինակաւ տեսանէին զԱստուած, եւ լսէին զբանն. որպէս ասէ՝ «ես Տէր տեսլեամբ եւ երազօք խօսեցայ ընդ նոսա. վասն զի ոչ ոք կարէ դէմ յանդիման տեսանել զերեսս իմ եւ ապրիլ»։ Արդ՝ որպէս նոքա օրինակաւ տեսանէին եւ լսէին. նոյնպէս օրինակաւ խօսէին եւ ուսուցանէին մեզ։ Երկրորդ՝ մարդս զի հոգի է եւ մարմին. ոչ կարէ առանց միջնորդի յանմարմինսն հասանիլ։ Այլ նիւթեղէն միտք մարդոյս՝ միջնորդութեամբ նիւթոյ զաննիւթն ըմբռնէ. որպէս տեսեալ զգիրն՝ իմանամք զբանն ինմա. եւ տեսեալ զարարածս՝ իմանամք զարարիչն սոցա. վասն այն առակաւոր բանն իբր սանդուխտ լինի. եւ զմիտս մարդոյն յիմացումն հանէ։ Երրորդ՝ առակաւոր բանն՝ իմաստնոց է գիտելի. վասն այն առակաւ խօսէին. զի արժանաւորքն միայն լսիցեն եւ իմասցին. իսկ յանարժանիցն՝ մտօք եւ գործօք ծածուկ եւ անգիտելի մնասցէ. ըստ այնմ, մի տեսցեն աչօք՝ եւ մի իմասցին սրտիւք եւ այլն»։ Նախզի՝ մի գիտասցեն։ Երկրորդ՝ զի մի արհամարհիցեն . որպէս ասէր Տէրն. «մի տայք զսրբութիւն շանց եւ այլն։ Չորրորդ՝ զի զծածուկ խորհուրդն մեզ յարտնեսցէ. որպէս ասէր. «ձեզ տուեալ է գիտել զխորհուրդս արքայութեանն Աստուծոյ»։ Եւ խորհուրդ իմ ինձ եւ իմոց մարգարէիւն խօսեցաւ»։ Հինգերորդ՝ զորօրինակ՝ արեգակն որ պայծառ է՝ տկար աչօք ոչ կարեմք հայիլ ի բոլորակութիւն նորա։ Այլեւ միջնորդութեամբ անօսր օդոյս կարէ երեւիլ. վասն այն օրինակաւ ցուցանէին զպայծառ լոյս արեգականն արդարութեան Քրիստոսի։ Վեցերորդ՝ զի առակաւոր բանն՝ առաւել հաստատի ի սիրտ մարդոյն առանց մոռանալոյ. վասն որոյ մարգարէքն բանիւ եւ առակաւ խօսէին. որպէս այսօր իմաստնացեալն յԱստուծոյ Սողոմօն ի դէմս եկեղեցւոյ խօսի առ փեսայի իւր Քրիստոսի ասելով։ «Որ նստիսդ ի պարտէզս»։ Նախ զայն նշանակէ բանս՝ որ Քրիստոս ի վերայ խաչին կանգուն էր բեւեռեալ. եկն Յովսէփ եւ Նիկոդիմոս. եւ ի ջուցեալ ի խաչէն եդին ի գերեզմանի։ Եւ աստ գիտելի է երկու հարցումն։ Նախ թէ՝ վասն է՞ր Տէրն մեր Քրիստոս ի վերայ խաչին կանգուն բեւեռեցաւ։ Ասեմք թէ վասն տասն պատճառի։ Նախ զայն նշանակէ բանս՝ զի Ադամ որ գլուխ էր, խոնարահեցաւ ոտիցն եւ անկաւ յերկիր. իսկ Տէրն մեր բարձրացեալ գլխով ել յերկինս։ Երկրորդ՝ զի ի ներքոյ ոտից իւրոց կոխեսցէ զթշնամին սատանայ եւ զմեղս։ Երրորդ՝ խաչն սանդուխն էր զոր ետես Յակօբ. պարտ էր ոտիւքն ելանել ի վեր. եւ զմեզ ընդ ինքեան հանել ի վեր։ Չորրորդ կանգնեցաւ, զի երկրպագելի էր մեզ. եւ ոչ երկրպագօղ։ Հինգերորդ կանգնեցաւ ի վերայ խաչին՝ զի յայտնի տեսցէ զերկրպագուս խաչին իւրոյ։ Վեցերորդ՝ կանգնեցաւ ի խաչին, իբր միջնորդ հաշտութեան եւ բարեխօս մարդկան առ Աստուած հայր։ Եօթներորդ՝ կանգնեցաւ ի վերայ խաչին՝ եւ հզօրապէս մարտեաւ ընդդէմ թշնաւոյն։ Ութներորդ՝ զի գլխովն բացցէ զդուռն երկնից. եւ ոտիւքն աւերեսցէ զդժոխս։ Իններորդ՝ ի գլուխն մերհայեսցի հայր Աստուած. եւ նովաւ անդամոցս ողորմեսցի։ Տասներորդ՝ կանգնեցաւ ի վերայ խաչին բարձր գլխով. զի զկորացեալ գլուխ մեր ամօթով եւ յերկիր կացեալ, յերկինս բարձրացուսցէ բաց երեսօք. վասն այն ի ջուրն կանգուն մկրտեցաւ. եւ ի խաչն կանգուն բարձրացաւ։ Երկրորդ հարցումն թէ, զի՞նչ նշանակէ ի պարտի զի լինիլն գերեզմանին Քրիստոսի։ Ասեմք թէ վասն վեց նշանակութեան առեալ լինի պարտէզն։ Նախ՝ պարտէզ էր դրախտն Ադամայ. յորում զուարճանայր անմահական պտղովն. եւ ոչ պահեալ զպատուիրանն՝ կերեալ ի ծառոյն գիտութեան, արտաքսեցաւ ի նման. եւ զփուշ անիծից եւ զերկիր քրտամբք ժառանգեաց. վճիռ հատեալ յԱստուծոյ եթէ, «անիծեալ լիցի երկիր ի գործս քո. փուշ եւ տատասկ բուսցի քեզ. եւ քրտամբք երեսաց քոց կերիցես զհացն, մինչեւ դարձցիս ի հող ուստի առար»։ Եւ այսպէս ազգ մարդկան ի վճիռ անիծիցն դատապարտեցաւ, եւ ոչ կարէր ազատիլ։ Մինչ նոյն ինքն Տէրն մեր Քրիստոս վասն մարդասիրութեան իւրոյ՝ գթացեալ յաստուածաստեղծ պատկերն իւր, մարդ եղեւ վասն փրկութեան մարդկան. եւ չարչարանօքն իւրովք ազատեաց զԱդամ ամենայն ծննդօքն իւրովք։ Փոխանակ ծառոյն՝ զխաչն կանգնեաց Քրիստոս . եւ փոխանակ ոտիցն Ադամայ՝ գնաց կամաւ ի խաչն. եւ փոխանակ ձեռացն՝ տարածեաց Քրիստոս զբազուկս՝ եւ բեւեռեաց զձեռս եւ զոտս ի վերայ խաչին. փոխանակ պտղոյն՝ զլեղի դառնութեան ճաշակեաց. եւ զանիծիցն՝ փուշ պսակ ի գլուխն ընկալաւ. քրիտն վասն քրտանցն Ադամայ։ Եւ ի հող էջ ի հող դառնալոյ եւ դատապարտութեան նորա։ Եւ որպէս զայս ամենայն կատարեաց. այսպէս եմուտ ի պարտէզ ընդ պարտիզի. զի մուծցէ զԱդամ վեստին ի դրախտն Ադենի. որպէս եւ ի տիպ նորին՝ ասաց աւազակին. «այսօր ընդիս իցես ի դրախտին». վասն այն ասէ։ «Որ նստիսդ ի պարտէզս՝ այլք անսան քեզ». Երկրորդ՝ նշանակէ պարտէզն զմարդկայինս բնութիւն. որ իւր ձեռամբն էր ստեղծեալ եւ բուսուցեալ. էջ ի յերկնից ի պարտէզ մարդկային. տեսանալ զպտուղ բարեգործութեանց. եւ զուարճանալ. որպէս ասէ յերգսն. «իջի ի պարտէզ իմ տեսանել թէ, ծաղկեա՞լ իցէ որթն. ծաղկեա՞լ իցեն նռնենիք». այսինքն, ծաղիկն աւետաբեր պղոյն հաւատն է ի մեզ. որ է սկիզբն բարեաց գործոց։ Այլեւ յոյսն է անուշահոտ զոր ունիմք առ Աստուած. եւ զմայլիմք անմահական կենօքն։ Երրորդ՝ պարտէզն նշանակէ զսրբուհի կոյսն Մարիամ՝ Աստուածածինն. ըստ որում ասէ նոյն Սողոմօն. «պարտէզ փակեալ քոյր իմ հարսն. պարտէզ փակեալ եւ աղբիւր կնքեալ»։ Վասն զի նա էր կուսութեամբ փակեալ եւ կնքեալ. եւ ի նմա էջ Բանն Աստուծոյ. եւ էառ մարմին անապական ի սուրբ եւ յանապական կուսէն. անսերմ յղացումն. եւ անապական ծնունդ. որպէս ի կոյս գերեզմանէ վիմով կնքելով յարեաւ. եւ ի կոյս մօրէ կնքեալ կուսութեամբ ծնաւ։ Չորրորդ՝ նշանակէ պարտէզն զմարմինն բանին առեալ ի հովիտ եւ ի խոնարհ երկրէն Մարիամայ. որպէս ասէ մարգարէն. «ճշմարիտութիւն յերկրէ բուսաւ. արդարութիւն յերկնից երեւեցաւ»։ Եւ կոչի պարտէզ։ Նախզի՝ ըստ մեզ նմանեցաւ մարմովն։ Երկրորդ՝ զի ի հոգւոյն սրբոյ ոռոգեցաւ։ Երրորդ՝ զի յարմատոյն յԵսսեայ երեւեցաւ։ Չորրորդ՝ զի աստուածութեամբ ծաղկեցաւ։ Հինգերորդ՝ զի առաքինութեամբն անուշահոտեցաւ։ Վեցերորդ՝ զի կերակուր եղեւ մեզ. վասն այն ասէ. «որ նստիսդ ի պարտէզս»։ Հինգերորդ՝ կոչին պարտէզ եւ այգի հաւատացեալք ի Քրիստոս։ Եւ պարտիզպան հայրն երկնաւոր. որպէս ասէր. «ես եմ որթ եւ դուք ուռ եւ բարունակ ողկուզաբեր»։ Արդ հինն Իսրաէլ կոչեցաւ այգի Աստուծոյ. ըստ այնմ, «այգի տնկեցի. եւե ձողաբարձ զարդարեցի. եւ մնացի զի բերեցէ ինձ խաղող եւ եբեր փուշ». վասն այնորիկ «եւ բարձցի արքայութիւնն Աստուծոյ ի ձէնջ. եւ տացի ազգի որ տայցէ զպտուղ նորա». այս զեկեղեցիս քրիստոնէից նշանակելով։ Արդ՝ առաջին հին այգին յանձն իշխան կամս իւր թողեալ հեռացաւ ի նմանէ. քակտեցաւ ցանկ նորա. «եւ կթեն զնա անցաւորք ճանապարհի»։ Իսկ նոր այգիս ի գլուխն Քրիստոս է հաստատեալ. ոչ կարէ բաժանիլ ի նմանէ։ Նախ զի՝ զբնութիւնս մեր ունի. եւ սիրով միացեալ է ընդ մեզ։ Իսկ մեք հաւատով եւ յուսով ի նա եմք պատուաստեալ եւ ամրացեալ . «եւ հայրն մշակէ». այսինքն, զմեղս սրբէ ի մէնջ՝ եւ զարդարութիւնս պտղաբերէ։ Եւ դարձեալ զմեղօք չորացեալս հատանէ ի կենաց. եւ այրէ ի հուրն. եւ զպտղաբերսն գործով՝ ժողովէ ի կեանս։ Վեցերորդ՝ պարտէզ կոչին խոնարհ եւ հեղ հոգիք մարդկան . որպէս ասէր. «ես յո՞ հանգեայց, եթէ ոչ ի հողս եւ ի խոնարհս. եւ որք դողան ի բանից իմոց». ի նոսա Քրիստոս եւ հանգչի. որպէս ասէ իմաստունն։ «Որ նստիսդ ի պարտէզ՝ այլք անսան քեզ»։ Այսքան ըստ տեսութեան մտաց։ Իսկ մարմնապէս պարտէզ է գերեզման նոր. ուր «Յովսէփ եւ Նիկոդիմոս բերին զմուռս խառն ընդ հալուէս. պատեցին զՏէրն եւ եդին ի գերեզմանին»։ Իսկ զմուռն է որ անապական պահէ զմարմինն. զանապական եւ զաստուածացեալ մարմինն՝ անապական նիւթով զմռեցին։ Իսկ հալուէն դառն է եւ խունկ՝ որ պահէ ի ճճեաց։ Հալուէն նշանակէ զաստուածութիւնն. վասն զի անուշահոտ է. եւ զմուռն զանապական մարմինն։ Եւ խառնիլն՝ զի միացեալ էր ասուտուծութեամբն մարդկութիւնն։ Եւ լտերս հարիւր՝ իբր թէ յերից մին մասն լտերն. եւ կամ հարիւր կշիռ՝ զոր այժմ մթղալ կոչեմք։ Եւ այնպէս ազնուական խնկօք պատեցին՝ որ առ մեծատունս գտանի։ Իսկ ասելն որ նստիսդ ի պարտէզ։ Նստիլն յամենայն ուրեք զհանգչիլն նշանակէ։ Եւ հանգիստ եղեւ գերեզմանն Յիսուսի։ Նախզի՝ յետ չարչարանաց խաչին, որ ճշմարտապէս չարչարեցաւ եւ ոչ կարծօք. վասն այն ի գերեզմանի հանգեաւ ի չարչարանացն. որպէս ասէ Յոբ. «մահ մարդոյ հանգիստ է»։ Դարձեալ՝ այն է որ եդաւ Տէրն ի գերեզման եւ հանգիստ եղեւ մարդկայինս ազգի. որք մտանեմք ի հող գերեզմանի . վասն այն ասէր. «եկայք առիս ամենայն աշխատեալք եւ բեռնաւորք. եւ ես հանգուցից զձեզ»։ Զի որպէս ի ջանելով ի ջուրն սրբեաց զտարր ջրոյն. այսպէս ի ջանելով ի գերեզման՝ օրհնեաց զտարր հողոյն եւ ազատեաց յառաջին անիծիցն Ադամայ. վասն այն եդաւ ի գերեզմանի։ Այս է ասելն։ «Որ նստիսդ ի պարտեզ»։ Իսկ որ ասէ. «այլք անսան քեզ. լսեցո ինձ զձայն քո»։

Անսալն ըստ վեց իմն եղանակի առեալ լինի։ Նախ այն է անսալն՝ որ յարութիւնն Քրիստոսի պատճառ եղեւ յարութեանն մարդկայինս ազգի. զի նա եղեւ «պտուղ ննջեցելոց եւ անդրանիկ մեռեալոց»։ Զի որպէս գնաց հոգին Աբէլի ի դժոխս՝ զի ի պատճառս նորա խնդրեսցին ամենայն մարդկան հոգիք. այսպէս մարմինն Քրիստոսի եդաւ ի գերեզմանի. զի յարութիւն Քրիստոսի՝ պարգեւեսցէ յարութիւն մարդկայինս ազգի։ Եւ որպէս հատն ցորենոյ բնական ունի զկենդանական զօրութիւնն. եւ յորժամ անկանի ի հող եւ մեռանի, նոյն կենդանութեամբն իւրով յառնէ եւ բուսանի։ Այսպէս եւ մարմինն Քրիստոսի եդեալ ի գերեզմանի՝ թէպէտ մեռեալ էր ճշմարտապէս ըստ հոգւոյն բաժանմանն , այլ կենդանի էր ճշմարտապէս աստուածութեամբն միացելով. որով յարեաւ ինքն աստուածային կարողութեամբն իւրով։ Եւ որպէս հատն ցորենոյ միայն անկեալ ի հող՝ բազում տոհմականօք յառնէ. այսպէս եւ Տէրն մեր միայն էջ ի գերեզման եւ ի դժոխս՝ եւ բազմօք յարեաւ. այսինքն , զի հոգւովն աւերեաց՝ զդժոխս. եւ զամենայն հոգիսն ազատեաց անտի եւ եհան։ Եւ մարմնով յարեաւ՝ «եւ բազում մարմինք սրբոց յարեան եւ մտին՝ ի քաղաքն սուրբ»։ Եւ տարակոյս է յարուցելոցն թէ դարձեալ մեռա՞ն. եւ թէ զվերջին յարութիւնն ստացա՞ն։ Զի ասեն ոմանք թէ՝ յարեան նոքա՝ եւ վկայեցին զյարութիւնն Քրիստոսի. եւ դարձեալ մեռան։ Եւ ոմանք թէ՝ ընդ Քրիստոսի յարեան, եւ ընդ Քրիստոս մտին ի դրախտն Ադամայ. կացին զքառասուն օրն. եւ ընդ Քրիստոսի համբարձան յերկինս. եւ ընկալան զփառսն յարութեան։ Այս է որ ասէ։ «Այլք անսան քեզ». այսինքն, մարմինք մարդկան որք եդեալ են ի գերեզմանի՝ անսան եւ ակնունին յարութեանն Քրիտոսի. որպէս ասէ առաքեալն. «փրկիչն ակնումիմք՝ զի նորոգեսցէ զմարմին խոնարհութեան մերոյ ըստ նմանութեան մարմնոյ փառաց իւրոց»։ Իսկ ասեն՝ «լսեցո զձայն Քո»։ Այն է՝ որ հրամայէ Տէրն. «գայ ժամանակ՝ զի ամենեքեան որք ի գերազմանս կայցեն, լուիցեն ձայնի որդւոյն Աստուծոյ. եւ եկեսցեն արտաքս»։ Եւ վկայ հաստատութեան բանիցս՝ կոչեաց զՂազար ի գերեզմանէն եւ ել արտաքս։ Եւ թէպէտ յարութիւնն հասարակ է ամենայն մարդկան արանց եւ կանանց, ծերոց եւ տղայոց, արդարոց եւ մեղաւորաց, այլ մեղաւորքն յառնեն ի դատաստան եւ ի տանջանս. եւ արդարքն ի կեանս եւ ի փառս։ Այժմ հարսնացեալ եկեղեցի սուրբ՝ յարութեան կենացն ցանկայ. եւ զայն խնդրէ ի փրկիչէն իւրմէ Քրիստոսէ ասելով։ «Լսելի արա ինձ զձայն բարբառոյ քաղցրութեան քոյ»։ Երկրորդ՝ «այլք անսան քեզ». հրէայք եւ հեթանոսք. որք կնքեցին մտանեաւ զգերզման փրկչին. եւ անսային նմա, թերեւս ի գերեզմանն մնալոյ։ Եւ այս է պատճառն՝ զի ասէր փրկիչն. «ես եմ կեանք. որ հաւատայ յիս՝ մեռցի»։ Եւ դարձեալ՝ «յետ երից աւուրց յառնեն ի գերեզմանէ»։ Արդ՝ յորժամ տեսին զնա ի վերայ խաչին մեռեալ՝ գայթակղեցան. որպէս ասէ. «ճառ խաչին Քրիստոսի գայթակղութիւն է հրէից. եւ հեթանոսաց յիմարութիւն». զի յիմարեցան մտօք՝ եւ ոչ տեսին եւ ոչ ծանեան զխորհուրդն Աստուծոյ։ Այլ ասեն՝ որպէս ասէր զինքն կեանք եւ մեռաւ. նոյնպէս ասէր թէ յառնեմ ի գերեզմանէ. վասն այն կնքէին մատանեաւ քահանային. եւ մնային պատրաստ պահելով զգերեզմանն. «զի մի աշակերհքն գողասցեն զմարմինն. եւ ասասցեն թէ յարեաւ ի մեռելոց. եւ լիցի յետին մոլորութիւնն չար քան զառաջինն»։ Եւ այս խորհուրդ էր։ Նախ զի՝ զվէմն վիմով փակեցին. եւ որ կնիք եւ պահապան էր ամենայն աշխարհի՝ մատանեաւ կնքեցին։ Դարձեալ՝ որ պարտէզ փակեալ էր եւ աղբիւր կնքեալ՝ եւ ծածկեալ խորհուրդ ի յաւիտեանց եւ յազգաց՝ ի պարտէզ գերեզմանի փակեցին. եւ մատանեաւ կնքեացին։ Եւ դարձեալ որ պարտէզ փակեալ էր եւ աղբիւր կնքեալ՝ էակից բանն էր Հօր փակեալ ի գերեզմանի. վասն այն անփակ գրով էական կրնքեցին զնա. առ ի ցուցանել, զի էից էակ է ամենայն գոյից։ Եւ այլ խորհուրդ. զի նա որ ի կնքեալ եւ ի կուսական արգանդէ ծնաւ Անդրանկածին՝ մարմնով ծածուկ եւ անյայտ էր ամենեցուն. նոյն ի կոյս եւ ի կնքեալ գերեզմանէ յարիցէ անապական մարմնով. յայտնի ի տես եւ ի լուր ամենեցուն եւ հեթանոսաց. որք պահէին զգերեզմանն. եւ երթեալ պատմեցին ի քաղաքն, եթէ յարեաւ ի գերեզմանէն։ Այս է ասէ։ «Այլք անսան քեզ»։ Եւ կնքեցին մատանեաւ զգերեզմանն յարուցելոյն։ Երրորդ՝ դարձեալ՝ հոգիքն որք յԱդամայ ի բանդ դժոխոց էին արգելեալք՝ այլք էին։ Նախզի՝ ծառայք էին եւ տկարք եւ եղականք եւ մեղուցեալք. եւ ոչ էին իբրեւ զնա անեղ եւ անմեղ։ Զի ամենայն որ եղական է՝ մեղանչական է. իսկ անեղն՝ է անմեղ։ Այլ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս՝ է անեղ Բանն Հօր Աստուծոյ ծնեալ. եւ առեալ մարմին ի սուրբ կուսէն եւ միաւորեալ ընդ անեղ բնութեան աստուածութեան իւրոյ. եւ անմեղ մնացեալ մարմնով եւ հոգւով եւ մտօք։ «Զի երեւեցաւ մարմնով՝ արդարացաւ հոգւով. եւ ոչ արար մեղս. եւ ոչ գտաւ նենգութիւն ի բերան նորա»։ Այսպէս անեղ եւ անմեղ եւ Տէր հզօր զօրութեամբ իւրով. վասն այն անսային եւ ակն ունէին նմա հոգիքն ի դժոխս իբր Աստուծոյ եւ ամենողորմ արարչի։ Եւ անսային նախ լսելով մարգարէիցն. որպէս ասէ Դաւիթ. «ոչ ի սպառ բարկանայ մեզ Տէր. եւ ոչ յաւիտեան պահէ ոխս եւ այլն ըստ կարգի»։ Եւ Մովսէս ասէ. «Զի հուր բորբոքեցաւ ի բարկութենէ իմմէ. այրեսցէ եւ իջցէ մինչ ի դժոխս ներքինս»։ Եւ յայսմ բանէ՝ ուժ առեալ եւ յոյս՝ եդին ի մտի իւրեանց եւ ասէին։ Ո՛ գիտէ եթէ «ճանաչիցին ի խաւարի սքանչելիք նորա. կամ արդարութիւն նորա յերկիր մոռացեալ»։ Երկիր մոռացեալն եւ հեռացեալն ի գթութեանցն Աստուծոյ եւ ի մտացն՝ է երկիր դժոխոցն։ Այլ առաջին գալստեամբն որպէս այց արար մարդկան ազգի կենդանեաց ի յերկրի ողորմութեամբն իւրով. նոյնպէս այց արար եւ հոգւոցն ի դժոխս արդարութեամբն իւրով։ Եւ յայլ ուր ասէ. «փշրեաց զդրունս պղնձիս՝ եւ զնիգս երկաթիս խորտակեաց»։ Դուռն մահն է ընդ որ ամենայն որք մտանէ. եւ նիգք յետոյ տանջանք դժոխոցն. զորս փակէ եւ պնդէ սատանայ. եւ ոչ տայ արձակիլ. եւ զերկոսինն խափանեաց Տէր մեր։ Դարձեալ հակառակմարտ զօրութիւնն սատանայի դրունք պղնձիք. եւ իշխաաանութիւն նորա նիգք։

Եւ զսոսա դատապարտեաց Քրիստոս ասելով. «իշխան աշխարհիս այսորիկ՝ դատապարտեալ է»։ Դարձեալ ասեն ոմանք եթէ՝ կախարդանօք արկեալ էին դրունք դժոխոց եւ նիգք զգալիք. եւ ինքն սատանայ իմանալի հոգւոցն արգելք եւ փակք էր անկեալ. եւ Տէրն մեր կապեաց զսատանայ. եւ փշրեաց զդրունս նորա. եւ ազատեաց զհոգիսն։ Եւ դարձեալ ասէ. «ոյք նստէին ի խաւարի եւ ի ստուերս մահու՝ կապեալ էին յաղքատութեան որպէս յերկաթս». զդժոխային հոգիսն ասէ։ «Աղաղակեցին առ Տէր ի նեղութեան իւրեանց. ի վշտանց նոցա եհան զնոսա։ Եւ փրկեաց զնոսա ի խաւարէ՝ եւ խզեաց զկապանս նոցա»։ Եւ զայս որո՞յ պատճառաւ, եւ վասն է՞ր ի վերայ բերէ։ «Զի խոստովան լիցին Տեառն ողորմութեանց նորա, եւ սքանչելեաց նորա որդիք մարդկան». այսինք, զի ոչ վասն արժանաւորութեան նոցա ազատեաց զնոսա. այլ վասն ողորմութեան եւ սքանչելեաց իւրոց։ Զառաջին յոյս՝ այսպէս ի բանս մարգարէիցն դնէին ի միտս իւրեանց հոգիքն ի դժոխս. եւ անսային գալստեանն Քրիստոսի։ Երկրորդ՝ զի կարապետն մկրտիչ էջ ի դժոխս եւ աւետիս ետ հոգւոցն վասն գալստեան Միածնին. զի որպէս կարապետ եւ նախընթաց յերկրի. այսպէս եւ ի դժոխս ընթացաւ աւետաւոր եւ կարապետ Քրիստոսի. յորոյ ի բանիցն զուարճացեալ հոգիքն, անսային գալստեանն նորա։ Նմանապէս եւ ծերն Սիմէօն որ արձակեցաւ ի կապից մարմնոյն՝ երթեալ ի դժոխս եւ աւետիս մատուցանէր, եթէ ի գիրկս իմ բարձր զարձակիչն կապելոց։ Եւ որպէս զիս արձակեաց ի մարմնոյ կապից. եւ զձեզ արձակեսցէ ի դժոխոց կապից։ Այսպէս եւ Մովսէս ետես ի թափօր. եւ խնդրէր զելանեալն ի խաչ. եւ ազատել զհոգիսն ի դժոխոց տանջանաց։ Եւ սոքա ամենեքեան աւետաւորք եղեն փրկութեան հոգւոցն. եւ նոքա անսային նմա։ Երրորդ՝ անսային այլեւ մօտաւոր՝ յորժամ ի խաչին երկիր շարժեցաւ. վէմք պատառեցան. եւ գերեզմանք բացան. յորոց զարհուրեալ սատանայ, փախստայ լինէր. մտեալ ի յորջս դժոխոցն, ամրանայր ի նմա. յայսմանէ իմացեալ հոգիքն զտկարութիւն սատանայի, անսային հզօր զօրութեանն Քրիստոսի գալ եւ ազատել զնոսա ի կապանաց. որպէս ասէ մարգարէ իւրն։ «Համբարձէք իշխանք զդրունս ձեր ի վեր. եւ մտցէ թագաւոր փառաց։ Եւ ասէին՝ «ո՞վ է սա թագաւոր փառաց. Տէր հզօր զօրութեամբ իւրով. Տէր հզօր ի պատերազմի»։ Որպէս ինքն ասաց. «կապեսցէ զհզօրն. եւ զտուն նորա աւար հարկանիցէ»։ Եւ Պետրոս ասէ. «երթեալ քարոզեաց երբեմն ապստամբելոցն»։ Եւ զի՞նչ քարոզէր. այն է որ ասէ. «որք ի կապանսդ էք՝ ելէք. եւ որք ի խաւարիդ՝ յայտնեցարուք»։ Այս է ձայնն Քրիստոսի. որ լսեցին հոգիքն ի դժոխս. որպէս ասէ։ «Լսեցո՛ ինձ զձայն քո. այլք անսան քեզ»։ Չորրորդ՝ ակնարկէ բանս առ իւղաբեր կանայսն. որք իւղօք եւ խնկօք նստէին հանդէպ գերեզմանին. եւ չիշխէին յերկիւղէ պահպանացն մերձեալ։ Եւ յորժամ շարժումն եղեւ՝ եւ լոյս ճառագայթեալ ի վերայ գերեզմանին , եւ հրեշտակն լուսակերպ ի բաց թաւալեցոյց զվէմն ի գերեզմանէն, «յահէ նորա զարհուրեցան պահապանքն եւ եղեն իբրեւ զմեռեալ. եւ փախեան ի քաղաքն. եւ պատմեցին զյարութիւն փրկչին»։ Ապա իշխեցին մերձ գալ կանայքն ի գերեզմանն. եւ այլ տեսիլ տեսին. վասն զի չորս անգամ եկին. ոմանք յարուցեալ տեսին. եւ ոմանք առաջի թաւալեալ զվէմն. ոմանք մին հրեշտակս ի կերպս երիտասարդի. եւ ոմանք «երկու հրեշտակս մի ի սնարից եւ մի յանոտից նստեալ»։ Ոմանք ի մէջ գիշերին . եւ ոմանք եւս անագան. եւ ոմանք ընդ առաւօտս. եւ ոմանք ընդ արշալոյսն։ Եւ ամենեքեան լսեցին զձայն յարութեանն. որք աւետիս ետուն կանանց թէ, «զի՞ խնդրէք զկենդանին ընդ մեռեալս՝ չէ աստ այլ յարեաւ. երթայք ի Գալիլիայ ի լեառն, եւ անդ տեսջիք զնա»։ Եւ յորժամ գնացին կանայքն, երեւեցաւ նոցա Յիսուս ի ճանապարհին. եւ ետ ողջոյն նոցա. «եւ նոքա կալան զոտս նորա եւ երկիրպագին նմա»։ Եւ թէ վասն է՞ր զառաջին կանանց երեւեցաւ Քրիստոս յարուցեալ ի մեռելոց։ Ասեն վարդապետք Դ պատճառ։ Նախ՝ վասն զի գուժ մահաբեր ի կանանց, այսինքն յԵւայէ եմուտ ի բնութիւնս. պարտ էր եւ կանանցն՝ լինիլ աւետաբեր կենաց։ Երկրորդ՝ զի զկանանց ասեն առաւել համբաւօղ լինիլ. վասն երեւեցաւ նոցա՝ զի մի ծածկեսցի փրկութիւն մարդկան. այլ յամենայն լսելիս յայտնեսցի կենսաբեր յարութիւնն Քրիստոսի։ Երրորդ՝ ի յօրինակ ընդհանուր յարութեանն. որք իմաստուն կուսանքն վառեալ լապտերօք ելանեն ընդ առաջ երկնաւոր փեսային Քրիստոսի. եւ մտանեն ի յառագաստ նորա. վասն որոյ այսօր իւղաբեր եւ իմաստուն կանանցն երեւեցաւ յարուցեալ ի գերեզմանէն։ Չորրորդ՝ ի խորհուրդ զգուշութեան մեր. որպէս որ նոքա՝ պատրաստ եւ արթուն կացին իւղօք եւ խնկօք եւ արտասուօք, եւ արժանի եղեն տեսանել զՔրիստոս եւ լսել զկեանսաբեր ողջոյն նորա եւ սրբութեան համբուրին։ Այսպէս որք յայսմ գիշերի կենցաղոյս՝ եւս առաւել յարութեան աւուրս կիրակէի, պատրաստեալք զգաստ եւ արթուն լիցին մարմնով եւ հոգւով, եւ փոխանակ իւղոյն եւ խնկոյն՝ զանբիծ հաւատս եւ զանուշահոտ աղօթս եւ զարտասուս մատուսցեն, նոքա լինին արժանաւոր յարութեանն Քրիստոսի, եւ տեսութեան եւ սուրբ համբուրին. այժմ հոգւով. եւ ի յարութեանն հոգւով եւ մարմնով։ Այսպէս եւ առաքեալքն ի վերնատունն ակնունելով անսային յարութեանն Քրիստոսի։ Եւ յորժամ լուան յիւղաբերիցն զաւետիս յարութեանն, Պետրոս ընթացաւ յառաջագոյն եւ ետես յարուցեալ զՔրիստոս. եւ այլ առաքեալքն ի վերնատանն ակն ունէին. եւ դրօքն փակելովք եմուտ առ նոսա. եւ ողջոյն տուեալ նոցա. եւ փչեաց ի նոսա զՀոգին Սուրբ. եւ մխիթարեցան ի տրտմութենէն։ Այսպէս եւ երեւեցաւ Աստուածածին Սուրբ Կուսին Մարիամու. թէպէտ ոչ ընդ առաքեալսն ի վերնատանն. եւ ոչ ընդ իւղաբեր կանայսն. զի էր տրտմեալ եւ թախծեալ սրտիւ. եւ միջաբեկեալ ի տան իւրում։ Որում երեւեցաւ փրկիչն. եւ մխիթարեաց զնա սքանչելի երեւմամբ. որոյ ի դէմս ասէ մարգարէն. «լսելի արա ինձ Տէր զձայն ցնծութեան եւ զուրախութեան. եւ ցնծասցեն ոսկերք իմ տառապեալք»։ Եւ աստ ասէ իմաստունն Սողոմօն։ «Լսելի արա ինձ զձայն բարբառոյ քոյ. եւ այլք անսան քեզ»։ Հինգերորդ՝ նշանակէ բանս ի դէմս հեթանոսաց. որք այլք էին ազգաւ եւ հաւատով . եւ անսային փրկութեան Քրիստոսի. որպէս ասէ մարգարէիւն։ «Ինձ ակնունին հեթանոսք՝ եւ կղզիք սպասեն. կղզիք կոչ է զհեթանոսս՝ որք ի մէջ ծովու աշխարհի եւ խռովութեան ալեաց կռապաշտութեան էին բնակեալ. եւ ակնունէին հաւատոցն Քրիստոսի։ Եւ զի Քրիստոս նախ հրէից քարոզեաց զփրկութիւն. ըստ այնմ, «ոչ ուրեք առաքեցայ, եթէ ոչ առ ոչխարս կորուսեալս տանն Իսրայէլի»։ Եւ յորժամ խցին զականջս իւրեանց, եւ ոչ ընկալավ զնա, վասն այն յետ յարութեանն՝ ասէ աշակերտսն. «գնացէք այսուհետեւ քարոզեցէք ի հեթանոսս. մկրտեցէք զնոսա յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ. ուսուցէք նոցա պահել զամենայն զոր ինչ պատուիրեցի ձեզ»։ Եւ առաքեալքն ասէին առ անհաւատ հրէայսն. «ձեզ նախ պարտ է քարոզել զբանն կենաց. բայց զի դուք զանձինս ձեր անարժանս համարեցայք. ահաւագիկ դառնամք ի հեթանոսս»։ Եւ ի դէմս Քրիստոսի մարգարէն ասէր վասն հակառակ հրէիցն։ «Փրկեսցէ զիս հայր իմ ի հակառակութենէ հրէիցն ժողովրդոց. եւ կացուսցէ զիս ի գլուխ հեթանոսաց։ Զի ժողովուրդ զոր ոչ գիտէի՝ ծառայեաց ինձ. եւ ի լուր ականջաց լուաւ ինձ։ Զի որդիք օտարաց ստեցին ինձ. որդիք օտարաց մաշեցան եւ կաղացան ի շաւղաց իւրեանց»։ Եւ այսպէս յայտնի է անպարշտութիւն եւ ապերախտութիւն հրէիցն. զի որդիք են Աբրահամու. եւ խօսեցաւ Աստուած ի զաւակն նորա ծնանիլ Քրիստոսի։ Եւ երկու հազար ամաւ յառաջ օրէնքն տուան նոցա. եւ մարգարէքն գուշակեցին. սքանչելիք նոցա եղեւ. եւ զաստուածապաշտութիւնն ընկալան։ Այլեւ թագաւորք եւ քահանայք եւ արդարք ամենեքեան ցանկացան փրկութեանն Քրիստոսի. եւ այս ամենայն յազգս նոցա եղեւ։ Ի գալստեանն Քրիստոսի՝ ոչ կարացին հաւատալ ի նա. այլ անարգանօք խաչեցին զնա. եւ տիրասպան եւ աստուածասպան եղեն. վասն որոյ «յԱստուծոյ աչացն ելին. եւ ամենայն մարդկան ատելիք եղեն»։ Իսկ հեթանոսք ոչ ունէին օրէնս. եւ ոչ մարգարէս. եւ ոչ սքանչելիս. եւ ոչ խոստմունս յառաջագոյն. այլ ի լուր ականջաց որ բանիւ միով քարոզեցին առաքեալքն, ամենեքեան հաւատացին. եւ արժանի եղեն փրկութեանն Քրիստոսի. որպէս ասէր յաւետաանին ընդ հրէիցն. «բարձցի ի ձէնջ արքայութիւնն Աստուծոյ. եւ տացի ազգի որ առնիցէ զկամս նորա»։ Եւ զի՞նչ էր կամքն Քրիստոսի։ Այն է որ ասէ առաքեալն. «մերձ է բանն ի բերան Քրիստոս. եւ ի սրտի քում. սրտիւ հաւատալ յարդարութիւն. եւ բերանով խոստովնիլ զփրկութիւն»։ Եւ յայլ ուր ասէր. «որ ոք խոստովանեսցի զիս առաջի մարդկան՝ խոստովանեցայց եւ ես զնա առաջի Հօր իմոյ որ յերկինս է. եւ որ ուրասցի զիս, ուրացոյց եւ ես զնա առաջի Հօր իմոյ եւ հրեշտակաց Աստուծոյ, » որք էին հրէայք անհաւատք եւ ուրացօղք։ Իսկ մեք խոստովանիմք զՔրիստոս Աստուած ճշմարիտ եւ Որդի Աստուծոյ. խաչեալ եւ թաղեալ վասն մերոյ փրկութեան. եւ յարուցեալ վասն մերոյ փրկութեան այսօր ի մեռելոց. եւ յարութեամբն իւրով՝ զյարութիւն պարգեւեաց հաւատացելոց իւրոց։ Զի այժմ յարեաք ընդ Քրիստոսի հաւատով եւ յուսով։ Եւ յետ մահու յառնեմք հոգւով։ Եւ յարութեամբն յառնեմք հոգւով եւ մարմնով ի կեանս յաւիտենից։ Այս է որ ասէ. «լսելի արա ինձ զձայն քո. եւ այլք անսան քեզ»։ Իսկ վեցերորդ որ ասէ։ «Որ նստիսդ ի պարտէզ». պարտէզ կոչէ զբնութիւնս մեր՝ զհոգի զմարմին եւ զմիտս. զոր էառ Բանն Աստուծոյ ի կուսական արգանդէն Մարիամու յԱստուածածին Կուսէն. զորմէ ասէր մարգարէն։ «Ճշմարտութիւն յերկրէ բուսաւ. արդարութիւն յերկնից երեւեցաւ»։ Եւ նովաւ պարտէզ մարմնովն երեւեցաւ մեզ Բանն Աստուած. եւ ծաղկեցաւ՝ եւ զհոտ անուշութեան բուրեաց. եւ կերակուր եղեւ մեզ որպէս ասացաւ ի վերոյ. եւ նովին մարմնովն վերացաւ յերկինս. եւ միշտ ի նմանէ անբաժանելի է, նստուցանելով ընդաջմէ Հօր. որպէս ասէ աւետարանն. «ել ի յերկինս եւ նստաւ ընդ աջմէ Հօր»։ Եւ նստիլն ընդաջմէ Հօր՝ նախ նշանակէ ի փառս աստուածութեանն հաւասար Հօր։ Երկրորդ՝ ի բարութիւն եւ ի հանգիստ ելեալ յետ ձախողակի աշխարհիս։ Երրորդ՝ զի աթոռակից եւ փառակից է Հօր եւ Սուրբ Հոգւոյն. զայն ցուցանէ ընդ աջմէն. որպէս եւ ասէր Հայր Աստուած. «Նիստ ընդաջմէ իմմէ. մինչեւ եդից զթշնամիս քո պատուանդան ոտից քոց»։ Թշնամին Քրիստոսի՝ սատանայ էր եւ մեղքն եւ մահն եւ դժոխքն։ Արդ՝ առաջին գալստեամբն կոխեաց զնոսա մարմնով իւրով։ Զսատանայ կործանեաց. եւ եբարձ զիշխանութիւն նորա . որպէս ասէր՝ «այսուհետեւ իշխանութիւն աշխարհիս այսորիկ ընկեսցի արտաքս»։ Եւ դատապարտեաց զմեղս ի մարմնի իւրում. եւ մահուամբ զմահ եբարձ. եւ զդժոխս աւերեաց ասելով. «ո՞ւր է մահ յաղթութիւն քո. ո՞ւր է դժոխք խայթոց քո»։ Իսկ ի յերկրորդ գալստեանն՝ ի բոլոր անդամոցս իւրոց ի մարդկան ազգէ բառնայ զիշխանութիւնս եւ զպետութիւնս սատանայի եւ զմեղս. «զի մեղաւորք մի եւս գտցին ի նմա»։ Եւ զմահ բառնայ առ հասարակ յարութեամբն. եւ զդժոխս բառնայ, զանմահ կեանս զարքայութիւնն երկնից տալով ի ժառանգութիւն սրբոց իւրոց։ Առ որ անսան հաւատացեալք. եւ ակնունին խոստման բանի այնմ որ ասաց փրկիչն. «երթամ եւ պատրաստեմ ձեզ տեղի. դարձեալ գամ եւ առնում զձեզ առիս. զի ուր եսն եմ, անդ եւ պաշտօնեայն իմ եղիցի»։ Եւ յայլ ուր ասէր. «դարձեալ տեսից զձեզ եւ ուրախ արարից. եւ զուրախութիւն ձեր ոչ ոք հանիցէ ի ձէնջ»։ Եւ թէ ոք ասիցէ՝ զի՞նչ է ուրախութիւն այն եւ խոստումն բարեաց։ Ասեն վարդապետք. ուրախութիւն անտի կենացն եւ փառացն՝ ոչ ունիմք օրինակ յաստի կեանս. եւ ոչ կարեմք զմտաւ ածել. եւ ոչ մարմնական լեզուաւ խօսիլ. որպէս ասէ առաքեալն։ «Յափշտակեցայ մինչեւ յերրորդ երկինս. եւ լուայ զբանս անճառս՝ զոր ոչ է պարտ է մարդոյ խօսիլ։ Զոր ակն ոչ ետես. եւ ունկն ոչ լուաւ. եւ ի սիրտ մարդոյ ոչ անկաւ՝ զայն պատրաստեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց»։ Ոչ է պարտ ասել զայն՝ իբրթէ ոչ կարէ մարդ խօսիլ. եւ վասն այն յափշտակեցաւ ի մարմնոյն եւ ել յերկինս. եւ ապա լուաւ զբանն անճառ։ Զի որքան ի մարմնի եմք եւ յերկրի աստ՝ ոչ կարեմք իմանալ մտօք կամ խօսիլ լեզուաւ զայնր կենաց ուրախութիւնն եւ զփառս։ Այլ զամենամն ինչ հայելեաւ եւ օրինակաւ տեսանեմք. վասն Տեառն օրինակեաց յարեգակն ասելով. «փայլեսցին արդարքն որպէս զարեգակն». զի արեգակն յերեւելիս քան զամենայն ինչ պայծառ եւ փառաւոր է։ Այլ փառք յարուցելոցն այնպէս լինի՝ զոր Տեառն երեւեցոյց ի թափօր լերինն. որոյ պայծառ տեսութիւնն ծածկեաց զլոյս արեգականն. այնպէս փառաւոր լինելուց են մարմինք սուրբց յարուցեալ ի մեռելոց։ Զի այժմ չորս պակասութիւն է մարմնոյ մարդոյ. այսինքն, զի թանձր է եւ ծանր. եւ տգեղ եւ չարչարելի։ Յայնժամ բարձուի եւ լինի պարզ եւ թեթեւ. եւ գեղեցիկ եւ անմահ եւ անապական մարմին։ Զի թանձրութիւն մարմնոյն փոխի եւ լինի պարզ որպէս զապակի կամ պլւօր. որեւ թափանց անցանէ ընդ թանձրութիւն երկրի, եւ ընդ ամենայն բազմութեան երկնից։ Իսկ ծանրութիւնն փոխի եւ լինի թեթեւ եւ երագընթաց. մինչ զի՝ ուր միտքն կամեսցի՝ մարմնովն անդ լիցի իսկոյն ի նոյն ժամն։ Իսկ տգեղ գարշութիւնն բարձցի եւ լինիցի պայծառ եւ լուսաւոր որպէս զարեգակն. եւ եօթնապատիկ առաւել քան զարեգակն ըստ չափու մաքրութեան գործոց։ Իսկ ապականութիւնն բարձցի եւ լինիցի մարմին անչարչարելի եւ անմահ եւ անապական։ Եւ զայսոսիկ չորս յատուկ որակութիւնս՝ երեւեցոյց Քրիստոսի ի մարմին իւրում անապական յառաջ քան զխաչն եւ զյարութիւնն։ Զպարզ թափանցութիւնն երեւեցոյց ի կուսական արգանդէ ծնեալ. եւ կուսութիւնն անխախտ մնացեալ։ Եւ զթեթեւութինն եցոյց գնալով ի վերայ ծովուն. իսկ զգեղեցկութիւնն եցոյց ի լեառն թափօր։ Եւ զանապականութիւնն եցոյց ի վերնատանն յորժամ զանապական մարմինն եւ արիւնն փրկական ետ առաքելոցն։ Եւ զի ոչ ապականեցաւ մարմինն եւ արիւնն սուրբ. զի ապականացուն՝ կեանս անապականս ոչ կարէ պարգեւել։ Այլ սա զկեանս եւ զանմահութիւն պարգեւ է. որպէս ասաց ինքն. «մարմին իմ ճշմարիտ կերակուր է. եւ արիւն իմ ճշմարիտ ըմպելի. զի որ ուտէ եւ ըմպէ՝ զմահ մի ճաշակեսցէ յաւիտեանն»։ Ապա ուրեմն ի չորիցս յայսցանէ երեւի՝ որ մարմին փրկչին անապական էր նախ քան զչարչարանսն եւ զյարութիւնն. զոր մեզ պարգեւելոց է ի յարութեանն։ Եւ զոր Ադամ յառաջ քան զմեղանչելն ունէր մարմին լուսաւոր, եւ թեթեւ՝ եւ անօսր եւ անապական, եւ թէ պահեալ էր զպատուիրանս՝ այնպէս փոխելոց էր ի կատարեալ անմահութիւն արքայութեանն երկնից։ Զայն եցոյց Տէր մեր նախքան զյարութիւնն. զի զկերպարանն ունէր Ադամայ. որ նախ քան զյարութիւնն՝ եւ յետ յարութեանն երեւեցոյց զկերպարնն որ լինելոց էր յարքայութեանն երկնից անմահ կենօք. վասն այն ասէ առաքեալն. «միանգամ մեռաւ Քրիստոս. այսուհետեւ ոչ մեռանի. եւ մահ նմա ոչ եւս տիրէ»։ Այլ գալոց է միւսանգամ հայրական փառօք ի նորոգել զտիեզերս, եւ պսակել զսուրբս իւր։ Իսկ թէ ո՞ր է օր գալստեանն Քրիստոսի։ Ասեն վարդապետք եթէ՝ ի կիրակէ Պենտէկոստէին յաւուր գալստեան Հոգւոյն Սրբոյ։ Եւ այսմ դնեն չորս պատճառ։ Նախզի՝ ի կիրակէի էր գալուստ Հոգւոյն Սրբոյ ի դասս առաքելոցն. եւ յայնմ աւուր ի կիրակէի լինելոց է գալուստն Քրիստոսի։ Երկրորդ՝ զի ի յարութենէ՝ ութն կիրակէ է ըստ թուոյ. որ նշանակէ զութն դար կենցաղոյս. այսինքն ի ստեղծմանէ աշխարհիս, մինչեւ ի կատարած աշխարհի. որ է օր աներեկ. եւ սկիզբն յաւիտենական կենացն։ Երրորդ՝ զի յայնմ աւուր ահեղակերպ երեւեցաւ Տեառն ի Սինայ լերինն՝ փողօք եւ անպօք եւ հրով. ի տիպ վերջին գալստեանն Քրիստոսի։ Զի առաջին գալուստն ծածուկ էր առանց ոտնաձայնութեան, եւ խոնարհութեամբ. «որպէս զանձրեւ ի վերայ գեղման». իսկ վերջինն՝ հայրական փառօք եւ լուսեղէն ամպօք եւ հրեղէն կառօք եւ չորեք կերպեան աթոռոփվ. «հուր առաջի նորա բորբոքեսցի. եւ շուրջ զնովաւ մրրիկ յոյժ». որոտումն եւ բարբառ երկնաւոր զօրացն։ Հոգիք կատարելոցն՝ նախընթաց լինին սլացեալ իբր զարծւի, եւ հասեալ ի մարմինս իւրեանց վերաթռիչ լինին ամպօք դէմ ընդ առաջ Քրիստոսի։ Չորրորդ պատճառաւ՝ զարդարեցան առաքեալքն ի Հոգւոյնտ Սրբոյ նորոգ եւ զանազան պարգեւօք. եւ կատարեալ իմաստութեամբ եւ լեզուագիտութեամբ եւ այլն։ Որ նշանակէր զգալուստն Քրիստոսի ի նոյն Հոգւոյն Սրբոյ՝ ի զարդարիլ ամենայն ընտրելոց սրբոց. որպէս ասէ Դաւիթ։ «Առաքես զհոգի քո՝ եւ ստանաս զնոսա. եւ նորոգես զերեսս երկրի»։ Եւ թէ ոք ասիցէ՝ յորժամ Քրիստոս յարուցանէ զմեռեալս՝ վասն է՞ր Հոգւովն Սրբով ստեղծանէ։ Ասեն վարդապետք չորս պատճառաւ աստուածեղէն հոգւովն ստեղծանէ յարութեամբն։ Նախզի՝ ասաց «հանես զհոգի քո ի նոցանէ՝ պակասին ի կենաց եւ ի հող դառնան»։ Յիրաւի ապա հոգւովն ստեղծանէ զնոսա յարութեամբ կենաց։ Երկրոր՝ զի երեք են ստեղծումն մարդոյս։ Առաջին՝ ստեղծ հայր ի պատկեր իւր։ Երկրորդ՝ ստեղծ որդի մարդեղութեամբն իւրով։ Երրորդ՝ է ստեղծանելոց հոգին նորոգմամբն իւրով։ Երրորդ՝ զի գործ ստեղծմանն՝ վերաբերի ի հայր որ է առաջին յանգոյից. իսկ գործ բաժանմանն՝ յորդի. որ բաժանեաց ի մեղաց. եւ գործ զարդարմանն՝ ի Հոգին Սուրբ. որ առնէ վերստին յարութեամբն։ Չորրորդ՝ զի ցուցցէ զՀոգին Սուրբ գործակից Հօր եւ Որդւոյ։ Զի առաջին ստեղծումն եղեւ Հոգւովն Սրբով. «ըստ որում փչեաց յերեսս նոցա շունչ կենդանի»։ Եւ զերկրորդն նոյնպէս հոգւովն նորոգեաց աւազանաւն. այսպէս եւ Հոգւովն Սրբով ստանայ յարութեամբն։ Արդ՝ զայսպիսի յարութիւնս եւ զնորոգումն կենաց ակնունելով եկեղեցի սուրբ՝ հարսնացեալ հոգիւ հաւատացելոց, խնդրէ ի գլխոյն իւրմէ ի փեսայէն Քրիստոսի։ «Լսելի արա ինձ զձայն քո ի կատարածի»։ Զո՞ր ձայն. զան որ ասէ մարգարէն։ «Լսելի արա ինձ յառաւօտու զողորմութիւնս Քո»։ Զո՞ր ողորմութիւն. զայն որ ասէ։ «Եկայք օրհնեալք Հօր իմոյ՝ ժառանգեցէք զկեանս արքայութեան. զպատրաստեալն ձեզ ի սկզբանէ աշխարհի»։ Որոց լիցի մեզ արժանաւորիլ ամենեցուն երանաւէտ լրոյ ձայնին օրհնութեան. շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ եւ Փրկչին Յիսուսի Քրիստոսի յարուցելոցն ի մեռելոց։ Որով եւ ընդ որում Հօրն գթածի եւ Հոգւոյն բարերարի՝ վայելէ փառք եւ պատիւ եւ երկրպագութիւն. գոհութիւն եւ բարերբանութիւն այժմ եւ յանզրաւ յաիւտենից։

Գլուխ ՃԽ. Յայլմէ քարոզ վասն յարութեան. ի բանն Ղուկասու։ «Արդարեւ յարեաւ Տէր եւ երեւեցաւ Սիմօնի»։ Ղուկ. 24. 34։

Տէրն մեր Յիսուս Քրիստոս յորժամ էր յաշխարհս՝ «գիտաց զի փոխելոց էր յաշխարհէս». կարգաւորեաց եւ կտակս հաստատեց. եւ ութն ազգ մարդկան բաժանեաց զժառանգութիւն իւր։ Վասն այն այսօր յորժամ յարեաւ ի մեռելոց՝ ութն անգամ երեւեցաւ որպէս ասեն վարդապետք ոմանք. զի զկտակն զոր արար՝ հաստատեսցէ։ Նախ ետ զժառանգութիւն իւր կամաւոր աղքատաց յորժամ ասաց։ «Երանի աղքատաց հոգւով»։ Վասն այն այսօր երեւեցաւ Աստուածածին Կուսին. զի յոյժ կամաւոր աղքատ էր. եւ առաւել տրտմեցաւ քան զամենեսեան. վասն այն այսօր նախ նմա երեւեցաւ թէպէտ ոչ պատմէ աւետարանն. այլ պատմեն վարդապետք սուրբք։ Երկրորդ՝ ետ զժառանգութիւն իւր խոնարհաց եւ հեղոց. որպէս ասաց։ «Երանի հեղոց՝ զի նոքա ժառանգեսցեն զերկիր»։ Վասն այն այսօր երկրորդ անգամ երեւեցաւ Մարիամու Մագդաղենացւոյն. զի յայնմ հետէ որ դարձաւ ի մեղաց եւ դիմեաց առ Քրիստոս, յոյժ խոնարհեցաւ եւ ճանաչեաց զմեղս իւր։ Եւ որպէս կինն առաջին եւա եբեր պատգամ մահաբեր առ Ադամ վասն պտղոյն. նոյն կինս այս Մարիամ Մագդաղենացի՝ եղեւ պատգամ կենաց, տալով զաւետիս յարութեան առաքելոցն։ Երրորդ՝ ետ զժառանգութիւն իւր սգաւորաց ասելով։ «Երանի սգաւորաց՝ զի նոքա մխիթարեսցին»։ Վասն այն այսօր երրորդ անգամ երեւեցաւ Պետրոսի. որ սուգ էր վասն ուրացութեան։ Զի գրեալ էր թէ՝ այնչափ տրտմեցաւ եւ զամօթի հարաւ՝ զի եմուտ ի փոս մի. եւ յայս երեք օրս որչափ Քրիստոսի չարչարանս էր եւ ի մահ, նա հանապազ ի լաց կայր Պետրոս. մինչեւ Քրիստոս երեւեցաւ նմա որպէս ասաց աւետարանն թէ՝ «արդարեւ յարեաւ Տէր՝ եւ երեւեցաւ Սիմօն»։ Չորրորդ՝ ետ զժառանգութիւն իւր՝ որ քաղցեալ եւ ծարաւի իցեն արդարութեան . որպէս ասաց։ «Երանի որք քաղցեալ եւ ծարաւի իցեն արդարութեան»։ Վասն այնորիկ չորրորդ անգամ երեւեցաւ կանանցն՝ որք յարուցեալ ընդ առաւօտն խնդրէին զնա. եւ էին քաղցեալ եւ ծարաւեալ արդարութեանն այսինքն Քիստոսի։ Հինգերորդ՝ ետ զժառանգութիւն իւր ողորմածացն. որպէս ասաց։ «Երանի ողորմածաց՝ զի նոքա զողորմութիւն գտցեն»։ Վասն այն այսօր հինգ անգամ երեւեցաւ երկու աշակերտացն. որք երթային յԵմաւուս. «որք բռնադատեցին զնա ագանիլ առ նոսա. եւ բերին հաց առաջի նորա. եւ ողորմութիւն եւ գութ ցուցին նմա։ Վեցերորդ՝ ետ զժառանգութիւն իւր՝ որք սուրբք են սրտիւք. որպէս ասաց։ «Երանի այնոցիկ որք սուրբքն են սրտիւք՝ զի նոքա զԱստուած տեսցեն»։ Վասն այն այսօր երեւեցաւ Յակօբու եղբօր Տեառն. որպէս ասէ Պօղոս թէ՝ «երեւեցաւ Յակօբու». որ յոյժ սուրբ էր սրտիւ. եւ կոչեցաւ եղբայր Տեառն. եւ եդ ուխտ ի յօր մահուանն Քրիստոսի՝ զի ոչ ինչ կերիցէ, մինչեւ տեսցէ յարուցեալ զնոսա։ Եօթներորդ՝ ետ զժառանգութիւն իւր խաղաղարարաց՝ որպէս ասէ։ «Երանի խաղաղարարաց՝ զի նոքա որդիք Աստուծոյ կոչեսցին»։ Վասն այն ասեն վարդապետք թէ՝ այսօր երեւեցաւ Յովսէփայ արեմաթացւոյն՝ որ էր այր խաղաղարար. եւ խնդրեաց ի Պիղատոսէ զմարմինն Քրիստոսի. եւ թաղեաց մեծաւ պատուով ի գերեզմանի իւրոյ։ Եւ հրէայքն ընբռնեալ էին զնա եւ եդեալ ի բանդի. վասն այն երեւեցաւ այսօր Քրիստոս Յովսէփայ. եւ եհան զնա ի բանդէն. եւ անխախտ մնաց կնիք բանդին։ Ութներորդ՝ ետ զժառանգութիւն իւր՝ «որք հալածեալ իցեն վասն արդարութեան»։ Վասն այն այսօր երեւեցաւ մետասանիցն՝ որք վասն ահի նոցա ժողովեալ էին ի վերնատունն եւ փակեալ զդուռն. եւ ապա յետոյ աւետիս ետուն նոքա վասն յարութեանն Քրիստոսի եւ ասացին. «թէ արդարեւ յարեաւ Տէր՝ եւ երեւեցաւ Սիմօնի»։ Արդ՝ ի յարութենէս այս՝ երեք ինչ ասելի է։ առաջինն՝ թէ յոյժ հարկ էր Քրիստոսի յառնել ի մեռելոց։ Երկրորդ՝ թէ յարութիւնն Քրիստոսի ցուցաւ ի գիրս դատաւորացն։ Երրորդ՝ թէ յարութեանն Քրիստոսի նմանեցաւ մարգերէն Դանիէլ։ Առաջինն՝ զի Քրիստոս յոյժ հարկաւոր էր յարութիւնն ի մեռելոց վասն վեց պատճառի։ Նախզի՝ արդարութիւնն Աստուծոյ երեւեսցի. եւ այս է արդարութիւնն Աստուծոյ՝ զի նոսա որք խոնարհեցուցանեն զինքեանս վասն սիրոյն Աստուծոյ. բարձրացուսցէ. որպէս ասաց Սուրբ Կոյս յերգսն իւր. «քակեաց զհզօրն եւ զխոնարհն բարձրացոյց»։ Այլ Յիսուս Որդի Աստուծոյ վասն սիրոյ եւ հնազանդութեան Հօրն՝ եւ խոնարհեցոյց զինքն մինչ ի մահ խաչին. վասն այն պարտ էր որ հայր Աստուած բարձրացուցանէր զնա. որպէս ի սկզբան։ Վասն այն ասէ Պօղոս ի Փիլպեցւոցն. «խոնարհեցոյց զանձն մահու չափ եւ մահու խաչի». վասն որոյ Աստուած զնա առաւել բարձրացոյց. եւ շնորհեաց նմա անուն՝ որ ի վեր է քան զամենայն անուն. զի յանուն Յիսուս Քրիստոս՝ ամենայն ծունր կրկնի երկնաւորաց եւ երկրաւորաց. եւ ամենայն լեզու խոստովանի թէ, Տէր է Յիսուս Քրիստոս ի փառս Աստուծոյ Հօր»։ Զի այս է բնական կարգն՝ զի որ կամի բարձրանալ՝ նախ խոնարհի ի վայր. որպէս ամենայն թռչուն որ կամի ի վեր թռչիլ, նախ խոնարհի եւ ապա թռուցեալ բարձրանայ. եւ մարդ որ կամի ի վեր ոստել՝ նախ ի վայր գուճեալ խոնարհեցուցանէ զգլուխն։ Եւ ծառն որ կամի ոստս արձակել՝ նախ զարմատս ի վայր հաստատէ. եւ որքան բարձրանան եւ երկայնանան բոյսք՝ մերձին ի խոնարհ. վասն այն թէ կամիս դու բարձրանալ ի յարութեան օրն՝ նախ պարտ է քեզ ապաշխարութեամբ խոնարհիլ։ Այլեւ որքան մեծանալով եկայնանայ եւ բարձրանայ մարդն՝ մերձի ի խոնարհումն եւ ի գերեզման։ Եւ յորժամ խոնարհի ի գերեզման՝ բարձրանայ եւ վերանայ յարութեամբն. որպէս եւ Որդին Աստուծոյ նախ խոնարհեցաւ, եւ ապա բարձրացաւ. այլ որ աստ բարձրանայ՝ յատոյ խոնարհի ի դժոխս։ Երկրորդ՝ հարկ էր Քրիստոս յառնել ի մեռելոց. զի ամենայն կատարելութիւն որ գտանի ի մարդկային բնութիւնս՝ ամռաւել պարտ է զի գտցի այն ի մարդկութիւնն Քրիստոսի. զի այն որ միաւորեալ էր ընդ բնութիւն Բանին Աստուծոյ բարձրագոյն է. իսկ մարդկութիւն որ է հոգի եւ մարմին Քրիստոսի՝ բաժանեցան ի միմեանց երեք աւուր ժամանակաւ. պատշաճ էր յորժամ կամեցաւ զփրկութիւն մեր՝ դարձեալ միաւորէին ընդ միմեանս հոգին եւ մարմինն՝ եւ մնային անքակտելի յաւիտենս յաւիտենից։ Երրորդ պատճառ՝ զի հաստատ լիցի հաւատս մեր յաստուածութենէն Քրիստոսի. զի յորժամ ի խաչին տանջանս կրեաց, մարդկային տկարութիւնս յայտնեցաւ. եւ հաւատքս մեր տկարացան։ Այլ յորժամ յարեաւ ի մեռելոց փառօք՝ յայտնի եղեւ աստուածային զօրութիւն նորա. որպէս ասէ Պօղոս յեբրայեցւոց»։ Զի թէպէտ խաչեցաւ ի մերմէ տկարութենէս, այլ կենդանի էր զօրութեամբն Աստուծոյ». եւ հաստատեցան հաւատք մարդկան։ Թէ չէր յարուցեալ՝ ո՞վ էր հաւատացեալ ի նա. որպէս ասէ կորնթացւոց. «թէ Քրիստոս չիցէ յարուցեալ՝ ընդունայն են քարոզութիւնք մեր. ընդունայն են հաւատք ձեր»։ Եւ սաղմոսն ասէ. «զի՞նչ օգուտ է քեզ յարենէ իմմէ, թէ իջանեմ ես յապականութիւն»։ Զի կամեցաւ ասել Քրիստոս թէ ապականի մարմինս իմ եւ ոչ յառնեմ, ի՞նչ օգուտ է արիւն իմ զոր հեղի ի խաչին. եւ ո՞ւմ քարոզեն. եւ ո՞վ հաւատասցէ ինձ. եւ ոչ զմի ոք կարացից շահիլ։ Չորրորդ պատճառ՝ զի յոյսն մեր հաստատ լիցի. զի յորժամ տեսանեմք թէ Քրիստոս որ է գլուխ մեր յարուցեալ է ի մեռելոց, «զի ա՞րդ ասեն ոմանք ի մէնջ թէ յարութիւն մեռելոց չիք»։ Եւ Յոբ ասէ. «գիտեմ զի կենդանի է փրկիչն իմ այսինքն Քրիստոս, եւ յօրն յետին կամին ես յառնել. եդեալ եղեւ յոյսս այս ի ծոց իմ». Եւ գիտելի է՝ որ վասն այն՝ որ Քրիստոս յարուցեալ է, ուրախութիւն երկնայնոցն մեծացեալ է. եւ հոգեւոր կերակուր նոցա աճեալ է. զի ոչ միայն ուրախանան աստուածային ուրախութեամբն, այլեւ տեսութեամբ մարդկութեանն. վասն ասէ յաւետարանին։ «Ես եմ դուռն. եթէ ոք ընդիս մտցէ՝ կեցցէ եւ ճարակ գտցէ»։ Զայս կամի ասել թէ, որ հաւատայ յիս՝ ի ներքս արօտատեղ գտցէ. այսինքն. զտեսութիւն աստուածութեան իմոյ. ելիցէ եւ ճարակ գտցէ. այսինքն , արտաքոյ զտեսութիւն մարդկութեանս իմոյ։ Հինգերորդ՝ պատշաճ էր յարութիւնն Քրիստոսի. զի օրինակ տացէ հաւատացելոց. զի որպէս նա նորոգեցաւ յարութեամբն՝ «նոյնպէ եւ մեք ի նորոգութիւն կենաց շրջիցուք»։ Այլեւ օրինակ ետ մեզ՝ զի յորժամ յարեաւ, այլ ոչ եւս մեռանի . նոյնպէս եւ մեք յորժամ յառնիցեմք ի մեղաց, դարձեալ մի անկցուք ի մեղս։ Եւ որպէս Քրիստոս կատարեալ յարեաւ ի գերեզմանէն. զի ոչ մի անգամ եթող անդ. այսպէս պարտ է զի եւ մեք ի մեղաց գերեզմանէն կատարելապէս յառնիցեմք , եւ ոչ մի յանդամայ թողուսցի ի մեղս։ Այլ ոմանք թաղեն ի գերեզման մեղաց զաչս՝ որ արատ հային ի կին մարդ։ Ոմանք ականջատ յառնեն՝ որք յօժարութեամբ ունկն դնեն դատարկաբանութեան եւ բամբասանաց. եւ խնուն զլսելիս ընդդէմ հոգեւոր բանից։ Ոմանք ձեռնատ եւ ոտնատ յառնեն՝ որք ի գողութիւն եւ ի պոռնկութիւն երթան. այսպէս եւ այլ անդամոցն։ Եւ այս եւս գիտելի է՝ զի ոմանք զանուն զատկիս փոխեն. զի զատիկն անցիք թարգմանի. զի Քրիստոս էանց ի մահուանէ ի կեանս։ Այլ ոմանք մղօք ի կենաց ի մահ անցանեն. այսինքն, ի մեղս որ է մահ հոգւոյ։ Այնպիսիքն՝ ոչ առնեն զզատիկ քրիստոսնէից. այլ զզատիկ հրէիցն. զի ի զատիկ հրէիցն՝ ոչ կայր տուն ի յԵգիպտոս որ ոչ գոյր մեռեալ. զի յիւրաքանչիւր տունս՝ անդրանիկ մեռեալ գտանիւր։ Նոյնպէս ի բազում պահս որ էանց՝ յարեան ի մեղաց. այլ յորժամ հասանին ի յարութիւնս՝ դառնան յարբեցութիւնս եւ ի մեղս. որով սպանեալ լինին հոգիք նոցա։ Եւ այս է պատճառն՝ զի պահքն եւ աղօթքն հոգեւոր զէն է մարդոյ. վասն այն սատանայ ի պահս աղուհացիցն՝ ոչ կարէ յաղթել մեզ։ Այլ զկնի զատկին փոխեն զկերակուս ի միս եւ ի գինի. եւ ի բաց ձգել զհոգեւոր զէնսն որք են պահք եւ աղօթք, յայն ժամ սատանայ պատերազմի եւ յաղթէ զնա զանազան փորձութեամբ մեղաց։ Վացերորդ պատճառ՝ զի ոչ միայն բաւական է, թէ ոք փրկի ի չարէ. այլեւ պիտոյ է զի եւ բարեաց հասցէ։ Զի վասն այն չարչարանս կրեաց եւ մահ Քրիստոս՝ զի զմեզ ազատեսցէ ի չարեաց եւ ի տանջանաց. եւ վասն այն պարտ էր յառնել՝ զի զմեզ հասուսցէ ի յարութիւն եւ ի փառս. որպէս ասէ Պօղոս։ «Մատնեցաւ վասն մեղաց մերոց. եւ յարեաւ վասն զմեզ արդարացուցանելոյ»։ Զոր օրինակ՝ թէ ոք զրկեալ իցէ ի հայրենեացն իւրոց, եւ եդեալ ի բանտի, եւ յորժամ գին փրկութեան պատրաստի, ուրախանայ. եւ յորժամ վճարեն, առաւել ուրախանայ։ Եւ մտեալ ի հայրենիսն, եւս առաւել ուրախանայ։ Նոյնպէս մարդս վասն մեղաց արտաքսեցաւ ի հայրենեաց իւրոց ի դրախտէն . եւ եդաւ ի բանտ դժոխոցն։ Եւ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս՝ եղեւ գին փրկութեան մերոյ. պատրաստեցաւ՝ յորժամ յղացաւ. եւ յորժամ ծնաւ, ուրախացաւ ազգ մարդկան ի ծնունդն Քրիստոսի. այլ վճարեաց զգինս մեր՝ ի մեծի ուրբաթին՝ յորժամ եհեղ զարիւնն իւր. յայնժամ առաւել ուրախացան հոգիքն ի դժոխս։ Այլ այսօր որ յարեաւ ի մեռելոց Քրիստոսի, եւ ազատեաց զհոգիսն ի դժոխոցն, եւս առաւել ուրախացան։ Եւ յորժամ եհան զնոսա ի կեանս, կատարեալ ուրախացան։ Ապա ուրեմն յայսցանէ երեւի թէ՝ յոյժ հարկ էր Քրիստոսի յառնել ի մեռելոց։ Այս առաջին գլուխն։ Երկորդ ասելի թէ՝ յարութիւնն Քրիստոսի ցուցաւ յառաջագոյն ի գիրս դատաւորացն. զի Սամփսոն որ թշնամի էր այլազգեացն՝ գնացի քաղաքս նոցա որ կոչի Գազայ. եւ ի գիշերն մնաց անդ. եւ իմացեալ այլազգեացն, ուրախ եղեն. եւ պահապան կացուցին դրանց քաղաքին զի մի փախիցէ։ Այլ Սամփսոն յարեաւ ի մէջ գիշերին. եւ զերկու փեղկ դրանց քաղաքին հանեալ՝ տարաւ ի լեառն. եւ յոյժ յամօթ մնացին քաղաքացիքն։ Այլեւ Սամփսոն առաջնորդ էր իսրայէլացւոցն. եւ նշանակէր զՔրիստոս՝ որ առաջնորդ էր հաւատացելոց. այլազգիք դեւքն են թշնամիք Քրիստոսի. Գազայ թարգմանի ուժեղութիւն. նշանակէր զդժոխս. զի անդ էր ուժն սատանայի։ Եւ ի մեծի ուրբաթին՝ զօրավարն մեր Քրիստոս գնաց ի դժոխս պատերազմիլ ընդ դեւսն։ Եւ յորժամ կամեցան դեւքն ըմբռնել զնա որպէս զայլսն, Քրիստոս ի մէջ գիշերի խորտակեաց զդրունս դժոխոց. եւ յարեաւ ի մեռելոց. որպէս ասէ սաղմոսն. «փշրեաց զդրունս պղնձիս. եւ զնիգս երկաթիս խորտակեաց». եւ կապեաց զՍադաէլ զօրավարն դիւաց. եւ յայսմ գիշերի աւար էառ զդժոխս, եւ ազատեաց զհոգիսն ի տանջանացն։ Եւ ի Սամփսոնէս մերմէ Յիսուսէ Քրիստոսէ Նախ գիտելի է՝ զի Սամփսոն թարգմանի արեգակն նոցա. եւ նշանակէ զՔրիստոս՝ որ է արեգակն արդարութեան։ Եւ որպէս երբեմն ամպ անցանէ ընդդէմ արեգական եւ արգելու տեսանեզ զարեգակն. այլ յորժամ բարձրանայ արեգակն եւ ջերմանայ՝ անօսրացուցանէ զամպն եւ ջնջէ եւ ինքն երեւի։ Այսպէս եւ Որդին Աստուծոյ՝ որ իմանալի արեգակն է, յառաջ քան զյարութիւնն, եօթն ամպով ծածկեալ էր զաստուածութիւնն իւր . վասն այն հրէայքն ոչ հաւատացին։ Առաջին ամպ էր՝ որ խօսեցեալ եղեւ Աստուածածինն Յովսէփայ։ Երկրորդ՝ թլփատութիւնն։ Երրրորդ՝ տղայութիւնն Քրիստոսի։ Չորրորդ՝ փախուստն յԵգիպտոս վասն երկիւղին հերովդէի։ Հինգերորդ՝ քաղցնուլն եւ ծարաւիլն Քրիստոսի։ Վեցերորդ՝ ցաւագին չարչարանքն Քրիստոսի ի խաչին։ Եօթներորդ՝ թաղումն Քրիստոսի եւ կնքիլն մատանեաւ։ Այս եօթն ազգ ամպս՝ ծածկեալ էր զԱստուածութիւնն Քրիստոսի. զի յորժամ խորհէին հրէայքն եւ ասէին. ո՞րպէս լիցի Աստուած Յիսուս՝ որ ծնեալ է ի կնոջէ. խօսեցեալ առն եւ թլփատեալ. եւ փախուցեալ յԵգիպտոս. եւ քաղցնու եւ ծարաւի. այս մարդեղութեան գործն էր. վասն այն երկբայէին ի միտս իւրեանց։ Այլ յորժամ մեծ տանջանօք խոցեցաւ ի խաչին, եւ եդաւ ի գերեզմանի, այս երկու ազգ ամպս թանձր էր. որ ամենեւին ծածկէր զԱստուածութիւն նորա։ Եւ ոչ միայն հրէայքն, այլեւ առաքեալքն երկբայեցան. որք թողին զնա եւ փախեան։ Յուդայ մատնեաց. Պետրոս ուրացաւ Թումաս թերացաւ. բայց միայն հաւատն ամբողջ մնաց առ Կոյսն սուրբ։ Այլ արեգակն արդարութեան Քրիստոս՝ որ իջեալ էր ի դժոխս, բարձրացաւ եւ յարեաւ ի մէջ գիշերին. եւ ծագեաց յառաւօտուն. որպէս արեգակն ի մէջ գիշերին բարձրանայ եւ երեւի յառաւօտուն. նոյնպէս Քրիստոս յարեաւ իւր զօրութեամբն՝ եւ ծագեաց ի վերայ հաւատացելոց լուսաւոր ճառագայթիւ. եւ ամենայն ամպ ջնջեցաւ. այսինքն երկբայութիւնն ի միտս նոցա բարձրաւ։ Զի յորժամ յայտնեաց զԱստուածութիւն իւր, յայնժամ յայտնի եղեւ թէ, զքաղցն եւ զծարաւն՝ եւ զչարչարանսն եւ զխաչն եւ զդնիլն ի գերեզմանին եւ զայլն ամենայն, վասն փրկութեան մարդկան կամաւ ի յանձն էառ. վասն այն գրեալ է թէ, «ծագեաց արեգակն որ էր նախ ի ներքոյ ամպոյն»։ Երկրորդ գիտելի է՝ զի յառաջ քան Քրիստոս՝ ոչ ոք մտանէր յարքայութիւնն երկնից. զի դուռն ոչ էր կազմեալ։ Եւ յորժամ ողորմեցաւ Աստուած, կազմեաց զդուռն ծննդեամբն Քրիստոսի. զի նա ասաց. «ես եմ դուռն»։ Եւ երկու փեղկի է դուռնս այս. այսինքն, հոգին եւ մարմինն Քրիստոսի. եւ Աստուածութիւնն ընդ երկոսինն միաւորեալ։ Այլ հրէայք վասն նախանձու կոտորեցին զդուռնս զայս. եւ զերկու փեղկն բաժանեցին ի միմեանց. զի ի մահն Քրիստոսի՝ հոգին եւ մարմինն բաժանեցան ի միմեանց։ Եւ վասն այն կոտորեցին՝ զի մի ոք մտցէ ընդ դուռնս այս. եւ մի հաւատացէ ի Քրիստոս։ Եւ փայտ եդին ընդ դէմ դրանս այս՝ զի արգել լիցի չմտանել ումեք անդ , այսինքն, զերկու մասն խաչափայտին կացուցին ընդդէմ դրան արքայութեանն. զի մի ոք մտցէ եւ հաւատասցէ ի Քրիստոս վասն նախատանաց եւ ամօթոյ խաչին։ Եւ զդրան մի փեղկն թաքուցին որ է մարմինն ի գերեզմանի. եւ մատանեաւ կնքեցին. եւ զինւորքն պահեցին զի մի ոք գողասցէ զնա։ Իսկ դրան մի փեղկն որ է հոգին՝ էջ ի դժոխս. եւ այսպէս բաժանեցան ի միմեանց հոգին եւ մարմինն Քրիստոսի. այլ Աստուածութիւնն ոչ բաժանեցաւ բնաւ ի նոցանէ՝ ոչ ի մարմնոյն եւ ոչ ի հոգւոյն։ Եւ որպէս Սամփսոն յորժամ յարեաւ ի գիշերի, եցոյց զարիութիւն իւր. զի եհան զերկոսին փեղկ դրանն։ եւ տարաւ ընդ ինքեան ի լեառն բարձր։ Այսպէս Քրիստոս մեծ զօրութիւն եցոյց. զի զերկու փեղկ դրանն ամբողջ պահեաց. զի հոգին որ ի դժոխս գնաց՝ ոչ այրեցաւ. այլ զովացումն եւ փրկրութիւն ետ հոգւոցն։ Եւ մարմինն ի գերեզմանի ամբողջ մնաց. «եւ ոչ ետես զապականութիւն». զի ընդ Աստուածութիւնն էր միաւորեալ հոգին եւ մարմինն։ Այսօր այն փեղկն հոգին որ ի դժոխս՝ եկն եւ միաւորեացաւ ընդ մարմինն որ ի գերեզմանի. եւ յարեաւ մարմնովն անտի անապական. երւ կնիքն մնաց անխախտելի. եւ զինուորքն ոչ իմացան. որպէս ասէ Դաւիթ։ «Վասն այսորիկ ուրախ եղեւ սիրտ իմ եւ ցնծացաւ լեզու իմ եւ այլ։ Զի ոչ թողցես զանձն իմ ի դժոխս. եւ ոչ տացես Սուրբոյ քում տեսանել զապականութիւն»։ Այլ որպէս զՍամփսոն զերկու փեղկ դրանն. այսինքն զհոգին եւ զմարմինն միաւորեալ ընդ միմեանս անբաժանելի՝ առեալ տարաւ ի լեառն. այսինքն յերկինս. եւ նստաւ ընդաջմէ Հօր նովին մարմնովն անբաժանելի։ Եւ հաստատեաց անդ՝ զի ամենայն ընտրեալքն այս դռնովս մտանեն յարքայութիւնն երկնից։ Եւ կայ ի դուռս այս մեծ օղ ոսկի. այսինքն ողորմութիւնն Աստուծոյ. եւ այնու բախեմք զդուռն արքայութեանն երկնից զի բացցի. որպէս ասէ Քրիստոս թէ՝ «բեխեցէք եւ բացցի ձեզ»։ Եւ զայն երկու փայտ խաչին՝ զոր կացուցեալ էին ընդդէմ դրան արքայութեանն, այժմ ոչ լինի արգել. եւ ոչ ածէ խափանումն. այլ օգնական լինի որք մտանեն անդ. զի խաչն եղեւ բանալի արքայութեանն երկնից։ Երրորդ գիտելի է՝ զի զօրեղն Սամփսոն կապեալ եւ մերկ ի զինուց ի մէջ զօրաց այլազգեացն պատերազմեցաւ. եւ ծնօտով իշոյն սպան զհազար ի նոցանէ։ Այլ ի յօր մահուան՝ աւելի կոտորեաց. զիզերկու սիւնս տանն քարշեաց՝ եւ սպան զերեք հազար մարդ։ Այսպէս Յիսուս Քրիստոս զօրավարն մեր՝ որք եկին ի վերայ նորա զօրք հրէիցն եւ դիւացն, ոչ կամեցաւ զինուք պատերազմիլ ընդ նոսա. որպէս ինքն ասաց. «կարօղ եմ աղաչել զհայր՝ եւ աւելի քան զերկոտասան բիւրս հրեշտակաց առաքեսցէ»։ Այլ զի երեւեսցի զօրութիւնն նորա. վասն այն մերկ բեւեռեալ ի խաչին եւ պատերազմեալ, յաղթեաց զսատանայ։ Այլ աւելի սպան մահուամբ իւրով քան ի կենդանութեան. զի յառաջ քան զմահն իւր՝ սակաւք հաւատացին ի նա։ Այլ յետ մահուանն եւ յարութեանն՝ ամենայն աշխարհի հաւատաց ի նա. եւ ազատեցան մարդիկ. եւ կորեաւ իշխանութիւն սատանայի։ Չորրորդ գիտելի է՝ զի աւետարանն յայտնապէս ոչ երեւեցուցանէ թէ, զօրավարն մեր Քրիստոս որ գնաց ի դժոխս զինչ գործեաց անդ։ Այլ ասեն ինչ վասն այսր վարդապետք. եւ սակաւ ինչ յայտնեցին մեռեալքն. «որք այսօր յարեան ընդ Քրիստոս եւ մտին յԵրուսաղէմ. եւ երեւեցան բազմաց»։ Վասն այն գրեալ է թէ, յառաջ քան զմահն Քրիստոսի՝ զօրավարն Սադայէլ ասաց դժոխոցն. պատրաստեա զքեզ դժոխք. զի շուտով կամիմ բերել առ քեզ զՅիսուս եւ առնուլ ի նմանէ վրէժ. զի զոր ես կուրացուցել եմ, նա լուսաւորէ. զոր ես կաղացուցեալ եմ, նա գնացուցանէ. եւ զորս հարի գողութեամբ, նա սրբէ։ Ասաց դժոխքն. ո՞վ էր Յիսուս՝ այն է որ զՂազա՞ր յարոյց. ասէ՝ այո՛։ Ասաց դժոխքն. ո՛վ Սադաէլ՝ մի բերեր զնա այսր. եւ թէ ոչ՝ զղջանաս։ Ես զփորձ առի զօրութեանն Քրիստոսի. զի Ղազար էր ի բանդի իմում. եւ յորժամ լուաւ զձայնն Յիսուս, առ ժամայն սլացաւ եւ թռեաւ որպէս զարծուի։ Ասաց Սադայէլ՝ մի երկընչիր դժոխք. գիտեմ զնա զի մարդ է՝ եւ ի մահուանէ երկնչի. զի ասաց՝ «տրտում է անձն իմ մինչեւ ի մահ»։ Ասաց դժոխքն. մի խաբիր ով Սադայէլ. զի ի ներքոյ այն տկարութեանն զոր ցուցանէ՝ մեծ զօրութիւն ունի թաքուցեալ. եւ կամի յաղթել զքեզ։ Ասաց Սադայէլ՝ մի երկնչիր. անհոգլեր. զամենայն գործի մահու պատրաստեալ եմ. զխաչն՝ զբեւեռն՝ զգեղարդն. եւ զսիրտ հրէիցն հաւանեցուցեալ սպանանել զնա։ Յորժամ գնաց Սադայէլ եւ ես ըմբռնել զնա՝ եւ ապա գիտաց ի վերջն թէ, պակասութիւն եւ վնաս լինելոց է իւրեանց ի մահուանէն Քրիստոսի։ Վասն այն յորժամ տարան զՔրիստոս առ Պիղատոս դատապարտել՝ յայնժամ այսպէս տեսիլ երեւեցոյց կնոջն Պիղատոսի. որ առաքեաց առ Պիղատոս եւ ասէ. «մի չար ինչ առներ առնգ այդմիկ. զի այր Սուրբ է»։ Այլ ոչ կատարեցաւ Սադաէլի կամքն. զի Քրիստոս յոյժ կարօտ էր մեռանիլ. զի լցցին գիրք մարգարէիցն. եւ կատարեսցի փրկութիւն աշխարհի։ Եւ յորժամ գնաց Քրիստոս ի խաչն՝ սատանայ երթեալ սպանէր նմա. կանգնեալ մերձ առ եղջիւր խաչին, թերեւս գտանիցէ յիւրոցն առ նա։ Եւ որժամ ոչ ինչ մեղս եգիտ առնա՝ յոյժ երկեաւ. զի մի աւերեսցի որջն իւր մահուամբն Քրիստոսի. վասն այն շուտով գնաց ի դժոխս՝ զի ամրացուսցէ ընդդէմ կալ Քրիստոսի։ Եւ աստ գիտելի է զի նախ կարապետ առաքեաց Քրիստոս ի դժոխս. այսինքն, զի յանկարծակի լոյս ծագեաց ի դժոխս։ Յայնժամ նախահայրն Ադամ աւետիս մատուցանէր եւ ասէր. ուրախ լերուք որդիք իմ . զի լոյսս այս՝ է լոյս որդւոյն Աստուծոյ. որ կամի գալ եւ փրկել զմեզ։ Յայնժամ յարեաւ մարգարէն Եսայի եւ ասէ։ Ես վասն այս լուսոյս մարգարէացայ ասելով. «ժողովուրդ որ նստէր ի խաւար՝ ետես զլոյս մեծ»։ Յայնժամ յարեաւ Սիմէօն ծերունին եւ ասէր. ճշմարիտ է բանս. զի ես առ ի գիրկս իմ զմանուկն Քրիստոս Յիսուս։ Յայն ժամ յարեաւ Ովհաննէս մկրտիչ եւ ասէ. արդարեւ այդպէս է. զի ես մկրտեցի զնա երեսնամեայ եւ ցուցի մատամբ։ Եւ յայնժամ ուրախացան հոգիքն ի դժոխս։ Եւ յորժամ տեսին դեւքն թէ ուրախացան հոգիքն, յոյժ երկեան։ Եւ յորժամ աւանդեաց Քրիստոս զհոգին ի վերայ խաչին, գնաց ի դուռն դժոխոցն. եւ զձայն մարգարէին մեծաձայն գոչեաց։ «Համբարձէք իշխանք զդրունս ձեր ի վեր. եւ մտցէ թագաւոր փառաց»։ Յայնժամ պատասխանի ետուն դեւքն զարմացմամբ եւ ասեն։ «Ո՞վ է սա թագաւոր փառաց»։ Յայնժամ պատասխանի ետ Դաւիթ։ «Տէր հզօր զօրութեամբ իւրով Տէր կարօղ ի պատերազմի»։ Եւ կրկին անգամ գոչեաց Յիսուս մեծաձայն։ «Համբարձէք իշխանք զդրունս ձեր ի վեր»։ Յայնժամ դեւքն ահագին դողմամբ պատասխանեալ ասեն։ «Ով է սա թագաւոր փառաց»։ Դարձեալ պատասխանեաց Դաւիթ։ «Տէր զօրութեան՝ սա ինքն է թագաւոր փառաց»։ Յայնժամ խորտակեաց Քրիստոս զդրունս դժոխոցն. եւ եմուտ ի ներքս. եւ քաղցրութեամբ ողջոյն ետ նախահօրն եւ ծննդոց նորա։ Եւ յորժամ տեսին զնա ամենեքեան, անկան յոտս նորա. եւ լալագին ձայնիւ ասէին. գոհանամք զքէն փրկիչ մեր. որ ի վաղուց հետէ սպասէաք քեզ։ Արդարապէս յայտնեցեր զփառս քո աշխարհի. ցոյց եւ ի դժոխս եւ փրկեա զմեզ։ Յայնժամ Քրիստոս զպետն դիւաց զՍադայէլ կապեաց հրեղէն շղթայիւք. եւ արձակեաց զկարպեալ հոգիսն։ Եւ յայս երեք օրս որչափ մարմինն ի գերեզմանի էր, հոգի նորա ի դժոխս էր եւ քարոզէր ազատութիւն նոցա. եւ մխիթարէր զնոսա. որպէս ասէ առաքեալն Պետրոս։ «Երթեալ քարոզեաց երբեմն ապստամբելոցն»։ Այլ յայսմ աւուր կիրակէի ի մէջ գիշերի՝ եկն հոգին Քրիստոսի եւ միաւորեցաւ ընդ մարմինն ի գերեզմանի, եւ յարեաւ ի մեռելոց. եւ ազատեաց զկապեալսն ընդ ինքեան։ Եւ որք ոչ հաւատացին՝ ժամանակաւ ազատեցան ի տանջանացն. եւ դարձեալ ի կատարածի դառնան ի դժոխս։ Այս երկրորդ գլուխն՝ թէ որպէս իմանալի Սամփսոն զօրավարն մեր Քրիստոս արա զօրութիւն ի մէջ գիշերիս յայսմիկ։ Երրորդ գլուխն թէ՝ Քրիստոս նմանեցաւ Դանիէլի չորս կերպիւ։ Առաջին՝ զի մարգարէն Դանիէլ յոյժ սուրբ կայր՝ եւ խափանէր զկռապաշտութիւնն։ Երկրորդ՝ զի վասն նախանձու ընկեցին զնա ի գուբն. որ կայր անդ եօթն առիւծ պատառօղ եւ սոված. եւ ոչ կարացին նմա վնասել։ Երրորդ՝ զի խաղաղութեամբ ել ի գբոյն ուր կային առիւծքն. եւ յոյժ բարձրացաւ առաջի թագաւորին։ Չորրորդ՝ զի որք կամակից էին եղեալ նորա կորստեանն՝ ընկեցան ի գուբ առիւծուցն. եւ առ ժամայն հեղձուցին զնոսա առիւծքն։ Այսպէս չորս օրինակաւ նկարագրէր մարգարէն Դանիէլ զՔրիստոս։ Նախ եւ առաջին՝ զի Քրիստոս ի վերայ երկրի սուրբ եւ մաքուր վարուք կայր. եւ զամենայն կռապաշտութիւնս եւ զմեղս խափանէր. եւ զհաւատս ճշմարիտս եւ զամենայն առաքինութիւնս ուսուցանէր։ Երկրորդ՝ որպէս Դանիէլ վասն նախանձու ընկեցին ի գուբ առիւծուցն։ Այսպէս Քրիստոս վան նախանձու հրէիցն մատնեցաւ եւ մահ դատապարտեցաւ. եւ գնաց ի գուբ դժոխոցն ուր կային եօթն պատառօղ առիւծքն . այսինքն եօթն պէտք դիւացն. որք են առաջնորդք եօթն մահու չափ մեղացն. որպէս ասէ աւետարանն թէ՝ «երթայ սատանայ եւ առնու եօթն չարագոյն քան զինքն»։ Այլ առիւծ դեւքն ոչ ինչ վնասեցին Քրիստոս. այլ զամօթի հարան իբրեւ ի դատաւորէ . եւ կապեցան ուժգին կապանօք։ Երրորդ՝ որպէս Դանիէլ որ նախատանօք ընկեցաւ ի գուբն՝ եւ յետոյ մեծ ուրախութեամբ եւ փառօք բերին զնա առաջի թագաւորին։ Այսպէս Քրիստոս բազում նախատանօք սպանաւ եւ առաքեցաւ ի դժոխս. այսօր մեծաւ պատուով եւ փառօք՝ ել ի դժոխոցն եւ յարեաւ ի մեռելոցն. եւ յոյժ բարձրացաւ ի հօրէ Աստուծոյ. որպէս ասէ աւետարանն. «տուաւ ինձ ամենայն իշխանութիւն յերկինս եւ յերկրի»։ Եւ այս էր բարձրութիւնն. որպէս Տէր իշխան էր երկնաւորացն մարմնով Տէր եղեւ երկրաւորացս. եւ որպէս Տէր իշխան էր կենդանեաց՝ յորժամ մեռաւ եւ յարեաւ, Տէր եւ իշխան եղեւ երկրաւորացս եւ մեռելոց։ Եւ այսպէս Քրիստոս թագաւոր եւ Տէր է երկնի եւ երկրի, կենդանեաց եւ մեռելոց։ Չորրորդ՝ որպէս որք կամակից էին կորստեանն Դանիէլի կորեան. այսպէս կորեան որք կամակից եւ պատճառ եղեն խաչելութեանն Քրիստոսի. որպէս Յուդայ որ մատնեաց զնա. եւ Պիղատոս եւ Հերովդէս որք դատապարտեցին զնա ի մահ. եւ քահանայապետքն եւ դպիրքն որք խաչեցին զնա. ամենեաքեան ի կորուս դժոխոցն մատնեցան. զի տիրանենգ եւ աստուածասպան եղեն։ Իսկ մեք հաւատացեալ ժողովուրդքս խաչի եւ թաղման եւ յարութեան նորա, խաչակից եղաք Քրիստոսի եւ չարչարակից. եւ յարութեան Նորա մասնակից լիցուք եւ փառակից. այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաիտենից ամէն։