Գիրք քարոզութեան որ կոչի Ամառան հատոր · 5/24

ԳԼՈՒԽ ԼԱ-ԼԵ

Նորին քարոզ վասն Զրկանաց. ի բան ժողովողին։

(Տեսի զրպարտութիւն ի ներքոյ արեգական. եւ արտասուս զրպարտելոցն. եւ ոչ ոք էր որ մխիթարէր զնոսա։)

Ժող. 4. 1։

(Գլուխ. ԼԱ)

Ի բազում եւ ի զանազան մեղացն զոր գործէ մարդ՝ մինն զրպարտելն է եւ մինն զրկելն։

Որ մարդ զմարդ զրկէ, եւ իզուր պարտաւորէ։

Այլ իսկապէս եւ առաջին անիաւ եւ զրկօղ՝ սատանայ է մարդկան ազգի։

Եւ ապա երկրորդաբար մարդս։

Վասն զի՝ սատանայ շարժէ զմարդն ի սպանութիւն, ի գողութիւն, եւ յայլ զանազան մեղս։

Վասն այն նա է առաջին ամիրաւ եւ զրկօղ մարդկան։

Զոր օրինակ՝ չար իշխանն խորհի չար, եւ հրամայէ դահճին սպանանել զմարդ։

Արդ՝ առաջին սպանօղն եղեւ իշխանն՝ որ հրամայեաց սպանանել։

Եւ երկրորդ դահիճն՝ որ զկամս նորա կատարեաց եւ սպան։

Նոյնպէս եւ սատանայ՝ է պատճառ ամենայն չարեաց մարդկան. զի նա խրատէ եւ ձգէ զմեզ ի չար. որպէս ասէ Տէրն. (սատանայ իսկզբանէ մարդասպան է։)

Այս է, որ (Աստուած զմահ ոչ արար. նախանձու բանսարկութիւն եմուտ մահ յաշխարհիս։)

Զի զառաջին մարդն խաբեաց եւ մահացոյց եւ մահացոյց մարմնով եւ հոգւով։

Եւ դարձեալ որ ասէ (իսկզբանէ՝) որ սկիզբն եւ պատճառ ամենայն մեղաց սատանայ է. եւ մեղօք մեռանի հոգի եւ մարմինն մարդոյն. վասն որոյ ասէ Սողոմօն։

(Տեսի զրպարտութիւն ի ներքոյ արեգական, եւ արտասուսուս զրպարտելոցն։)

Ի ներքոյ արեգական ասէ տես զրպարտութիւն եւ անիրաւութիւն. այս է՝ ի վերայ երկրի ի մէջ մարդկան. եւ ոչ յերկինքս ի մէջ հրեշտակաց. զի անդ արդարութիւն է եւ իրաւունք։

Եւ դարձեալ ի ներքոյ արեգական՝ այս է, ի ներքոյ ժամանակիս որ է կենցաղոյս. զի յետ կենցաղոյս՝ ի յաւիտենից կեանսն ոչ է զրկումն եւ անիրաւութիւն. այլ արդարութիւն եւ ճշմարտութիւն։

Տեսի ասէ զանմտութիւն մարդկան. որք խաւարեալ են մտօք. եւ յառնեն ի վերայ միմեանց որպէս զգազանս. եւ պատառեն զրկելով զմիմեանս։

Եւ մոռացեալ են զինքեանս՝ որք ի ներքոյ մահու են վիճակեալ. եւ որպէս զանասուն վճարին. ի կենաց եւ դառնան ի հող. եւ զայն մոռացեալ են՝ որք ի սեփհական եւ ի հալալ ստացուածոց իւրեանց զրկիլոց են մահուամբ. եւ ոչ զգուշանան զրկելոյ զընկերն։

Այլ որպէս զանմահ հարկանեն, զրկեն, եւ անիրաւեն. եւ ոչ ի միտ ածեն զահն Աստուծոյ եւ դատաստանն՝ որ պահեալ է ամենայն մարդոյ։

Զի որպէս մահն հասարակաց է ամենայն մարդկան, եւ ոչ ոք զերծանի. նոյնպէս եւ յետ մահու՝ դատաստան գոյ ամենայն մարդկան առաջի Աստուծոյ. որ արդարապէս հատուցանէ զրկողացն տանջանս անվախճան. եւ զրկելոցն հանգիստ յաւիտենից որպէս ասէ առաքեալն։

Այլ արդ գիտելի է՝ զի բազում եղանակ է զրկելոյն. զոր տասն եղանակաւ ասեն վարդապետք։

Առաջին զրկեալն է ի վաճառս. որք յառ եւ ի տուրս զրկեն զմիմեանս. զորոց ասէ առակն. (չափ կրկին՝ եւ կշիռ մեծ եւ փոքր՝ ատելի են Աստուծոյ։)

Այսինքն, որ կրկին չափ դնէ. մեծովն առնու, եւ փոքրովն տայ. զի զարդարութիւնն անիրաւէ։

Զի կշիռն եւ չափն՝ արդարութեան է միջնորդ, եւ ոչ անիրաւութեան եւ զրկանաց։

Երկրորդ եղանակ զրկելոյն՝ գողութիւնն է. որ ծածուկ զինչսն մարդոյն ի տանէն եւ յայլ տեղեաց գողանայ եւ զրկէ զնա. զիւր հոգին զրկէ եւ գողանայ. եւ զիւր հոգւոյ բարիսն ի նա տայ որոյ զինչսն գողացաւ։

Երրորդ եղանակ զրկելոյն՝ է աւազակութիւնն. որ ի ճանապարհն նստելով թալանեն եւ կողոպտեն զմարդիկ. եւ փոխանակ ընչիցն զոր բռնութեամբ զրկեն ի նոցանէ, զրկեն եւ զմեզս նոցա ընդ ընչիցն. զի Աստուած առնէ իրաւունս զրկելոցն, եւ հատուցանէ արդարապէս. զզրկօղն եւ զանիրաւն դատէ. եւ զզրկեալսն փրկէ եւ պսակէ։

Չորրորդ եղանակ՝ բռնաւորացն է եւ չար իշխանաց. որք բռնութեամբ եւ յայտնապէս զրկեն եւ յափշտակեն զինչս աղքատաց. եւ որպէս ձկուն մեծամեծք՝ զփոքունս կլանեն. որպէս ասէ Ամբակում. (ընդէ՞ր Տէր ցուցեր ինձ ցաւս. զի տեսանեմ զմարդիկ իբր զձունս՝ որք մեծամեծք զփոքունս կլանեն. ) այս է. զի նախատեն եւ հարկանեն, եւ տուգանեն. եւ անիրաւ յամենայն ժամ զրկեն զաղքատս։

Զի որքան զհրամայեալ իրաւունս նոցա աւելի յափշտակեն, զրկանս համարեալ է նոցա. եւ զմեղս աղքատացն ժողովեն։

Հինգերորդ եղանակ՝ որ զանդաստանս եւ զհայրենիս զրկեն ի միմեանց. տունս, այգիս, հողս, եւ այլ ինչս. որպէս ասէ Եսայի։

(Վայ այնոցիկ՝ որք յարեն տուն առ տուն, եւ ագարակ առ ագարակ, զի զընկերին հանիցեն։)

Եւ զայս ոչ վասն պիտոյից կարեաց առնեն, որ սակաւ հայրենիքն բաւական են մարդոյ պէտս. այլ վասն անիրւելոյ եւ զրկելոյ զմիմեանս։

Որպէս Աքայաբ եւ Եզաբել յափտակեցին զայգին Նաբովթայ. եւ ինքեանք զրկեցան ի թագաւորութեանց եւ ի կենաց իւրեանց. այսպէս եւ ամենայն զրկողաց Իսրայէլացւոց։

Վեցերորդ եղանակ՝ որք զվարձս վարձ կանանց զրկեն. զորոց տրտնջայ Եսայի. (զրկեալն ի ձէնջ աղաղակէ. եւ բողոք հնձողացն՝ եհաս յականջս Տեառն զօրութեանց։)

Զի մին՝ որ աշխատեցաւ եւ չարչարեցաւ մարմնով վասն իւր վարձուն՝ եւ դու զրկէս զնա. եւ միւս՝ որ աղաղակէ առ քեզ եւ ոչ լսեն նմա։

Վասն այն Աստուած բողոքէ. եւ Աստուած լսէ նմա, եւ առնէ իրաւունս զրկելոցն. որպէս ասէ մարգարէն. (եւ դու որ զաղաղակ նորա ոչ լւար, յորժամ աղաղակես առ Աստուած՝ եւ քեզ ոչ լուիցէ։)

Եւ որ զնա յիւր վաստակոց վարձուն հանէր, նա հանէ զքեզ ի կենաց քոց Աստուած։

Եօթերորդ եղանակ՝ որ զմիմեանց փառս զրկեն, եւ զիշխանութիւնն յափշտակեն. զի որ իշխանութեան կայ հակառակ՝ Աստուծոյ հրամանին կայ հակառակ. որպէս ասէ առաքեալն. (ոչ ուստեք իշխանութիւն, եթէ ոչ յԱստուծոյ. եւ որ կարգեալ են՝ յԱստուած են կարգեալ։

Այնուհետեւ որ իշխանութեան հակառակ կայ, Աստուծոյ հրամանին է հակառակ։)

Եւ վայ է նոցա. որք վասն սուտ եւ անցաւոր փառացս՝ Աստուծոյ հրամանացն հակառակին. եւ ելցեն ի յաւիտենից եւ յանմահ կենացն։

Ութերորդ եղանակ զրկելոյն՝ է շնութիւնն. որ թողու զհալալկին իւր, եւ զկին ընկերին յափշտակէ եւ զրկէ զնա. այնպիսին զիւր հալալ անկողինն պղծէ. եւ զընկերին անկողինն պղծէ. եւ զրկէ զիւր հոգին ի յօրհնութենէն Աստուծոյ. այլեւ զգործակիցն Ը որ շնացաւ։

Վասն այն հրամայեաց Աստուած ի յօրէնսն Ժ բանեան եթէ՝ (մի ցանկանայցես կնոջ ընկերի քոյ. եւ մի ընչից եւ ստացուածոց նորա։)

Իններորդ եղանակ զրկելոյն՝ է սպանութիւն. որ զրկէ զնա ի կենաց. կամ մասանց հատումն առնէ, ձեռաց ոտից եւ այլն։

Եւ մարդասպանութիւնն այնպէս ծանր է, զի որ զմարմին ընկերին եսպան եւ եհանն ի կենաց. զիւր հոգին Եսպան եւ եհան յաւիտենից կենացն. որպէս ասէ առաքեալն. (ամենայն մարդասպան՝ ոչ ունի կեանս յանձին։)

Նոյնպէս որ վասն փոքու ինչ պատճառի զմասն ինչ մարդոյ հատանէ զնա Աստուծոյ, եւ ի բաց ձգէ յերկրէն կենդանեաց։

Տասներորդ եղանակն այն է՝ որ բանիւ զրկեն, նախատեն, եւ բամբասեն զընկերս. եւ զուր խօսիւք՝ առաւել խոցետեն քան նետիւք. որպէս ասէ Դաւիթ։

(Ինանիր խօսեցաւ այր ընդ ընկերի իւրում շրթամբք նենգաւորօք։)

Այսպէս եւ առ Քրիստոս նետաձիգ լինէին նենգաւոր լեզւաւ եւ ասէին թէ՝ (բեեղզեբուղաւ հանէ դա զդեւս. ) առ որ ասաց թէ՝ (որ զհոգին սուրբ զուր հայհոյէ, մի թողցի նմա. մի աստ, եւ մի ի հանդերձելումն։)

Այսինքն է, թէ ամենայն որ զսուրբ եւ զանմեղ հոգին հայհոյէ չար ասելով, այնպիսւոյն մեղն՝ մի թողցի նմա։

Զի քան զամենայն եղանակս՝ ծանրագոյն ասաց զբանիւ զրկելն եւ զրպարտելն։

Այսքան եղանակ է գլխաւոր զրպարտելոյ. այլ մասնաւորքն ընդ սոքօք՝ բազում են եւ անթիւ։

Զայսոսիկ ետես իմաստուն մտօք եւ ասէ. (տեսի զրպարտութիւն ի ներքոյ արեգական. եւ արտասուս զրկելոցն։)

Զի յորժամ բռնադատէ զրպարտօղն, յափշտակէ զինչս, առնու զանդաստանն. նստի ի ճանապարհս աւազակ. զոմն սպանանէ. եւ զոմն մերկ կողոպտէ եւ թողու. անարգէ, հարկանէ, եւ հայհոյէ զնոսա։

Եւ նոքա լան հառաչեն ողբան. առ Աստուած բողոքեն՝ առ մարդ աղաղակեն։

Եւ բազումք ի նոցանէ մնան առանց մխիթարութեան։

Եւ որ երէկ ընչից Տէր՝ այսօր կողոպտեալ եւ հացի քաղցեալ։

Եւ որ երէկ բաշխօղ այլոց՝ այսօր մուրացիկ շրջի։

Որ երէկ կենդանին եւ առաղջ՝ այսօր յաւազակաց խոցեալ եւ կիսամեռ անկեալ։

Որ երէկ սրբութեամբ պատուեալ, այսօր զրպարտեալ բանիւ, եւ ընդ չարագործսն աքսորեալ. եւ ոչ ինչ ունի մխիթարութիւն առ ձեռն։

Զի մարդիկ ոչ լսեն. եւ ոչ առնեն դատ. եւ Աստուծոյ մխիթարութիւնն յետոյ լինի, եւ անագան ուրեմն։

Զի այն զրկեալ տաղտապի եւ տագնապի. եւ ոչ ինչ ունի մխթարութիւն յաստի կենացս։

Վասն այն յորժամ զայնպիսի անկարգութիւն ետես իմաստունն, ասէ. (գովեցի ես զմեռեալսն յառաջագոյն, քան զայժմու կենդանիսս։)

Այսինքն, յորժամ ետես զայսպիսի անիրաւութիւն ի մէջ մարդկան եւ զբնութիւն, երանեաց զմեռեալս որ յառաջագոյն մեռան եւ կարճեցան ի սոցա չարեացն։

Որ զրկօղքն ի մէջ անիրաւութեան են հանապազ. եւ զրկեալքն ի մէջ արտասուաց։

Եւ անհոգ զայսպիսի չարս գործեն յարաժամ. եւ ոչ յիշեն զմահու օրն։

Իսկ մեռեալքն՝ զերծեալ են յայսպիսեաց չարացս. եւ հասեալ ի նաւահանգիստ մահուն։

(Զի մահ մարդոյ՝ հանգիստ է ասէ Յոբ. ) վասն այն երանէ զմեռեալսն։

Եւ քան զնոսա զարկոսինն՝ լաւ է որ չեւ եւս են եղեալ. այսինքն, անգոյքն որք ի գոյացութիւն չեն եկեալ ասէ՝ լաւ են քան զգոյացեալսն։

Եւ Յիրաւի ասէ զայս։

Նախզի՝ ամենայն ոք որ գոյացեալ է եւ ծեալ՝ ի հարկէ մեռանելոց է, կամ մեռեալ է. իսկ անգոյն՝ ոչ եղեալ է եւ ոչ մեռանի. վասն այն լաւ է նմա, որ զմահ ոչ ունի։

Դարձեալ՝ որք գոյացան եւ եկին ի կենցաղս յայս, եւ զչար գործեցին, զզրկելն, եւ զյափշտակելն, եւ զանիրաւելն, չարեօք մեռանին։

Իսկ անգոյն՝ ոչ եկն ի կեանս յայս, եւ ոչ չար գործեաց, եւ ոչ չարաւ մեռաւ։

Դարձեալ՝ որ չար պատահմանց դիպեցաւ՝ եւ չարեօք մեռաւ՝ կայ եւ նմայ չարա տանջանքն յաւիտենական։

Իսկ ոզ գոյն՝ ոչ է եկեալ յաշխարհս, եւ ոչ մեռեալ եւ ոչ տանջի յաւիտենից։

Ի բանս յայս հայեցեալ

Երեմիաս, ասէ. (վայ ինձ մայր իմ. զի ծնար զիս տեսանել զցաւս եւ զտանջանս. ) այսինքն, զցաւս մարմնոյ եւ զտանջանս դժոխոց։

Եւ Յոբ անիծանէ զօրնն յորում ծնաւ ասելով. (անիծեալ օրն յորում ծնայ. եւ գիշերն յորում ասացին թէ արու. ) այսինքն թէ ի գիշերին եւ թէ ի տիւն ծնայ՝ անիծեալ լիցի, յորժամ այնպիսի չարաչար տանջանաց հանդիպեցայ։

Եւ դարձեալ վայ ասէ՝ թէ անիծեալ է օր ծննդեան իմոյ. զի գիշեր է համարել ինձ եւ խաւար կեանքս իմ, համեմատեալ ի կենաց լոյսն յաւիտենից։

Նմանապէս եւ Տէրն ասէր. (լաւ էր նմա թէ չէր ծնեալ մարդն այն։)

Սուրբքն ամենեքեան զայս ուսուցանեն թէ, լաւ է ոչ գոյացեալն եւ ոչ ծնեալն, քան թէ ծննդեամբ ի յաշխարհս եկեալ եւ չար գործոց հանդիպեալ. շնութեան, պոռնկութեան, յափշտակութեան, գողութեան, զրկանաց, եւ այլ չարեաց։

Զի ի կեանս յայս՝ չար եւ վատ եւ զրկողաց զանուն ժառանգէ. եւ ի հանդերձեալն՝ մատնի յանաչառ դատաւորէն ի հուրն յաւիտենից։

Եւ քան զնոսա չիք եղկելիք եւ խոտանք, որք զրկօղք են եւ յափշտակօղք։

Զայս ի միտ առցուք եղբարք. մի զրկեսցուք զմիմեանս. մի գողասցուք. մի զրպարտեսցուք. մի բամբասեսցուք. եւ մի որ ինչ չար է՝հանցուք ի լեզուէ. եւ մի յայլ անդամոց։

Այլ որ ինչ բարին է՝ զայն խօսեցուք. զբարին արասցուք։

Սիրեսցուք զընկերն։

Ողորմեցուք աղքատաց։

Տացուք կարօտելոց։

Մխիթարեսցուք զվշտացեալս։

Զի անճառ բարեացն արժանի լիցուք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր. որ է օրհնեալ յաւիտեանս ամէն։

Յետ որոյ ասացեալ եղեւ վասն առաքինութեան առ հասարակ։

Աասցուք այժմ զյեօթն խորհրդոյ եկեղեցւոյ։

Եւ առաջին վասն մկրտութեան։

Նորին քարոզ վասն Եօթն խորհրդոյ եկեղեցւոյ. եւ նախ վասն մկրտութեան. ի բան աւետարանին։

(Եթէ ոք ոչ ծնցի ի ջրոյ եւ ի հոգւոյ. եւ կամ ծնեալն ի մարմնոյ մարմին է. եւ կամ այլ ինչ։)

Յօհ. 3. 5 (Գլուխ. ԼԲ)

Բայց նախ զայս հարցանեմք եթէ, վասն է՞ր կարգ եկեղեցւոյ բանիւ աւանդեցաւ եւ ոչ գրով։

Ասեմք եթէ՝ բանն մարմնացեալ՝ բանիւ աւանդեացն. եւ նոքա դարձեալ հայրապետաց. եւ նոքա յեկեղեցի այսպէս բանիւ։

Վասն որոյ եպիսկոպոսն բանիւ աւանդէ զիշխրանութիւն քահանայից եւ սարգաւակաց։

Այլեւ քահանայն բանիւ մկրտէ. եւ բաիւ պատարագ է եւ պսակէ, եւ թողութիւն շնորհէ. եւ այլն ամենայն բանիւ կատարի։

Եւ այս վասն բազում պատճառի։

Նախզ՝ բանն յանմարմին մտաց ի միտս ընթանայ. որպէս հրետակաց քահանայութիւնն իմացմամբ՝ նոյնպէս եւ զմերս իմացմամբ աւանդեաց։

Երկրորդ՝ որ օրինական էր եւ հին՝ գրով եդաւ. իսկ ճշմարտութիւն նորոյս՝ բանիւ. զի բաժանեսցի ի հնոյն։

Երրորդ՝ զի թաքուն մնասցէ յանարժանիցն. որպէս եւ անունն իսկ յայտ առնէ խորհուրդ՝ որ ծածուկ գիտութիւն։

Չորրորդ՝ զի զոր աւանդ է՝ պարտ է զգուշութեամբ եւ արժանապէս պահել։

Հինգերորդ՝ զի աւանդողին պարտիմք տալ զարդիւնաւոր շահս. որպէս որք զքանքարն յարգեցին՝ երանեցան։

Իսկ թէ վասն է՞ր մարմնական նշանօք աւանդեաց. որպէս ի ջուր եւ իմիւռոն. ի հաց եւ ի գինի, եւ յայլն։

Եւ այսմ դնեմք բազում պատճառս։

Նախզ՝ մեք մարմնական եմք. մարմնական եմք. մարմնոյ միջնորդով՝ յանմարմին հասանիմք. որպէս տեսեալ զգիրն՝ ապա իմանամք զզօրութիւնն։

Երկրորդ՝ զ վարագուրաւ ծածկեսցի յանարժանիցն ծածուկ խորհուրդն ի նոսա։

Զի որք անարժան են հաւատով եւ մտօ եւ վարուք՝ ոչ տեսցեն. ըստ այնմ, (մի տայք զսրբութիւն շանց եւ այլն։)

Երորրդ՝ զի մարմնականիւ է կորուստն մեր. եւ գիւտն դարձեալ մարմնականիւ եղիցի. զիի դեղն պատասխանի տացէ հիւանդութեանն։

Չորրորդ՝ զի հիւանդն որ է մարդն՝ հոգի է եւ մարմնին. վասն որոյ մարմնական տամք զհոգեւոր դեղն. զոր օրինակ՝ պատեալ լինի դառն դեղն քաղցր ուտելեաւն։

Հինգերորդ՝ ի դիմաց բժշկին. զի Աստուած՝ է մարդատեալ. նոյնպէս եւ դեղն ուտի աներեւոյթ ինչ զաստուածային շնորհն. եւ ունի մարմնական զերեւելի տեսակ շնորհին։

Վեցերորդ՝ վասն վարձուն. զի յոյժ օգտակար է առ վարձն, յորժամ հաւատացեալ լինի Աստուծոյ՝ ուր բնական միտք ոչ կարէ հասանիլ։

Եօթներորդ՝ վասն խոնարհութեան. որով խոնարհի մարդն եւ խնդրէ զփրկութիւն ի ներքնագունիցն իւրոց։

Իսկ թէ քանի՞ է խորհուրդ եկեղեցւոյ։

Ասեմք թէ, եօթն. այսինքն, Առաջին Մկրտութիւնն։

Դրոշմն։

Պատարագն։

Եւ ապա Ապաշխարութիւնն։

Օծումնն։

Կարգն։

Պսակն։

Այլ ոմանք ասացին թէ՝ ոչ էր պարտ եօթն. այլ մի խորհուրդ. վասն զի խորհուրդնն ունի զօրութիւն ի զօրութենէն Աստուծոյ, ի չարչարանացն Քրիստոսի։

Այլեւ մի է զօրութիւնն Աստուծոյ. եւ մի է չարչարանքն Քրիստոսի. (զի միանգամ ի սրբութիւն գտեալ փրկեցաք։)

Այլ ասեն վարդապետք. թէպէտ մի է չարչարնքն Քրիստոսի, եւ մի է զօրութիւն նորին. այլ մի զօրութեամբ՝ կարէ ոք բազում ներգործութիւնս առնել զանազան գործեօք։

Նոյնպէս մի զօրութեամբն աստուածային՝ եւ մի չարչարանօքն՝ ներգործէ ի մեզ զանազան խորհրդօք իբր զանազան գործեօք։

Այլ ոմանք ասեն թէ, խորհուրդն կարգեալ է ընդդէմ պակասութեան մեղաց. իսկ նա կրկին է. այսինքն, մեղքն եւ պատիժն. բաւական էր ապա երկու խորհուրդն։

Պատասխանեն այսմ թէ՝ մեղքն եւ պատիժն՝ ունին զանազանութիւն ըստ տեսակին. եւ զի զանազան են տեսակք մեղացն. եւ զանազան են տեսակ պատժոցն եւ բազում։

Ապա ուրեմն եւ խորհուրդն պարտ էր լինիլ զանազան եւ բազում ըստ զանազան մեղացն եւ պատիժոցն. որպէս ուսանելոց եմք յառաջի կայդ։

Իսկ այլ ոմանք ասեն թէ, խորհուրդն վերաբերի առ գործ եկեղեցական քահանայապետութեանն. որպէս սուրբն Դիոնէսիոս։

Այլ արդ՝ քահանայական գործն երեք է. այսինքն, մաքրել. լուսաւորել. եւ կատարելագործել. որպէս նոյն սուրբն Դիոնէսիոս կարգէ. ապա պարտ է լինիլ միայն երեք խորհուրդ։

Ասեմք առ այս թէ՝ գործ քահանայապետական նկատէ առ երիս իրս. այսինքն, առնօղքն. ընդունօղքն. եւ գործքն։

Արդ՝ առնօղքն են սպասաւորք խորհրդոյն, որ վերաբերի առ կարգն. իսկ ընդունօղքն են այնոքիկ՝ որք մատչին առ խորհուրդն. որք յառաջ ածին պսակաւն։

Բայց գործքն՝ մաքրութիւն, լուսաւորութիւն, եւ կատարելագործութիւն։

Արդ՝ մաքրութիւնն եւ լուսաւորութիւնն՝ առաջնապէս վերաբերին առ մկրտութիւնն ըստ սրբոյն

Դիոնէսիոսի։

Եւ երկրորդաբար առ ապաշխարութիւնն, եւ վերջին օծումնն։

Իսկ կատարելագործութիւնն ըստ առաաքինութեան՝ է կրկին. այսինքն, տեսական եւ վախճանական։

Եւ տեսական կատարելագործութիւնն՝ վերաբերի առ դրոշմն։

Իսկ վախճանական՝ առ պատարագն։

Ապա ուրեմն յոթ են խորհուրդք եկեղեցւոյ եւ ոչ երեք՝ որպէս ոմանք։

Իսկ թէ վասն է՞ր եօթն են խորհուրդք։

Վարդապետք դնեն բազում պատճառք։

Նախ՝ ըստ զանազանութեան մարդկան որք են յեկեղեցի։

Առաջին խորհուրդն՝ է՛ մկրտութիւնն. որր է նոր մտանելոցն ի յեկեղեցի։

Երկրորդն՝ դրոշմն. որ է պատերազմողացն ընդդէմ թշնամւոյն սատանայի։

Երրորդն՝ հաղորդութիւն. որ է վերստին զօրացուցանել ի պատերազմի. եւ հոգեւոր կերակուր։

Չորրորդ՝ ապաշխարութիւնն. որ է վերստի կանգնելոցն. որք անկանին մեղօք, եւ վերստին կանգնին ապաշխարութեան գործօք։

Հինգերորդ՝ վերջին օծումն. որ է ելելոցն ի կենցաղոյս. եւ զերծանելոյեն ի պատերազմի։

Վեցերորդ՝ կարգն. որ է սպասաւորելոցն այսմ խորհրոյս, որք են ի յեկեղեցի քահանայք եւ այլք։

Եօթներորդ պսակն. որ է խորհուր նոր զինուորս ի ներքս մեծանէլոյ ի ձեռն մարմնաւոր ծննդեան։

Դարձել՝ եօթն են խորհուրդ՝ որք պատրաստեն զմեզ ընդունիլ զեօթն առաքինութիւնս։

Որ է հաւատ. յոյս. եւ սէր. խորհեմութիւն. արիութիւն. ողջախոհութիւն. եւ արդարութիւն։

Զի մկրտութիւնն է խորհուրդ հաւատոյ. ուստի յայտ է՝ զի նախ հաւատամք, եւ ապա մկրտիմք։

Դրոշմն է խորհուրդ յուսոյ. զի յուսով ի զօրութիւն սուրբ հոգւոյն՝ կարողանամք ընդդէս թշնամւոյն։

Հաղորդութիւնն է խորհուրդ սիրոյ. զի սիրով միաւորիմքք եւ յօդիմք ի գլուխն Քրիստոսի. (մարմին ի մարմնոյ նորա, եւ անդամք յանդամոց նորա։)

Ապաշխարութիւնն՝ է խորհուրդ արդարութեան. զի ի ձեռն զղջման եւ խոստովանութեան եւ այլոցն՝ արդարանամք ի մեղաց։

Օծումն՝ է խորհուրդ լրումն արիութեան. զի եկեալք ի պատերազմէ, զխոշին եւ զքիրտն սրբեմք. որպէս ելեալքն ի մարմնական պատերազմէ։

Կարգն՝ է խորհուրդ խոհեմութեան եւ գիտութեան. զի մաստութեամբ եւ գիտութեամբ սպասաւորեսցէ խորհրդոցն. եւ խրատեալ ուսուսցէ զժողովուրդն։

Իսկ պսակն՝ ի խորհուրդ ողջախոհութեան. զի ողջախոհ ամուսնութեամբ՝ զսպեսցէ առ ինքն զողջախոհ ցանկութիւնն. եւ արգելցի ի շնութենէ եւ ի պոռնկութենէ։

Վասն որոյ է՝ են խորհուրդք եկեղեցւոյ։

Դարձեալ է եւ այլ պատճառ, զի եօթն են խորհուրդ. զի կարգին ընդդէմ երից մեղաց. եւ ընդդէմ չորեքին պատժոց։

Մկրտութիւնն է ընդդէմ սկզբնական մեղաց։

Ապաշխարութիւնն ընդդէմ ներգործական մահու չափ մեղաց։

Եւ օծումն ընդդէմ ներելի մեղաց։

Կարգն ընդդէմ տգիտութեան։

Հաղորդութիւնն ընդդէմ չարութեան։

Դրոշմն ընդդէմ անկարութեան։

Պսակ ընդդէմ ցանկութեան. զոր բարեխառնէ եւ անմեղադրելի առնէ։

Է՛ եւ այլ իմն պատճառ. որպէս մարմնաւոր կենաց եւ առողջութեանց համեմատեալ հոգեւոր կեանքն եւ առաղջութիւնն, ասացեալ ի վարդապետաց։

Այլ այս բաւական է վասն ժամուս։

Եկեսցուք ի կարգ բանիս եւ տեսցուք թէ, զի՞նչ նշանակէ կնքահայրն։

Ասեմք թէ, որպէս ի մարմնաւոր ծնունդն՝ մանկաբարձն է եւ դայեակն. նոյնպէս ի հոգեւորն կնքահայրն վասն չորս գործոյն։

Նախզի՝ բարձօղ է մանկանն եւ կերակրօղ. եւ դաստիարակ եւ զգեցուցիչ։

Եւ որպէս է կոչմամբ մայր մանկան. նոյնպէս եւ կնքահայրն՝ կոչի կնքահայր եւ բարձօղ նորածնեալ մանկան։

Խրատէ եւ կերակրէ զնա բանիւ. եւ զգեցուցանէ զնա. վասն որոյ պարտ է՝ զի զգեստ մանկանն՝ ի նմանէ լիցի։

Եւ թէ մկրտեալն փոքր լիցի եւ թէ մեծ՝ պիտոյ է կնքահայր. զի լեզու եւ միջնորդ է նմա առ քահանայն։

Ապա պարտ է զի լիցի արու. զի կնքահայր կոչի։

Հարց։

Վասն է՞ր կարգեցին հայրապէտքն ի կանօնս ի ժամ մկրտութեան կին մարդոյ ոչ մտանել յեկեղեցին։

Պատասխանի։

Վասն բազում պատճառի. Նախզի հերձուածօղք ոմանք՝ կանանց հրաման տային առնուլ մկրտութիւն. կամեցան հարքն սուրբք՝ զայնպիսի աղանդն արտաքսել յեկեղեցւոյ. եւ ընդդէմ նոցա՝ կին մի բնաւ թողուլ յեկեղեցին յայնմ ժամու։

Երկրորդ՝ զի կանայք ախտաւոր եւ մարմնական ծննդեան են պատճառ եւ առիթ. հոգեւոր եւ անախտ ծննդեանս միլիցն հուպ եւ նպաստ։

Երրորդ՝ զի պատճառ կործանման եւ գլորման բնութեանս՝ կինն եղեւ հաւանելով օձին խրատու. ի վերստին կանգնումն աւազանաւս՝ մի լիցի մերձ եւ ձեռնտու։

Զոր օրինակ՝ իմաստուն բժիշկ՝ զպատճառ հիւանդութեան նախ հանէ դեղօք. եւ ապա յետոյ սպեղանեօք բժշկէ։

Չորրորդ՝ զի մարդս հոգի է եւ մարմին եւ ըստ մարմնոյն՝ ունի մարմնաւոր հայր եւ մայր զծնօղսն. եւ ըստ հոգւոյն՝ հոգեւոր մայր զաւազանն. զհոգեւոր հայր զկնքահայրն որ է Բէլն. եւ այլ մօր ոչ եմք կարօտ. զի կնքահայր ասեմք եւ ոչ կնքամայր. զի մկրտութեամբն լինիք որդիք հօրն երկնաւորի եւ ոչ մօր երկրաւորի։

Հինգերորդ՝ զի ի մարմնաւոր մօրէն մեղկութեամբ ծնանի. կանայք բառնան։

Իսկ ի հոգեւոր մօրէս արի եւ պինտ եւ կազմ ծնանի. արք բառնան. որպէս Տէր մեր մկրտեալ եւ արիացեալ ել պատերազմ ընդ փորձողին, եւ յաղթեաց նմա. նոյնպէս եւ մկրտեալս արիացեալ յաղթէ սատանյի։

Վեցերորդ՝ իմարմնաւոր դատաստանս՝ կանանց վկայութիւն ոչ է ընդունել եւ ոչ հաստատուն. քանի՞ առաւել հոգեւորս։

Եօթներորդ՝ զի հրամյէ առաքեալն. (կանանց շուք դնել, եւ քող արկանել ի մէջ եկեղեցւոյ. եւ մի բանիւ խօսիլ. զի որ խօսի կամ բանայ զերեսս եւ զգլուխս, յամօթ առնէ զնա գլուխն իւր Քրիստոսի։)

Ութերորդ՝ զի եօթն խորհուրդ եկեղեցւոյ՝ արանց աւանդեցաւ եւ ոչ կանանց։

Զի ոպէս յայլ խորհուրդս ոչ են կանայք ձեռնամուխ իսպասաւորել կամյայլ ինչ։

Նոյնպէս եւ աստ մի լիցին սպասաւոր կամ ձեռնտու. զի թէ ձեռնարկեսցեն յայս, ձեռարկեսցեն եւ յայլսն։

Իններորդ՝ զի յորժամ մկրտեցաւ Քրիստոս, աստուածային եւ այլ կանայք ոչ կային անդ։

Եւ դարձեալ՝ յորժամ յարեաւ Քրիստոս, ոչ ետ թոյլ մագդաղենացւոյն մերձենալ յինքն ասելով. (մի մերձենար յիս։)

Եւ մկրտութիւնս մեր՝ զթաղման եւ զյարութեանն ունի խորհուր. երեք անգամ ընկղմելն՝ զերեքօրեայ թաղումն նշանակէ. եւ հանելն յաւազանէն՝ զյարութիւն։

Վասն որոյ ոչ է պարտ կին մարդոյ մերձ թողուլ, կամ կնքահայր առնել։

Տասներորդ՝ զի ի հինն կանայք ոչ առնուին զոք թլփատութենէ. այլ արք միայն. որպէս այլագիք. քանի՞ առաւել յաւզանէն ոչ է պատշաճ առնուլ զոք կին մարդոյ։

Վասն որոյ պարտ է զգուշանալ. եւ մի՝ տալ վստահութիւն կանաց ձեռնմուխ եկեղեցւոյ։

Այսքան առ այս։

Եւ զի լիցի մկրտեալ է հաւատացեալ. զի կարէ միջնորդել առ քահանայն, եւ առնուլ զդաւանութիւն։

Եւ մի հերձուածօղ կամ կռապաշտ. կամ տաճիկ կամ ջհուտ։

Նախ զի՝ նորընծայ աղայն ի հաւատ կնքահօր վերանորոգի եւ դառնայ. որպէս ասէ Սողոմօն. (որդի հարազատ զնանութիւն հօրն բերէ։)

Այսպէս հոգեւոր որդիս՝ զնմանութիւն հոգեւոր հօրն բերէ յինքն որպիսի եւ իցէ. թէ ուղղափառ, թէ չարափառ։

Երկրորդ՝ զի կնքահայրն հաւատովն է վկայ հաւատոյ մկրտելոյն. եւ ոչ մարմնով կամ այլ իւրք։

Երրորդ՝ զոր ինչ եւ Դաւանէ կնքահայրն՝ զնոյն դաւանի եւ նոր ընծայն. թէ զԱստուած, թէ զմարդ, եւ թէ զայլ ինչ։

Չորրորդ՝ զի որպիսի հաւատով եւ իցէ կնքահայրն՝ կնքոյ որդին՝ նովին հաւատովն որդիանայ նմին. եւ կոչի նորին հաւատովն որդի նորին. եւ հայրենեացն ժառանգ. ըստ որում վիճակի սակի իցէ հայրն. որպէս եւ մեք ըստ հաւատոց որդիքս Աբրահամու։

Այսքան առ այս։

Իսկ այն զի յարեւմուտս հրաժարեմք եւ յարեւելս դառնամք՝ այս է պատճառն։

Զի սատանայ եւ տգիտութիւնն եւ մեղքն՝ խաւար են. վասն որոյ ի մուտս արեւու ուրանամք եւ հրաժարիմք. Իսկ Աստուած եւ գիտութիւնն եւ դաւանութիւնն՝ լոյս է. յարեւելից կողմանէ առնումք։

Այլ յայսմանէ երեւի երեք ինչ։

Նախզի՝ լոյս եւ խաւար՝ տգիտութիւն եւ գիտութիւն՝ չար եւ բարի ի միասն ոչ կարեն լինիլ. զիիի ներհակք են. որպէս ջերմ եւ ցուրտ, մահ եւ կեանք։

Զայս ուսուցանէ յաւետարանին. ոչ կարէք Աստուծոյ ծառայել եւ մամոնայի. ) վասն որոյ ի միոյն հեռանալի է. եւ առ միւսն մերձիլ։

Երկրորդ՝ զայն ցուցանէ թէ, պարտ է նախ ի չարէն հեռանալ. եւ պարտ ի բարին մերձիլ. եւ ապա ի բարին մերձիլ. ի խաւարէն փախչիլ. եւ ապա ի լոյսն բնակիլ։

Զ սրբոյն՝ սրբոյն՝ սուրբ լիցիտեղի։

Յայս միտս յամենայն խորհուրդս նախ զմեղս խոստովանիմք. եւ ապա հաղորդեն, կամ պսակեն, կամ թողութիւն շնորհեն, եւ այլն ամենայն։

Երրորդ՝ զայն ցուցանէ թէ, ոչ է բաւական միայն ի չարէն հեռանալ. այլեւ զբարիս գործել. ոչ միայն զխաւար է զտգիտութիւն թողուլ, այլ զլոյս եւ զգիտութիւն ստանալ։

Զի թէ ոչ չար գործէ եւ ոչ բարի, ոչ տանջի եւ ոչ պսակի։

Վասն որոյ ի խոստովանութիւնն որ մեղքն թողաւ եւ սրբեցաւ, պարտ է լուծ ինչ ապաշխարութեան կրել. որ է գործ բարի. զի վարձատրեսցի։

Յայս միտս յորժամ հրաժարիմք ի սատանայէ, դաւանիմք զՔրիստոս. եւ յորժամ մեր կացուցանեն զմանուկն, զգեցուցանեն նոր հանդերձս պայձառս։

Զի սրբեցաւ ի մեղաց. եւ նոր ծնաւ հոգւով, եւ ի լոյս հաւատոյ եկն. վասն որոյ եւ զմոմն վառել ունի ի ձեռն։

Իսկ երիցս ընկղմելն ի ջուրն եւ հանել՝ զմեռանելն ընդ Քրիստոսի՝ զերեքօրեայ զթողումն եւ զյարութիւնն նշանակէ։

Զոր նախ եւ առաջին՝ համեմատեսցու ընդ հասարակաց մահու. եւ ապա առ մահն Քրիստոսի։

Եւ նախ ըստ այսմ օրինակի. զի մահ է՝ որոշումն միաւորութեանց. վասն անձնական միաւորութիւնն որ է ի հոգին՝ որոշի. եւ բնութեանն ոչ։

Այսպէս զի տարրական միաւորութիւն եւ հիւթական բաժանի ի հոգւոյն. եւ տնկականն եւ զգայականն ոչ որոշի. զի մնան ըստ էութեան ի հոգին մասն գոլով. այլ խափանին ըստ ներգործութեան։

Այսպէս ի մահ մկրտելոյն՝ սկզբնական եւ ներգործական մեղքն բաժանի ի նմանէ. այլ արմատ մեղացն եւ դիւրասահութիւնն մնայ ի մարդն. զի յետոյ կարէ մեղանչել։

Երկրորդ՝ որպէս մարմին մեռելոյն ծածկի հողովն՝ եւ հոգին աներեւութանայ։

Այսպէս եւ մկրտեալն ծածկի ջրով. այն է որ զբոլոր մարմինն թանայ եւ ծածկէ։

Երրորդ՝ զի որպէս մահն զրկէ զհոգին՝ ի մարմնոյն բռնաբար. այսպէս եւ շնորհք մկրտութեանն՝ զմեղս սրբէ ի մարմնոյն բռնութեամբ։

Չորրորդ՝ որպէս մեռեալ մարմին եւ թաղել՝ այլայլի եւ յայլ ինչ կերպ փոփոխի. այսպէս եւ թաղեալն մկրտութեամբ՝ փոխակերպի եւ լինի որդի լուսոյ։

Հինգերորդ՝ մեռռռեալն եւ թաղեալն՝ անշարժ է յամենայն ցանկութեանց. նոյնպէս եւ որ մկրտեալն է, մեռեալ է ընդդէմ ցանկութեանց աշխարհի բոլոր անդմօք եւ զգայարանօք։

Այս ըստ հասարակաց մահու։

Իսկ մեռանիլն՝ զմահն Քրիստոսի նշանակէ. որպէս ասէ Պօղոս։

(Որք ի Քրիստոս մկրտեցայք՝ ի մահ անդր նորա մկրտեցայք՝ թաղեալք ընդ նմին մկրտութեամբ ի մահ։)

Նախ՝ որպէս Քրիստոս զնմանութիւն մահու ունէր. զի էր մեռեալ եւ էր կենդանի. թաղեալ ի գերեզմանի, եւ էր անապական մարմնով։

Նոյնպէս եւ որ մկրտի՝ նմանութեամբ մեռանի. զի մեռանի ըստ մեղաց, եւ է կենդանիի ըստ արդարութեան եւ անապականութեան։

Երկրորդ՝ որպէս մահն Քրիստոսի զմահ մեռոյց. եւ թաղմամբն զապականութիւն ելոյծ. այսպէս եւ մկրետեալն՝ զհոգեւոր մահն եւ զապականութիւն մեռուցանէ յինքեան։

Երրորդ՝ որպէս Քրիստոս նախ զմահ մեռոյց ի խաչին՝ եւ ապա զապականութիւն ելոյծ ի գերեզմանի։

Նոյնպէս եւ մկրտելոյն՝ նախ մեղք սրբի որ է մահ. եւ ապա պատիժն ջնջի որ է ապականութիւն յաւիտենից տանջանացն։

Չորրորդ՝ որպէս Քրիստոս ոչ ըստ բնութեան, այլ կամաւորութեամբ մեռաւ. այսինքն, զիի ոչ էր պարտական մահու. (ըստ որում ոչ արար մեղս. ) այլ զի զպարտս մեր վճարեաց։

Այսպէս եւ որ մկրտի՝ ոչ զբնական մահն մեռանի. այլ զպարտս վճարէ յաւիտենական մահուն։

Հինգերորդ՝ զի որպէս Քրիստոս մեռաւ ի խաչին՝ եւ երեք օրեայ եդաւ ի գերեզմանի անապական մարմնով եւ յարեաւ փառօք։

Այսպէս եւ մկրտեալն՝ մեռանի ընդ Քրիստոս. եւ երիցս ընկղմեալ ի ջուրն՝ ելանէ ի ջրոյն անմահապէս յարութեամբն Քրիստոսի. ըստ այնմ, (որ չարչարնացն կցորդ է, եւ փառացն հաղորդ։)

Եւ գիտելի է՝ զի խորհուրդ մկրտութեանն Քրիստոսի եւ խորհուրդ խաչին՝ մի եւ նոյն է. վասն այն ասէ առաքեալն հռօմայեցւոց։

(Որք ի Քրիստոս մկրտեցայք, ի մահ անդր նորա մկրտեեցայք. թաղեալք ընդ նմին մկրտութեամբն ի մահ։)

Նախ՝ որպէս անդ ջուրն յորդանանու. եւ աստ ջուր կողին։

Երկրորդ՝ անդ մերկացումն. եւ աստ ի վերայ խաչի։

Երրորդ՝ անդ խորտակեաց զգլուխ վիշապին. եւ խաչիւն խորտակեաց զզօրութիւն նորա։

Չորրորդ՝ անդ մկրտութեամբն սրբեաց զմեղս մեր. եւ աստ խաչիւն (սրբութիւն մեղաց մերոց արարեալ։)

Հինգերորդ՝ անդ թաղեցաւ ի ջուրն. եւ աստ ի գերեզմանի։

Վեցերորդ՝ աստ փառօք յարեաւ. եւ անդ հոգւովն սրբով զօրացաւ։

Այսպէս ի մկրտութիւնս մեր՝ մի է խորհուրդ մկրտութեան եւ խորհուրդ խաչին։

Իսկ սուրբ մեռանաւն օծանիլն զայն ցուցանէ՝ զի յորժամ մկրտեցաւ Քրիստոս, հոգին սուրբ էջ ի վերայ նորա. զի է առ որպէս գլուխ մեր՝ եւ եհեղ յանդամս հաւատացելոց իւրոց. ըստ այնմ, (որպէս իւղ զի իջանէ ի գլուխ, եւ այլն։)

Այսպէս ջրովն ի Քրիստոս մկրտիմք եւ որդիս Աստուծոյ կոչիմք. եւ իւղովն ի շնորհս հոգւոյն սրբոյ միաւորիմք։

*Եւ գիտելի է՝ որ ի ճակատն եւ ի սիրտն եւ ի թիկնամէջն օծանէ՝ այն դրոշմ է։

Եւ որ զհինգ զգայութիւնս ածանէ՝ այն ի խորհուրդ օծմանն է ծածկապէս։

Եւ որ զայլ մասունս օծանէ՝ յայնմ խորհրդոյ է, որ յառաջ քան զմկրտութիւնն օծանեն յայլ ազգս քրիստոնէից։

Եւ թէ ոք ասիցէ օծումն խորհուրդ է, ընդէ՞ր մեք ոչ ունիմք։

Ասեմք եթէ ունիմք զխորհուրդ օծմանն՝ այլ ծածկապէս ի մկրտութեանն զոր ասացաք։

Այլեւ յոտնալուայն։

Այլեւ ի մկրտութեանն Տեառն յաւուր յայտնութեան։

Եւ թէ ընդէ՞ր ոչ յայտնապէս՝ որպէս այլազգեացն։

Վասն զի զխոստովանութիւնն բառնայր. որպէս այժմ յազգս ասորոց եւ վրաց բարձեալ է։

Նոյնպէս ազգս մեր՝ վասն օծման ձիթոյն ոչ խոստովանէին, եւ ի մեզս մեռանէին։

Դարձեալ՝ օծումն հիւանդաց՝ ոչ սրբէ զմահու չափ մեղս. այլ զներելիս. իսկ խոստովանութիւն՝ զմահու չափ եւ զներելիս սրբէ. որպէս թէ ոք հատանէ զարմատն՝ չորանան եւ ստեղունքն. պիտանի է ապա խոստովանիլ՝ քա օծանիլ։

Դարձեալ՝ մահու չափ մեղքն՝ բանիւ սրբի ի ձեռնն քահանային. ապա եւ ներելին բանիս սրբի քահանային եւ աղօթիւք. որպէս ասէ Յակօբոս. (կոչեսցեն զերիցունս. եւ արասցեն ի վերայ աղօթս. եւ թողցի նմա։)

Յայս միտս ժողովիմք քահանայք եւ պաշտօն առնեմք յերեկոյեայ մինչ ի լոյս. եւ պատարագ եւ Խաչ օրհնեմք. եթէ կենդանեաց, եւ թէ մեռելոց. ապա ուրեմն բանք քահանային՝ անւամբն Աստուծոյ սրբէ զներելի մեղս։

Եւ թէ ոք ասիցէ, պարտ է զի ձեռն քահանային մերձեսցի ի զգայարանսն։

Ասեմք եթէ՝ յարաժամ աջ քահանային մերձի ի գլուխ քրիստոնէին. ուր արմատէ բոլոր զգայութեանց։

Եւ ձեռն քահանային՝ է օծեալ եեւ սրբեալ մեռոնաւն. եւ տայ զշնորհս սրբութեան առ որ մերձենայ։

Եւ որպէս բազում են ներելիքն եւ անթիւ որ ի զգայարանս եւ ի միտս. այսպէս բազմապատիկ թողութիւն շնորհէ քահանայական կարգն ձեռն դնելով, եւ բանիւ շնորհաց սրբելով։

Եւ թէ ոք ասիցէ, զառաջին օծումն որ նախ քան մկրտիլն ոչ ունիք։

Ասեմք թէ՝ եւ զայս ունիմք ծածկապէս. որպէս որ ի ջուր աւազանին խաչանման մեռոնն խառնի։

Նախ՝ վասն այս խորհուրդս։

Եւ երկրորդ՝ զի մկրտութիւնս մեր ոչ ի ջուրն Ովհաննու, այլ ի մահն Քրիստոսի է։

Եւ վասն այն զանազան իւղ ոչ ունիմք. բայց միայն զմեռոնն սուրբ. զի մի համարձակեսցին քահանայք եւ զձէթ օրհնէքն վերստին մուծցեն յեկեղեցի։

Այլ ի մեծի հինգ շաբաթին օրհնեմք իւղ. զի մի մեռոնն սուրբ ի հասարակաց ոտս մերձեսցի։

Դարձեալ՝ զայս օծման խորհուրդս՝ ունմք ի քահանայս ննջեեցեալս. զի օծանեմք զնոսա որպէս ըմբիշս. զի ի հանդէս մտցէ ընդ այսս չարութեան օդոյդ։

Եւ թէ ոք ասիցէ, միայն մարմինն օծանի. զի՞նչ ներգործէ ի հոգին։

Ասեմք եթէ՝ յորժամ միաւորեալ է ընդ մարմինն՝ միութեամբ ներգործ էին նման ամենայն մարմնականքն։

Իսկ այժմ որ բաժան է՝ բաժանմամբ հասանին ի նա ամենայն սրբութիւնք։

Ապա թէ ոչ ժամ է քեզ ասել, թէ ամենայն կարգ թաղման մարմնոյն՝ չէ օգուտ ննջեցելոցն։

Ապա եւ ոչ աղօթք եւ պաշտօնք քահանայից։

Կամ տուրք կամ պատարագք, ոչ օգուտ հոգւոյն. որ է բնաւ սուտ եւ չար հերձուած։

Եւ թէ ոք ասիցէ, զդրոշմն ոչ ունիք. վասն զի եպիսկոպոսն ոչ տայ. որպէս ազգն ֆռանկաց։

Ասեմք եթէ, ըստ ազգիին յունաց՝ որպէս քահանայն պատարագէ եւ մկրտէ՝ նոյնպէս եւ դրոշմէ ըստ սրբոյն Դիոնիսեայ. եւ քահանայապետ ասէ զնա որ պատարագէ եւ մրկրտէ եւ դրոշմէ. զի նա է պետ եւ աւագ ի կատարմունս խորհրոյն. եւ այլ քահանայքն ընկերակիցք. եւ սպասաւորք խորհրդոյն։

Դարձեալ՝ ասեմք եթէ քահանայք մեր՝ ունին իշխանութիւն դրոշմելոյ. զոր նոցա եպիսկոպոսն դնէ. ապա իշխանակիցք են քահանայք մեր եւ եպիսկոպոսք նոցա։

Այս ըստ հակառակութեան նոցա ասի։

Այլ ուղղութեան՝ քահանայն ունի զեօթն խորհուրդ եկեղեցւոյ կատարեալ։

Եւ եպիսկոպոսն առաւել ունի՝ զի միայն տայ զկարգն. եկեղեեցի օրհնէ եւ սեղան։

Իսկ յետ օծանելոյն՝ զգեցուցանեն հանդերձս պայծառս. որ զլուսաւոր վարս եւ զպայծառ հաւատս եւ զանմեղութիւնն նշանակէ որպէս ասացաք։

Այլեւ նարօտն կարմիր եւ սպիտակ մանեալ՝ զարիւն եւ զջուր կողին։

Եւ խաչն զոր եբարձ՝ ի լուծ պրանոցին։

Իսկ ելանելն ի բեմն՝ զի յետ բոլոր տնօրէնութեանցն, Քրիստոս ել յերկինս եւ նստաւ ընդաջմէ հօր։

Եւ հաղորդելն՝ որպէս անդամ ի գլուխն յօդէ. զի ամենայն կատարմանց կատարումն՝ հաղորդութիւնն է. այսինքն, կարգին, պսակին, խոստովանութեան, եւ այլոցն։

Այլեւ ի ծնունդս աւազանին երեւի. Ե զարմանալի գործս՝ որ ոչ է ի մարմնաւոր ծնունդս։

Նախզի՝ կարէ միանգամայն ծնանիլ բոլոր ազգս մի. եթէ հազար, եւ եթէ բիւր. ըստ այնմ, (ո՞վ ետես եւ լուաւ. եթէ երկնեաց. Սիօն. եւ ծնաւ ազգ մի ողջոյն։)

Եւ զայս պատճառէ զօրեղ իշխանութիւն քահանային. եւ ջրոյ առաւելութիւնն։

Երկրորդ՝ զ կուսութեամբ ծնանի առանց ապականութեան. եւ զայն պատճառէ հոգին սուրբ, եւ նիւթ ջրոյն հեղեղուկ։

Երրորդ՝ զի միշտ անդրանիկ ծնանի եւ ոչ կրտսեր. զի զպատկերն Քրիստոսի ստանամք. որ է անդրանիկ հօր։

Չորրորդ՝ զի միշտ որդիք ծնանիմք Աստուծոյ, եւ ոչ դուստր եւ էգ։

(զի ի Քրիստոս Յիսուս՝ արու էգ ոչ է ասէ առաքեալն. ) եւ զայս ցուցանէ աւազանն ի յաջ կողմն եկեղեցւոյն։

Հինգերորդ՝ զի համապատիւ ծնանիմք ամենեքեան. ոչ ոմն պատւով, եւ ոմն անպատիւ. իշխան, կամ իշխեցեալ. որպէս ասէ առաքեալն. (չիք խտիր. ոչ հրէի եւ ոչ հեթանոսի. ոչ ծառայի եւ ոչ ազատի. զի դուք միապատիւ էք ի Քրիստոս Յիսուս. եւ համաժառանգ արքայութեանն. ) եւ զայս ցուցանէ նոյն ձեւ բանին՝ որ է կոչումն Երրորդութեան, եւ նոյն դաւանութիւն հաւատոյ։

Այլ աստ հարցանելի է թէ՝ զքրիստոնեայս կրկին մկրտելի՞ է թէ ոչ։

Պատասխանեմք թէ՝ ոչ է պարտ կրկին մկրտել զմկրտեալս։

Նախզի՝ մարմնաւոր ծնունդն՝ նշանակ է հոգեւոր ծննդեանն։

Եւ որպէս մի է մարմնաւոր ծնուրդն. այսպէս մի է եւ հոգեւորն։

Երկրորդ՝ զի մկրտութիւնն է ընդդէմ սկզբնական մեղաց. եւ սկզնական մեղքն միէ եւ ոչ կրկին։

Երրորդ՝ զի որ մկրտուի ի մահն Քրիստոսի մկրտութիւն. եւ Քրիստոս միանգամ մեռաւ. եւ թէ ոք դարձեալ մկրտեսցէ, (անձամբ ի խաչն հանէ զՔրիստոս զորդին Աստուծոյ. եւ դարձեալ խայտառակ է որպէս առաքելն։)

Չորրորդ՝ զի մկրտութիւնն է անքակտելի կնիք ի հոգին. որպէս կարգն եւ դրոշմն։

Վասն որոյ ոչ է կրկին որք յանուն սրբոյ երրորդութեանն մկրտեցան։

Հինգերորդ՝ զի որ մկրտի՝ զսատանայ եւ զմեղս մերկանայ. եւ զՔրիստոս եւ զսրբութիւն զգենու. ըստ այնմ. (որք ի Քրիստոս մկրտեցայք, զՔրիստոս զգեցեալ էք։)

Իսկ որք կրկին մկրտեն, զՔրիստոս մերկանան եւ զսրբութիւն. եւ դարձեալ զսատանայ եւ զմեղս զգենունն։

Եւ դարձեալ որ կրկին մկրտէ՝ ի ճշմարիտ Քրիստոսէն հեռացուցանէ եւ մեկնէ, եւ ի դերեւն Քրիստոսն մկրտէ, եւ մերձաւորէ եւ միացուցանէ։

Այլ թէ արիոսեան լիցի, կամ մակեդոնեան, կամ նեստորական, մկրտեսցի. եւ այլք, որք ոչ խոստովանին զմիասնական Սուրբ Երրորդութիւնն՝ մկրտելի է զմկրտեալն ի նոցանէ։

Ի փառս Ամենասուրբ Երրորդութեանն Հօր եւ Որդւոյ եւ Սուրբ Հոգւոյն։

Այսքան առ այս։

Է եւ այլ ուրեք վասն մկրտութեան ասացեալ տասն գլխով. ի եբրայեցւոց թղթին անդ գիտ։

Նորին քարոզ վասն Մկրտութեան. ի բանն Ջաքարիայ մարգարէին որ ասէ ի դիմաց աստուծոյ։

(Ահաւասիկ ես փորեցից խորխորատս. եւ շոշափեցից զամենայն անորենութիւնս երկրի։)

Զաքարիա. 3. 9։

(Գլուխ. ԼԳ)

Փորելն՝ զհաստատութիւն եկեղեցւոյ ասէ. որ նախ փորեմք, եւ ապա զհիմն հաստատեմք։

Որպէս եւ Եսայի ասէ։

(Գուբ հնձան փորեցի ի նմա։)

Եւ խորխորատ է խորհրդական արգանդ սուրբ աւազանին. եւ շօշափէ զամենայն անօրէնութիւնս մեր ի նմա։

Այսինքն, որպէս շօշափեմք ձեռօք՝ եւ զաղտն լուանամք եւ սրբեմք ի մարմնոյ. նոյնպէս աւազանաւն սրդիմք յամենայ մեղաց ի յօր կենացաղոյս։

Եւ գիտելի է՝ զի ծնունդն հոգեւոր աւազանին՝ ծննդեան մարմնոյ մերոյ վեց իրօք բաղդատի. եւ Զ իրօք զանազանի։

Բաղդատի եւ համեմատի։

Նախ՝ որպէս մի է մարմնավոր ծնունդն՝ իմօրէ. եւ մի է հոգեւոր ծնունդ յաւազանէն,, եւ ոչ կրկին։

Երրորդ՝ որպէս ծննդեամբ ի խաւարէ արգանդի ի լոյս կենցաղոյս գամք. այսպէս մկրտութեամբն՝ ի խաւարէ անգիութեան՝ ի լոյս գիտութեան գամք. եւ զայս ցուցանէ հրաժարիլն ի սատանայէ յարեւմուտս. եւ խոստովանիլն յարեւելսն։

Երրորդ՝ զի ծննդեամբն՝ անձն եւ գէմն երեւի, եւ թիւ մարդոյ մտանէ։

Նոյնպէս մկրտութեամբն՝ դեմն եւ կերպարանն Աստուծոյ՝ եւրեւ առ մեզ, եւ ի թիւ ընտրելոցն մտանէ։

Չորրորդ ծննդեամբն՝ առնումք զանուն մարդոյ. այսպէս եւ մկրտութեամբն՝ նոր կոչումն եւ անուն ստանամք։

Հինգերորդ կերակրիմք իստեանց եւ ընդ ունիմք զօդ. այսպէս եւ յետ մկրտութեանն՝ զմարմին եւ զարիւնն սուրբ ճաշակեմք. այլեւ զկաթն գիտութեան հին եւ նոր կտակարանաց կերակրիմք՝ եւ զհոգն սուրբ ընդունիմք։

Վեցերորդ՝ յետ ծնանելոյն՝ զժառանգութիւն ստանամք. այսպէս եւ մկրտութեամբն՝ լինիմք (ժառանգք արքայոթեանն Աստուծոյ։)

Որպէս ասէ Տէրն. (եթէ ոք ոչ ծնցի ի ջրոյ եւ ի հոգւոյ, ոչ մտանէ յարքայութիւնն։)

Այսքան բաղդատութիւն։

Իսկ զանազանութիւն։

Նախզի՝ ի մօրէ մարմնով ծնանիմք. եւ յաւազանէն հոգւով. ըստ այնմ, (ծնեալն ի մարմնոյ մարմին է. եւ ծնեալն ի հոգւոյն հոգի։)

Երկրորդ՝ ի մօրէ սկզբնական մեղօք ծնանիմք. եւ մկրտութեամբն՝ յամենայն մեղաց սրբեալ ծնանիմք։

Երրորդ՝ ծնունդն ի մօրէ՝ զանկումն Ադամայ ցուցանէ ի յերկր. եւ յայտ է՝ զի գլուխ ի վայր ծնանիմք։

Եւ մկրտութիւնն՝ զկանգնիլն Քրիստոսիւ նշանակէ յերկիրս. եւ յայտ է՝ զի գլուխ ի վեր ունելով մկրտիմք եւ ելանեմք ի ջրոյն։

Չորրորդ՝ ի մօրէ արու կամ էգ ծընանիմք. իսկ աւազանաւն՝ միշտ որդի ծնանիմք եւ անդրանիկ. որպէս ասէ առաքեալն. (չիք խտիր. ոչ արուի եւ ոչ իգի. զի դուք մի էք ի Քրիստոս Յիսուս. եւ որք ի Քրիստոս մկրտեցայք՝ զՔրիստոս զգեցեալ էք. ) եւ զայս յայտ առնէ աւազանն՝ որ յաջակողմ է մօրս մերոյ եկեղեցւոյ։

Հինգերորդ՝ ծննդեամբ՝ որդի մարդոյ լինիմք եւ կոչիմք. եւ մկրտութեամբն՝ շնորհօք որդի Աստուծոյ կոչիմք. որպէս ասէ աւետարանն. (ետ նոցա իշխանութիւն որդիս Աստուծոյ լինիլ։)

Վասն զի հայր վկայեաց ի վերայ որդւոյ. (դա է որդի իմ սիրելի։)

Նոյն վկայութիւնն է ամենայն մկրտելոցն աւազանաւն։

Վեցերորդ՝ ծննդեամբն՝ լինիմք ժառանգ մարդկան եւ զգալի կենցաղոյս. եւ մկրտութեամբն՝ հոգեւոր կենաց եւ արքայութեան երկնից, եւ ժառանգակից Քրիստոսի. որպէս ասէ առաքեալն. (ժառանգ Աստուծոյ եւ ժառանգակից Քրիստոսի։)

Այսքան համեմատութիւն երկու ծննդեանս՝ մարմնոյ եւ հոգւոյ։

Նոյնպէս եւ որոշումն եւ զանազանութիւն. զի առաւել է հոգի քան զմարմին. եւ առաւել պատուաւոր է հոգւոյ ծնունդն քան զմարմնոյն։

Եւ գիտելի է՝ որ ի ծնունդս մարմնոյ՝ վեց աստիճանաւ յառաջ բերէ արարչիչն. որ համեմատի հոգեւոր ծննդեանս, եւ յարութեանն մերում։

Նախ զի՝ յոչ գոյից ստեղծանէ։

Երկրորդ՝ զի կենդանի առնէ. եւ ոչ անկենդան մարմին։

Երրորդ՝ զի ի պատկերն Աստուծոյ մարդ կազմէ, եւ ոչ անասուն ինչ։

Չորրորդ զի արու, թէպէտ ոչ ամենեքեան։

Հինգերորդ՝ զի պահէ յարգանդի երկանց։

Վեցերորդ՝ զի ի լոյս աշխարհի ծնանիմք։

Այս վեց աստիճանաւս՝ ծնանի ամենայն ոք մարմնապէս։

Այսպէս եւ հոգեւոր ծնունդ աւազանին։

Նախզի՝ յոչընչէ լինիմք. (զի ամենայն հեթենոսք՝ ոչ ինչ են, եւ յոչ ինչ համարեցան նմա ասէ մարգարէն։)

Երկրորդ՝ զի կենդաննայ հոգիս։

Երրորդ՝ ի պակերն Աստուծոյ կերպարանի։

Չորրորդ՝ զի որդի կոչի շնոհօք Աստուծոյ։

Հինգերորդ՝ զի երախայանայ յարգանդի եկեղեցւոյ։

Վեցերրորդ՝ ի լոյս Աստուած գիտութեան ծնանի. որպէս յայտ է ի սպիտակ զգեստուցն։

Նմանապէս եւ ի յարութեանն հասարակաց՝ վեց աստիճանաւ պատրաստի։

Նախզի՝ յոչընչէ եւ ի նանիր կենաց, ի ճշմարիտ կեանսն ստեղծանիմք։

Երկրորդ զի նոր իմն գոյութիւն, եւ անապական կեանք։

Երրորդ՝ զի կերպարանն Քրիստոսի եւ հրեշտակաց հաւասարիմք։

Չորրորդ՝ զի յարութեան որդիք, եւ ժառանգակից Քրիստոսի լինիմք։

Հինգերորդ՝զի պահի մարմինն ի տարերս. եւ հոգին ի կայանս հոգւոյ իբր ի մօր արգանդի։

Վեցերորդ՝ ի լոյս հանդերձեալ կենացն յառնեմք, յորդիս լուսոյ եւ յորդիս տւնջեան. ըստ որում. (փայլեսցին արդարքն յարքայութեանն երկնքից իբրեւ զարեգակն ասէ Տէրն։)

Այս վեցիւք եղանակաւ համեմատին Գ ծնունդս այսոքիկ։

Առաջինն է մարմնաւոր ծնունդ։

Երկրորդն՝ հոգեւոր։

Երրորդն՝ մարմնաւոր եւ հոգեւոր։

Դարձեալ՝ առաջի ծնունդն է բնութեան։

Միջինն շնորհաց։

Վերջինն փառաց։

Եւ այլ եւս։

Առաաջն ծնունդն անգիտութեամբ մեր. զի ոչ ոք գիտէ զօր ծնդեան իւրոյ։

Միջին գիտութեամբ ծնանիմք. զի դիտեմք եւ հաւատամք զհոգեպէս ծնունդն։

Իսկ վերջին գիտութեամբ եւ անգիտութեամբ։

Քանզի՝ գիտեմք եւ հաւատամք զբան յարութեան մերոյ. այսպէս գիտութեամբ է։

Իսկ զի ոչ գիտեմք զժամանակն թէ ե՞րբ, կամ որպէ՞ս. այսպէս անգիտութեամբ է։

Այսքան առ այս։

Մկրտութիւնն մի է՝ այլ տեսանի ի նմա երիս խորհուրդս։

Նախ՝ հաւատոյ դաւանումն. եւ ապա մկրտիլն. եւ ապա օծանիլն։

Արդ՝ սոքա՝ միապէս են ի հայր եւ յորդի եւ ի հոգին սուրբ. ըստ որում մի է բնութիւն երից անձանցն։

Յաղագս որոյ՝ հաւատամք եւ դաւանիմք եւ օծանիմք. որպէս ի հայրն, նոյնպէս եւ որդին. այսպէս եւ ի հոգին սուրբ. ըստ այնմ, (մկրտեցէք զնոսա յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ։)

Այլ զանազանին սոքա։

Նախ՝ ըստ յատուկ դիմաց երիցն անձնաւորութեանց՝ այսպէս յարմարի։

Հաւատաւք ի հայր. մկրտիմք յորդի. եւ օծանիմք ի հոգին սուրբ։

Երկրորդ՝ ըստ երից առաքինութեանց այսպէս. դաւանիմք հաւատով. մկրտիմք յուսով. օծանիմք սիրով։

Երրորդ՝ ըստ երից մասանց հոգւոյն այսպէս. հաւատն բանին. մկրտիլն ցասմանն. օծանիլն ցանկութեանն։

Չորրորդ՝ ըստ երից զօրութեանց մտացն. հաւատն իմացմանն. մկրտիլն յօժարութեան. օծանիլն յիշողութեանն։

Հինգերորդ՝ ըստ երից գոյացութեանց մարդոյս. հաւատն մտացն սրբութիւն. մկրտիլն հոգւոյն. օծանիլն մարմնոյն. ըստ որում յայտ է՝ զի ի նորումս նշխարաց սրբոցն երկրպագանեմք վասն օծման շնորհացն. եւ ոչ ի հնումն մարգարէից։

Վեցերորդ՝ ըստ երից կարողութեանց նոցին. հաւատն սրբէ. մկրտիլն լուսաւորէ. օծումն կատարելագործէ ըստ մեծին դիոնիսեայ։

Եւ գիտելի է՝ զի չորս արարողութիւն է ի մկրտութիւնն։

Մին՝ որ ջուրն ջերմն լինի։

Երկու՝ որ յաւազանն միւռոն հեղուն։

Երեք՝ որ լոյս վառեն։

Չորս՝ որ խաչ դնեն։

Եւ այսէ խորհուրդն։

Ջերմութիւն ջրոյն՝ նշանակէ հոգւոյն սրբոյն զջերմութիւնն։

Զի հանէ զցրտութիւն ատելութեանն. եւ ի սէրն Քրիստոսի ջերմացուցանէ զմկրտեալսն։

Եւ հեղումն միւռնոին՝ օրինակէ զհոգին սուրբ. որ էջ աղաւնակերպ ի յորդանան. եւ այժմ աներեւութապէս ի յաւազանն իջանէ։

Իսկ լոյսն վառեալ՝ նշանակէ, որ մկրտեալն լուսաւորի աւազանաւն. այլեւ զայն ցուցանէ. որ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս ի մէջ աւուրն որ պայծառ լոյս էր եւ արեգական, յայնժամ մկրտեցաւ։

Եւ ի մեջ գիշերի ծնաւ ի սուրբ կուսէն. եւ ի մէջ աւուրն մկրտեցաւ. առ ի ցուցանել թէ, ծնունդն ըստ մարմնոյ՝ ի խաւարային աշխարհս վերաբերէ զմեզ. եւ ծնունդն ըստ հոգւոյ՝ յերկնային եւ ի լուսեղէն կեանս տանի։

Եւ որ խաչ դնեն յաւազանն՝ ցուցանէ թէ ի մահն Քրիստոսի մկրտիմք. զի խորհուրդ մկրտութեանն՝ ունի զխորհուրդ մահւան Քրիստոսի։

Երեք անգամ ընկղմելն՝ զերեք օրեայ զթաղումն. եւ հանելն ի ջրոյն՝ զյարութիւնն. ի բեմն հանելն՝ որ ընդ աջմէ հօր նստաւ յերկինս։

Եւ նարօտ կարմիր եւ սպիտակ՝ զարիւնն եւ զջուրն, որք բղխեցան ի կողէն։

Եւ խաչն կապեալ՝ զի խաչից եղեւ Քրիստոս։

Սպիտակն՝ զի մաքրեցաւ բոլոր մարմինն ի մեղաց։

Եւ երկու լոյսն՝ զի հոգւով եւ մարմնով լուսաւորեցաւ։

Հարց։

Զի՞նչ է որ ի դրոշմն նախ զճակատն դրոշմեք։

Պատասխանի։

Դրոշմն այլ խորհուրդ է մկրտութենէն. զի դրոշմն կնիք է. որպէս ասեմք թէ՝ կնքեցաք զերախայն. այն է կնիքն՝ որ ի հոգին զկնիք դրոշմին առնու. որպէս մոմն զմատնեհարն։

Եւ նախ ի ճակատն. այն է խորհուրդն՝ զի ճակատն է տեղի, ուր հասարակ զգայութիւնն ժողովի. ի յերկեղեցիս՝ ճակատ եեւ տեսօղք են մարգարէքն եւ առաքեալքն։

Նախ նոքա ընկալան զհոգին սուրբ. եւ ապա այլ հաւատացեալք՝ որք անդամք են Քրիստոսի։

Վասն որոյ նախ զճակատն դրոշմեմք. եւ ապա զհասարակ անդամսն։

Դարձեալ՝ Քրիստոս քահանայ էր եւ թագաւոր. զկնիք քահանայութեան շնորհին ընդունիք մկրտութեամբ թագաւորութեանն՝ դրոշմելով ի ճակատն։

Դարձեալ՝ մկրտութեամբն ծնանիմք ի յեկեղեցիս որպէս որդիս Աստուծոյ. եւ դրոշմելովն՝ լինիմք զինւոր Քրիստոսի ընդէմ թշնամւոյ սատանայի։

Եւ նախ զճակատն դրոշմեմք. զի առանց երկիւղի զինեսցին. եւ ապա զբոլոր անդամսն սպառազինեսցուք։

Դարձեալ՝ ճակատն ցուցանէ, թէ առանց ամօթոյ յայտնի է եւ համարձակ պարտ է որ ցուցանեն զդաւանութիւն հաւատոյն առաջի ամենայն մարդոյն. եւ ոչ ծածկել եւ թաքուցանել. (զի սրտիւ հաւատալն արդարութիւն է. այլ բերանով խոստովանիլն փրկութիւն է հոգւոյ։)

Եւ ապա յետ այնորիկ զբոլոր մարմինն օծնելն, նշանակէ զբոլոր առաքինութիւնն ծածուկ ունիլ։

Հարց։

Զի՞ն է ասելն։

(Ես մկրտեմ զձեզ ջրով յապաշխարութիւն։)

Պատասխանի։

Մկրտութիւնն Ովհաննու՝ ապաշխարութիւն է մեղաց. այնու՝ առաւել էր քան զաւազանսն Մովսէսի. որ միայն սրբութիւն էր մարմնոյ։

Իսկ նուազ էր քան զմկրտութիւնն Քրիստոսի՝ որ հոգւոյն սրբով։

Նախզի՝ զմեղս թողոյր։

Երկրորդ՝ տայր զհոգին սուրբ։

Երրորդ՝ որդի Աստուծոյ առնէր։

Չորրորդ զդուռն արքայութեան բանայր։

Հարց։

Զի՞նչ է ի մեզ կերպարանն հին Ադամայ, եւ զի՞նչ նոր։

Պատասխանի։

Երեք է ի մեզ կերպարան հինն Ադամայ այսինքն, բնութիւնն. եւ մեղքն. եւ պատիժն։

Բնութիւնն է մարմինն. եւ մեղքն սկզբնականն. եւ պատիժն մահն։

Եւ յորժամ ծնանիմք ի մօրէ, ունիմք այսպէս զկերպարան հին Ադամայ մարդոյն։

Նոյնպէս եւ ստանամք աւազանաւն զկերպարան նոր Ադամայ Քրիստոսի։

Այսպէս երիւք. այսինքն, շնորհաց, արդարութեան, եւ փառաց. զի ծննդեամբ աւազանին՝ շնորհօք որդիւք Աստուծոյ կոչիմք. եւ առնումք զանազան պարգեւս հոգւոյն. որպէս ի մկրտութեանն վկայեա հայր զճշմարտ որդութիւնն Քրիստոսի. եւ հոգին սուրբ էջ աղաւնակերպ։

Իսկ արդարութիւնն՝ զի սրբիմք ի սկզբնական. մեղացն. այլեւ ի ներգործականէն արդարանամք. եւ զայս նշանակէ ջուր սրբութեամբ աւազանին։

Որպէս Քրիստոս ի կոյս արգանդէ եւ ի հոգւոյն ծնաւ. այսպէս եւ մեք ի կոյս աւազանէն հոգւով սրբով ծնանիմք եւ արդարանամք։

Իսկ փառքն՝ երեւեցաւ ի յարութիւնն, եւ ի նստիլն ընդ աջմէ հօր. եւ մեք մկրտիլով՝ զխորհուրդ յարութեանն ի մեզ կերպարանեմք. զի խաչն եդեալ յաւազանն՝ ի նշանակ խաչելութեան. եւ երեք անգամ ընկղմելն՝ զերեքօրեայ թաղումն. եւ ելանելն ի բեմն՝ ի նշան հայրենի փառացն։

Այս է՝ զհին մարդն խաչակից առնելով, եւ զնոր մարդն զգենուլ մեզ, նոր նորոգելք ի հնուէ մեղաց։

Հարց։

Վասն է՞ր մկրտեմք, եւ յետոյ ի բեմն հանեալ հողորդեմք։

Պատասխանի։

Ասեմք այսմ չորս պատճառ։

Առաջին պատճառն՝ տեսանի ի յԱդամ. որ նախ ի մէջ երկրի ի պատկերն Աստուծոյ ստեղծաւ. եւ ապա ի դրախտին եդաւ առ ծառն կենաց։

Նոյնպէս մեք մկրտութեամբ՝ նախ պատկեր լինիմք Աստոծոյ. եւ ապա ի բեմն ելեալ՝ հաղորդ ի մարմնոյն Քրիստոսի։

Երկրօրդ դարձեալ՝ Ադամ անհնազանդ եղեալ, Աստուծոյ պատկերն ապականեցաւ ի նմա. եւ ապա յերկիր անկեալ՝ ընդ անասնոց կերակրեցաւ։

Ընդդեմ այսմ, հաւատովք հնազանդիմք Քրիստոսի. եւ մկրտութեամբ նորոգի ի մեզ պատկերն Աստուծոյ. եւ ապա ելալ ի բեմն կենաց կերակրոյն արժանաւորիմք։

Երրորդ՝ զի բանն Աստուծոյ ըստ այսմ կարգի նորոգեաց զմեզ։

Նախ ի յարգանդ կուսին բանն մարդ եղեալ, զպատկերն Աստուծոյ նորոգեաց ի մեզ ծննդեամբն. եւ ապա խաչիւն ի դրախտն եմոյծ. եւ ետ զանմահութեան կերակուր մարմնոյն։

Այսպէս եւ մեք կոյս աւազանաւն ծնանիմք ի պատկերն Աստուծոյ. եւ յետոյ ճաշակելով զմարմինն սուրբ՝ արժանի լինիմք դրախտին։

Չորրորդ պատճառ. որպէս ի վերնատունն նախ զոտս աշակերտացն լուաց՝ որ օրինակ էր աւազանին՝ եւ ապա զսուրբ մարմինն իւր բաշխեաց նոցա. այսպէս եւ մեք նախ աւազանաւն սրբիմք. եւ ապա զմարմինն Քրիստոսի ճաշակեմք։

Այլ աստ գիտելի է՝ զի մկրտութիւնս մեր՝ փոխանակ հին թլփատութեանն կարգեաց Քրիստոս։

Զի է թլփատութիւն մարմնոյ. եւ է՛ թլփատութիւն սրտի. որպէս Մովսէս գրեաց ի յերկրորդ օրէնսն։

Եւ սրտի թլփատութիւն որ է հատումն մեղաց՝ չորս կերպիւ է։

Նախ հաւատն. որպէս ասէ Պօղոս ի կողոսացւոց։

(Որով թլփատեցայք զանձեռագործ։

Թլփատութիւնն։

Երկրորդ՝ մկրտութիւնն. որպէս ասէ. (թաղեալք ընդ նմին մկրտութեամբ ի մահ։)

Երրորդ՝ խոստովանութիւն մեղաց. որպէս ասէ. (ի մերկանեալ զանդամս մարմնոց մերոց։)

Չորրորդ՝ ապաշխարութիւն եւ բարի գործք. որպէս ասէ փիլիպեցւոց. (թլփաատութիւն մեք իսկ եմք, որ հոդւովն զԱստուծոյ պաշտեմք։)

Եւ թէ վասն է՞ր Դ են հոգւոյ թլփատութիւնքս։

Ասեմք՝ վասն զի չորս ազգ են մեղք։

Առաջին անհնազանդութիւն. եւ ընդդէմ նմա է հաւատն։

Երկրորդ՝ սկզբնական մեղքն. եւ ընդդէմ նմ է մկրտութիւն։

Երրորդ՝ ներգործական մահացու մեղքն. եւ ընդդէմ նմա է խոստովանութիւն։

Չորրորդ՝ ներելի մեղքն. եւ ընդդէմ նմա է ապաշխարութիւն գործոց։

Իսկ թէ վաս է՞ր սոքա թլփատութիւն կոչին։

Ասեմք վասն երից։

Նախ՝ ըստ անուանն։

Երկրորդ՝ ըստ արարողութեանն։

Երրորդ՝ ըստ նշանակութեան։

Նախ ըստ անուանն. զի թլփատութիւն՝ հաւատումն կոչի։

Նոյնպէս մկրտութիւնն եւ խոստովանութիւնն եւ այլքն՝ հատանեն եւ խզեն զաւելորդ մեղս։

Երկրորդ՝ ըստ արարողութեանն. զի որպպէս ի թլփատութիւնն բացումն է անդամոցն. նոյնպէս մկրտիլն եւ խոստովանիլն՝ բացումն է մարմնոյ եւ գլխոյ. եւ յայլսն բացումն է մեղաց։

Եւ դարձեալ՝ անդ սուր՝ եւ երկու ձեռք քահանային. նոյնպէս աստ սուր՝ իշխանութիւն քահանային եւ հրամանին Աստուծոյ. որ սպասաւորէ քահանայն երկոքին ձեռօքն։

Երրորդ՝ ըստ նշանակութեան. զի թլփատութիւնն՝ նշանակ էր ուխտին Աբրահամու։

Այսպէս մկրտութիւնն եւ խոստովանութիւնն եւ այլքն՝ նշանակ են ուխտն Քրիստոս։

Եւ դարձեալ՝ որպէս թլփատութեամբն մտինն յերկիրն պարգեւաց նոքա. նոյնպէս եւ մեք մկրտութեամբն, խոստովանութեամբ եւ բարի գործովքն՝ ժառանգեմք զարքայութիւն երկնից ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր. Որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ Ամենասուրբ Հոգիոյն՝ յաւիտեանս յաւիտենից ամէն։

Նորին քարոզ վասն Հաղորդութեան. ի բանն՝ (Հացն զոր ես տաց ի յաղորդութիւն՝ մարմին իմ է. նոյնպէս եւ բաժակն։)

կամ այլ ինչ։

Յօհ. 6. 52։

(Գլուխ. ԼԴ)

Նախ քննելի է թէ՝ վասն է՞ր կոչի հաղորդութիւն։

Ասեն վարդապետք թէ՝ խորհուրդս այս՝ բազմանուն է ըստ զանազան ժամանակաց։

Զի կոչի պատարագ՝ որ նշանակէ զանցեալն. ըստ այնմ, որ պատարագեցաւ Քրիստոս։

Կոչի թոշակ. որ է պաշար ի հանդերձեալն։

Կոչի եւ շնորհ, վասն յաւիտենից փառացն։

Իսկ հաղորդութիւն՝ վասն ներկայիս։

Եւ ի ճշմարիտ գործոյն՝ կոչի հաղորդ վասն բազում իրաց։

Նախ զի՝ զբազումս հաղորդէ ի մի այսինքն, անդամք լինիլ Քրիստոս։

Երկրորդ հաղորդ՝ այսինքն ժողով. զի զզանազանեալսս մեղօք՝ ժողովեսցէ ի մի սրբութիւն։

Երրորդ՝ զի հաղորդէ զմեզ ի շնորհս եւ ի խորհուրդս եկեղեցւոյ։

Չորրորդ՝ այլեւ հաղորդէ զմեզ ի գլուխն Քրիստոսի, անդամ եւ մարմին նորա լինիլ. (անդամ յանդամոց նորա, եւ մարմին ի մարմնոյ նորա. ) ըստ այնմ, (որ ուտէ զմարմին իմ, յիս բնակի եւ ես ի նա։)

Հինգերորդ՝ հողորդ իմք եւ որդիութեանն. զի որպէս Քրիստոս բնութեամբ է որդի Աստուծոյ. եւ մեք շնորհօք որդիք Աստուծոյ լինիմք. եւ ժառանգ արքայութեանն. այլեւ հաղորդ սրբութեան եւ արդարութեան նորա։

Եւ դարձեալ՝ կոչի հաղորդ ըստ իրին. ըստ որում ի բազում հատից ժողովեալ է ի մի հաց. եւ բազում պտղոց՝ մի բաժակ. եւ լինի մարմին եւ արիւն Քրիստոսի։

Եւ դարձեալ ազնիւ իմացմամբ՝ հաղորդութիւն կոչի, ըստ որում հողորդիլ եւ հաւասարիլ է աստուծութեան. եւ հողորդէ զմեզ ընդ ինքեա. ըստ որում, (դու հայր յիս, եւ ես ի քեզ. զի եւ սոքա ի մեզ իցեն։)

Այլեւ կոչի կարտարողութիւն. զի ամենայն կատարմանց՝ կատարումն է. այսինքն, մկրտութեան, ապաշխարութեան, կարգի, եւ այլոցն. զի ամենայնի կատարումն՝ սա է որպէս ասէ սուրբն Գիոնէսիոս։

Զոր օրինակ՝ գլուխն կատարումն է բոլոր անդամոցն. եւ բանականն զգայականին եւ տնկականին. այսպէս ամենայն խորհդոց կատարումն՝ հաղորդութիւնն է։

Զի ոմանք մաքրեն. եւ ոմանք լուսաւորեն. իսկ սա՝ կատարեալս առնէ։

Այլեւ կոչի խորհուրդ. որ է ծածուկ իրողութեանց նշանակութիւն. զի ըստ այնմ որ ձեւն եւ գոյնն եւ համն եւ այլ որակքն հացի եւ գինւոյ մնացեալ են. եւ գոյացութիւն հացին եւ գոյացութիւն գինւոյն որ է իրն անմարմին՝ փոխարկեալ է ի մարմին եւ յարիւն Քրիստոսի։

Իսկ խորհուրդն եւ տիպ եւ նշանակութիւն պատահական որակք են հացին եւ գինւոյն։

Դարձեալ՝ նշանակութիւնք ձեւք եւ արարողութիւնք խորհուրդեանն. ընթերցմունքն եւ այլն մի ըստ միոջէ. եւ բազում օգտութիւնս նշանակեն։

Զ քահանայն ի ջանէ ի բեմէն խիկնարկելով ի բոլոր եկեղեցին. եւ դառնայ անդրէն։

Նախ՝ նշանակէ զանուշահոտ լույսափայլութիւնն. որ իջանէ յԱստուծոյ ի յառաջին դասս աթոռոցն. եւ ապա ի միջինսն տարուեաց. եւ ի վերջինսն հրեշտակաց։

Եւ միաւորեալ զնոսա ընդ ինքեան, մնայ ի յիւր միեղինութեանն անխառնաբար ի նոցանէ։

Երկրորդ՝ զի նոյն նախախնամութիւնն իջանէ նախկնաբար յիմանալի դասս հրեշտակաց, եւ ի բանականս մարդիկ. եւ ի կենդանիս եւ ի յետինս գոյացութիւն։

Խնամէ զնոսա եւ պահպանէ ի նոյնութեան. եւ մնայ ի յիւրում նոյնութեան անզանազան եւ անխառնապէս։

Երրորդ՝ նշանակէ զբանին մարդեղութիւնն. որ եկն տնօրէնութեամբ ի մերս բնութիւն. եւ անուշահոտ բուրեաց ի մեզ զբուրումն սուրբ աւետարանին. եւ դարձեալ (ել ի յերկինս եւ նստաւ ընդաջմէ հօր։)

Իսկ եղանակաւ ժամամուտն՝ ցհրեշտակաց բարբառն նշանակէ անգիտելի մեզ։

Իսկ շարականն՝ զերգս առաքելոցն՝ սկզբնաւորեալ ի մարգարէսն։

Յետ որոյ սարգաւագն քարոզէ պռօսխումէ. այսինքն ի վեր նայեցէք յաւետարանս սուրբ. զոր դոքա երգեցին։

Եւ երեք սրբեանն ինն թուով՝ ինն դասուց հրեշտակաց յերիս երրեակս որոշեալ։

Եւ ապա սաղմոսն ըստ պատշաճի աւուրն։

Եւ գիտելի է՝ զի սաղմոսն յարաժամ երգի յառաւօտ ի ճաշուն եւ յերեկոյ. այլեւ յամենայն խորհուրդս. այսինքն, ի կնքելն. ի պատարագն. ի կարգն. ի թաղումն. եւ յայլն։

Եւ այս վասն երեք պատճառի։

Նախ զի՝ սաղմոսն երգ լսի. եւ ի հինսն յամենայն ժամ զսա երգէին ի տաճարն. եւ զայլ մարգարէսն՝ ի շաբաթսընթեռնութիւնն. վասն որոյ միշտ սա երգի յեկեղեցի։

Երկրորդ՝ զի սա զամենայն գրելոց զօրութիւնս ունի յինքեան. զի սուրբ գիրք՝ կամ զառաջինսն պատմէ որպէս Մովսէսին. կամ զվարջինսն կանխաճառէ. կամ ի ներկայս աղօթք է եւ խրատ. որպէս Սողոմօնին։

Իսկ սա՝ զամենայն ի յինքն ունի. զանցելոյն, զներկայիս, եւ զապագային։

Վասն որոյ՝ թէ ոք զսա սրբութեամբ երգէ, զցցի շնորհօք հոգւոյն սրբոյ։

Երրորդ՝ զի Դաւիթ աստուածահայր կոչեցաւ. պարտ է առաւել զինչս հօրն ծախել ի տունս եկեղեցւոյ որդւոյ իւրոյ Քրիստոսի։

Իսկ զի՞նչ է այն՝ որ նախ զմարգարէս, եւ ապա զառաքեալս, եւ ապա զաւետարանն ընթեռնումք։

Ասեմք նաեւ եթէ մարգարէքն իբր յառաջասաց պատմեցին զմարդանալ բանին եւ զփրկութիւն մարդկան։

Իսկ առաքեալքն՝ իբր ականատես վկայեցին. եւ առաջ է ասելն քան զվկայելն։

Դարձեալ մարգարէքն ի հեռուստ տեսին. եւ առաքեալք մերձ զբանն մարմնացեալ. վասն որոյ զառաքեալսն մերձ յաւետարանն ընթեռնումք։

Դարձեալ՝ մարգարէքն սերմանեցին. եւ առաքեալքն հնձեցին։

Դարձեալ՝ մարգարէքն ասացին. եւ առաքեալքն կատարեցին։

Իսկ ալէլու՝ է հրեշտակաց երգ. որք աւետաւորք են գալստեան բանին։

Եւ ապա աւետարանն ճշմարիտութեան. որ աւետէ զփրկութիւն մարդկան, եւ զերկնային զկեանս։

Եւ նախ քան զաւետարանն ալէնուն՝ որ թարգմանի օրհնեցէք զտէր. որք միաբանեալ օրհնեն զՏէր Սաղմոսիւ։

Եւ տես զի ամենայն ուրեք ընդ ալէլուն՝ սաղմոս տուն կայ. զի հրեշտակաց երգն եւ մարդկան՝ ի միասին խառն։

Եւ դարձեալ՝ ալէլու եւ որթիւ՝ իբրթէ օրհնեցէք զՏէր՝ եւ յառաջ մատիք ի լուր աւետարանին։

Իսկ բացաւ գլխով՝ զի սրբութեամբ ընկալաք զհրամանս քո սուրբ։

Եւ դարձեալ՝ (ամենայն մերկապարանոց եւ յայտնի է քեզ։)

Եւ մեք ոչ ինչ ծածկեմք ի քէն։

Իսկ յետոյ համբոյրն՝ կամ թէ ընկալաք եւ հնազանդեցաք մարմնով. կամ միացաք ընդ քեզ հոգւով. կամ յետ յարութեան ետես զՔրիստոս նախ Պետրոս. եւ նա աւետեաց այլ առաքելոցն։

Նոյնպէս մինն այն ի մէնջ համբուրէ զաւետարանն. եւ մեզ աւետիս տայ խոնարհմամբ գլխոյն։

Եւ յետ ընթերցմանն՝ ասեմք համաձայն. փառք քեզ Աստուած. իբրթէ ընկալաք եւ փառս մատուցանեմք մարդասիրութեան քոյ։

Եւ ապա յետոյ զդաւանութիւն հաւատոյն որ ի նիկիա. իբրթէ զաւանդդ ընկալաք եւ հաւատացաք։

Եւ է դաւանութիւնս՝ նշանակ պաշտաման մեր. զոր պարտ է ամենայն Քրիստոնէի ունիլ եւ ասել։

Այլեւ պատմութիւն է ամենայն եղելոցն եւ ապագային, մինչ ի կատարած։

Դարձեալ՝ գոհութիւն է եւ շնորհակալութիւն ամենայն երախտեաց առ մեզ. որ էացոյց զմեզ եւ կենդանութիւն եւ բանականութիւն ետ, եւ ի պատկերն իւր կազմեց. եւ մեք զրկեցաք ի նմանէ։

Որեւ դարձեալ առաքեաց մեզ ի փրկութիւն զմիածին որդն իւր զՏէր մեր Յիսուս Քրիստոս. որ էառ յանապական արենէ կուսին. եւ միաւորեաց զբնոթիւնս ընդ իւրում աստուածութեանն. եւ եղեւ մարդ ճշմարիտ մարմնով եւ հոգւով եււ մտօք կատարեալ։

Մի Տէր. մի Քրիստոս. մի որդի Աստուծոյ մարդացեալ եւ խաչեալ եւ մեռեալ անմահապէս. եւ թողեալ անապական. եւ յարուցեալ աստուածային փառօք. ել յերկինս եւ նստաւ ընդաջմէ հօր միացեալ բնութեամբ. վասն որոյ զայս ամենայն երախտիսս՝ յիշատակեմք եւ գոհանամք։

Յետ որոյ սարկւագն գոչէ՝ մի ոք յերախայից եւ այլն, զանարժանս արտաքսէ յեկեղեցւոյն։

Այլ գիտելի է՝ զի առաջին անարժանք նոքա են՝որք ոչ են հաւատացեալ է ոչ մկրտեալ. որք ոչ լսեն։

Մարգարէից եւ Առաքելոց եւ Աւետարանին. ըստ որում ասեն. (զճանապարհս քո ճանաչել ոչ կամիմք։)

Վա՜յ ամենագէտն Աստուած՝ տեսեալ զնոսա չար կամսն, ոչ առաքէ ի նոսա քարոզս. (զի մի տեսցեն աչօք. եւ լւիցեն ականջօք, եւ այլն։)

Իսկ որ յեկեղեցիս են՝ Գ բաժինն արժանաւոր է. եւ երեքն անարժան. այսինքն է, երախայն որ ոչ է մկրտեալ. եւ այսահարն ի դիւէն, եւ ախտացեալն մեղօք ի նմին կարգի, եւ որք ընդ ապաշխարութեամբ են. սոքա ոչ են արժանիի տեսութեան խորհրդոյն. վասն որոյ արտաքս ելցեն եւ ունկնդիր լիցին։

Եւ տես՝ զ ունկամբ զքարոզն՝ հասարակաց է. արժանից եւ անարժանից. զի դարձցին ի մեղաց. վասն այն զընթերցմունսն լսիցեն։

Եւ թէ վասն է՞ր ի տեսութենէն արտաքս հանեն. այս է պատճաառն։

Զի խորհուրդն սուրբ ամենայն բարութեամբ լի է. եւ ըստ իւրաքանչիւր չափու՝ արժանաւորապէս բաշխէ զշնորհս. այս է շօշափողացն, ճաշակողացն, եւ տեսողացն։

Եւ որպէս որք անարժան ճաշակեն, վնաս է եւ դատապարտութիւն. նոյնպէս որք անարժան տեսանեն՝ վնասին. վասն այն խնամէ զնոսա՝ զի մի վնասեսցին. որպէս ախտացեալ աչքն՝ ի լուսոյ արեգականն վնասի։

Արդ՝ ասելի է թէ ո՞րք են երեք դասք անարժանցն։

Առաջինն երախայն է. որ է ոչ մկրտեալն. որպէս մանուկն ի ծոց մօրն սնանի տնկականաւն. եւ քառասնօրեայ առնու զբանական հոգին ի ծագմանէն Աստուծոյ. յետ որոյ ծնանի եւ ի լոյս գայ։

Նայնպէս եւ երախայն՝ ի քառասնորդաց աւուրս ի ծոց եկեղեցւոյ՝ դայեկեալ սնանի. եւ ապա պատկերանայ յորդիութիւն Աստուծոյ. եւ ի լոյս գայ ծննդեամբ սուրբ աւազանին։

Արդ՝ երեխայն որ չէր մկրտեալ՝ անկատար է մինչեւ չէ եկեալ ի լոյս. վասն որոյ արտաքսելցէ ի ժամ պատարագին։

Եւ յետ սորայ այսահարն ելցէ. զի անկատար է եւ սա իմացմամբ՝ հաւատով՝ սիրով՝ եւ սուրբ գործով. վասն որոյ թերահաւատ զսա կոչէ սուրբ քարոզն։

Զի այս է պատճառ այսահարին. այսինքն, պղերգութիւնն որ ծոյլ լինի. եւ տկար մտօք. եւ թերի հաւատով եւ սիրով. եւ ապա թէ ոչ՝ տես զնոսա որք արիքն են գործով. եւ բոլոր ի հաւատս եւ ի սէրն. եւ իմացմամբ կատարեալ. ընդ դիւացն պատերազմին եւ յաղթեն. եւ զդիւահարսն բժշկեն։

Ապա յայտ է՝ թէ սոքա անկատարք են, արտաքս ելցեն։

Եւ ապա ախտացեալն զանազան մեղօք. այսինքն, պոռնիկքն. ագահքն. արբեցօղքն. բամբասօղքն եւ այլքն, արտաքս ելցեն։

Զի եւ նոքա նման են այսահարցին։

Զի որպէս զնոսա յաղթեց բնակելովն՝ եւ զսոսա յաղթեաց գործելովն զմեղս։

Դարձեալ՝ հանմազգիք են նոցա. զի եւ սոքա մոլիք կոչին։

Դարձեալ՝ համիմացք են նոցա. զի հաւատով սիրով եւ գործով՝ թոյլ են որպէս զնոսա. այսինքն, զի իմացմամբ տկարացան, եւ փոփոխեցին զանազան կեանս ընդ անցաւորիս։

Այլեւ սիրով տկարացն. զի տեցին զճշմարիտ բարին. եւ սիրեցին զսուտ բարիս որ կերպարանեալ է եւ ոչ իսկապէս։

Այլեւ գործով թուլացան եւ այլայլեցին զինքեանս յօտար հեշտութիւնս որ ոչ գոյ. եւ փութով զղջանայ ի գարշ հեշտութեանց։

Եւ օտար եկամուտ է եւ ոչ մեր բնական. որպէս ասէ Տէրն. (օտարին չեղէք հաւատարիմ, եւ այլն։)

Այլեւ հաւատով տկարք են. զի ոչ հաւատան հատուցման գործոց եւ դատաստանին Աստուծոյ։

Ապաա յիրաւի՝ ընդ այսահարիցն զրկեսցին սուրբ խորհրդոյն։

Եւ որպէս աստ արտաքսեցան յեկեղեցւոյ. եւ անդ առաջին ահաւոր բեմին արտաքսեսցին յերեսացն Քրիստոսի։

Զի ոչ տեսանել կարեն զփառս աստուծութեանն նորա, թող թէ անարժանք են արքայութեանն. այլ ընդ յիմար կուսիցն արտաքս ելցեն. եւ փակեսցի դուռն։

Եւ որպէս զձայնն լսեն ունկնդիրքն՝ այլ զտեսն ոչ. նոյնպէս եւ անդզվճիռ դատաստանին լսեցեն ի Քրիստոսէ. (երթայք յինէն. ) այլ զերես աստուածութեանն ոչ տեսանիցեն։

Իսկ որք ապաշխարօղք են. այսինքն, որք դարձեալ են ի մեղաց, եւ խոստովանեալ, եւ զպարտս յանցանացն որ է պատիժն չեն վճարեալ, անարժան են եւ նոքա, մինչեւ ապաշխարութեամբ քաւեսցեն եւ ապա մտցեն։

Որպէս այժմ մեք ի քառասներորդ պահս՝ որք ընդ ապաշխարութեամբ եմք, արտաքոյ եմք եկեղեցւոյ. մինչ. Ե զգայարանօքս սրբիմք կատարեալ. որ նշանակէ զհինգ տասն. եւ ապա ազատեալ ի պարտուց, մտանեմք յեկեղեցի։

Եւ թէ ոք ասիցէ, խոստովաանութիւնն ո՞չ թողու զամենայն զմեղս։

Ասեմք եթէ խոստովանութեամբն՝ թողութիւն լինի ամենայն մեղաց. այլ մնայ պատիժն. զոր պահօք եւ աղօթիւք վճարէ որպէս ասեն ոմանք։

Դարձեալ խոստովանութիւնն՝ սրբէ զմեղս. զի ոչ տանջի։

Այլ ապաշխարութիւն՝ ամբարէ զբարիս ի հոգին զի պսակեսցի։

Դարձեալ խոսովանութիւնն սրբէ զանցեալ մեղս. ապաշխարութիւնն ցանկ է եւ պարիսպ ապագային. զի մի եւս գործեսցէ։

Եւ թէ ոք ասիցէ, ընդէ՞ր ապա յորժամ խոստովանին՝ ոչ հաղորդին։

Ասեմք եթէ՝ կրկին է խոստովանութիւն։

Մին է, որ նախ խոստովանին. եւ յետոյ ապաշխարեն. այլ սոքա ընդ ապաշխարութեան պատժոց են, եւ ոչ հաղորդին. որպէս որք խոստովանին ի մուտս քառասնորդաց պահոց. որպէս ասէ Եսայի։

(Լուացարուք սրբեցարուք. եւ եկայք խօսեցարուք ընդ միմեանս, եւ այլն։)

Եւ երկրորդ խոստովանութիւն է՝ որք նախ ապաշխարեն պահօք եւ աղօթիւք եւ ճգնութեամբ. եւ յետոյ խոսովանին եւ հաղորդին այսպիսիքս. որպէս նոքա որք մերձ ի զատիկն խոսովանին, եւ սրբութեանց արժանաւորին։

Դարձեալ ասեմք թէ՝ կրկին է խոստովանութիւն. նոյնպէս եւ թողութիւնն։

Զի է որ խոստովան զմեղս՝ եւ արմատն հաստատ է. այս է՝ որ ի մտի ունի խոստովանիլ եւ դարձեալ մեղանչել։

Որպէս ազգն ֆռանկաց ունին զայսպիսի խոստովանութիւնս միշտ քահանայք եւ ժողովուրդք. եւ այսպիսիս՝ անկատար առնու զթողութիւն. զի խոստովանեալ մեղքն բառնի՝ այլ պատիժն ոչ։

Եւ է խոստովանութիւն՝ որ զարմատ մեղացն քակէ ի սրտէ, զղջացեալ ի մեղաց. եւ հաստատ է ի կամս եւ ի միտս այլ ոչ մեղաչել. այսպիսիս՝ կատարեալ խոստովանութիւն է։

Եւ զայսպիսւոյ մեղս՝ թողու քահանայական իշխանութիւնն. եւ զպատիժն ընդ նմին. զի պատժոյ արմատ՝ մեղքն է. ընդ բաժանիլ մեղաց, բարձաւ եւ պատիժ գեհենոյն։

Որպէս Տէր մեր եթող զմեղս անդամալուծին. եւ բարձան պատիժ քան. նոյնպէս եւ քանանացւոյն. նոյնպէս եւ աւազակին։

Այս քան առ այս բաւականասցի ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ ամէն։

Դարձեալ նորին քարոզ ի նոյն խորհուրդ։

(Գլուխ. ԼԵ)

Իսկ յետ որոշելոյ անսրբոցն երեք դասուն որպէս ասացաւ։

Երեք դասք սրբոցն մնան ի ներքս ի յեկեղեցիին. այսինքն, մաքրեալքն. եւ լուսաւորեալքն. եւ կատարեալքն։

Որպէս քահանայք եւ ժողովուրդք։

Մաքրեալն՝ որ ի ձեռն խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան սրբեալ է ի մեղաց։

Իսկ լուսաւորեան՝ այսինքն, որ մկրտեալ է եւ լուսաւորեալ հաւատով եւ գործով, եւ մտօք եւ գիտութեամբ։

Իսկ կատարեալն՝ որ է արժանացեալ սուրբ միւռոնին եւ սուրբ հաղորդութեանն, եւ սուրբ կարգոց։

Սոքա երեքեան դասքս՝ մնան ի յեկեղեցին ի ժամ սուրբ խորհրդոյն. որպէս երկնային դասքն՝ հրեշտակացն եւ այլոցն. որք են մաքրեալք եւ լուսաւորեալք եւ կատարելք ի երկինս երկնից. եւ արժանաւորապէս վայելեն ի սուրբ խորհրդոյն Քրիստոսի. նոյնպէս եւ եկեղեցի։

Եւ նախ ընթանան յաջակողմն՝ ուր է խորհրդանոցն. եւ յառաջ բերեն զընծայն ի սուրբ սեղանն։

Որ նշանակէ զբանն Աստուած ծածկեալ ի ծոց հօր. եւ ի ձեռն հրեշտակաց երեւեցաւ մարդկան։

Զոր նշանակէ հնչումն զանկակին, եւ ձայնք երգոց խառնեալ ընդ միմեանս. զի լինելոց է մարմին ճռմարիտ. վասն որոյ բաց գլխով սպասաւորեմք։

Եւ քահանայն լուանայ զծայրս մատանցն ի տես ժողովրդեանն առաջի սուրբ սեղանոյն։

Գիտելի է՝ զի երկու անգամ լուանայ զձեռս. որ նշանակէ զսրբութիւն կրկնակի մեղաց։

Այն որ ի դուրս լուանայ խոստովանութեամբ մահու չափ մեղացն է ցոյց՝ որ ապաշխարեաց արտաքոյ եկեղեեցւոյն։

Իսկ այս՝ զներելիսն նշանակէ. որ փոշետեսակն վերջին ծայրիցն. այսինքն, յընթացս աշխարհի, ի միտս, կամ ի զգայարանս աղտեղեալ։

Եւ այն զի ի տեսս ժողովրդեանն լուանայ. իբրթէ փոշետեսակն ի ժողովրդենէն ընկալաւ՝ որպէս ի պսակելն եւ յայլն, ոչ կարէ կապել եւ աղտեղել զնա։

Իսկ այն զի առաջի սուրբ ընծային՝ իբր թէ առաջիի տեսութեանն Աստուծոյ. որ է ամենատես եւ անաչառ. որպէս խիղճ մտացս մեր վկայէ. զի անաչառ դատաւոր է ի մեզ. եւ զամենայն տեսանէ. ըստ Յօհաննու. (եղբարք թէ սիրտք մեր զմեզ ոչ ստգտանեն, ունիմք համարձկութիւն։)

Եւ ապա սուրբ ողջոյնն՝ զամբողջութիւն ամենեցուն, եւ զմիարար խաղաղաղութիւն եւ զսէրն նշանակէ։

Զի այլ զանազզանութիւն խորհրդոց եւ կամաց եւ մեղաց՝ ոչ է ի մեզ։

Այլեւ ծանիր՝ զի ի հանդէս Պատարագին՝ են բանք աստուածային, եւ հրեշտակաց, եւ մարդկան։

Աստուծոյ բանն է. (այս է մարմին իմ, եւ այս է արիւն իմ։)

Իսկ հրեշտակացն՝ (սուրբ սուրբ Տէր զօրութեանց։)

Եւ մարդկան՝ ամենայն եղանակքն եւ աղօթքն։

Այլեւ երեք ազգ լեզւաւ գրեաալն ի վերայյ տախտակին. Եբրայեցերէն. Յունարէն. եւ Դաղմատերէն։

Եբրայեցերէնն՝ որ է (Ովսաննայ ի բարձունս։)

Յունարէնն՝ Պռօսխումէ. որ է ի վերնայեցէք։

Ասէ օթէօս. այսինքն, ասէ Աստուած։

Իսկ Դաղատերէն՝ է իւրաքանչիւր լեզու ազգաց, յորս պատարագ մատչի։

Իսկ կրկին է օրհնութիւն ընծայիցն։

Առաջինն կատարէ ճշմարիտ մարմին եւ արիւն Քրսիտոսի, բանն Քրիստոսի որ ասէ. (Այս է մարմին իմ, եւ այս է արիւն իմ։)

Չորս վանգիւք կատարի։

Այս՝ նշանակ է միոյ անհատի։

Է՝ ներկայական է։

Մարմին՝ նշանակէ զինչն։

Իմ՝ զՔրիստոս լինիլ մարմին։

Այս վերջին վանգիւս կատարի մարմինն. նոյնպէս եւ արիւնն։

Իսկ երկրորդ օրհնութիւնն՝ աղերս է առ հայր, տալ զհոգին սուրբ։

Նախզի՝ մարմին լինիլ բանին՝ կամօք հօր եւ գործակցութեամբ սուրբ հոգւոյն էր. նոյնպէս եւ այժմ լիցի. Երկրորդ՝ զի բանն ճշմարիտ մարմինն էր. այլ յետոյ ի յորդանան ընկալաւ տնօրինպէս զհոգին սուրբ։

Նոյնպէս եւ այժմ առնու զհոգին սուրբ։

Եւ հոգին սուրբ պարգեւ խաչին. վասն որոյ խաչիւ կնքելի է եւ այժմ զյառաջ գոլն մարմին եւ արիւն։

Իսկ յերեսն նկարել զխաչն՝ զի եւ ի մեզ իջցէ հոգին սուրբ որպէս ի դասս առաքելոցն։

Որովք ճշմարտապէս մեզ լիցիի մարմինեւ արիւն հաւատալի։

Իսկ որ յաստուածային արիւն իւր՝ մեծարէ ի հաց եւ ի գինի։

Եւ այս վասն բազում պատճառի։

Նախ որպէս մարգարէն ասէ։

(Գինի ուրախ առնէ. ) եւ ընդդէմ տրտմութեան նախնեացն. (եւ հաց հաստատէ զսիրտ մարդոյ սովեցելոյ։)

Երկրորդ՝ ի յօրինակն՝ Մելքիսեդեկ հաց եւ գինի պատարագեաց. եւ ճշմարտութիւն Քրիստոսի զնոյն կատարեաց։

Երրորդ՝ ի խորան եւ ի տաճարն՝ յամենայն աւուր հաց եւ գինի դնէին ի վերայ երեսաց սեղանոյն. զնոյն եւ Տէրն արար ի վերնատանն։

Չորրորդ՝ Սողոմօն ասէ. (եզեն զզենլիս իւր. եւ խառնեաց զգինի իւր. եւ կոչեաց զծառայս իւր եւ ասէ. եկայք կերէք ի հացէ իմմէ. եւ արբէք զգինին զոր խառնեցի ձեզ։)

Հինգերոր՝ կամեցաւ Քրիստոս զշնորհս եւ զսէրն իւր գինւովն տալ մեզ. եւ զսրբարար զօրութիւնն՝ հացով. որպէս ի պատարագն ասէ։

(Շնորհք սէր՝ եւ աստուածային սրբարար զօրութիւն։)

Վեցերորդ՝ սովեալ էաք եւ ծարաւի հոգեպէս. զսուրբ հացն կերակուր ետ մեզ. եւ զբաժակն ըմպելի հոգեւոր։

Եօթներորդ՝ Քրիստոս միջնորդ եղեւ հաշտութեան Աստուծոյ եւ մարդկան. զհացն հաշտութեան ետ նշան. եւ զբաժակն սիրոյ հոգւոյն։

Ութներորդ՝ զհացն ի մարմին իւր փոխարեալ. եւ զգինին արիւն ի կողէն ցօղեալ։

Իններորդ՝ հացն զմահ մարմնոյն ցուցանէ. գինին զանմահ Աստուածն ծանուցանէ։

Տասներորդ՝ հացն զկեանսն մեզ պարգեւէ. գինին զանմահութիւնն երկնաւոր շնորհէ։

Մետասաներորդ՝ հացն զսուրբ կեանս մեր ցուցանէ։

Երկոտասաներորդ՝ հացիւն ի մարմինն Քրիստոսի յօդիմք. եւ սուրբ արեամբն յԱստուածութիւն միաւորիմք։

Այլ աստ գիտելի գիտելի է ութն ինչ։

Նախզի՝ մին հաց է մարմին Քրիստոսի. եւ է մին բաժակ որ իսկիհն է արիւն Քրիստոսի։

Նախ զի՝ զմին հացն առեալ իեղանոյն օրհնեաց. նոյնպէս եւ զմին գինին։

Երկրորդ՝ ցուցանեն բանքն եզական. (այս է մարմինն իմ. եւ այս է արիւն իմ. ) եւ ոչ ասէ թէ սոքա։

Երրորդ՝ առաքեալն ասէ յառաջին կորնթացւոց. (մի հաց մի մարմին եմք բազումքս. զի ամենեքեան ի միոջէ հացէ անտի վայելեմք։)

Որ ընդդէմէ եկեղեցւոյ ֆռանկաց. որք բազում նշխարս օրհնեն։

Եւ թէ ոք ասիցէ, կարողութիւն ունի քահանայն բազում հաց օրհնել։

Ասեմք առ այս եթէ, կարողութիւնն է ի գիտաւորութիւն. եւ դիտաւորութիւն է կոպարն, որ է մին հաց որ ասաց. (այս է մարմին իմ։)

Ապա ոչ կարէ զբազում հացս օրհնել։

Եւ դարձեալ՝ թէ ամենայն հացն օրհնեցաւ այսօր՝ վաղիւն զիա՞րդ օրհնես։

Եւ այս պարտ է, կամ զօրհնելն դարձեալ օրհնել որ է սուտ, կամ ամենայն հացն ոչ է օրհնեալ։

Երկրորդ գիտելի է՝ զի պատահմունքն եւ որակն՝ մնան ի հացն եւ ի գինին. իսկ գոյացութիւնն փոխարկի ի մարմին եւ յարիւն Քրիստոսի։

Նախզի՝ մեք զգայարանօք միջնորդութեամբ պատահմանց՝ հասանիմք ի գոյացութիւնն. զի անմեկնելի որոշմունք են ի գոյացութեանն սոքա։

Երկրորդ՝ զի մեք կարասցուք մերձենալ ի սուրբութիւնն. վասն այն մնան պատահմունքն։

Զի թէ յայտնի կերպարանօք լինէր միս եւ արիւն, ոչ ոք իշխէր մերձենալ։

Երրորդ՝ զի վարձատրեսցուք հաւատով. այլ հաւատն յաներեւոյթն է, որ է գոյացութիւնն. վասն որոյ պարտ է աչօք տեսանել զզգային. եւ մտօք հայիլ յիմանալին եւ երանիլ. ըստ այնմ որ թօմաս. (այդ զի տեսերդ՝ երանի որք ոչ տեսեալ հաւատասցեն։)

Չորրորդ՝ զի սովաւ իմասցուք զմարդեղութիւն բանին. զի որպէս հացն նոյն է ըստ ձեւին՝ այլ գոյացութիւնն է եղեալ մարմին Քրիստոսի. նոյնպէս վերերեւոյթ կերպարանն նոյն է ըստ ձեւին. այլ բնութիւնն միաւորեալ է ընդ բանին Աստուծոյ։

Եւ որպէս բոլոր նշխարն մին մարմին է. եւ ի մասունս բաժնեալ՝ իւրաքանչիւրն բոլոր եւ կատարեալ մարմին է Քրիստոսի. նոյնպէս եւ բոլոր մարմինն եւ հոգին՝ է մի Աստուած ընդ բանին մարմինն եւ հոգին՝ է մի Աստուած ընդ բանին միաւորեալ. եւ բաժանեալ ամբողջական մասունքն՝ իւրաքանչիւրն է բոլոր կատարեալ Աստուած։

Ապա ուրեմն հոգին Քրիստոս Աստուած է. եւ մարմինն Աստուծոյ է։

Վասն որոյ ճաշակեմք զմարմին եւ զարիւն Աստուծոյ եւ ոչ մարդոյ. եւ ճաշակելովն՝ լինիմք Աստուած ըստ կարողութեան, եւ ոչ թէ լինիմք մարդ։

Այս է ընդդէմ երկաբնակ մարդադաւան աղանդաբանիցն։

Որք բաժանեն զբանն ի մարմնոյն։

Որք բաժանեն զբանն ի մարմնոյն. զի եւ ինքեանք բաժանեսցին յաստուածային շնորհացն Քրիստոսի։

Իսկ յիշատակ սրբոցն՝ Առաքելոց Մարգարէից եւ այլն՝ ոչ թէ կարօտ են մեր յիշատակութեանս նոքա, եւ ոչ թէ մոռացեալ է զնոսա զի մեք ասեմք յիշեա Տէր, այլ վասն այլ իմն պատճառի։

Նախզի՝ ուր թագաւորն է, անդ է զինուորն. եւ որպէս հրեշտակք են ի սպաս խորհրդոյն որպէս ասացաք. պարտ է եւ զնոսա յիշատակել։

Երկրորդ՝ զի ամենայն արարածք՝ կարօտ են սուրբ խորհուրդն. հրեշտակք եւ մարդիկք. կենդանիք եւ ննջեցեալք. զի նորոգեսցին ի շնորհացն Քրիստոսի. վասն որոյ եւ զնոսա յիշատակեմք։

Երրորդ՝ յիշատակեմք զնոսա. զի սուրբ են եւ մաքուրք. ասեմք յիշեա Տէր զսրբութիւն նոցա եւ մեզ ողորմեա։

Չորրորդ՝ զի լուիցեն ժողովուրդքն՝ եւ յորդորեսցին նմանիլ նոցա։

Հինգերորդ՝ զ գիտասցեն ամենեքեան թէ, նոքա առ Աստուած կենդանիք են. (զի փոխեցան ի մահուանէ ի կեանս ասէ Տէր։)

Այլ գիտելի է՝ զի յիշելն Աստուծոյ՝ ոչ է որպէս մերս. զի ոչ գիտէաք եւ ուսաք. եւ մոռացաք, եւ դարձեալ յիշեմք։

Այլ յիշումն Աստուծոյ՝ է անմոռաց գիտութիւնն Աստուծոյ։

Զի որպէս Աստուած զանցեալն եւ զներկայն եւ զհանդերձեալն համանգամայն ճանաչէ՝ այնն գիտել ասի. նոյնպէս անմոռաց գիտելն՝ յիշել ասի Աստուծոյ։

Դարձեալ՝ ճանաչէ Աստուած զաստուածմանսն. այսինքն սրբութեամբ աստուածանման են եղեալ. ըստ այնմ, (ծանեաւ Տէր զորս իւրքն էին։)

Եւ յիշէ զնոսա՝ որք ի նոյն սրբութեանն անփոփոխ մնացեալ կատարեցան։

Վասն զի ճանաչելն իսկիզբն է. եւ յիշելն ի վախճանն. ըստ այնմ, (պատուական է առաջի Տեառն մահ սրբոց իւրոց. ) այսինքն, որք սրբութեամբ ի կատարումն ժամանեցին։

Դարձեալ՝ կերպիւ ինչ ճանաչէ զնոսա Աստուած՝ որք իսկզբանէ առանց միջնորդի զսրբութիւն ստացան. այլ յիշէ զնոսա՝ որք յետոյ ի ձեռն միջնորդի գան ի սրբութիւն մաքրութեան։

Իսկ այն որ ի յաջակողմն սեղանոյն գայ եւ լինի ձեռնամած՝ նշանակէ զնոսա՝ որք ի յաջակողմեանն են հրաւիրեալ. եւ մերձ Քրիստոս են անընդմիջաբար։

Իսկ գոհութիւնն ի ձախակողմն. զի որք գոհանամք այժմ եւ յիշատակին կենդանիքն՝ դեռեւս ի ձախո կողմն են աշխարհի ի մէջ չարաց. որոց միջնորդութեամբ եւ սոքա արժանասցին աջեայցն դասու։

Եւ տես՝ զորս յիշատակէ սարկաւագն՝ նոքա են արժանի պատարագին շնորհացն։

Յետ այնորիկ բարձրացուցանէ ակներեւ ժողովրդեանն. որ ցուցանէ զխորհուրդն ծածկեալ իսկզբանէ, եւ երեւեալ ներմարդութեամբ բանին։

Իսկ կրկին անգամն՝ զի նախ երեցաւ ի բարձունս խաչին բաժանեալ հոգւով եւ մարմնով. եւ երկրորդ երեւեցաւ յարուցեալ հոգւով եւ մարմնով. եւ վասն որոյ միաւորեալ մարմինն ընդ արեան ցուցանի. եւ վերջինն՝ զհամբառնալն առ հայր։

Դարձեալ՝ առաջինն նշանակէ զառաջին գալուստն։

Եւ երկրորդն զմիսանգամ գալուստն, յորժամ յայտնապէս միւորեալ աստուածութեամբն տեսանի։

Եւ վերջինն՝ առ հայրենի փառսն ժողովեալ զիւրսն։

Այսքան տեսութիւն է երեւմանցն։

Իսկ թէ խորհուրդն՝ զի՞նչ է ցուցանելոյն։

Նախ թէ՝ այսպէս պարտ է ձեզ մաքուր եւ սուրբ լինիլ, որպէս տեսնէք ակներեւ. զի մի մոռասցի։

Երկրորդ՝ թէ պարտ է եւ ձեզ այսպէս յառնել եւ բարձրանալ ընդ գլխոյն Քրիստոսի։

Երրորդ՝ թէ պատճառ բարձրութեան եւ կենդանութեան ձերոյ՝ սա է յորս յարութեան քաւութեան, եւ այլն։

Դարձեալ գիտելի է՝ զի որակութիւն նշխարին՝ տասն եղանակաւ ուսուցանէ մեզ թէ, որպիսի սրբութեամբ պարտ է ընդունիլ զմարմինն Քրիստոսի։

Նախ զի՝ սպիտակ է. եւ այս նշանակ է զսրբութիւն մեր։

Երկրորդ՝ որ բոլոր է. եւ բոլորն դիւրաշարժ է. եւ այս նշանակէ զդիւրաշարժութիւն մեր ի պատուիրանս Աստուծոյ եւ յամենայն բարութիւնս։

Երրորդ՝ անխմոր է. եւ մեզ պարտ է լինիլ անխառն յամենայն չարութենէ։

Չորրորդ՝ փոքր է եւ թեթեւ. եւ այս զխոնարհութիւնն հոգւով։

Հինգերորդ՝ անօսր է. այս զպարկեշտութիւնն։

Վեցերորդ՝ որ խաչ կայ ի վերայ. զի պարտ է զչարչարանս Քրիստոսի յանձն բերել։

Եօթներորդ բոլորակ ծիր նշխարին՝ նշանակէ թէ հաւատալ պարտ է Աստուած մարդացեալ. եւ այս է բոլորակն՝ որ սկիզբն՝ կատարածին միանայ։

Ութներորդ՝ գրած է ի վերայ. (Տէր Աստուած Յիսուս Քրիստոսի. ) որ նշանակէ զի իմաստութիւնն. այլեւ ահիւ զճաշակումն. զի դատաւոր է եւ Տէր։

Իններոր՝ հրով եփի. որ է սէրն՝ զոր ունիմք առ Քրիստոս. Տասներորդ՝ որ ի վերայ քարի կամ երկաթ եփի. զհաստատութիւն արիութեանն նշանակէ առ սէրն միաւորեալ։

Իսկ որ մին նշխարն ի չորս բաժանի՝ է վասն չորից սրբութեան. հոգւոյ եւ մարմնոյ. մտաց եւ բանից։

Եւ վասն չորից առաքինութեանցն ի մեզ. կամ վասն հաւատացելոցն ի չորս կողմն աշխարհի։

Իսկ այլք՝ ի յերեք մասունս. վասն մարմնոյ հոգւոյ եւ աստուծութեանն Քրիստոսի։

Եւ վասն հաւատոյ յուսոյ եւ սիրոյ՝ զոր ունմք առնա։

Այլ աստ գիտելի է երկու ինչ։

Առաջին՝ զի նախ ինքն հաղորդի՝ եւ ապա զայլս հաղորդէ. որպէս Քրիստոս արար. որ նշանակէ քահանային՝ թէ զոր ինչ բարի որ այլոց բաշխես՝ նա դու այլ այնբարութեանն կցորդ լեր. թէ այլոց քարոզես զբարին՝ նախ դու արա. թէ ձեռնադրես ի յայն շնորհացն՝ նախ դու ընկալ։

Դարձեալ՝ նշակէ թէ, զոր շնորհ որ ունի քահանայն՝ զայն կարէ տալ այլոց. որպէս թէ հաղորդիլ կարես՝ նա զայլս հաղորդեա. թէ խոստովանեալ ես՝ խոստովաանեցո. եւ այլն ամենայն։

Զոր օրինակ՝ օդն պայծառ եւ պարզ՝ զլոյսն ընդ ունի, եւ զայլս լուսաւորէ։

Ապա թէ քահանայն չէ արժանի հաղորդութեան, զայլս ոչ կարէ հաղորդել։

Եւ այն որ չէ մկրտեալ՝ զայս ոչ կարէ մկրտել. որպէս թանձր հող եւ քար՝ ոչ զլոյսն ընդունի. եւ ոչ լուսաւորէ։

Ապա յայտ է՝ թէ որ անկեալն է ի կարգէ, ի կարգէ, զայլս ոչ հաղորդէ եւ ոչ պսակէ. եւ ոչ կնքէ, եւ զայլ խորհուրդս ամենայն ոչ կատարէ։

Զայս ցուցանէ՝ որ նախ ինքն հաղորդի՝ եւ ապա զայլս հաղորդէ։

Երկրորդ գիտելի է՝ որ սրբութեամբ ճաշակօղքն ի մարմնոյն Քրիստոսի, լինին մարմին եւ անդամք Քրիստոս. որք ի բազում ժամանակս մինչ ի կատարած, եւ ի բազում տեղիս, լինին մին մարմին Քրիստոսի, եւ անդամք իրերաց։

Եւ որպէս երեք իր ի գլխոյն սփռի ի մարմինն ի ձեռն ջրացն. այսինքն է, կենդանութիւնն, զգալն, եւ շարժիլն։

Նոյնպէս որք հաւատով ճաշակեն անմահ կենդանութեան կցորդ լինին Քրիստոսի։

Զչարն եւ զբարին զգան եւ որոշեն. եւ փախչին ի չարէն, եւ շարժին ի բարին։

Դարձեալ՝ որպէս անդամքն յարմար են գլխոյն. նոյնպէս որ կամի յարմար անդամ լինիլ Քրիստոսի, զսրբութիւն մարմնոյն Քրիստոսի ըստ չափու յինքեան կրեսցէ. այսինքն, զիմաստութիւն մտացն, եւ զբարութիւն կամացն, զանմեղութիւն հոգւոյն, եւ զարդարութիւն մարմնոյն. եւ ապա լինի ճշմարիտ մարմին եւ անդամ Քրիստոսի։

Եւ որպէս անդամքն նմանին իրեարաց. նոյնպէս սրբութեամբ ճաշկօղքն՝ նման են առաջնոցն սրբոցն. որք ճաշակեցին եւ մաքրեցան եւ լուսաւորեցան ի Քրիստոսէ։

Իսկ նարժանքն՝ երկու են։

Մինն է՝ որ ոչ ունի սէր. ոչ հաւատով, եւ ոչ սրբութեամբ ճաշակէ. այլ պղծութեամբ եւ թերութեամբ. այնպիսիքն՝ որոշեալ եւ հատեալ անդամք են, որոշեալ յամենասուրբ գլխոյն է Քրիստոսէ. որպէս այն որ հատեալ եւ կտրեալ անդամ լինի։

Եւ երկրորդ է՝ որ անարժանութեամբ մերձենայ. որ ոչ ուն սէր, եւ ոչ հաւատ, եւ ոչ սրբութիւն։

Եւ սա նմանապէս չորացեալ անդամ է. զի ոչ ունի զկենդանութիւն շնորհին ի գլխոյն Քրիստոսէ։

Այլ սա՝ առաւել դատապարտի. զի անարժան ճաշակեաց։

Եւ որպէս մի եւ նոյն ճաշակմամբն՝ Առաքեալքն սրբեցան, եւ Յուդա դատապարտեցա. եւ իմի եւ ի նոյն հրոյն՝ պարզ արծաթն սրբի. եւ անմաքուրն սեւանայ։

Նոյնպէս եւ հաղորդութիւնն՝ արժանաւորացն՝ է ի փրկութիւն յաւիտենից. եւ անարժանիցն՝ ի դատապարտութիւն եւ ի տանջանս յաւիտենից։

Ապա ուրեմն եղբարք՝ ոչ թուլութեամբ եւ հեղգութեամբ հեռասցուք. եւ ոչ յանդգնութեամբ եւ անարժանութեամբ հաղորդիցուք. զի պատիժն միապէս է։

Այլ որպէս ի հրոյ՝ մի ամենեւին հեռասցուք եւ ցրտասցուք ի սիրոյն. եւ մի ամենեւիմբ մօտիցուք եւ այրիցուք ի հրոյ աստուածութեան նորին։

(Զի Աստուած մեր՝ հուր ծախիչ է ասէ մարգարէն։)

Եւ (ահ մեծ է անկանիլ ի ձեռս Աստուած կենդանւոյ ասէ առաքեալն։)

Այլ ի միջին ճանապարհն ընթասցուք. մի յաջ խոտորիցուք եւ մի յահեակ. զի երկոքեանն խոտան են։

Այլ սուրբ սրտիւ՝ սրբեալք ի մեղաց խոստովանութեամբ եւ ապաշխարութեամբ, աներկմիտ խորհրդով, եւ ջերմեռանդ սիրով, յօդեալ հաղորդիցուք ի գլուխն Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր։

Եւ նովաւ ի հայր եւ ի հոգին սուրբ միասցուք. ըստ որում, (դու հայր ի յիս, եւ ես ի քեզ. զի եւ սոքա ի մեզ իցեն. զի տեսանիցեն զփառս իմ ասէ։)

Այսքան բաւականասցի ի խորհուրդ հաղորդութեան։

ԳԼՈՒԽ ԼԶ-Խ

Յայլմէ քարոզ վասն Պատարագին. ի բանն՝ (Էառ Յիսուս հաց. օրհնեաց եբեկ, եւ ետ աշակերտացն եւ ասէ. առեք կերայք՝ այս է մարմին եւ արիւն իմ։)

Մատ. 26. 26։

(Գլուխ. ԼԶ)

Վարդապետք ասեն թէ՝ սէրն պատճառ է միաւորութեան։

Վասն այն երկուք ոմանց սիրելիք՝ ոչ կամին բաժանիլ ի միմեանց. զի թէ հնարաւոր ինչ լինէր, միանային հոգւով եւ մարմնով։

Այլ ամենակալն Աստուած՝ յոյժ սիրեցեալ է. ըստ որում մարդասէր կոչի. վասն այն կամեցաւ միաւորիլ ընդ մարդկան։

Այլ միաւորիլն Աստուծոյ ընդ մարդկան՝ պարտ էր լինիլ միջնորդութեամբ հինգ զգայութեանցս. այլ ի հինգ զգայութեանցն՝ երեք են սրովք ոչ լինի կատարեալ միաւորութիւն. այլ սկիզբն առնու միաւորութեան. զի աչօք տեսանեմք զիրն ի հեռաստանէ. եւ ականջօք լսեմք զձայնն. եւ ռընդամբք առնումք զհոտն։

Այլ չորրորդ զգայութեամբն որք են շօշափելիքն՝ յաւելու միաւորութիւնն. զի ոչ կարեմք զիրն ի հեռաստանէ շօշափել. այլ պարտ է մերձենալ շօշափելոյն։

Այլ հինգերորդ զգայութինն որ է ճաշակելիքն՝ լինի կատարեալ միաւորութիւն. զի կերակուրն ոչ միայն պատուաստի ի մեզ, այլ մտանէ ի ներս ի մարդն եւ միւորքի ընդ նմա։

Արդ՝ յառաջ քան զմարմնանալ բանին՝ այնպէս հեռի էր ի մարդկանէ, զի եւ տեսանել ոչ ոք կարէր զնա. եւ ոչ լսել զձայն նորա։

Այլ յորժամ բանն մարմին եղեւ, յայնժամ մերձեցաւ առ մեզ. զի տեսաք զնա մարմնով. եւ լուաք զձայն քարոզութեան նորա. եւ առաք զանուշահոտութիւն նորա։

Այլ ոչ շատացաւ այսու զի տեսաք զնա, այլ կամեցաւ եւս հուպ լինիլ մեզ, եւ շօշափիլ ի մէնջ. որպէս ասաց. (շօշափեցէք զիս եւ տեսէք. ) եւ դեռեւս այսպիսի միաւորութիւս՝ չէր նմա բաւական. այլ կամեցաւ կատարելապէս միաւորիլ մարդկան։

Վասն այն կացոյց զխորհուրդ պատարագին՝ որ է խորհուրդ սիրոյ. եւ այսպէս լինի կատարել միաւորութիւն ի մէջ Աստուծոյ եւ ի մէջ մարդկան։

Զի այս խորհրդովս՝ Քրիստոս զհացն փոխէ ի մարմին իւր. եւ զգինին յարիւն իւր. եւ տայ մեզ ի ճաշակել՝ զի միաւորեսցի ի մեզ. որպէս եւ ասաց. (ահաւասիկ ես ընդ ձեզ եմ խորհուրդով պատարագիս, մինչ ի կատարած աշխարհիս։)

Վասն այն (էառ հաց. օրհնեաց՝ եբեկ՝ եւ ետ աշկերտացն եւ ասէ. առէք կերայք. այս է մարմին իմ։)

Արդ՝ վասն խորհրդոյս այս՝ երեք ինչ հարցանելի է։

Նախ թէ՝ վասն է՞ր Քրիստոս հացիւ եւ գինւով կացոյց զխորհուրդս զայս։

Երկրորդ՝ թէ զի՞նչ է էութիւն խորհրդոյս այս։

Երրորդ՝ թէ որպէս հացն եւ գինին փոխի ի մարմինն եւ յարիւն Քրիստոսի։

Արդ՝ առաջինն նախ հարցանելի է, թէ վասն է՞ր Քրիստոս զմարմին եւ զարիւն իւր ետ ծածկեալ ի ներքոյ այլ տեսակի. եւ ոչ յատուկ տեսակաւն իւր։

Ասեմք թէ՝ վասն երկու պատճառի։

Նախ զի՝ հաւատացն կացցէ՝ եւ վարճ հաւատոյն յաւելցի. զի թէ տեսանէաք զՔրիստոս յատուկ տեսակաւն իւր, զի՞նչ վարձ առնուաք. զի հաւատն այն իրացն է՝ որ ոչ երեւի։

Երկրորդ՝ զի յոյժ սարսռելի ուտել զմիս մարդոյ եւ ըմպել զարիւն. եթէ խորհուրդս այս երեէր ի տեսակ մարմնոյ եւ արեան, ոչ ոք համարձակէր ուտել զնա. որպէս ասէ յՕրհաննէս յաւետարանին թէ՝ յորժամ ասաց Քրիստոս, (հացն զոր ես տաց՝ մարմին իմ է, մարտնչէին հրէայքն եւ ասէին. զի ա՞րդ կարէ սա զմարմին իւր տալ մեզ յուտել։)

Այլ որպէս բժիշկն որ դեղ տայ հիւանդին՝ եւ նա ոչ կարէ առնուլ զդառն դեղն, յայնժամ ծածկէ զդեղն այլ նիւթով, զի դիւրաւ առցէ զդեղն. այսպէս բժիշկն Քրիստոսի զհոգեւոր դեղն որ է մարմին եւ արիւն իւր՝ ծածկեաց հացով եւ գինւով. զի յօժարութեամբ առնուցուն։

Իսկ թէ վասն է՞ր հացիւ եւ գինւով աւանդեաց զփրկական խորհուրդն, եւ ոչ այլ ինչ նիւթով։

Ասեմք վասն վեց պատճառի։

Առաջին՝ զի հացն եւ գինին՝ հասարակ կերակուր է եւ ըմպեի ի մէջ ամենայն կերակրոց. եւ ոչ ձանձրանամք ի յուտելն. վասն այն զճաշաակումն հոգեւոր՝ այս կերակրովս աւանդեաց. զի սովորական կերակուր է, եւ առանց ձանձրութեան։

Երկրորդ պատճառ՝ զի հացն քան զամենայն կերակուրս՝ առաւել հաստատէ զսիրտն. եւ գինին քան զամենայն ըմպելիս ուրախացուցանէ. որպէս ասէ Դաւիթ. (գինի ուրախ առնէ. եւ հաց հաստատէ զսիրտ մարդոյ։)

Զայն ցուցանէ թէ՝ կելոյ եւ բարւոք կելոյ՝ է պատճառ հացն եւ գինին։

Եւ Քրիստոս պաճառ է մեր ստեղծանելովն, եւ փրկելովն, եւ յաւիտենական փառօքն։

Նոյնպէս խոհուրդս այս՝ քան զամենայն խորհուրդ առաւել հաստատ է. եւ ուրախացուցանէ զսիրտ մարդկան որք ի սիրոյ են արբեալք։

Երրորդ՝ զի հաց եւ գինին՝ սրբագոյն է ի շօշափումն, քան զմիսն եւ զարիւնն զորս ի հինն պատարագէին. եւ շօշափելն եւ ի բաշխելն՝ ձեռն նոցա թաթաւիւր արեամբ. յայսմանէ երեւի թէ, ձեռքն քահանյին որ շօշափէ զմարմինն Քրիստոսի՝ պարտ է սուրբ լինիլ յամենայն մեղաց. զի Ոզիա որ հասոյց զձեռնն իւր ի պատարագն Աստուծոյ՝ ի նոյն ժամն հարեալ սատակեցաւ։

Զի ասեն վարդապետք թէ՝ յայնմ գիշերի ամուսնացեալ էր ընդ կնոջ իւրում. քանի՞ առաւել որ շօշափէ զճշմարիտ մարմին Քրիստոսի, պարտ է սուրբ լինիլ ձեռօք եւ անշաղախ գէջ ցանկութեամբ կնոջ. զի մի սատակեսցի հոգեւորապէս։

Չորրորդ պատճառ՝ զի հացն եւ գինին՝ յատկապէս ցուցանէ զճշմարիտ մարմինն Քրիստոսի. նաեւ զհոգեւոր մարմին նորա որ է սուրբ եկեղեցի. զի որպէս հացն ի բազում ցորենոյ բաղկանայ. եւ գինին ի բազում պտղոց խաղողոյ. այսպէս՝ եւ մարմինն Քրիստոսի, ի բազում անդամոց յօդեալ է։

Այլեւ նշանակէ զեկեղեցի սուրբ՝ որ ի բազում ենձանց հաւատացելոց միաւորեալ է. (մարմին ի մարմնոյ նորա եւ անդամք յանդամոց նորա ասէ առաքեալն։)

Դարձեալ՝ որպէս հացն ի սպիտակ ալելէ՝ եւ գինին յանուշահոտ ծաղկաց որթոյն ելանէ. այսպէս մարմին եւ արիւնն Քրիստոսի յառաջ եկն ի սուրբ աստուածածնէն՝ որ մաքուր եւ սուրբ էր քան զամենայն ալիւր. եւ անուշահոտ քան զամենայն ծաղիկս։

Հինգերորդ՝ զի հացն եւ գինին՝ յայտնապէս ցուցանէ զչարչարանսն Քրիստոսի քան զայլ նիւթս. զի ցորեանն յորմէ լինի հացն՝ կամնասայլիւ մանրել է. եւ հացն ի հնոցին եփեալ. եւ գինին ի հնձանն ճմլեալ։

Այսպէս Քրիստոս կամնասայլիւ կոխեցաւ ի չարչարնս. եւ ի նեղութեանցն եփեցաւ. եւ ի հնձան խազին ճմլեցաւ։

Եւ այս գիտելի է՝ զի պատարագս այս՝ ցուցաւ ի հին օրէնսն. զի երբեմն մատուցանէին պատարագ ի հասկէ. եւ երբեմն ի յալերէ. եւ երբեմն ի հացէ զանազան կերպիւ եփեալ. զի երբեմն եփեալ լինէր ի փուռն. եւ երբեմն ի տապակի. եւ երբեմն ի կասկարայս։

Եւ այս ամենայն՝ օրինակ էր չարչարանացն Քրիստոսի. զի Քրիստոս էր ի նահապետացն յառաջ քան զմարմնամալն իբրեւ զհասկ։

Այլի յօրէնս Մովսիսի եւ ի տեսութիւն մարգարէից էր իբրեւ զայիւր, որ մերձ է ի տեսակ հացին. այլ յետ մարմին լինելոյն՝ էր կատարեալ հաց։

Այլ երեք անգամ եփեցաւ։

Առաջին ի փուռն. այսինքն. յորո վայն սուրբ աստուածածնին եփեցաւ հրով հոգւոյն։

Երկրորդ անգամ ի տապակի. այսինքն, ի նեղութիւն աշխարհիս. որ զամենայն աւուրս եկաց ի նեղութեան եւ ի քարոզութեան. եւ յաշխատութեան, եւ նախատեալ ի հրէիցն։

Այլ երրորդ՝ եփեցաւ ի կասկարայս. այսինքն, չարչանօք խաչին։

Յայսմանէ երեւի՝ զի հացս այս առողջարար է. զի յոյժ եփեալ է. ապա ուրեմն ճշմարիտ է՝ զի նիւթ խորհրդոյս հաց եւ գինի լինէր։

Վեցերորդ պատճառ՝ զխորհուրդս զայս՝ ոչ էր պարտ դնել ի խորհուրդոց հին օրինացն Մովսէսի. զի քահանայութիւն նոցա անկատար էր, եւ օրինակ դադարեալ. վասն այն յարմար էր ի նոր օրնէս՝ նոր նիւթ առնուլ. եւ դառնալ ի խորհուրդն որ նախ քան զհին օրէնսն էր. զոր մատոյց Մելիքսեդեկ հաց եւ գինի. որպէս ասէ գիրն թէ՝ Աբրահամ յորժամ յաղթեաց զթշնամիսն եւ դարձաւ, Մելիքսեդեկ քահանայն Աստուծոյ՝ մատոյց նմա հաց եւ օրհնեաց զնա։

Եւ յայսմանէ երեւի թէ՝ նա է արժանաւոր առնուլ զխորհուրդս զայս՝ որ պատերազմեալ իցէ ընդ մեղացն եւ յաղթեալ զնա։

Այլ որ յաղթի հոգեւոր պատերազմին՝ ոչ է պարտ առնուլ զխորհուրդս։

Ապա յայտ է թէ, պատշաճ էր Քրիստոսի զխորհուրդս զայս աւանդել հացով եւ գինւով։

*Երկրորդ ասելի թէ, զի՞նչ է էութիւն խորհրդոյս. եւ զի՞նչ արարողութիւն սորա։

Ասեն վարդապետք թէ, չորս ինչ է էութիւն խորհրդոյս՝ որք են հարկաւորք. եւ թէ մի ի նոցանէ պակաս լինի, ոչ կատարի խորհուրդն։

Առաջինն է՝ զի այն որ պատարագէ՝ ճշմարիտ քահանայ լինիցի. որ առեալ լինի զկարգ քահանայութեան. եւ ոչ լինի անկեալ ի կարգէն. եւ ոչ բանադրեալ. զի թէ ոչ լինի առեալ զկնիք քահանայութեան՝ պատարագ նորա ոչ է պատարագ։

Երկրորդ էութիւն է նիւթն. զի պիտոյ է որ լինի հաց ի ցորենոյ, եւ գինի յորթոյ. զի յայլ ազգ հացոյ՝ եւ յայլ ազգ գինւոյ կամ ի ջրոյ՝ կամ ի շարպաթենէ՝ ոչ լինի մարմին եւ արիւն Քրիստոսի։

Երրորդ էութիւն է ձեւ բանին որ ասէ. (այս է մարմին իմ, եւ այս է արիւն իմ նորոյ ուխտի՝ որ վասն ձեր եւ բազմաց հեղանի ի քաւութիւն մեղաց։)

Չորրորդ էութիւն է ճշմարիտ դիտաւորութիւնն. զի այն որ պատարագէ՝ ունիցի դիտաւորութիւն փոխել զհացն ի մարմին Քրիստոսի. եւ զգինին յարիւն Քրիստոսի բանիւն Աստուծոյ։

Եւ այսպէս չորք են էութիւնք խորհրդոյ պատարագին. եւ թէ մի ի սոցանէ պակաս լիցի, պատարագն ոչ լինի կատարեալ։

Իսկ արարողութիւն եւ զարդարանք՝ են բազումք։

Նախ զի՝ յեկեղեցին ի վերայ օրհնեալ սուրբ սեղանոյն կատարէ զպատարագն, եւ ոչ ի տան, կամ յայլ ուրեք։

Երկրորդ՝ զի սկիհն օրհնեալ լիցի. եւ նիւթն ոսկի, կամ արծաթ, կամ կլայեկ. զի պղնձն ժամկահամէ. եւ կաւեղէնն անյարմար է. եւ փայտեղէնն յինքն ծծէ զոր ի ներս լնուս. եւ ապակին դիւրաւ կոտորի։

Երրորդ՝ զի քահանայն առանց սուրբ զգեստից՝ ոչ առնէ պատարագ եւ զգեստն եւ ծածկոց սորբ սեցանոյն՝ օրհնած լինի ձեռամբ եպիսկոպոսին։

Չորրորդ՝ զի ի ցերեկի առնեն պատարագ. սկսեալ յառաւօտուն, եւ յերրորդ, եւ ի վեց ժամուն. բաց ի յերեկոյի ճրագալուցէն ծննդեան եւ զատկին։

Այլեւ առանց վառեալ լուսոյ՝ ոչ առնեն պատարագ. եւ ոչ առանց սպասաւորի. եւ այլ բազում ինչ նման են այսց, արարողութիւնք են զարդարանք. թէպետ եւ ոչ են յէութենէ պատարագին. սակայն հրաման է սուրբ հայրապետաց. զոր ոչ է պարտ զանց առնել, եւ մնալ ընդ կանօնաց հրամանաց նոցա։

Իսկ երրորդ հարցումն թէ՝ որպէս փոխի հացն ի մարմնի Քրիստոսի՝ եւ գինին յարիւն։

Եւ լինի հինգ ազգ հարցումն տարակուսանաց անհաւատից։

Նախ եւ առաջին այս՝ զոր հարցանեն թէ որպէ՞ս փոփոխի հացն ի մարմին Քրիստոսի, եւ գինին յարիւն։

Պատասխանեմք եթէ՝ բազում կերպիւ հաստատեմք՝ զի կարէ փոխիլ հացն ի մարմին Քրիստոսի։

Առաջին վկայութիւն. զի յանցեալ ժամանակս հին օրինացն՝ բազում փոփոխումն լինէր. զի զկինն Ղովտայ փոխեաց ի յարձան աղի. եւ զգաւազանն Մովսիսի յօձ փոխեաց. եւ զջուրս գետոյն եգիպտոսի՝ յարիւն դաձոյց։

Իսկ ձեռն Աստուծոյ ոչ է տկարացեալ. զի եւ այժմ այնպէս զօրաւոր է, որպէս յայնժամ. եւ մեք հաւատամքն՝ զի Քրիստոս Աստուած է ճշմարիտ, եւ ամենաակարօղ. ոչ է զարմանք թէ՝ հացն այն բանիւն Քրիստոսի փոխի ի մարմին իւր. եւ գինին յարիւն։

Երկրորդ վկայութիւն. զի դիւրին է փոխել զիւր ինչ ի յայլ ինչ, քան թէ յոչընչէ նոր ստեղծանել։

Իսկ բանն Աստուած՝ զերկինս եւ զերկիր յոչընչէ ստեղեաց. ապա ուրեմն նոյն բանն Աստուծոյ որ է մեր Յիսուս Քրիստոս կարօղ է զհացն փոխել ի մարմին իւր։

Երրորդ՝ զի զոր ինչ կարէ առնելփոքր զօրութիւնն՝ կարէ եւ զնոյն առնել եւ մեծ զօրութիւնն. իսկ բնութիւնս որ փոքր ունի զօրութիւն՝ կարէ ժամանակաւ զհացն ի մարմինն փոխել, եւ զգինին յարիւն այնմ, որ ուտէ. ապա ուրեմն Աստուած զօրութիւնն որ մեծագոյն է՝ կարէ յանկարծ զհացն փոխել ի մարմին Քրիստոսի, եւ զգինին յարիւն ի ձեռն քահանային։

Չորրորդ՝ զի ծառ մի մեծ ընկուզ բուսանի եւ աճի. զի զօրութիւն բնութեանն այնպէս է ի սերմն այն, որ զխոնաւութիւն յինքն քարշէ, եւ փոխէ ի ծառ եւ ի ծաղիկ եւ ի պտուղ. ապա ուրեմն Աստուած որ ստեղծօղ է բնութեան կարէ զհացն ի մարմին իւր փոխել. եւ զգինին յարիւն։

Հինգերորդ՝ զի ասեն իմաստունք թէ՝ արքայիկ օձն բազում եւ չար թիւնս ունի. եւ է աստղ մի յերկինս՝ որ ունի իշխանութիւն ի վերայ արքայիկ օձին. եւ ժողովէ զամենայն թոյնսն ի գլուխ օձին. եւ զօրութեամբ աստեղն՝ փոխի թոյնն ի յակն պատւական, որ կոչի ճրագ գիշերոյ. որ պատուական է քան զամենայն ակունս որք լինին ի քարանց։

Արդ՝ զօրութիւն աստեղ միոյ կարէ զթոյնն ի պատւական քարր փոխել, ո՞րչափ եւս առաւել Աստուած՝ որ ստեղծօղ է աստեղաց, կարէ ձեռամբ քահանայն փոխել զհացն ի մարմին, եւ զգնին յարիւն։

Վեցերորդ՝ զի ասէ Արիստոտէլ թէ՝ սնդիկն եւ ծծումբն յոր ժամ խառնին ընդ իրեար յերակս երկրի, լինին նիւթ ամենայն հրահալելեաց։

Զի զօրութեամբ աստեղաց՝ սնդիկն եւ ծծումբն յիրեար խառնել, փոխին երբեմնն յոսկի, երբեմն յարծաթ, երբեմն յերկաթ, եւ ի պղինձ, եւ ի կլայեկ։

Արդ՝ թէ երկնից զօրութիւնն զսնդիկն եւ զծծումբն կարէ յոսկի փոխել՝ որչափ եւս առաւել Աստուած կարէ զհացն ի մարմին իւր փոխել։

Եօթներորդ՝ սատաֆն առնու զանձրեւն եւ փոխէ ի մարգարիտ։

Ութներորդ՝ կայ յաշխարհս արեւելից ջուր՝ յորժամ զփայտն ձգեն ի ներս, ի քար փոխի, եւ որ ի դուրս է՝ փայտ մնայ. եւ յայտ է՝ որ արմատն քար է, եւ զջուրն ըմպէ եւ ծառն սնասի։

Այլեւ յարեւմուտից աշխարհն է ջուր, որ թէ զփայտն դնեն անդ, մասն փայտին որ ի ցեխն է թաղած՝ ի յերկաթ փոխի։

Եւ կէսն որ ի ջուրն է ի մարմար քար փոխի. եւ մասն որ ի դուրս է փայտ մնայ ինչ իւր բնութիւն էր։

Արդ՝ եթէ Աստուած այնպէս զօրութիւն է տուեալ ջրոյն, որ զփայտն ի քար փոխէ. զի՞նչ զարմանք է թէ բանն Աստուծոյ այնպէս զօրութիւն ունիցի՝ որ ձեռամբ քահանային զհացն ի մարմին իւր փոխէ. եւ զգինին յարիւն։

Վասն այն առանց տարակուսաց է. զի քահանայն բանիւն Աստուծոյ փոխէ զհացն ի մարմին Քրիստոս. որպէս եւ Քրիստոս փոխեաց ի մեծի հինգ շաբաթին, յորժամ ասաց (ա՛յս է մարմին իմ։)

Այս թէ որպէս փոխի հացն ի մարմին Քրիստոսի, եւ գինին յարիւն։

Դարձեալ՝ երկրորդ տարակոյս ունին անհաւատք եւ տգետք, թէ ո՞րպէս քանակութիւն մարմնոյն Քրիստոսի, պարունակի ի փոքր քանակութեան նշխարին։

Ասեմք եթէ՝ մարմին Քրիստոսի՝ ունի գոյացութիւն եւ ունի քանակ. այլ գոյացութիւն մարմնոյն՝ ոչ լնու զտեղին ըստ գոյացութիւն է. այլ քանակն՝ լնու զտեղին, ըստ որում քանակ է. եւ ամենայն ինչ որ լնու զտեղին՝ միջորդութեամբ քանակին լնու։

Վասն մարմին Քրիստոսի ի յերկինս՝ լնու զտեղին միջնորդութեամբ քանակին. այլ ի խորհուրդս այս՝ լնու զտեղին միջնորդութեամբ գոյացութեանն, եւ ոչ քանակին. զի գոյացութիւն հացին՝ փոխի ի գոյացութիւն մարմնոյն Քրիստոսի, եւ ոչ ի քանակին։

Վասն այն քանակ եւ չափ մամնոյն Քրիստոսի, ոչ է ի խորհուրդս այս ըստ զօրութեան փոփոխմանն. այլ է աստ քանակ մարմնոյն Քրիստոսի միջնորդութեամբ գոյացութեանն։

Վասն զի քանակն ի գոյացութենէ մարմնոյն՝ ոչ բաժանի. վասն այն որպէս գոյացութիւն մարմնոյն ոչ լնու զտեղի. այսպէս եւ քանակն ի խորհուրդս յայս՝ ոչ լնու զտեղի։

Այլ բանս այս նուրբ է ըստ իմաստնոցն. եւ խառնիճաղանճ ժողովուրդն թանձրամիտ. վասն այն օրինակաւ ցուցաեմք։

Որպէս արեգակն որ բազմապատիկ մեծ է քան զցամաք երկիրս՝ այլ բոլոր արեգակն երեւի ի փոքր հայելւոջն. եւ թէ ի բազում մասունս կոտորես զհայելին, բոլոր արեգակն յիւրաքանչիւր մասն հայելւոյն երեւի. այսպէս մարմին Քրիստոսի թէպէտ յոյժ մեծ է քան զնշխարն. այլ ի յօրհնեալ նշխարն, կատարեալ է էութեամբ իւրով եւ քանակութեամբ եւ ամենայն իրօք։

Եւ թէ զնշխարն ի բազում մասունս կոտորես, բոլոր մարմինն Քրիստոսի է յիւրաքանչիւր մասն. եւ որ առնու մին մասն ի յօրհնեալ հացէն՝ այնպէս բոլոր ճաշակէ զմարմինն Քրիստոսի, որպէս այն որ առնու զբոլոր նշխարն։

Դարձեալ բանկանն հոգի մարդոյն որ է ի մարմինն՝ տեղ ոչ լնու. զի այնպէս կարէ լինիլ ի փոքր մարմինն որպէս ի մեծ մարմինն։

Եւ բոլոր հոգին է ի բոլոր մարմին, եւ յամենայն մասն մարմնոյն. այսպէս մարմինն Քրիստոսի՝ է ի նշխարն. եւ ոչ խափանէ զտեղին. եւ այնպէս է խոքր նշխարն՝ որպէս ի մեծն. եւ բոլոր մարմինն Քրիստոսի՝ է ի բոլոր օրհնեալ հացն. եւ բոլոր մարմինն է յիւրքանչիւր մասն օրհնեալ նշխարին։

*Երրորդ տարակոյս հերձւածողաց եւ անհաւատից. որք ասեն թէ, որպէս է զի քրիստոնեայք յամենայն օր ուտեն զմարմինն Քրիստոսի, եւ ոչ պակասի. զի թէ մարմինն Քրիստոսի որպէս մեծ զեառն էր, պակասեալ զինէր։

Ասեմք թէ՝ ամենայն մարդիկ որք են յաշխարհի՝ թէ հանապազ յամենայն օր ուտեն զմարմին Քրիստոսի, ոչ պակասի։

Եւ այս է պատճառն. զի զանազանութիւն է ի մէջ մարմնաւոր կերակրոց, եւ ի մէջ հոգեւոր կերակրոյս այս. զի մարմնաւոր կերակուրն յորժամ մտանէ ի մարմինն, ապականի եւ փոխի ի մարմին. վասն ուտելովն պակասի։

Այլ զհոգեւոր կերակուրս այս որ է մարմինն Քրիստոսի՝ յորժամ ուտէ մարդն, ոչ ապականի եւ ոչ փոխի ի բնութիւն մարմնոյ նորա. այլ զմարդիկ ի յինքն փոխէ սիրով։

Վասն այ ոչ պակասի մարմին Քրիստոսի, թէպէտ բազում անգամ ճաշակեն ամենեքեան։

Զոր օրինակաւ հաստատեսցուք։

Զի որպէս կինն սարեփթացի եւ որդիքն իւր եւ եղիա մարգարէն՝ յերկար ժամանակս կերին ի բռամբ մի ալերէն եւ ի սակաւ իւղոյն, եւ յամենայ օր յագ ուտէին եւ ոչ պակասեցաւ. որպէս մարգարէացաւ Եղիա. այսպէս մարմինն Քրիստոսի ոչ երբէք պակասի. թէպէտ յամենայնն օր ճաշակեն հաւատացեալք։

Չորրորդ հարցում անհաւատից թէ, որպէս մի մարմինն Քրիստոսի լինի համանգամայն ի բազում տեղիս. զի ինքն է յերկինս. եւ յամենայն տեղիս ուր պատարագեն եւ անդ է՞։

Ասեմք թէ՝ մի մարմինն՝ ի բազում տեղիս ոչ կարէ լինիլ. որպէս տեղակալն ի տեղւոջ այլ այլ կերպիւ կարէ լինիլ։

Զօր օրինակաւ հաստատեսցուք։

Որպէս մի ոսկի խնծոր լինի ի մէջ երկրի. եւ ի չորս կողմ աշխարհի չորս հաց. եւ Աստուած կարօղ է զչորս հացն փոխել ի յոսկի խնծորն որ է ի մէջ երկրի. որպէս տեղակալն ի տեղւոջ. այլ ի չորս կողմ աշխարհի՝ է զօրութեամբ փոխումն. այսպէս մարմինն Քրիստոսի՝ է յերկինս. եւ ի չորս կողմ աշխարհի պատարագի։

Դարձեալ օրինակ՝ որպէս մի ձայնն որ ելանէ ի բերանոյ վարդապետին՝ մատնէ ի բազում լսելիս. եւ է բոլորն ի մինն որ խօսի. եւ բոլոր ի բազումս որք լսեն։

Այսպէս եւ բոլոր մարմինն Քրիստոսի է յերկինս. եւ է ի բոլոր նշխարն փոփոխմամբ։

Հինգերորդ՝ հարցանեն անհաւատք թէ՝ հացն այն որպէս է մարմին Քրիստոսի. զի ահա գոյնն հացի է. եւ համն հացի. նոյնպէս եւ գինին։

Ասեմք թէ՝ ի հացն այն՝ երկու ինչ է։

Մին՝ էութիւն է ծածկեալ. եւ մին պատահումն որ տեսանի։

Եւ երկու կեպիւ զանազանին։

Նախզի՝ էութիւն հացին այնչափ մնայ՝ որչափ հաց է. այլ պատահմունքն այլայլին. որպէս գոյնն՝ համն՝ հոտն. եւ էութիւնն՝ ոչ այլայլի։

Երկրորդ՝ զի հինգ զգայութիւնս՝ զէութիւնս հացին ոչ տեսանէ. այլ միայն զպատահմունսն. որպէս աչքն զգոյնն. եւ քիմքն զհոտն. եւ բերանն զհամն. եւ ականջն զձայնն. եւ ձեռքն զտաք եւ զհովն։

Այլ իմացումն մարդոյն՝ հասանի մինչ ի յէութիւն հացին եւ տեսանէ։

Այլ յորժամ ասէ քահանայն զբանն Քրիստոսի թէ, (այս է մարմին իմ. ) էութիւն հացին փոխի յէութիւն մարմնոյն Քրիստոսի. եւ մնան պատահմունքն. այսինքն գոյնն, համն, հոտն։

Եւ պատահմունքս այս՝ որպէս յառաջ քան օրհնութիւնն ծածկէին զէութիւն հացին. այսպէս այժմ ծածկեն զէութիւն մարմնոյն Քրիստոսի։

Այսպէս թէպէտ զգայարանքն տեսանեն ի հացն զգոյնն, զհամն, զհոտն որք մնան ի հացն. այլ իմացումն օգնէ ճշմարիտ հաւատոյն. եւ հաւատացեալն իմանայ եւ հաւատայ թէ, գոյացութիւն հացին՝ փոխեցաւ ի գոյացութիւն մարմնոյն Քրիստոսի։

Ապա թէ ոք տեսանէ զգոյնն եւ զհամն եւ զհոտն հացի եւ գինւոյ, եւ ասէ թէ ոչ մարմին եւ արիւն Քրիստոսի, այնպիսին սխալի։

Որպէս Իսահակ խաբեցաւ յորդոյ Յակոբայ՝ որ մորթով ուլոյն զբազուկ եւ զպարանոցն ծածկեալ էր. եւ այսպէս աչքն խաբեցան զի մթացեալ էին. եւ կարծէր զԵսաւ տեսանել. բայց լսելիքն ոչ խաբեցան. եւ ոչ հոտոտելքն. զի զձայնն Յակոբայ լսէր. զհոտն Յակոբայ առնոյր. այլ ճաշակելիքն խաբեցան եւ շօշափելիքն. զի զկերակուրն որպէս զԵսաւայ ուտէր. եւ ձեռքն որպէս զԵսաւայ շօշափէր. վասն այն ասէր ձայնդ Յակօբայ. եւ ձեռքդ. ձեռքդ Եսաւայ է։

Այսպէս մարմինն Քրիստոսի՝ է ծածկեալ ձեւով եւ գունով հացին. վասն այն չէ պարտ հաւատալ աչացն որ տեսանէ զգոյն հացի. եւ ոչ ռընգաց որ զհոտ հացի առնու. եւ ոչ ճաշակելեաց որ զհամ հացի առնու. եւ ոչ շօշափելեաց որ զհաց շօշափէ։

Այլ պարտ է հաւատեալ Քրիստոս ձայնին որ ասէ. (այս է մարմին իմ եւ այս է արիւն իմ։)

Եւ դարձեալ գիտելի է՝ յորժամ քահանայն բաշխէ զմարմինն Քրիստոսի, եւ ատամամբն ծասկէ, ոչ կոտորի մարմին Քրիստոսի. այլ ամբողջ մնայ. այլ պատահմունք հացին որ մնացեալ է, այսինքն քանակն՝ այն է որ բաշխի եւ ծասկի։

Եւ թէպէտ օրհնեալ հացն ի հուր անկանի, կամ ի ջուր ոչ ապականի մարմինն Քրիստոսի եւ ոչ այրի. որպէս ճառագայթ արեգականն որ անցանէ ի հուր՝ կամ ծագէ ի վերայ տղմոյ՝ ոչ բնաւ ապականի. այլ պատահումն հացին որ մնացեալ է, այն է որ ապականի կամ այրի։

Եւ յայժամ մարմինն Քրիստոսի ոչ մնայ անդ. այլ ի յերկինս ընդաջմէ հօր որպէս յառաջն էր։

Եւ արդ՝ վասն տարակուսաց անհաւատիցն եւ տգիտացն՝ չէ պարտ կարծիս ընկենուլ ի միտս. այլ ճշմարտապէս իմանալ եւ հաւատալ զհացն եւ զբաժակն օրհնեալ՝ ճշմարիտ եւ անապական մարմին եւ արիւն Քրիստոսի։

Որում եւ մեզ հաղորդս արասցէ Քրիստոս. եւ նմա փառք յաւիտեանս ամէն։

Նորին քարոզ ձեռնադրութեան. ի բանն՝ (Քահանայք քո զգեցցին զարդարութիւն։)

Սաղ. 131. 16։

(Գլուխ. ԼԷ)

Նախ պարտ է գիտել թէ՝ զի՞նչ է Սահման քահանայութեան. եւ զի՞նչ Դիտաւորութիւն։

Վասն զի ամենայն ինչ՝ անւամբ կամ սահմանաւ ճանաչի. այլ սահմանաւ՝ առաւել քան անուամբ. Որպէս յորժամ ասեմք, զի՞նչէ մարդ. յորժամ զանունն պատասխանեմք, ոչ գիտեմք թէ որ մարդ է, կենդանի՞ թէ գրեալն։

Եւ յորժամ զսահմանն ասեմք՝ կենդանի բանաւոր մահկանացու մտաց եւ հանճարոյ ընդունակ. ահա առաւել յատկացաւ մարդն։

Վասն որոյ՝ սահմանէ սուրբն Դոնէսիոս այսպէսոս։

(Քահանայութիւն է՝ ըստիս կարգ սրբազան. հանճար եւ ներգործութիւն առ աստուածատեսակ նմանութիւն ըստ կարողութեան։)

Զկարգն՝ սեռ դնէ. եւ զայլսն բաղկացուցիչ զանազանութիւն։

Քահանայապէտութիւն է ասէ՝ այսինքն, իշխանութիւնս որ յերկրի։

Կարգ է՝ այսինքն, աստիճան. եւ ունի Առաջին Միջին եւ Վերջին։

Եւ կարգ է՝ զի կարգաւորին վերջինքն առաջնովքն. որպէս երկրաւոր մարմինք՝ երկնաւոր մարմնովք կարգաւորին։

Եւ յամենայն իրսս տեսանեմք զկարգ։

Նախ ի հրեշտակս. զի ունին կարգ՝ առաջին միջին. յերիս երրեակ դասս կարգաւորեալ։

Որք են Աթոռք՝ Քերովբէ՝ Սերովբէք՝ առաջինք։

Տէրութիւնք՝ Զօրութիւնք՝ Իշխանութիւնք՝ միջինք։

Պետք՝ Հրեշտակապէտք՝ Հրեշտակք՝ վերջինք։

Եւ այսպէս ըստ կարգի՝ իջանեն յԱստուծոյ շնորհք լուսափայլութիւնք եւ գիտութիւնք։

Նախ յառաջինսն. եւ նոքօք ի միջինսն. եւ նոքօք ի վերջինսն։

Եւ ապա ինոցանէ ի մեզ ի մարդիկ։

Նախ ի գլխաւորսն. որպէս ի մարգարէս եւ յառաքեալս եւ ի հայրապեետս։

Եւ ապա յայլ անդամս եկեղեցւոյ ըստ իւրաքանչիւր կարգի առհասարակ քրիստոնէից։

Ըստ այնմ, (որպէս իւզ զի իջանէ ի գլուխ եւ ի մօրուսն Ահարօնի. եւ ի մորուացն՝ ի ջանէ ի գրապանս զգեստու ժողովրդեանն։)

Կարգ է եւ յերկինս. զի որ առաւելք են՝ վերինք են, եւ պատեալք են զնուազունսն։

Կարգ են եւ ի լուսաւորս. զի մանունքն՝ ի մեծէն լուսաւորին եւ ծածկին. որպէս յարեգակնէ այլ աստեղք։

Կարգ են եւ ի տարերսդ. զի պարզ եւ թեթեւքն՝ վերինք են. որպէս հուր եւ օդ։

Եւ թանձրն եւ ծանրն՝ ներքինք են որպէս ջուր եւ երկիր։

Կարգ են եւ ի կողմանս աշխարհի. առաջին արեւելք. եւ միջին հարաւ. եւ վերջին արեւմուտք եւ հիւսիս։

Եւ զի մի զամենայն ասացից։

Կարգ է ի թաագաւորս, եւ ի հնազանդեալս, յիշխանս եւ յիշխեցեալս քաղաքաց. այսպէս եւ քահանայապետութիւնս՝ կարգ է յեկեղեցիս։

Բայց զանազանին. զի այն մարմնաւոր կարգ է. եւ այս հոգեւոր. այն զմարմինս կարգաւորէ. եւ այս զհոգիս. այն աստի կենացս է. եւ այս հանդերձելոյն։

Բայց երկոքին՝ ի միոյ սկզբանէ յառաջ եկեալ. այսինքն, յաստուածպետական իշխանութենէն. ըստ Պօղոսի. (ոչ ուստէք է իշխանութիւն, եթէ ոչ յԱստուծոյ. եւ որք կարգեալ են՝ յԱստուծոյ ենն կարգեալ։)

Վասն այն ասէ՝ քահանայապետութիւն է կարգ։

Իսկ ասելն (Սբազան՝) այսինքն՝ կարգ է սուրբ. որոշելով՝ ի մարմնաւորաց կարգացն. որպէս ունին մեծամեծք եւ փոքունք. իշխանք եւ իշխեցեալք։

Կարգ է՝ այլ ոչ սուրբ. զի ոչ կարէ սրբել զնոսա։

Այլ սա՝ կարգ է եւ սուրբ. զի կարէ սրբել զկարգաւորեալսն։

Դարձեալ՝ է սրբութիւն մարմնոյ, եւ է սրբութիւն հոգւոյ. մարմնոյ սրբութիւն է՝ աշխարհականաց. իսկ հոգւոյ սրբութիւն՝ է իշխանութիւնս ի եկեղեցիս կարգեալ. վասն այն ասէ կարգ սուրբ։

(Հանճար եւ ներգործութիւն։)

Հանճար՝ այսինքն, խորհուրդ եւ իմաստութիւն եւ գիտութիւն սուրբ։

Եւ ներգործութիւն՝ զի այս կարգս եւ իշխանութիւնս որ յեկեղեցի է, ներգործէ զքահանայապետս. զքահանայս. զսարգաւակունս, եւ զայլս ըստ կարգի։

Եւ տես՝ զի հաստատեալ է կարգս ի վերայ սուրբ ներգործութեան եւ սուրբ հանճարոյ. որ է հաւատն եւ գործն։

Զի սոքա երկոքինս՝ են ընդունակ եւ օթեւան իշխանութեան կարգին։

Ապաուրեմն ամսուրբքն գործով՝ եւ թերիքն գիտութեամբ եւ հաւատով՝ ոչ են աժանի այսմ աստիճանի. վասն որոյ ասէ։

(Առ աստուածատեսակ նմանութիւն։)

այսինքն, սուրբութեամբ եւ հանճարով եւ ներգործութեամբ բերեն յինքեանս զաստուածակերպ նմանութիւն։

Այս է սահման քահանայապետութեան. որէ իշխանութիւն ի յեկեղեցի կարգեալ։

Իսկ թէ զի՞նչ է դիտաւորութիւն սորա. այսինքն, հայեցուածն, թէ առ ի՞նչ հայր քահայապետութեանս կարգ։

Այս է՝ թէ յաստուածատեսակ նմանութիւնն. այսինքն, թէ գիտումն եւ իմացումն սորա այնն է, զ զԱստուծոյ զնմանութիւնն յինքեան բերէ։

Իսկ թէ զի՞նչ է Աստուծոյ նմանութիւնն. այս է. զի տեսանի առ Աստուած երիս իրս։

Նախզի՝ պարզ է եւ անխառն յամենայն աննմանութեանց։

Երկրորդ՝ զի բարի է. եւ հաղորդէ զինքեան բարութիւնս այլոց։

Երրորդ՝ զի կատարեալս առնէ զայլս։

Եւ զայսոսիկ ունի բնութեամբ եւ գոյուցութեամբ եւ անսկզբնաբար։

Պարզ է էութեամբ. բարի է իմացմամբ. կատարեալ է ներգործութեամբ։

Դարձեալ՝ պարզութեամբն մաքրէ եւ սրբէ։

Բարութեամբն լուսաւորէ։

Կատարելութեամբն կատարեալս առնէ։

Դարձեալ՝ պարզութիւնն է իսկիզբն. բարութիւնն ի մէջն. կատարումն ի վախճանն։

Եւ այսոքիկ ամենայնքն՝ իջանեն ի միոյն բարերար կամաց եւ նախախնամութեանցն Աստուծոյ. եւ հաղորդէ զինքն է իցս. այսինքն, հրեշտակաց եւ մարդկան։

Բայց նախ հրեշտակաց, եւ ապա մարդկան. զի հրեշտակք բնութեամբ եւ փառօք եւ տեղեաւ՝ մերձաւոր են Աստուծոյ։

Բնութեամբ՝ զի նոքա իմանալիք են, եւ մեք զգալիք։

Նոքա անփոփոխք, եւ մեք փոփոխականք։

Նոքա անմահք, եւ մեք մահկանացուք։

Ապա ուրեմն բնութեամբ մերձ են Աստուծոյ եւ փառօք. զի նոքա յանճառ փառսն են հաստատեալ. եւ մեք դեռեւս ի շնորհս եւ ի յօրէնս։

Եւ տեղեաւ նոքա ի սրբութիւն սրբոցն ընդդդ միշտ էին Աստուծոյ. եւ մեք յարտաքին սրահս ի զգալի արարածս եմք բնակեալ։

Վասն որոյ նախ ի նոսա հեղանի ամենայն բղխումն շնորհաց, լուսափայլութեան, եւ այլն. եւ ապա ի մեզ ըստ կարգի իջանէ որպէս ասացաք ի վերոյ։

Արդ՝ այս է քահանայապետութեանս դիտումն՝ զի զմեզ յաստուածատեսակ նմանութիւն բերեցէ. այսինքն, ի սուրբութիւնն՝ ի լոյսն՝ ի կատարելութիւնն։

Եւ յայտ է՝ զի զայսորիկ ունի եկեղեցի սուրբ. զի ոմն սրբէ։

Ոմն լուսաւորի, եւ ոմն լուսաւորէ։

Ոմն նուիրի, եւ ոմն կատարէ։

Եւ այս է կարգն։

Նախ մաքրելն. եւ ապա լուսաւորելն. եւ ապա կատարելագործելն։

Մաքրիլն է մերկանալ զաղտեղութիւն եւ զխաւար. լուսաւորիլ՝ զգենուլ զլոյս. այսինքն, մաքրիլն այն է, զոր ունի ընկենու. եւ լուսաւորիլն՝ զոր չունի առնու։

Եւ ապա կատարի։

Որպէս ոմն եկեալ ի մկրտութիւն՝ նախ մաքրի եւ հրաժարի յամենայն չարեաց. եւ ապա լուսաւորի աստուածգիտութեան լուսավն ըստ հաւատոյն։

Եւ կատարելագործի մկրտութեամբն եւ սուրբ մեռոնաւն։

Այլ մաքրելն է սարկաւագին. լուսաւորելն քահանային. կատարելագործելն եպիսկոպոսին։

Այսպէս եւ եկեալքն ի կարգ. ինչ՝ սարկաւագութեան, քահանայութեան, եւ յայլ ինչ։

Պարտին նախ մաքրիլ հանճարով աստուածգիտութեան լուսովն եւ ուսմամբն. եւ ապա կատարիլ ի կնիք կարգին զոր եւ առնուցուն։

Եւ վասն է՞ր երեքեան սոքա պահանջին ինվիրելոցն։

Նախզի՝ ունին մարմին, հոգի, եւ միտք. ըստ մարմնոյ մաքրին. ըստ մտացն լուսաւորին. ըստ հոգւոյն կատարելագործին կնքովն։

Դարձեալ՝ ունին բնութիւն եւ անձն եւ պատուհումն. ըստ պատահման սրբին յամենայն եկամուտ մեղաց։

Եւ բնութեամբ լուսաւորին։

Իսկ անձամբն կատարին ի կնիքն։

Դարձեալ՝ ունին էութիւն զօրութիւն եւ ներգործութիւն. ըստ էութեան մաքրին. ըստ զօրութեան լուսաւորին. ըստ ներգործութեանն կատարելագործին։

Դարձեալ՝ նուիրեալն՝ ունի բնութիւն, շնորհս, եւ փառս։

Բնութիւնն նախ է. շնորհն այժմ առնանի. փառքն ի վերինն գաւառի։

Վասն բնութեանն մաքրի. վասն շնորհացն լուսաւորի. վասն փառացն կատարելագործի։

Դարձեալ՝ վասն երից դիմացն. որ է օծօղն, օծումն, եւ օծեալն։

Օծօղն՝ որպէս քահանայապետն. օծումն՝ քահանայութիւնն. օծեալն՝ որ է նուիրեալն. սարկաւագն, կամ քահանյն։

Արդ՝ ի դիմաց իւրն՝ պարտի մաքրիլ. եւ ի դիմաց օծօղին՝ լուսաւորիլ. եւ ի դիմաց օծմանն՝ կատարելագորիլ ի շնորհացն։

Արդ՝ վասն ասացեալ պատճառացս՝ ամենայն նուիրելոց այսպէս պարտ է. մաքրիլ, եւ լուսաւորիլ, եւ ապա կատարիլ։

Զի էութիւն կարգին՝ կայանայ ի սուրբ վարս եւ ի սուրբ գիտութիւնս որպէս ասացաւ։

Իսկ ներգործողին զշնորհս. որպէս քահանայապետն՝ քահանայն, եւ այլն. որք մաքրեն լուսաւորեն եւ կատարեալս գործեն՝ պարտ է զի ունիցին սեփական սրբութիւն եւ մաքրութիւն. զի մաքրեսցեն զայլս. որպէս ջուր յստակ՝ զի սրբեսցէ։

Ապա թէ ինքն անմաքուր է, զայլս որպէս մաքրեսցէ։

Նոյնպէս եւ որք լուսաւորեն՝ պարտ է լինիլ լոյս. եւ ապա զայլս լուաւորել. որպէս երկատեսակ հայելի՝ առնուլ ցլոյս շնորհաց, եւ լուսաւորել զայլս. որպէս լուսինն առնու զլոյսն յարեւէն ըստ ոմանց՝ եւ լոյս տայ ներքնոցս։

Այսպէս օդն եւ ապակին նախ լուսաւորի՝ եւ ապա լուսաւորէ։

Ապա թէ լուսինն խաւարեալ է, եւ հայելին ժանկեալ, եւ օդն թանձրացեալ ամպով, ոչ տան լոյս։

Նոյնպէս եւ կատարելագործքն՝ որպէս քահանայապետն եւ կամ քահանայն. զի նոցա պարտ է կատարեալ լինիլ, եւ ապա զայլս կատարել։

Եւ զի՞նչ իցէ կատարելութիւնն ասիցէ ոք. այն է՝ զի իցի մաքուր վարուք. ե ւ լուսաւոր գիտութեամբ. եւ կատարելագործ իշխանութեամբ. եւ ապա կատարեսցէ զայլս։

Նախ վասն ասացեալ պատճառացդ. զի պարտ է զսրբութիւն զգիտութիւն եւ զիշխանութիւն սեփհականել յինքեան՝ եւ ապա յինքենէ տալ այլոց։

Երկրորդ՝ զի նման Աստուծոյ ներգործէ որպէս ասցաք. պարտ է սրբութեամբ եւ լուսաւորութեամբ նմանիլ՝ եւ ապա կատարելութեամբ։

Երրորդ՝ զի աստուածագործ է. այսինքն, աստուածարար. զի հասարակաց մարդն՝ որդի Աստուծոյ առնէ մկրտութեամբն։

Նոյնպէս զհացն եւ զգինին՝ մարմին եւ արիւն Աստուծոյ կատարէ օրհնութեամբ։

Եւ Աստուծոյ է թողուլ զմեղս. եւ տալ զշնորհս, եւ առնել զերկոսեանն մի մարմին. զոր քահանայն առնէ պսակաւն։

Եւ որպէս ասեն սուրբ հարք, նախ պարտ է աստուածանալ՝ եւ ապա յԱստուծոյ մերձենալ։

Չորրորդ՝ պահանջին սոքա վասն երից պատճառաց այսմ գործոյ. այսինքն, զի է պատճառ ներգործական որպէս Աստուած. եւ է պատճառ շնորհական որպէս կարգն. եւ է պատճառ գործիական որպէս քահանայապետն։

Զոր օրինակ՝ ի գործ արուեստի՝ ներգործական է հիւսն. եւ ներգործութիւն արուեստն. եւ գործիք ուրաքն որ տաշէ զփայտն։

Եւ ուրաքն պարտ է զի լինիցի պատշաճ եւ սուր առ գործն, որպէս է ի միտս արւեստաւորին. ապա թէ ոչ՝ ոչ կարէ տաշել զփայտն։

Նոյնպէս եւ քահանայապէտին՝ պարտ է ունիլ պատշաճ սրբութիւն եւ սուրբ գիտութիւն. զի կատարեսցէ զայլս. ապա թէ ոչ՝ ոչ կարէ։

Եւ թէ ասիցէ ոք՝ շնորհն յԱստուծոյ է՝ եւ ոչ երբեք տկարանայ։

Ասեմք եթէ՝ ճշմարտապէս բղխումն շնորհաց՝ է ի հոգւոյն սրբոյ. եւ է յամենայն կարօղ եւ հզօր։

Այլ տկար ընդունակքն՝ ոչ կարեն տանիլ զկարօղն. որպէս բեկեալ անօթ՝ ոչ ընդունի զջուրն։

Եւ տկար աչքն՝ ոչ տեսանէ զլոյս. եւ լոյսն ընդ պարզ մարմին թափանցի, որպէս ապակի. եւ ի թանձրն՝ զսպի որպէս ի քար եւ ի հող։

Եւ այսմ պատճառ՝ ոչ է տուօղն, այլ առնօղն։

Նոյնպէս եւ զշնորհս քահանայութեան իմասցիս (զի յանձն անարժան՝ հոգի իմաստութեան ոչ բնակի ասէ Սողոմօն։)

Դարձեալ՝ քահանայն հրեշտակ կոչի. ըստ այնմ, (շրթունք քահանային զգուշասցին գիտութեան. զի հրեշտակ Տեառն Աստուած ամենակալ է։)

Ապա պարտ է քահանային հրեշտականմանն սուրբ լինիլ խորհրդօք եւ գործօք։

Դարձեալ՝ քահանայն միջնորդ է հաշտութեան. առ Աստուած եւ առ մարդիկ. պարտ է միջնորդին՝ հաշտ եւ համարձակ լինիլ. որով կարիցի միջնորդել. եւ այս լինի սուրբ վարուք եւ ուղիղ հաւատով։

Դարձեալ՝ սուրբ քահանայքն՝ նման են սուրբ կենդանեաց, որք պատարագելիք են. այլ անսուրբքն՝ նման են պիղծ կենդանեաց, որք ոչ մերձենան ի տաճարն. եւ ոչ են կերակրելիք։

Դարձեալ՝ պարտին քահանայքն կատարել լինիլ սրբութեամբ եւ գիտոթեամբ. զի գիտութեամբ խրատեսցեն զայլս. եւ սուրբութեամբ օրինակ տացեն։

Զի քահանայք դէտ են ի մէջ եկեղեցւոյ. եւ թշնամի են սատանայ, մեղք, եւ հերձւածօղքն. յորժամ գայցեն առ ժողովուրդն, պարտ է զգուշացուցանել զնոսա հանճարով՝ իմաստութեամբ՝ սրբութեամբ՝ եւ արդարութեամբ։

Զի կեցուսցէ զիւր անձն եւ զժողովուրդն։

Ապա թէ դէտն ծուլութեամբ՝ քնով՝ եւ տգիտութեամբ ծանրացեալ լինի, եւ սուրն եեւ թշնամին մտեալ ի ժողովուրդն, եւ նա անփոյթ առնիցէ, լւիցէ զահաւոր բարբառ հրամանին եթէ՝ (անօրէնն ի յիւր մեղսն մեռանի, եւ զարիւն նորա ի ձեռաց քոց խնդրեցից ասէ։)

Դարձեալ՝ քահանայն աղ է լուսաւոր գիտութեամբ գիտութեամբ եւ սուրբ վարուք. որ ի համ բերէ զամենայն անհամութիւն ժողովրդեանն։

Ապա թէ աղն անհամի, արտաքս ընկենլի է. եւ խոտելի ըստ տէրունական հրամանին։

Դարձեալ՝ ծեր եւ երէց կոչին քահանայք։

Նախ՝ վասն խոհեմութեան եւ գիտութեան։

Երկրորդ՝ վասն կարգին։

Երրորդ՝ վասն արդարութեան եւ արի գործոց։

Չորրորդ՝ վասն կատարմանն. զի նախ ինքն կատարի՝ եւ ապա զայլս կատարէ։

Հինգերորդ՝ վաս առաջնորդելոյ եւ խրատու։

Վեցերորդ՝ վասն հոգեւոր հայրութեան. եւ ժողովուրդքն՝ որդիք են հոգեւորք։

Իսկ ծոյլ քահանայն՝ նախ դատի վասն իւրոյ յանցանացն։

Երկրորդ՝ զի ոչ ուսոյց զբարին ժողովրդեան. այլ չար ուսոյց նոցա, կամ գայթակղեցոյց։

Երրորդ՝ զի եկեր զմեղս ժողովրդենն, եւ ոչ քաւեաց զնոսա։

Չորրորդ՝ զի որ գիտութեամբ մեղանչէ, առաւել պատժի։

Նմանապէս եւ արի քահանայն՝ նախ վասն իւր գործոյն պսակի։

Երկրորդ՝ վասն ժողովրդեանն վարձատրի. որ բարուոք հովւեաց։

Երրորդ՝ որոց զմեղս քաւեաց պատճառ եղեւ վարձուց։

Չորրորդ՝ զի եւ իմաստութեամբ եւ գիտութեամբ գործեաց զբարին. նա այսպիսիքս՝ (կրկին պատուոյ արժանի լինին։)

Վասն որոյ լսելով եղբայրք սիրելիք եւ որդիք՝ իւրաքանչիւր ոք՝ զանձինս մեր. քննեսցուք. զի մի յահաւոր բեմին ամօթով լիցուք. եւ մի պատժիցուք որպէս նաբաթ եւ աբիութ որդիքն Ահարօնի՝ որք այրեցան հրով։

Եւ որդիք Հեղեայ սատակեցան սրով վասն մեղաց եւ ծուլութեանց։

Մի ծուլութեամբ. մի քնով. մի արբեցուբ. մի շուայտութեամբ. մի պիղծ խորհրդով։

Այլ սուրբ վարուք՝ ուղիղ հաւատով՝ լուսաւոր մտօք՝ ժրաջն մկրտութեամբ եւ համբերութեամբ կատարեսցուք զընթացս մեր, ակնունելով երանելի յուսոյն եւ առԱստուած սիրոյն, վարձուց հատուցմանն ի պսակողեն Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ. որ է օրհնեալ յաւիտեանս ամէն։

Նորին քարոզ վասն Քահանայութեան. ի բանն՝ (Դու ես քայանայ յաւիտեան ըստ կարգին Մելքիսեդեկի։)

Սաղ. 1Օ9. 4։

(Գլուխ. ԼԸ)

Յառաջագոյն ասացեալ եղեւ թէ, զի՞նչ է քայանայութիւն։

Այժմ ասելի է ի կարգէ քահանայութեան։

Եւ գիտելի է՝ զի բաժանի նախ քահանայութիւնն ի յերկնաւորն, եւ յերկրաւորս. որ է հրեշտակաց եւ մարդկան։

Իսկ հրեշտակաց քահանայութիւնն՝ ունի։

Առաջին՝ Միջին՝ եւ Վերջին։

Առաջին են Աթոռոց՝ Սերովբէից՝ եւ Քերովբէից դասքն. որք անընդմիջաբար լուսաւորին յաստուածպետականէն լուսոյ։

Եւ միջինք են՝ Տէրութեանց՝ Զօրութեանց՝ եւ Իշխանութեանց դասքն։

Եւ վերջին՝ Պետութեանց՝ Հրեշտակապետաց՝ եւ Հրեշտակացն դասք։

Որք են փակ եւ կնիք վերին քահանայապետութեանցն։

Զի որպէս առաջինքն անցուցանեն ի միջինս. նոյնպէս եւ նոքա ի վերջինսն։

Իսկ նոքա ընդունին յինքեանս՝ եւ յայլ դասս ոչ իջուցանեն, քան թէ ի մարդկային ազգս. զոր ուսանելոց եմք յառաջիկայդ։

Դարձեալ՝ ունին զերրակ զօրութիւնս. այսինքն, զմաքրողկանն. զլուսաւորականն. եւ զկատարելագործականն։

Այսպէս մաքրողականն է ի սուրբ հոգւոյն. եւ լուսաւորականն ի միածին որդւոյն. եւ կատարողականն ի հօրէ Աստուծոյ։

Վասն որոյ այսպիսի զօրութեամբ կատարեն զմիմեանս. այսինքն զմիջինսն, եւ միջինքն զվերջինսն նոյնպէս սրբեն եւ լուսաւորեն զմիմեանսն։

Դարձեալ՝ գոյ ի նոսա երէց եւ կրտսեր. ոչ ըստ ժամանակի, եւ ոչ ըստ բնութեան, եւ ոչ ըստ պատճառի։

Զի համանգամայն են սոքօք. այսինքն, բնութեամբ եւ ժամանակաւ եւ գոյութեամբ։

Այլ երէց եւ կրտսեր ասին ըստ պատուոյ եւ ըստ կարգի. զի առաջին դասքն՝ Աթոռք Սերօբէք Քերօբէք մերձ գոլով, անընդմիջաբար առնուն յԱստուծոյ զլուսափայլութիւն. եւ անցուցանեն ի տէրութիւնս եւ յայլսն. վասն որոյ վեցեքին դասքն՝ ի միամեանց քահանայապետեալք կրտսերք են։

Իսկ առաջին երեք դասքն՝ երէց եւ նախկին պատուով եւ կարգիւ։

Այլ աստ է հարցումն թէ՝ դեւք անկեալք ինոցանէ՝ ունի՞ն զքահանայութիւն թէ ո՞չ։

Երեւի թէ ունին. զի քահանայութիւնն հրեշտակաց՝ էութեամբ եւ բնութեամբ է. այլ դեւք՝ են յէութենէ հրեշտակաց. ապա ունին զքահանայութիւն։

Դարձեալ՝ դեւք յետ անկմանն՝ ունին զբնականս իւրանց. զի են անմարմինք՝ անմահք՝ եւ լուսաւորք. ապա երեւ թէ ունին զքահանույութիւն։

Ասեմք թէ՝ դեւք ոչ ունին զքահանայութիւն. որոյ պատճառ է. զի քահանայութիւն է՝ շնորհ լուսաւոր եւ հանճար եւ ներգործութիւն եւ Աստուծոյ նմանութիւն։

Այլ դեւք անկմամբն իւրեանց՝ կորուսին զսոսա. զի ոչ ունին հանճար եւ ներգործութիւն սուրբ եւ Աստուծոյ նմանութիւն. զի խաւարեալ են տգիտութեամբ եւ չարութեամբ։

Նաեւ լոյս շնորհացն Աստուծոյ՝ ոչ գործէ ի նոսա. ապա յայտ է՝ զի ոչ ունին զքահանայութիւն։

Այժմ պատասխանեսցուք առարկութեանցն։

Առաջնոյն՝ թէպէտ հրեշտակաց քահանայութիւնն էութեամբն է, եւ ոչ որպէս մերս յետոյ ստացմամբ. այլ քահանայութիւն նոցա՝ ունակութիւն է. զ անձնիշխան կամօք ստացան եւ ոչ ակամայ։

Վասն այսորիկ դեւք ոչ ունին զքահանայութիւն. զիի ունին անձն իշխան կամս բարիս։

Երկրորդին պատասխանեմք. թէպէտ դեւք յետ անկմանն մնացին անմահք եւ անմարմինք՝ ոչ զի պատուեսցն, այլ զի անմահապէս տանջեսցին։

Այլ քահանայութիւն է ի պատիւ, եւ ոչ ի տանջանս. յաղագս որոյ զքահանայութիւն ոչ ունին։

Նաեւ դեւք ոչ ունին մարգարէութիւն որ է հանդերձելոց գիտութիւն. նաեւ ոչ թագաւորութիւն. զի այս շնորհ ի պատիւ մարդոյն է տուեալ. ըստ այնմ, (զամենայն ինչ հնազանդ արարեր ի ներքոյ ոտից նորա. զխաշն եւ զարջառ։)

Իսկ դեւք՝ ոչ ունին պատիւ. վասն այն եւ ոչ մարգարէութիւն եւ թագաւորութիւն։

Եւ թէ ոք ասիցէ ըստ Պօղոսի՝ (մեզ մարտ է ընդ իշխանս եւ ընդ պետութիւն օդոց։)

Եւ Տէրն ասէ՝ գայ իշխան աշխարհիս այսորիկ։)

Ասեմք առ այս թէ՝ դեւն ոչ ունի իշխանութիւն ի վերոյ մարդկան. այլ որ մարդիկ անձնիշխան կամօք ապստամբեցան յԱստուծոյ եւ հազանդեցան նմա. նոցա եւ իշխան։

Դարձեալ՝ ասեն ոմանք թէ, անկեալք դեւքն են յիշխանութեանց եւ ի պետութեանց դասեէն. եւ իշխանք եւ պետք եղեն զանազան մեղաց. այսինքն, հպարտութեան, պոռնկութեան, եւ այլոցն, զայն ասէ Պօղոս։

Եւ թէ ոք ասիցէ, ապա թէ ոչ գիտեն դեւք զառաջիկայն, որպէս երազօք ցուցանեն, եւ ի ձեռն կռոցն եւ քահանայիցն զլինելոցն ասեն։

Ասեմք եթէ՝ առաջիկայն միայն Աստուծոյ է գիտելի. որ բոլորն համանգամայն է եւ կատարեալ. նաեւ որոց Աստուած յայտնէ. որպէս հրեշտակաց, կամ մարգարէից։

Իսկ դեւք՝ ոչ գիտեն զառաջիկայն մարգարէաբար. զի Աստուած ոչ յայտնէցն. այլ ի նրբութենէ մտացն՝ կարծեօք գիտեն զառաջիկայն. ոչ զհեռաւոր, այլ զմերձաւոր ապառնին. իսկ զբնութեան ապառնին՝ գիտեն ի փորձոյ անցելոյն։

Իսկ զկամաց ապառնին ոչ գիտէ դեւն. այլ թէ հրեշտակն յայտնէ վասն բարւոյ իմիք. որպէս բաղաամ մոգին։

Այլ այսպիսիքս՝ ի հրեշտակաց լինին եւ ոչ ի դիւաց։

Նաեւ ծանիր յայսմանէ՝ զի թէ դեւն գիտէր զառաջիկայն, ընդ սբոցն ոչ հակառակէր որք յաղթեցին զդեւս։

Այլ գիտեն զհանդերձեալ տանջանսնն ի մեղաց իւրեանց. ըստ որք ասէին. (մի յառաջ քան զժամանակն տանջեր զմեզ. ) այլ այնպէս կուրացեալ են եւ հաստատեալ են ի չարն, զի եւս յաւելուն ի տանջանս իւրեանց։

Ապա ուրեմն դեւք ոչ ունի մարգարէութիւն, եւ ոչ քահանայութիւն։

Եւ թէ ոք ասիցէ՝ թէ քուրմք կռոց ո՞չ են քահանայք։

Ասեմք թէ ոչ. զի նմանութեամբ քահայիցն գործէին նոքա վասն խաբէութեան որպէս զմարգարէութիւն։

Եւ զոր օրինակ՝ նմանութեամբ է կապիկն ծիծաղական, եւ ոչ ճշմարտութեամբ է կապիկն ծիծաղական, եւ ոչ ճշմարտութեամբ. այսպէս նոցա քահանայութիւնն եւ մարգարէութիւնն՝ նմանութեամբ է եւ ոչ ճշմարտութեամբ։

Եւ վասն խաբէութեան է ի կորուստ մարդկան։

Այս վասն երկնայնոց քահանայութեանն։

Իսկ երկնաւոր քահանայապետութիւնս՝ բաժանի յերկուս. ի յօրինակն. եւ ի ճշմարտութիւնն. որ է հինն եւ նորս. զի կամեցաւ Աստուծոյ պարգեւս յետ երկնայնոցն՝ շնորհել մարդկան ազգի։

Եւ մինչդեռ տղայ էր բնութիւնս՝ որպէս դաստիարակ եւ կաթն զօրինաց քահանայութիւնն ետ։

Եւ որպէս տկար աչաց համեմատ՝ նւազ լոյս ետ, զի մի վնասեսցին։

Եւ զայս քահանայութիւնս ետ Աստուած նախ Ահարօնի եւ որդւոց նորա ի ձեռն Մովսէսի որպէս ասէ գիրն։

Նոյնպէս եւ զվրան ժամուն եռայարկեան կանգնեաց. առաջին միջին եւ վերջին ի տիպ բոլոր աշխարհի։

Առաջին սրբութիւն սրբութիւն սրբոցն՝ ուր էր տապանակն ոսկի. եւ քերովբէքն հովանի՝ էր օրինակ լուսեղէն երկնից. ուր միայն աստուածպետութիւնն է բնակեալ ի լոյս անմատոյց. եւ հրեշտակօք եւ սերովբէիւք սպասաւորեալ։

Միջին սրբութիւնն ուր էր աշտանակն եօթնաջահեան՝ եւ սեղան խնկոցն՝ եւ հաց երեսացն՝ էր օրինակ ութներորդ կամարին. ուր են եօթն լուսաւորք եւ անուշահոտ հոգիք սրբոցն ժողովեալ։

Եւ հաց սրբութեանն՝ ոչ թէ անդ է մարմինն Քրիստոսի ըստ հերձուածողաց ոմանց, այլ դէմ յանդիման տեսանեն սուրբքն զՔրիստոս անուշահոտութեամբ հոգւոյն իւրեանց։

Զոր յետոյ ի կատարածի մամնով եւ հոգւով վերանան ի լուսեղէն խորանս ի դասս հրեշտակաց։

Իսկ արտաքին սրահն՝ էր օրինակ մարմնական աշխարհի. ուր զենմունք կենդանեաց էին. եւ ճենճերումն եւ կերակրոց վայելումն։

Այլեւ օրինակ է նորա եկեղեցւոյ որ է բեմն եւ մէջ եկեղեցւոյն, եւ դուռն. կամ արտաքնին ժամատունն։

Տապանակն ոսկի՝ սկիհն. մանանայն՝ մարմին եւ արիւնն. տախտակքն՝ աւետարանն. գաւազանն ուղղութեան՝ Քրիստոս. բուրվառն՝ անուշահոտութիւն նորին. քաւութիւնն՝ շնորհքն. քերովբէքն եւ քշոցն՝ սպասաւորք հրեշտակք։

Մի անգամ մուտն ի տարին՝ մի անգամ պատարագիլն յաւուր։

Նոյնպէս եւ գառն եւ հացն երեսաց՝ գառն ճշմարիտ եւ խունկ՝ բուրումն հոգւոյն սրբոյ. եօթն ջահն՝ եօթնարփեան շնորհքն։

Նոյնպէս զգեստ քահնայութեան՝ լուացումն՝ պատարագն եւ այլն ամենայն՝ նորոյս են օրինաակք։

Եւ բազում զանզանութիւն է հնոյ քահանայութեան եւ նորոյս։

Նախզի՝ այն օրինակ, եւ այս ճշմարտութիւն։

Երկրորդ՝ այն անցաւոր, եւ այս յաւիտենական։

Երրորդ՝ այն միջնորդութեամբ Մովսէսի, եւ այս միածին որդւովն։

Չորրորդ՝ այն մարմնական, եւ այս հոգեւոր։

Դարձեալ գիտելի է՝ զի նորա քահանայութիւն է հասարակ եւ ի մէջն երկնային քահանայապետութեան եւ հնոյ օրինացն. զի ունի իր եւ խորհուրդ. այսինքն, տեսութիւն եւ տիպ։

Արդ՝տեսութեամբն որ է իր, երկնայնոցն է հաւասարեալ. իսկ մարմնական խորհրդովն՝ ընդ հին օրինացն է կապակցեալ. եւ այսպէս երկոցունցն կապ եւ մէջ է եղեալ. եւ զստուերն ընդ ճշմարտութիւն է միաւորեալ։

Դարձեալ՝ երկնյնոցն քահանայապետութիւն՝ յերիս որոշի. այսինքն, ի մաքրել ի լուսաւորել, եւ ի կատարելագործել։

Այսպէս եւ հինն. քահանայապետն՝ քահանայն, եւ սպասաւորքն։

Նմանապէս եւ նորս. եպիսկոպոսն կատարէ. քահանայի լուսաւորէ. եւ սարկաւագն մաքրէ։

Դարձեալ՝ եւ այլ իմն եղանակաւ կապ է նոցա. զի քահանայապետն. երկնաւորացն եւ ի մանալեացն է համազուգեալ. իսկ քահանայն նոր օրինացս. եւ սարկաւագն հին օրինացն։

Եւ այս յայտ է յիւաքանչիւր գործոցն. զի քահանայապէտն միշտ կատարելագործէ եւ տայ. որպէս վերինն դասք. իսկ քահանայն զամենայն խորհուրդ եկեղեցւոյ կատարէ։

Որն է մկրտութիւն. դրոշմ. պատարագ. եւ այլն. որ է նորոյս քահանայութեան։

Իսկ սարգաւագն՝ ցուցանէ զհնոյն բուրվառովն. զի խնկարկելն ի հին քահանայապետիցն էր։

Իսկ սոքա թէպէտ այլեւ այլ են ներգործութեամբ. այսինքն, հրեշտակացն հնոյն եւ նորոյս. եւ քահանայապետին եւ քահանային եւ սարգաւագին։

Սակայն մի է ամենեցուն դիտաւորութիւն առ աստուածայինս. եւ ի միութիւն են կապակցեալ միեղէն շնորհօքն. որ է մաքրողական՝ լուսաւորական՝ եւ կատարողնկան։

Այլ գիտելի է՝ զի ինն են աստիճանք եկեղեցւոյ քահանայապետութեան. եւ նմանապէս յերիցս երրակս որոչեալ. որպէս երկնային քահանայապէտութիւն։

Եւ այս է պատճառն. զի երեք շնորհք անշփոթելիլք յառաջագայի ի սուրբ երրորդական անձնաւորութեանցն. ի հօրէ՝ յորդւոյ եւ ի հոգւոյն սրբոյ. այսինքն, մաքրողականն, լուսաւորականն, եւ կատարողականն. թէպէտ բնութիւնն ներգործութիւնն եւ ամինչ հաւասար է սուրբ երրորդութեանն. այլ վասն յատուկութեան անձանցն՝ անձանցն՝ յատկութիւն երեւի ի շնորհն։

Մաքրութիւնն է արժանապէս հոգւոյն. լուսաւորելն միածին որդւոյն. կատարելն ամենակատարն Աստուծոյ Հօր։

Արդ՝ սոքա երեքեան շնորհքս՝ յաստուած պետականէն հոգւոյն ի ջանեն յեկեղեցի սուրբ։

Եւ երեք են որք առնւ զայս շնորհս եւ ներգործեն յայլս. այսինքն, քահանայապետն քահանայն եւ սարգաւագն։

Եւ երեք են դարձեալ որք ընդունին զսա եւ կրեն յինքեանս զայս շնորհս. այսինքն է՝ որք մաքրին, եւ լուսաւորին, եւ կատարելագործին։

Յաղագս այսորիկ. դասք են աստիճանք եկեղեցւոյ յերիս երրակս որոշեալ։

Առաջինն է կաթուղիկոսն՝ եպիսկոպոսն՝ եւ քահանայն։

Երկրորդն՝ սարկաւագն՝ դպիրն՝ եւ կղերիկոսն. զայսոսիկ հոմ անւամբ պաշտօնեայ կոչէ։

Երրորդն՝ են միայնակեացք որք կոչին կամարարք. եւ սուրբ վուրդն. եւ երախայն որ դեռեւս մկրտութիւն. զայսոսիկ նուիրեալս կոչէ։

Ապա թէ եւ զապաշխարօղսն ի թիւ կալցես՝ կաթուղիկոսն լինի տասներորդ. որպէս Աստուած տասներորդ է ի վերայ ինն դասուց հրեշտակաց. այս ըստ սրբոյն Դիոնիսեայ։

Իսկ ըստ այլ վարդապետաց՝ իբր ի ներքուստ ի վեր։

Առաջին եւ ներքին՝ է դռնաբացօղն։

Երկրորդ՝ ընթերցօղն։

Երրորդ՝ երդմնեցոուցիչն։

Չորրորդ՝ ջահնկայն։

Հինգերորդ՝ դպիրն։

Վեցերորդ՝ սարկաւագն՝ քահանայն։

Ութներորդ՝ եպիսկոպոսն։

Իններորդ՝ կաթուղիկոսն. որ է ընդհանուր պարունակօղ ամենայն կարգաց։

Ծանիր եւ զայս. զի զիւրաքանչիւր զգործ սոցա ասացեալեմք յայլ ուրեք ի բանն որ ասէ. (վասն այսորիկ է օծ զքեզ Աստուած քո. ) անդ գիտ։

Այլեւ գիտելի է՝ զի որք նուիրին ի կարգ ինչ՝ նախ մաքրեսցեն զգագաթն բոլորակ. եւ զհերսն չափաւորեալ. հոլանի եւ անօգտի անկցին առաջի քահանայապետին ի դուռն եկեղեցւոյն։

Եւ քահանայապետն հարցանէ զարժանաւորութիւն. եւ խոստովանահայրն վկայեսցէ արժանի գոլ։

Եւ ինքն նւիրեալն յանձն առնու զկանոնս եպիսկոպոսին։

Նախ զհրաժարականն. եւ ապա զյանձն առնու զկանոնս եպիսկոպոսին։

Նախ հրաժարականն. եւ ապա զյանձնառկանն։

Եւ խաչակնքէ ի վերայ նւիրելոյն. եւ կա եւ կտրեսցէ խաչանման զհերոսն ասէլով յանուն հօր եւ որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ։

Եւ տայ զբանալին եկեղեցւոյն ի ձեռն ասելով. առռ քեզ իշխանութիւն ի հոգւոյն սրբոյ բանալ զդրունս եկեղեցւոյ։

Եւ սարկաւագ որ մերձն է առնու զբանալին ի ձեռաց նուիրրելոյն. նոյնպէս եւ զամենայն կարգն այսպէս տացէ։

Եւ զայս առաջինս՝ միայն ի դուռն եկեղեցւոյն։

Իսկ զայլսն ի մէջ եկեղեցւոյն աստիճանաւ յառաջ փոխելով։

Եւ զդպիրն ի ներքին բեմն աստիճանի. իսկ զսարկաւագն ի վերին բեմն մերձ սեղանոյն որպէս ասելոց եմք։

Եւ զայս գիտելի է՝ զի մինչ ի չորս աստիճանն՝ հրաման է ամուսնութեան. իսկ դպրացն կարգի որ է հինգերորդն՝ ոչ գոյ հրաման ամուսնութենէ. որպէս եւ ոչ սարգաւագին որ է վեցերորդն։

Իսկ թէ վասն է՞ր հինգգ կարգ է մինչ ի սարկաւագն. եւ նա վեցերորդ։

Այսպէս ասէ սուրբն դիոնէսիոս, եթէ մաքրելիք են հինգ դասք՝ յորոց վերայ իշխէ սարկաւան. եւ գործէ զմաքրողականն։

Արդ առաջին է արտաքս հանել յեկեղեցւոյն զոչ մկրտեալս, եւ զախտացեալս մեղօք. եւ զայս առնէ դռնապանն։

Երկրորդ՝ ուրացօղն. եւ սոցա քարոզէ ընթերցօղն։

Երրորդ՝ այսահարն. եւ զայս բժշկէ երդմնեցուցիչն։

Չորրորդ՝ որք կիսակատար դարեալք են ի մեղաց. եւ զսոսա լուսաւորէ ջահընկալն։

Հինգերրորդ՝ որք բոլորովիմբ զղջացեալք եւ թողեալք են զմեղս եւ որգեն զբարիս. զնոսա հովուէ դպիրն սաղմոսիւք եւ ալէլուիւք։

Իսկ վեցերորդ՝ սարկաւագն ի վերայ ամենեցուն առհասարակ քարոզ է եւ իշխէ ժողովրդեանն, եւ ներքին դասուցս որպէս ասացաք։

Իսկ ի կարգ եկելոցն՝ հարկաւոր է վեց իր։

Նախ զի՝ իցէ արու։

Երկրորդ՝ զի իցէ մկրտեալ։

Երրորդ՝ զի իցէ անարատ ի հոգի եւ մարմինն։

Չորրորդ՝ զի իցէ եպիսկոպոս։

Հինգերորդ՝ բանն որ ասէ. աստուածայն եւ երկնաւոր շնորհ։

Վեցերորդ՝ զգեստն եւ մեռոնն։

Արդ՝ յարարողութիւն օրհնելոյն՝ վեց ինչ հասարակ է երեք կարգացն. այսինքն քահանայապետին քահանային եեւ սարկաւագին։

Նախ՝ առաջի սեղանոյն մատուցումն։

Երկրորդ՝ ծունր դելն։

Երրորդ՝ ձեռնադրելն։

Չորրորդ՝ խաչատեսակ կնիքն։

Հինգերորդ՝ վերաճառութիւնն աստուածային եւ երկնաւոր շնորհ։

Վեցերորդ՝ ողջունելն ի կատարումն։

Իսկ առանձին եւ յատուկ՝ եպիսկոպոսին աւետարան դնելն ի վերայ գլխոյ՝ քահանային. եւ նորա երկու ոտիւք ծունր դնելն. սարկաւագին մի ոտամբ։

Որ նշանակեն սոքա թէ, մի քան զմի բարձր են աստիճանաւ։

Զի որպէս աւետարանն յինքն ժողովեալ ունի զամենայն կտակս, եւ կատարումն է նոցա. նոյնպէս եւ քահանայապետն յինքն ժողովեալ ուն զմաքրելն՝ զլուսաւորելն՝ եւ զկատարելն. եւ կատարումն է ամենայն աստիճանաւորացն։

Եւ որպէս աւետարանն ի յինքն գրեալ ունի զամենայն գործսն Քրիստոսի եւ զվարդապետութիւն. նոյնպէս քահանայապետին պարտ է յինքեան բերել զգործսն Քրիստոսի եւ զքարոզութիւնն. զի բանիւ ուսուսցէ զԱստուած այրին հանճարս եւ զիմաստս՝ եւ գործով ցուցանէ։

Իսկ որ ի վերայ գլխոյն ունի՝ իբրթէ անընդմիջաբար առնու զշնորհս եւ զիշխանութիւն ի Քրիստոսէ. որպէս առաջին դասք սերօբէից քերօբէից եւ աթոռոցն։

Եւ դարձեալ՝ իբրթէ ես գլուխ եմ ամենայն աստիճանաւորաց. եւ նախ յիս գայ շնորհն. եւ ինեւ ի ձեզ հեղու. ըստ այնմ. (որպէս իւղ զի իջանէ ի գլուխ եւ այլն։)

Իսկ քահանային երկու ոտիւք ծունր կրկնելն. զի ունի երկու իշխանութիւն. այսինքն լուսաւորել եւ մաքրել։

Այլեւ առնու իշխանութիւն պատարագ մատուցանել. եւ դրոշմել. ուստի յայտի որ զձեզս մեռոնեն քահանային։

Իսկ սարկաւագին՝ մի ոտամբ ծունր դնելն. զի մին ունի իշխանութիւն. այսինքն, մաքրելոյ միայն։

Որեւ ուրարն եւ բազպանն ի մին կողմն ձախոյ՝ կիսակատա ունելով զլուծն եւ զգործն։

Իսկ թէ զի՞նչ նշանակեն սոքա։

Առաջին հասարակն ի սեղանն մերձիլ Գ դասուցն։

Սեղանն Յիսուս է որպէս ասացաւ. իսկ երեք դասքն մերձ սեղանոյն՝ որպէս աթոռքն քերօբէքն սերօբէքն շուրջ զԱստուծով։

Զի սարկաւագն որ է մաքրօղ՝ ի սերովբէն եւ ի դէմբ սուրբ հոգւոյն ակնարկէ։

Իսկ քահանայն ի քերովբէն եւ ի Քրիստոս։

Իսկ քահանայապետն՝ զաթոռոցնն եւ զհօր Աստուծոյ։

Իսկ ծունր դնելն՝ զբոլորովին կեանս եւ զկամս մեր. այսինքն է, զմարմին եւ զոգի ի հնզանդութիւն տալ Քրիստոսի։

Դարձեալ՝ ծունկն եւ ձեռքն եւ գլուխն յերկիր խոնարհեալ՝ ցուցանէ զամենայն ընթացս մեր եւ զգլուծ եւ զզգայարանս մատուցանել Քրիստոսի։

Դարձեալ՝ երեք կարգ են զորս նուիրեմք Քրիստոսի. մաքրելով, լուսաւորելով, եւ կատարելով։

Եւ որպէս մաքուր է գագաթն. նոյնպէս զհոգի եւ զմիտս մեր եւ զգայարանս սրբել խոստովանութեամբ եւ ապաշխարութեամբ։

Եւ որպէս սուրբ է սեղանն՝ եւ սուրբ է քահանայապէտն՝ եւ սուրբ է եւ երկնային շնորհք. նոյնպէս եւ զմեզ սրբութեամբ արժանիս կացուցանել։

Իսկ ձեռն դնելն՝ որպէս եւ Քրիստոս ձեռն եդ ի վերայ աշակերտացն եւ օրհնեաց զնոսա։

Նախ՝ նշանակէ զհայրական հովհանին իբր ի վերայ սիրելի որդւոյ։

Երկրորդ՝ ի թշնամեացն պարսպէ։

Երրորդ՝ զշնորհաց բաշխումն որ ի յաջոյն։

Չորրորդ՝ զզօրութիւնն որ ի ձեռցացն. ըստ այնմ, (ձեռն իմ ընկալցի զնա։)

Հինգերորդ՝ զգործն սուրբ. զի ձեռն գործոյ է նշանակ։

Վեցերորդ՝ զաւանդն տայ ի նա. եւ խրատէ ուսանիլ եւ պահել։

Տես ասէ՝ զինչ առեր զգործ՝ զնոյն եւ պահեսցես. որպէս ես ընկալայ եւ քեզ աւանդեմ։

Այլ աստ գիտելի է՝ զի սարկաւագն ոչ աջ տալ. այլ միայն քահանայն եւ եպիսկոպոսն։

Եւ յայտ է ի չորից։

Նախզի՝ սարկաւագի ձեռն ոչ մեռոնի. այլ քահանային։

Երկրորդ՝ զի սպասաւոր է եւ ոչ կատարօղ գործոյն. այլ քահանայն կատարէ զաստուածագործութիւնս։

Երրորդ՝ զի սարկաւագն ոչ կարէ թողուլ զմեղս. այլ միայն քահանայն ունի իշխանութիւն արձակելոյ։

Չորրորդ՝ զի Թօմայի նախ աւանդեցաւ քահայութեան իշխանութիւն. եւ ապա այլ առաքեալքն խոնարհեալ գլխով համբուրեցն զաջն որ յաստուածացեալ մարմինն հպեցաւ։

Իսկ խաչատեսակ կատարումն հերաց գլխոյն՝ որ նշանակեցաւ ի հատումն հերացն Մելքիսեդեկի ի ձեռն Աբրահամու։

Նախ ցուցանէ հատանել զաւելորդ ցանկութիւնն ի չորս իրաց. այսինքն, ի զգայարանացն, եւ ի յիշողութեանցն, եւ ի կամացն։

Այլեւ ի բաց ընկենուլ զզանազան պատահումն մեղաց՝ որ լինի ի սատանայէ. զի հերն պատահումն է։

Երկրորդ՝ նշանակէ ընդ անմեղութեանն զոր ունի կուսութեամբ եւ այլովք՝ եւ զխաչ չարչարանացն յինքն բերել եւ համբերել. որպէս Քրիստոս զի ոչ արար մեղս. եւ ի վերջոյ չարչարանաց եւ խաչ համբերեաց։

Յաղագս որոյ եւ զանբիծս ասեն որ մեռելոյ է. իբրթէ մեռեալ են աշխարհի. զի կեցցեն ընդ Քրիստոսի։

Եւ այն զի ի գլուխն նկարի։

Նախ ցուցանէ զկամաւ հնազանդութիւն մեր անգործ մնացեալ մեղացն եւ խաչեալ. որպէս ինքն Քիստոս (հնազանդ եղեւ մահու չափ եւ մահու խաչի։)

Երկրորդ՝ զի այսու քրիստոսատեսակ լինիմք. զի սովոր են պատկերագոծք ի գլուխն փրկչական խաչ նկարել. որ ցուցանէ նախ թէ՝ կատարումն ամենայն տնօրէնութեանն՝ խաչն եղեւ։

Երկրորդ թէ՝ խաչն է փառք փրկչին մերոյ. ըստ այնմ, (չեւ էր հոգի՝ զի Յիսուս չեւ էր փառաւորեալ. ) այսինքն, խաչեալ։

Երրորդ թէ՝ քահանայ է եւ թագաւոր Քրիստոս. վասն այն ընդ թագին խաչ նկարի։

Չորրորդ՝ զի կամաւ հնազանդեցաւ խաչ եւ չարչարանաց. վասն այն ի գլուխն է նկարեալ։

Հինգերորդ՝ փշեղէ պսակն որ ի խաչին ի գլուխ էր. այսպէս եւ քահանայն քրիստոսատեսակ. զոր ցուցանէ բոլոր հերն եւ հատումն խաչատեսակ։

Իսկ վերատեսակ։

Իսկ վերաճառութիւնն որ ասէ. աստուածային եւ երկնաւոր շնորհ երեք անգամ ձայնիւ. եւ մինն ի թիւ։

Եւ յորժամ ձայնիւ երգեն, քահանայապետն զդէմս յարեւելս առնէ. եւ նուիրեալքն յարեւմուտս ի քահանայապետն։

Եւ յորժամ իթիւ կարդայ, նւիրեալքն դառնան յարեւելս. եւ քահանայապետն յարեւմուտս ի դէմս նոց ձեռն դնելով տայ զիշխանութիւն եւ զշնորհս։

Նախ ցուցանէ թէ տուօղն իշխանութեանց հոգին սուրբ է. ուստի հայցէ զշնորհս։

Այլ եպիսկոպոսն սպասաւորէ եւ միջնորդ. որպէս խողովակն առնու զջուրն յաղբերէն՝ եւ անցուցանէ ի մեզ։

Դարձեալ՝ ցուցանէ թէ ընտրեալն եւ կոչեալն Աստուծոյ է եւ ոչ մարդոյ. այնմ, (որ յառաջ քան զլինիլն աշխարհի ընտրեաց եւ կոչեաց եւ արդարացոյց որպէս գրէ առաքեալն։)

Եւ յայտ է ի չորից օրինակաց։

Նախ զի՝ Մովսէս ոչ է Աստուած զԱհարօն ի քահանայութիւն, մինչ յԱստուծոյ եղեւ հրաման թէ, (առցես զԱհարօն եղբայր քո առ խորանն վկայութեան. եւ օծցես ի քահայս։)

Նմանապէս եւ Տէր մեր Քրիստոս՝ (ոչ անձին շուք եռ, այլ որ խօսեցաւն առ նա հայր թէ, դու ես քահանայ յաւիտեան։)

Եւ դարձեալ՝ որ ետ իշխանութիւն առաքելոցն քահանայութեան՝ ի հոգին սուրբ վերագրէր զկատարումն։

(Դուք մկրտեսջիք ասէ հոգւովն սրբով. եւ նստարուք ի քաղաքիդ, մինչեւ առնուցուք զզօրութիւն եւ զաւետիս հօր որ է հոգին սուրբ։)

Նոյնպէս եւ գլուխ առաքելոցն Պետրոս՝ ոչ իւրով իշխանութեամբ կարգեաց զՄատաթիա ի թիւ երկոտասանիցն. այլ երկիւղիւ հայցէր յԱստուծոյ վիճակաւ. այսինքն, աստուածային յայտնութեամբն։

Զի վիճակն ոչ այլ ինչ է, այլ աստուածային յայտնութիւն. որ ազդեաց յառաքեալսն զՄատաթին կարգել ի վիճակն յոր անկաւ Յուդա. եւ ել Մատաթիա ի նոյն կարգն եւ ի թիւ երկոտասանիցն։

Սոքա ամենեքեան ցուցանեն թէ՝ ոչ է եպիսկոպոսն ըստ իւրոց կամացն ընտրօղ զոր կամի. (այլ զոր Տէր կամի եւ ընտրէ։)

Վասն այն ասէ. աստուածային եւ երկնաւոր շնորհն կոչէ զքեզ։

Իսկ թէ ոք զանարժանս վասն արծաթոյ ընտրեսցէ, այնպէս է, որպէս թէ ոք կամացն Աստուծոյ հակառակ է. եւ զոր հոգին սուրբ ընտրեաց՝ նա խոտէ. եւ զոր խոտեաց, նա ընտրէ։

Այլեւ (խոտան են այնոքիկ՝ ոյք ընտրեալ են արծաթով։)

Եւ որ ձեռնադրէ զանարժանս՝ կցորդ լինի յանցանաց նոցա. որպէս ասէ առաքեալն. (ձեռս վաղվաղակի յուրուք վերայ մի դնիցես եւ այլն։)

Իսկ սուրբ ողջոյնն ի կատարումն քահանայապետին եւ քահանայիցն՝ նախ նշանակէ որ այս անուն նուիրեալս կոչմամբ Աստուծոյ սրբեցաւ. եւ պատկերն Աստուծոյ գեգեցկացաւ ի նմա։

Վասն որոյ սիրելի է մեզ ամենեցուն եւ ողջունելի։

Երկրորդ՝ զի համակարգ եղեւ մեզ եւ հաւասար։

Երրորդ՝ զի զօրութեամբն Աստուծոյ յաղթեաց հակառակորդին. եւ զինուոր եղեւ Քրիստոսի. վասն որոյ բարձրացուցանեմք եւ պատուեմք. որպէս զյաղթօղ ըմբշտամարտս եւ զնհատակս։

Դարձեալ՝ զուրախութիւն սրտից մերոց նշանակէ սուրբ ողջոյնն. եւ զմիաւորութիւն հոգւոց մերոց առ միմեանս եղբայրական սիրով։

Եւ արդ եղբարք՝ տեսէք եւ ի միտ առէք թէ, որպիսի գործոյ լինիք սպասաւոր. զի աստուածագորրծութիւն աւանդի ձեզ. եւ Աստուած հուր ծախիչէ. պարտ է ունելեօք ըմբռել զհուրն. եւ ո՞ր է ունելիք. այսինքն, սրբութիւն։

Զի Աստուած սուրբ է. եւ սրբութեամբ արժանաւորիմք սրբոյն. զի սուրբն՝ յանսուրբ տեղւոջ ոչ բնակի։

Եւ հոգին սուրբ փախչի ի նենգութենէ մեղաց. տեսէք զի միջնորդ լինիք Աստուծոյ եւ մարդկան։

Պարտ է ձեզ հաշտ լինել ընդ Աստուած. եւ ապա զԱստուած հաշտեցուցանել ընդ մարդկան. հրեշտակք էք Աստուծոյ առ մարդիկ. նման եղերուք բարի հրեշտակաց. եւ ոչ չարին սատանայի։

Ճրագ էք վառեալք ի տան Աստուծոյ. մի ծուլութեամբ եւ ախտիւք շիջուցանէք զլապտերս հոգւոց ձերոց. զի մի ընդդդ յիմար կուսից արտաքոյ մնայք յառագաստէ փեսային։

Այլ արթնութեամբ եւ արիութեամբ ընդ իմսստուն կուսանացն՝ արժան լիցուք երկնաւոր հարսանեացն։

Աղէք նեխեալ մարմնոց ժողովրդեանն. մի գիջութեան սրտիւք անհամիցիք եւ ընկեցեալ արտաքս կոխան լինիցիք ի մարդկանէ։

Դէտ էք կարգեալ տանն Աստուծոյ. յոր ժամ տեսանիցէք զսուրն եկեալ՝ զգուշացուցէք զժողովուրդն. զի մի զարիւն նոցա ի ձեռաց ձերոց խնդրեսցէ Աստուած։

Հովիւ էք բանաւոր հօտին Քրիստոսի. մի միայն զկիթնն առնոյք եւ զասրն. եւ զոչխարացն անփոյթ առնէք. այլ բարեպէս հովւեցէք յարօտ կերակրոյ. եւ ի ջուր հանգստեան սնուցէք առաջնորդելով յեկեղեցիս։

Զկարղացեալս յօրէնս, եւ զկուրացեալս ի հաւատս, եւ զբորոտեալս ի մեղս, սրբեցէք եւ բժշկեցէք. եւ մխիթարութեան բանիւ տածեցէք։

Զի յետ աստեացս՝ յերկնաւոր փարախն առ քաջ հովւապետն ժողովեսջիքի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որ է օրհնեալ յաւիտեանս ամէն։

Նորին դարձեալ միայնակեցաց, ի բանն՝ (Որ ոչ թողու զհայր կամ զմայր եւ զայլն։)

Ղու. 14. 27։

(Գլուխ. ԼԹ)

Որպէս ասէ սուրբն Դիոնէսիոս. Յաստուածպետական բարերարութեան եւ մարդասէրն կամաց՝ երեք շնորհք անշփոթելիք իջանեն յեկեղեցի սուրբ. այսինքն է, մաքրողականն, եւ լուսաւորականն եւ կատարողականն. ի հօրէ՝ եւ յորդւոյ՝ եւ ի հոգւոյն սուրբոյ որպէս ասացաւ։

Իսկ ոմանք յեկեղեցի առնուն զայս շնորհս եւ ներգործեն զայլս. որպէս քահանայապետն՝ քահանայն՝ եւ սարկաւագն։

Եւ սարկաւագն մաքրէ. քահանայն լուսաւորէ. եւ եպիկոպոսն կատարէ։

Իսկ ոմանք որք ընդունին միայնն զշնորհս՝ եւ ոչ ներգործեն յայլս. որպէս մաքրելիքն որք կարօտ են մաքրութեան. լուսաւորելիքն որք են սուրբ ժողովուրդք. եւ կարտարելիքն որք են միայն ակեացք։

Արդ՝ ներքին եւ առաջին մաքրելիքն՝ կարգ են հինգ։

Առաջին երախայքն. որք դեռեւս ոչ են ընկալեալ զհոգեւոր ծնունդն. եւ ոչ կերպացեալ զաստուածային կերպն. որք դայեկին զքառասներորդ օր յարգանդ եկեղեցւոյ, միչեւ առցեն զաստուածային զկերպարանն։

Երկրորդ՝ են ուրացօղացն, որք թերացան ի հաւատոցն Քրիստոսի՝ եւ դարձեալ դարձան ի սուրբ եկեղեց. եթէ մկրտեալք են յուղղափառաց, ոչ է պարտ մկրտել զնոսա. այլ միայն զդաւանութիւն հաւատոյն խոստովանիլ. եւ զառաջին գործսն ուրանալ. եւ մուծանիլ յեկեղեցի։

Այլ թէ ի հերձւածաց ոմանց՝ պարտ է մկրտել կամ դրոշմել զնոսա։

Երկրորդ՝ են այսհարք. որք վասն ծուլութեան՝ զարհուրեալք են ի դիւաց. պարտ է մաքրել պահօք եւ աղօթիւք. եւ աւետարանաւն սուրբ եւ աստուածային անուամբն զնոսա։

Չորրորդ՝ որք դարձեալ են ի մեղաց եւ խոստովանեալ զյանցանս, այլ ի միտս ունին դարձեալ գործելոյ, պարտ է զխոստովանեալ մեղս թողուլ. եւ ապաշխարութեամբ պարսպել զնոսա. զի մի դարձեալ գործեսցեն։

Հինգերորդ՝ որք ամենեւիմբք զղջացեալք են ի մեղաց եւ ի բաց թողեալ եւ գործեն զբարիս. եւ պարտ է զնոսա մաքրել ի մեղաց եւ թողութիւն շնորհել. եւ կարգել զապաշխարութիւն. զի փոխանակ չար գործոցն ուստի սրբեցան եւ դատարկացան՝ զանազան բարիս ամբարեսցեն յինքեանս եւ պսակեսցին։

Այսքան են մաքրողացն կարգ։

Իսկ լուսաւորեալք որք են միջին՝ եւ սուրբ ժողովուրդք որք ոչ են կարօտ մաքրութեան վերոյ ասացելոցս. այլ մկրտեալք են. եւ անշարժ մնացեալք ի հաւատս։

Եւ արիութեամբ ի գործս պատւիրանացն. ի պահս եւ յաղօթս. յողորմութիւնս եւ այլս։

Սոքա կոչին տեսօղք. զի տեսութեամբ պատարագին եւ այլ խորհրոցն արժանաւորին։

Իսկ վերնագոյն կարգ սոցա են միայնակեացք՝ կոչին կամարարք ըստ գործոյն ունելով զանունն. զի ուրացեալք են զկամս իւրեանց. եւ առնեն զկամս Աստուծոյ եւ զառաջնորդին։

Իսկ վասն միայնակեցացն. այսինքն, որք են մաքուր եւ պարզ եւ հոգեւոր. որք կոչին միայնակեացք. զի ի բազմբաժին կենցաղական կենաց հրաժարրեալք։

Նախ կոչի միայնակեաց՝ զի միայն կեայ. (ուրացեալ զհայր եւ զմայր. զկին եւ զորդիս եւ զայլսն ըստ հրամանի Տեառն։)

Երկրորդ՝ զի միայն կեայ յաղօթելն առանձնակի. զի հասարակ աղօթքն քահանայից է եկեղեցւոյ։

Երրորդ՝ զի միայնացուցեալ զմիտս ի զգայարանացն, միայն յԱստուծ հպի. թողեալ զայլ արարածս արտաքոյ։

Չորրորդ՝ զի միայն զհոգին կեցուցանէ. եւ զմարմին սպնանէ։

Հինգերորդ՝ զի ի կրկին կենաց՝ միայն զանտի կեանսն ստանայ եւ ոչ զայս. ըստ որում, (աշխարհ ինձ ի խաչ ելեալ է, եւ ես աշխարհի։)

Վեցերորդ՝ որպէս ասացաք. զի զմի կամս ունիցին ամենեքեան. այսինքն, զառաջնորդին. եւ ոչ առանձնակի եւ կողմաւոր։

Զի կամրար լսի միայնակեացն. այսինքն, զի արասցէ զկամս Աստոծոյ. ընդ նմին եւ զառաջնորդին։

Արդ՝ սոքա միայնակեացք՝ կրկին իրօք բարձրագոյնք են քան զամենայն կարգս լուսաւորելոց եւ մաքրելոց։

Նախզի՝ մաքրելոց դէմքն՝ առ սարկաւագն են. եւ լուսաւորելոցն առ քահանայն. իսկ սոցա կատարելոցս՝ առ քահանայապետն. թէպէտ ի քահանայէն առնուն զկարգ եւ զօրհնութիւնս։

Երկրորդ՝ զի ամենեւիմբ մաքրեալք են. այսինքն, մտօք, հոգւով, եւ մարմնով։

Եւ ոչ միայն տեսոթեամբ լուսաւորեալք, այլ ի գերագոյն հանճարս եւ ի յիրս խորհրդոյն բարձրացեալք եւ հաղորդեալք։

Արդ՝ սոքա առհասարակ անուամբ կոչին աբեղայք. որպէս կոչեմք քահանայք. այլ բաժանին յերկու դասս. ոմանք են մոնոզոնք. եւ ոմանք են կրօնաւորք։

Արդ՝ մոնոզոնք են ներքին եւ փոքունք. որպէս սարկաւագունք. որք միայն խոստանան զկուսութեամբ կեալ. եթէ յարանց եւ եթէ յարանց եւ եթէ ի կանանց։

Եւ սքեմաւորք են վեհագոյնք. որպէս երիցունք. որք ոչ միայն զկուսութիւն յանձն առնուն, այլեւ ի մսամոլութենէ եւ ի գին յըմպութենէ պահօք եւ տքնութեամբ չարչարին. եւ ի խաչ հանեն զանձինս վասն Քրիստոսի։

Արդ՝ նուիրեալքն ի կրօնս ինչ՝ գան ի դուռն եկեղեցւոյն առ քահանայն, որ է հայր վանիցն հոլանի եւ անգօտի. այսինքն բաց գլխով եւ դօտելոյծ։

Որ ցուցաէ՝ զսէր աշխարհիս ի բաց եմ լքեալ յանձնէ. եւ մերկացեալ յամենայնէ. եւ ոչ ունիմ պատրւակ ինչ եւ մարմնական ծածկոյթ մեղաց. այլ բաց եւ յայտնի ունիմ։

Եւ տանին յեկեղեցին մոմեղէն ի ձեռն. ոչ մի ոտամբ ծունր կրկնել որպէս սարկաւագն. եւ ոչ երկու ոտիւք որպէս քահանայն. եւ ոչ աւետարան ի վերայ գլխոյն որպէս եպիսկոպոսին։

Այլ մերձ կանգնին յետոյ քահանային. եւ զգլուխն ի խոնարհ ունին։

Զայս ցուցանէ թէ, ոչ ունին կարգ յայլս ներգործել. ոչ մաքրել զայլս որպէս սարկաւագն. եւ ոչ լուսաւորել որպէս քահանայն. եւ ոչ կատարել որպէս եպիսկոպոսն. այլ ինքն առ ինքեան ներգործել. եւ կրել ի յինքն եւ ոչ ի յայլս։

Ապա ուրեմն միայնակեացն ոչ իշխէ աւետարան ընթեռնուլ. եւ ոչ բուրվառով խունկ արկանել. եւ ոչ մաքրել եւ ոչ քարոզել։

Զի սոքա սարկաւագացն եւ իշխանութիւն, ապա ուրեմն եւ ոչ քահանայագործել. ոչ մկրտել եւ ոչ պատարագել կամ պսակել։

Եւ ոչ կարէ թողուլ զմեղս. եւ ոչ խաչ տալ. եւ ոչ որ ինչ քահանայիցն է գործ։

Այլեւ ոչ որպէս եպիսկոպոսն գաւազանաւ ունիլ, կամ կարգ տալ. կամ առնուլ զկարգ քահանայի. կամ իշխել հրամանաւ ի վերայ քահանայից կամ սարկաւագաց։

Իսկ մերձ քահանայիցն՝ ցուցանէ թէ բազում իրօք հեռացեալ է յաշխարհական կենաց եւ մերձ կացեալ քահանային. պարտի նմանապէս քահանային աղօթել պահել եւ աստուածատեսակ լինիլ։

Եւ ապա դառնայ քահանայն ի նուիրեալն եւ հարցանէ զնա. նախ հրաժարիլ յամենայն կենցաղականաց. եւ ապա յանձձն առնուլ պահել զամենայն լուծ պատիւրանաց. եւ նա խոստովանի եւ յանձն առնու պահել զամենայն։

Եւ թէպէտ բազումք են հրաժարականք ըստ մասին՝ սակայն յերիս գլխաւորին։

Նախ ի սիրելեաց հրաժարիլ. այսինքն, ի ծնողաց, ի ծննդոց, ի կնոջէ, եւ յեղբարց եւ յայլոցն. որպէս հրամայեաց Քրիստոս վասն այսպիսեացս զկանոնն. (եթէ ոք ոչ ուրանայ զհայր եւ զայլս, եւ առնու զխաչ եւ գայ զհետ իմ։)

Երկրորդ՝ հրաժարի ի մարմնական ընչից ի հայրենեաց, ի վաճառոց եւ ի շահից, եւ յայլոցն. (զի ոչ կարէք ասէ Աստուծոյ ծառայել եւ մամոնայի։)

Երրորդ՝ հրաժարի ի հեշտութեանց. այինքն, յատելւոյ. իննջելոյ. ի տեսութեանց. ի զգեստից. ի ծուլութեանց. ի ձանձրութեանց եւ յայլոցն։

Այսոքիկ մարմնական հրաժարելիք։

Իսկ հոգեկան դարձեալ հրաժարի յերից։

Նախ ի կամաց. զի ոչ իցէ Տէր կամաց իւրոց։

Երկրորդ՝ ի չար խորհրդոց. զի միտս անզբաղ պահեսցէ յամենայն ցնորից։

Երրորդ՝ ի հպարտութեանց. իսնափառութեանց, ի նախանձու. ի քինոյ. յատելութեանց եւ յայլոց։

Յայսքանեացս զհրաժարումն խոստովանի առաջի քահանային եւ ուխտէ Աստուծոյ։

Եւ քահանայն խաչակնքէ եւ դրոշմէ իբր Քրիստոսի եղեալ։

Ապա առնու զկտրոցիկն ինքնին ձեռամբ. եւ տայ ի քահանայն. եւ նա կտրէ զհերս խաչանման ի հինգ տեղւոջ. ի ճակատն. ի գագաթն. ի յիշողականն. եւ մերձ ի լսելիսն։

Եւ մաքրեն զգագաթն բոլորապէս։

Եւ այն է խորհուրդն որպէս ասացաւ յարարողութիւնմ քահանային. այսինքն, կտրել զամենայն զամենայն ցանկոթիւնս եւ զգեղեցկութիւն մարմնոյ. եւ զպճնիլն ոչ ընդունիլ եւ օծանիլ եւ հիւսեալ զհերս։

Զ որպէս գարշ հոտ գարշ մարմնոյ է նշանակ. նոյնպէս եւ պճնիլն զցանկութիւն ախտին որ ի սիրտն է, յայտնի առնէ։

Իսկ զգեցուցանելն հանդերձ ըստ պատշաճին գլգլեկ եւ խոշոր՝ ցուցանէ թէ որպէս փափուկ զգեստն ի խոշորն փոխեցաւ։

Նոյնպէս եւ զվարս աշխարհական կենաց՝ ի խիստն եւ ի խոշորն փոխարկեսցէ։

Զի բազում ինչ ունին աշխարհական անմեղադրելիք. զորս ոչ է պարտ առնել նոցա. այսինքն, որպէս հալալ ամուսնութիւն. որդէծնութիւն. փափուկ զգեստ. ուտել եւ ըմպել. հայրենիք եւ ստացւածք. վաճառք եւ շահք. զորս թէ առնեն կրօնւորք՝ մեղանումք է նոցա։

Արդ՝ մոնոզոնն ունի Ե զգեստ։

Նախ՝ քուսիթ այն ի գլուխն. որ է ծֆուլն, որ նշանակէ զշորհսն Քրիստոսի ի գլուխն ի ջեալ որ է պատւական մասն անդամոցն. եւ բոլորն՝ զի բոլորապէս զհոգի եւ զմարմին պահպանէ շնորհքն Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ հանգերձն նեղ ստորոտիւք՝ որ է խոշոր վանքն, նեդ եւ անձուկ ընթացքն։

Երրորդ՝ գօտին ի զսպումն ցանկութեան երիկամաց։

Չորրորդ հողաթափոյս՝ ի նշանակ արիութեան։

Հինգերորդ՝ քառակուսի թիկնոցն՝ նշանակ խաչին։

Իսկ կրօաւորն է սքեմաւորն՝ ունի չորս զգեստ աւելի, այսինքն, զկնկուղն առանց խաւոյ որ է սպիտակ ծիրն. որ նշանակէ զծածկիլն ամենայն զգայարանաց։

Եւ միտս զսպելն իյերկրէ. եւ միայն յերկինս ուղղեալ։

Այլեւ ունի զսքեմն ի վերայ ուսոյն խաչանման. որ նշանակէ զլուծ պատուիրանին. եւ զխաչն Քրիստոսի յուսն յիւր բարձեալ։

Այլեւ զայծենի մաշկ՝ որպէս Ովհաննու եւ Եղիայի. որ է բնական զգեստ տուեալ մարդկայինս ազգի։

Այլեւ զաղաբողոն նափորտն վերրկեալ ծածկոյթ մինչեւ ի ստորոտն. որ նշանակէ զսէր եւ զխորհութիւն՝ որ է ծածկոյթ եւ զարդ ամենայն առքինութեանց։

Այս հասարակ կարգաւորացն է զգեստ։

Այլ որ գերագոյնքն են եւ խստակրօն ճգնութեամբ՝ որպէս հարքն եգիպտացիք՝ թեզանատ բաճկոնաւ եւ բոկ որտիւք ժուժկալին. իբրթէ զընթացս երկրաւոր եւ զգործս մարմնական ի բաց եմք մերկացեալ։

Այս առաջին զանազանութիւն է մոնոզոնաց եւ սքեմաւորաց։

Այլեւ դարձեալ ունին զանազանութիւն. զի մոնոզոնն՝ ի մէջ եկեղեցւոյն մերձ ի դուռն առնու զկարգ. իսկ սքեմաւորն՝ մեձ ի բեմն առաջի սրբոյ սեղնոյն։

Է՛ եւ երրորդ զանազանութիւն. զի սքեմաւորն՝ մերձ քահանային ի ներքին բեմն ելանէ. եւ ձեռօք իւր հաղորդի. եւ մոնոզոնն ոչ։

Այլեւ գիտելի է՝ թէ յաշխարհականաց գայցէ ի կրօնաւորութիւն, զայսպիսի կարգս կատարելի է։

Իսկ թէ յերիցանց՝ կամ ի սարկաւագաց գայցէ ի կրօնաւորութիւն, ոչ կատարի այս կարգ ի վերայ նոցա. զի ունի զգերագոյնն կարգ. այլ միայն զհանդերձն փոխեսցեն։

Իսկ յետ այնորիկ սուրբ ողջոյնս՝ իբրթէ մեզ համակարգ եղեւ եւ զինւոր Քրիստոսի. սիրելի եւ հոգեւոր եղբայր մեր։

Իսկ ի կատարումն հաղորդիլն ի սուրբ խորհրդոյն՝ նախզի ամենայն կատարմանց կատարողութիւն է սուրբ հաղորդութիւն. եւ առանց նորա այլքն անկատարք են։

Եւ դարձեալ՝ որպէս քայանայն յաղորդեցաւ ի Քայանայապետէն. նոյնպես եւ կրոնաւորն ի քայանայեն. զմի յաղորդութիւն առ միմեանս նշանակէ ամենեցուն ի քահանայական կատարմունսն առ աստուածատեսակ նմանութիւն, ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր. որ է օրհնեալ յաւիտեանս ամէն։

Խ. Յայլմէ քարոզ վասն կարգի Քահանայութեան ի Բանն։

(Քահանայք սուրբի լիցին. եւմի Գարշեցուսցեն զանուն Տէրն Աստուծոյ իւրեանց, զի զպատարագն Աստուծոյ նոքա մատուսցեն։)

Ղեւտաց. 21. 6։

(Գլուխ. Խ)

Վարդապետք ասեն թէ՝ ամենակալ Աստուած ոչ ինչ էթող յաշխարհս առանց կարգի։

Զի որպէս ինքն կարգաւոր է. նոյնպէս զամնայն ինչ կարգաւոր կամի։

Եւ նախ գտանի կարգ ի համագոյ սուրբ երրորդութիւնն. զի հայր անծին է. եւ որդիծնունդ. եւ հոգին սուրբ բղխումն. եւ իւրաքանչիւր դէմն զիւրն անփոփոխ ունի։

Երկրորդ՝ գտանի կարգ ի հրեշտակս. զի ամենայն հրեշտակքն՝ երեք պետութիւնք են. այսինքն, Աթոռք՝ Տրութիւնք՝ եւ Պետութիւնք. եւ իւրաքանչիւրքն՝ ունին երեք կարգ։

Առաջին՝ են Աթոռք՝ Սերօբէք՝ եւ Քերօբէք ի մի քահանայապետութիւն։

Միջին՝ Տէրութիւնք՝ Զօրութիւնք՝ եւ իշխանութիւնք։

Վերջին՝ Պետք՝ Հրեշտակապետք՝ եւ Հրեշտակք։

Եւ այսպէս ամենայն երկնային զօրութիւնք՝ ինն դասք են բովնդակեալք, հազարաց. ի բիւրք բիւրոց. անգիտելի գոլ մեզ թիւ նոցա. այլ գիտեն ինքեանք՝ եւ արարիչ նոցա. (որ թուէ՝ զբազումութիւն աստեղց որպէս ասէ մարգարէն։)

Երրորդ՝ գտանի կարգ եւ երկինս. զի երկինքն յերիս բաժանի. առաջինն է հրեղէն երկնքէն. որ ոչ ունի աստեղս. եւ անշարժ է եւ լուսաւոր. եւ կայաք է հրեշտակաց դասուց։

Երկրորդ՝ է ջրեղէն կամարն. որ ոչ ունի բնաւ աստղ. եւ կոչի առաջին. զի նա շարժէ զամենայն երկինս։

Երրորդ՝ է աստղաւոր երկինքն. եւ այս բաժանի յութն մասն. ի հաստատութիւնն՝ որ ունիիի անթիւ աստեղս. եւ ի յեօթն աշխարհս մոլորակաց. որ իւրաքանչիւր ի նոցանէ՝ ունի մի մոլորակ։

Որ վերինն է Երեւակն. Լուսնաթագն. Հրատն. Արեգակն. Լուսաբերն որ է արուսեակն. Փայլածուն. եւ Լուսինն ի ներքոյ ամենայնի։

Զոր այլազգիք կոչեն անուն սոցա։

Զոհալ. Մուշթարի. Մառեխ. Շամս. Զօհրայ. Օտարիտ. եւ Ղամար։

Չորրորդ՝ գտանի կարգ եւ ի տարերսդ. զի իմաստասէրքն ի չորս բաժանեցին. որք են հին են հիմն եւ բեռն ամենայն մարմնաւոր գոյից։

Առաջին՝ բոլորակութիւն հրոյն՝ որ պատեալ ունի զամենայն տարերս։

Երկրորդ՝ օդն։

Երրորդ՝ ջուրն։

Չորրորդ՝ երկիրն ի ներքոյ ամենայնի. եւ ի մէջ ամենեցուն։

Հինգերորդ՝ գտանի ի բոյսս եւ ի տունկս. որք ունին տնկական հոգի. որով կերակրի աճի եւ ծնանի։

Կերակրիլովնն մնայ նիւթն. աճիլովն անհատն. եւ ծնանելովն տեսակն եւ ազգն։

Այլեւ ունին կարգ. զի բաժանի ի յարմատս եւ ի բունս. ի յոստս՝ ի տերեւս՝ եւ ի ծաղիկս եւ ի պտուղս։

Վեցերորդ՝ գտանի կարգ եւ յանասունս. զի ունին զտնկական հոգին. որով կերակրին աճին եւ ծնանին։

Այլեւ ունին զհինգ զգայութիւնս. որովք տեսանեն լսեն, եւ այլն. եւ ունին շունչ եւ բազում անդամս ըստ կարգի. որով շարժին եւ ընթանան ի տեղւոջէ ի տեղիս։

Եօթներորդ՝ կարգ գտեալ լին ի մարդիկ. որք ունին զտնկականն ընդ տնկոցն. եւ զզգայականն ընդ կենդանեաց. եւ զբանական հոգին՝ զմիտս եւ զկամս առաւելեալ ի վերայ նոցա։

Այլեւ զանազան կարգօք զարդարեալեն մարդիկ. զի ոմանք թագաւորք են. եւ ոմանք իշխանք։

Ոմանք արուեստաւորք, եւ ոմանք երկրագործք։

Եւ արդ՝ զի յամենայն ուրեք գտեալ լինի կարգ. ապա ուրեմն պարտ է զի եւ ի սուրբ եկեղեցիս լինին կարգք։

Վասն այն ասեն վարդապետք. որպէս յերկինս եօթն են մոլորակք՝ որք վարիչք են եւ կարգաւորեն զզգալի աշխարհս. այսպէս յեկեղեցի սուրբ որ է իմանալի երկինք՝ գտանի եօթն կարգ. որք լուսաւորեն եւ կարգաւորեն զեկեղեցի Աստոծոյ։

Արդ՝ ներքուստ ի վեր առաջին կարգ է դռնաբացօղն։

Երկրորդն՝ ընթերցօղն հին կտակարանաց։

Երրորդն՝ երդմնեցուցիչն։

Չորրորդն՝ ջահընկալքն որք են մոմավառքն։

Եւ այսոքիկ կոչին Դ փոքր կարգ. եւ մինչեւ ցայս կարեն լինիլ երիցունք աշխարհի։

Եւ ետ այսորիկ՝ ոչ լինին. այլ մտանեն ի կարգ կուսութեան աբեղայութեան։

Հինգերորդն՝ է կէս սարկաւագն որ է դպիրն։

Վեցերորդ՝ աւագ սարկաւագն։

Եօթներորդն՝ որ բարձրագոյն է եւ սրբագոյն քան զայլ կարգս, որ է քահանայութիւնն։

Վասն այն հրամայեաց Աստուած Մովիսիսի (ասա ցորդիսն Ահարօնի. քահանայք իմ սուրբք լիցին. եւ մի գարշեցուսցեն զանուն Աստուծոյ իւրեանց։)

Եւ արդ՝ այս եօթն աստիճանքս սպասաւորաց եկեղեցւոյ՝ կոչին խորհուրդք կարգի։

Եւ ի խորհրդոյս այս՝ երկու ինչ ասելի է։

Նախ թէ՝ Քրիստոս զի՞նչ կամի ի սպասաւորաց եկեղեցւոյ։

Երկրորդ՝ թէ զի՞նչ է էութիւն քահանայութեան խորհրդոյն. եւ զի՞նչ զարդարանք եւ պատահմունք նորա։

Արդ առաջինն թէ՝ Քրիստոս զի՞նչ կամի ի սպասաւորաց եկեղեցւոյ։

Գիտելի է զի կամի Քրիստոս որք սպասաւորք եկեղեցւոյ երեք ինչ ունիցին։

Նախ՝ պարտ է զի քահանայքն պատուական լիցին ազգաւ. այսինքն եւ սնեալ ի գոգ եկեղեցւոյ ճշմարիտ հաւատով. ընտրեալ ծնողաց զաւակ. (զի ծառ բարի՝ պտուղ բարի առնէ եւ այլն. զի որ առնու կարգ եւ ճշմարիտ քահանայապետին Քրիստոսի սպասաւոր լինի, պարտ է զի ի քրիստոնէից ազգէ եւ յընտիր ծնողաց զաւակ լինի. որպէս ասէ կաթուղիկէն. (դուք ազգ էք ընտիր. քահանայութիւն, թագաւորութիւն, ազգ սուրբ. ժողովուրդ սեփհական. որպէս զի զձեր առաքինութիւնսն նուիրիցէք այնմ, որ կոչեաց զձեզ ի խաւարէ ի յիւր սքանչելի լոյսն։)

Երկրորդ՝ կամ Քրիստոս զի կարգաւորն լիցի այր կատարեալ եւ զօրաւոր հասակաւ մարմնովն եւ հոգւովն. եւ ոչ տղայ հասակաւն, կամ անկատար մտօքն. զի ի հին օրէնսն՝ քսան եւ հինգ ամաց մտանէին ի կարգ քահանայութեան. զի քսան ամն զինուորաց է եւ քսան եւ հինգ քահանայից։

Այսպէս եւ ի նորս պարտ է գոլ կատարեալ հասակաւ՝ որպէս ասէ առաքեալն. (մի մատաղ եւ մանուկ. զի մի ի դատաստան սատանայի անկցի։)

Եւ դարեալ հոգեւորապէս քսան եւ հինգ ամաց լիցի. այսինքն, զի սիրեսցէ զԱստուած եւ զնկերս իւր. որ ցուցանէ քսան թիւն. եւ ի բաց թողցէ զհեշտութիւն հինգ զգայութեանցն։

Երրորդ՝ կամի Քրիստոս զի քահանայն լիցի անարատ մարմնով եւ հոգւով. որպէս հրաւայեաց Աստուած Մովսէսի թէ՝ (ամենայն այր յորում իցէ արատ ինչ, մի մատուցանիցէ պատարագ ինձ։)

Եւ երկոտասանք էին ի հնումն արատք մարմնապէս. այսինքն, Կաղ. Կոյր. Կարճունչ. Ականջատ. Ձեռնբեկ. Ոտնաբեկ. Սապատօղն. Շիլ. Պաղակն. Որ ունիցի քոս. Քաղցկեղ. Կամ միորձի. մի մերձեսցի պատարագ մատուցանել Աստուծոյ։

Եւ նախ պարտ է զայս ուսանիլ թէ՝ վասն է՞ր զմարմնոյ արատս խոտէին ի հին օրէնս։

Ասեմք թէ վասն երեք պատճառի։

Նախզի՝ մի պակաս երեւեսցին քան զհեթանոսս. որք խտրէ զմարմնոյ արատս։

Երկրորդ՝ զ պատարագն զոր մատուցանէին՝ անարատք էին. զի այսպէս երկոտասան խտրոթեամբ ընտրէին զպատարագն յոչխարաց եւ ի գառանց։

Վասն այն պարտ էր եւ մատուցողացն անարատ լինիլ։

Երրորդդ՝ ի յօրինակ հոգեւոր արատոց ի նորս. զի որպէս անդ երկոտասանն արտաքն ի բաց ընկենուին ի կարգէ քահանայութեան եւ սարկաւագութեան. այսպէս ի նոր օրէնս՝ երկոտասան հոգեւոր արատն ի բաց մերժ ի ի կարգէ քահանայութեան։

Առաջին արատաւորն կոյրն է. որ նշանակէ զտգէտն որ կոյր է մտօք. զի յոյժ անպատշաճ է որ տգէտն քահանայութիւն արասցէ։

Զի ասէ Մաղաքիա. (շրթունք քահանային զգուշասցին գիտութեան. եւ օրէնք խնդրեսցին ի բերանոյ նորա. զի հրեշտակ Տեառն ամենակալի է։)

Եւ Քրիստոս հրամայէ. (կոյր կուրի յոր ժամ առաջնորդէ, երկուքն ի խորխորատ անկանին։)

Քահանայն առաջնորդ է եւ ժողովուրդն հետեւեալ. զի որպէս ի կառսնն բազում ձի է լծած. թէ միջինն կամ յետինն կոյրր լինի, ոչ է վնաս. ապա թէ առաջին ձին կոյր լինի, ի խորխորատ ընկենու զկառսն։

Այսպէս թէպէտ ռազմիկն տգէտ լինի, ոչ է վնաս. այլ տգէտ քահանայն բազում վնաս է. եւ զբազումս ի մեղս ընկենու։

Երկրորդ արատն է կացն. կաղ է՝ որ զճանապարհն ոչ կարէ հաստատուն գնալ. ցուցանէ զայն՝ որ յառաքինութեան ճանապարհն ոչ գնայ հաստատ. այլ փոփոխի ի չարն. զի առաքինութիւնն ի մէջ երկու չար եզերացն է։

Որպէս առատութիւնն ի մէջ ռշտութեան եւ շռայլութեան է. զ որպէս երկու զստի կաղն յերկու կողմն ճանապարհին հակէ։

Նոյնպէս նա հակամիտ է յերկու եզերս չարութեան. երբեմն շռայլ, երբեմն ռիշտ. երբեմն բարկացօղ, երբեմն երկչոտ. նոցա ասէ առաքեալն. (այր երկմիտ, առանց հաստատութեան է յամենայն ճանապարհս իւր։)

Երրորդ արատ է՝ յոյժ կարճունչն. կամ երկայնունչն. կամ ծուռն։

Ըռընգամբն առնումք զհոտ անուշ եւ զգարշ հոտ. եւ ունչն զխորագիտոթիւն նշանակէ. այն է կարճունչն եւ երկայնն՝ որ զխորագիտութիւնն կամ նուազ ունի, կամ առաւել. այլեւ կարճունչն այն է՝ որ բնաւ ոչ պատուհասէ զմեղաւորս. այլ իբրեւ զանասուն է որ ոչ առնէ զդատաստան արդար։

Իսկ երկայն ունիչն է՝ որ առաւել պատիժ զմեղուցեալսն. իսկ որ թիւր առնէ դատաստան՝ նա առծռունկն է։

Զի արձակ է զմեղապարտ եւ արդարցուցանէ. եւ զանմեղս դատապարտէ. զայնպիսիսն ողբայ Եսայ ասելով. (վայ որ ասէ զլոյսն խաւար, եւ զխաւարն լոյս. զչարն բարի, եւ զբարին չար։)

Չորրորդ արատն է՝ ականջատն. այն է՝ որ ոչ կամի լսել զբանս փրկութեան հոգւոյ. այսինքն, զաստուածային պատւիրանս. այլ յօժարութեամբ լսէ զդատարկաբանութիւնս։

Դարձեալ ականջատն է՝ որ ոչ կամի լսել զբարի ընկերին. այլ զչարրն յօժարութեամբ լսէ։

Հինգերորդ արատն է՝ ձեռնաբեկն. այն է՝ որ ոչ առնէ զգործս բարիս։

Վեցերորդ է՝ ոտնաբեկն. որ ոչ կարէ գնալ յառաքինութենէ յառաքինութիւնս. որպէս ասէ սաղմոսն. (գնասցէ նա ի զօրութիւն. ի փառաց ի փառս. եւ երեւեսցի Աստուած հրեշտակաց իւրոց։)

Եօթներորդ արատն՝ է սապատօղնն. որ է կուզ. այն է կուզ ըստ հոգւոյ՝ որ ագահութեամբն յերկիր կորացեալ է. այլ է ոք որ ի յառաջ կողմն ունի կուզ. զի սէր աշխարհիս լցեալ է զսիրտ նորա. իսկ որ յետուստ կողմանէ՝ այնէ որ զբեռինս մեղաց ծանրացեալ ունի ի վերայ թիկանցն իւրոց։

Ութներորդ արատն՝ է շլութիւնն. այն է շիլ ըստ հոգւոյ՝ որ է կեղծաւոր. որ երեւի առաջի մարդկան թէ առ Աստուած. բայց դիտաւորութիւնն է վասն փառաց եւ գովութեան մարդկան։

Իններորդ արատն՝ է պտղակն. որ ելուստէ ի պտղոյն. այն է՝ որ բիծ ունի ի միտսն. կամ հերձւածոյ, կամ մեղաց։

Այլեւ այն է պտղակն՝ որոյ բիբքն սպիտակ լինի. ցուցանէ զամբարտաւանն. զի որպէս սպիտակն գեղեցիկ երեւի. նոյնպէս ամբարտաւանն պայծառ կամօք ուրախ երեւի յաչս իւր. որպէս փարիսեցի որ կայր յաղօթս ի տաճարին. որ զինքն արդար կարծէր եւ զայլս մեղաւոր։

Տասներորդ քոսոտն. որ հանապազ նմայ. այն է՝ որ հանապազ զգէջ ցանկութիւնն ի սիրտս իւր ունի։

Մետասաներորդ քաղցկեղն. այն է՝ որ զայ փոխէ ի մեղս բանիւ կամ գործով ուր եւ հասանի։

Այլեւ քաղցկեղն՝ պիսակն է. այս հիւանդութիւնս առանց ցաւոց աղտեղի ցուցանէ զմարմինն։

Նշանակէ զագահն՝ որ խիղճ մտացն ոչ ցաւեցուցանէ զինքն. զի ասէ թէ՝ վասն մարմնաւոր պիտոյից ժողովեմ. այլ հոգի նորա աղտեղի է առաջի Աստուծոյ։

Երկոտասաներորդ արատն՝ է մի որձին. այն է պակասէ զօրութեամբ եւ անգործ. այլեւ միոձին՝ փոշտանկն է. որ աղիքն յաղափն ի ջանէ. ծանրանայ եւ ոչ կարէ քայլել. այն է՝ որ գէջ ցանկութեան խորհրդովն սիրտ իւր ծանրացեալ է. բայց վասն մարդկան ամօթոյ՝ ոչ ածեն ի գործ։

Այսպիսիքս որք ունին ցարատ ի հոգիս իւրեանց, կարեն գալ յաստիճան քահանայութեան։

Եւ թէ ոք հարցանէ՝ ի մարմնաւոր արատիցն ո՞րն է խտրելի ի նոր կրկին է քահանայութիւն։

Նախ՝ որ զՔրիստոս պատարագ է։

Երկրորդ՝ զինքն։

Այն որ զինքն պատարագ է՝ կամ առանձին կրօիւք, կամ հասարակ աղօթիւք։

Արդ՝ որ առանձինն կրօնաւորի, մարմնոյ արատն ոչ խտիր. այլ հոգւոյն։

Եւ որ հասարակ աղօթէ ի մէջ եկեղեցւոյ՝ եւ սմ մարմնոյ եւ հոգւոյ արատն ոչ խտրի։

(Զի եղբայր յեղբօրէ օգնեալ, բառնան զմիմեանց պակասութիւնս։)

Իսկ որ զՔրիստոս պատարագէ՝ խտրութիւն է արատոյ ի հոգին եւ ի մարմինն զի պարտ է անարատ գոլ բլորովին հոգւոյ մասամբք, եւ մարմնոյ անդամօք. զի Քրիստոս կատրեալ անարատ է աստուածութեամբն եւ մարդկութեամբն. պարտ է եւ քահանային անարատ լինիլ հոգւով եւ մարմնով։

Եւ տես՝ զի ասէ օրէնքն. (որ ունիցի արատ՝ կերիցէ ի զոհիցն. այլ ի սեղանն ոչ ելցէ, կամ ի վարագոյրն. ) ցուցանէ որ անկեալն ի պատարագէ հաղորդ ի ձեռս այլոց. այլեւ առնու ի հասէ իրաւանցն. այլ զՔրիստոս ոչ պատարագէսցէ. եւ ոչ այլ ինչ ի յեօթն խորհրդոցն կատարեսցէ։

Դարձեալ՝ այլ վարդապետք ասեն. թէ ունիցի մարմնական արատ եւ գայ ի քահանայութիւն, են որք արգելին, եւ են որք ոչ։

Առաջին պատճառն՝ յորժամ արատն այնպէս լինի, որ ոչ կարէ զխորհուրդ պատարագին առանց վնասու կատարել, զի երկիւղ լիցի ի վայր վայթելոյ կամ այլ ինչ, ոչ է պարտ կոչիլ ի քահանայութիւն։

Երկրորդդ՝ թէ այլնպէս աղտեղի իցէ՝ որք գայթակղին, ժողովուրդքն եւ գարշին, թէպէտ կարէ կատարել՝ մի գայցէ՝ ի քահանայութիւն. որպէս թէ քիթն հոտեալ է որ գարշելի երեւի մարդկան։

Երրորդ՝ թէ զամենայն անդամսն ունի՝ այլ թոյլ է տկար, ոմանք լինին քահանայ եւ ոմանք ոչ. որպէս թէ այնպէս կաղ է՝ որ ոչ կարէ կանգնիլ առանց գաւազանի առաջի սեղանոյն Աստուծոյ՝ ոչ լինի քահանայ. այլ թէ կարէ կանգնիլ՝ լինի քահանայ. նոյնպէսս եւ զկոյրն իմասցիս։

Չորրորդ՝ թէ հատեալ լինի անդամն փոքր կամ մեծ իւր կամաւ կամ այլոց, ծածուկ կամ յայտնի, թէ բարկութեամբ հատեալ եւ մեծ է անդամն եւ յայտնի, ոչ լինի քահանայ. որպէս թէ ձեռն կամ ոտն է հատեալ։

Կամ զսերական անդամսն հատանէ, կարծելով զինքն հաճոյ առնել Աստուծոյ զի մի անկցի ի պոռնկութիւն, այնպիսին ոչ լինի քահանայ. զի սպանօղ ինքեան է. այլ թէ փոքր է անդամն, որպէս մասն ինչ որ ոչ գործի խորհրդոյ պատարագին, եւ կամ ծածուկ է կամ ճառահ եհատ եւ այլ սոյնպիսիքն՝ լինին քահանայ։

Նոյնպէս եւ ներքինեաց դասքն երեքն են։

Որք յորովայնէ մօրն ծնան՝ թէ ունիցին այլ մեղք, արգելու զնոսա. եւ կամ ի մարդկան բռնութենէ լինին, թէ ունիցին այլ մեղք՝ ոչ լինին քահանայ. ապա թէ ոչ ունին եւ արժանաւորք են՝ գան ի քահանայութիւն։

Իսկ որք վասն արքայութեանն զանձինս իւրեանց արարին ներքինիք. որմանք թիւր իմացան զբանս. թէ պարտ է հատանել զանդամս զգալի. զայնպիսիսն կանոնն նիկիական արգելէ ի քահանայութենէ. թէ մալեալն անդամօք՝ մի մտցէ ի քահանայութիւն. եւ որ քահանայ է անկցի։

Այլ որք վասն արքայութեանն արարին զանձինս ներքինիս. այսինք, պահօք եւ աղօթիւք ողջախոհացոն, այնպիսիքն առաւել արժանիք են քահանայութեան։

Այսպէս ընտրին քահանայքն պատուական ազգաւ, ծնողօք եւ անարատ մարմնով եւ հոգւով ի սպասաւորութիւն անարատ պատարագին Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ ամէն։

Այս առաջին գլուխն։

Իսկ երկրորդն ասելի է թէ, զի՞նչ է էութիւն քահանայութեան. եւ զի՞նչ զարդարանք եւ պատահմունք նորա։

Ասեն վարդապետք թէ, էութիւն քահանայութեան խորհրդոյն՝ է վեց ինչ. որ թէ մինն պակաս է, ոչ լինի կատարեալ խորհուրդն։

Առաջին էութիւն է՝ զի որ տայ զաստիճան քահանայութեան՝ եպիսկոպոս լինի։

Այս է պատճառն. զի զօրութիւն եպիսկոպոսին ի վերայ քահանյիցն եւ սարկաւագացն՝ է որպէս զօրութիւն թագաւորին ի վերայ արուեստաւորաց քաղաքին. զի զոմն կացուցանէ վերակացու շահհայ ձեռնաւոր. եւ զիւրաքանչիւր արուեստն կարգաւորէ. զդարբին. զոսկերիչ. եւ զայլսոն։

Այսպէս եպիսկոպոսն խնամ տանի եկեղեցւոյ որ է քաղաք Աստուծոյ. եւ բաժանէ իւրաքանչիւր զգործս հոգեւորս. զմինն քահանայ. զմինն սարկաւագ. կէս սարկաւագ. եւ զայլսն։

Եւ նա օրհնէ զեկեղեցի եւ զսուրբ սեղանն. եւ զամենայն անօթս սրբութեան. որպէս գրեալ է ի մաշտոցին թէ՝ եպիսկոպոսն ասէ զաղօթս։

Երկրորդ՝ է յէութենէ եւ ի հարկաւորութենէ տալն եպիսկոպոսին ի ձեռն աստիճանաւորացն զնիւթ խորհրդոյն այն. որպէս ի ձեռն քահանային զսրկին եւ զմաղզմայն գինւով եւ իշխանաւ. եւ սարկաւագին զաւետարանն. եւ կիսասարկաւագին զսկին դատարկ. այնպէս եւ զայլսն։

Երրորդ՝ են յէութենէ եւ ի հարկաւորութենէ բանք ձեւականք. եւ յիւրաքանչիւր աստիճան՝ տուեալ լինի կնիքն յայնմ տեղւոջ, ուր տուել լինի նիւթ խորհրդոյն ի ձեռս նոցա։

Եւ այս է ձեւ բանիցն. քան զի յառաջին կարգն որ է դռնապանն՝ տալով լինի, կնիք տալով զբանալին ի ձեռս նորա եւ ասէ այսէս։

Այսպէս արա որպէս պատասխանի տալ վասն այսր գործոյ. եւ որոց լինին ի ներքոյ փականց բանալեացս զոր տուաք ի քեզ։

Երկրորդ կարգն՝ որ է ընթերցօղն. տացի կնիք տալով եպիսկոպոսին զգիրս մարգարէականս ի ձեռն նորա ասելով։

Առ զգիրս զայս՝ եւ լեր Աստուծոյ բանիցն պատմօղ. եւ թէ հաւատարմութեամբ եւ ջերմ սիրով կատարեսցես գործս քո, մասն եւ բաժին առցես ընդ այնոսիկ՝ որք սպասաւորեցին բանին Աստուծոյ՝ իսկ զբանէ։

Երրորդ կարգ՝ է երդմնեցուցիչն. տացի կնիք տալով եպիսկոպոսին ի ձեռս նորա զգիրս երդմանց մաշտոցին եւ ասէ։

Առ ընկալ եւ ի միտ առ եւ եղիցի քեզ կարողութիւն դնել ձեռս ի վերայ դիւահարաց որք գան ի մկրտութիւն, կամ որք մկրտեալք են։

Չորրորդ կարգ՝ է մոմավառն. հատուցանի կնիք տալով եպիսկոպոսին զմոմակալն մոմովն ի ձեռն նորա ասելով։

Առ զաշտանկ մոմովս. եւ ծաիր՝ զի ունիս իշխանութիւն լուցանել զջահս եւ զկանթեղս ի սուրբ եկեղեցիս։

Հինգերորդ՝ այլեւ տայ զիշխանութեան կնիք՝ տալով եպիսկոպոսին զսկին դատարկ եւ զմայն ի դաստառչայ ասելով։

Առ եւ տես՝ թէ որպիսի սպասաւորութիւն տուեալ լինի քեզ. վասն այն թէ մինչեւ ցայժմ քնաբ եւ ծուլացեալ ես յեկեղեցի, յայսմ հետէ ժրացիր եւ արթուն լեր։

Եւ զայլ ամենայն բանս ասասցէ որ գրեալ է վասն այսր ի գիրս եպիսկոպոսացն։

Վեցերորդ կարգն՝ որ է սարկաւագութիւնն. հատուցանի կնիք տալով զաւետարանն ի ձեռս նորա ասելով զձեւ բանին այսպէս։

Առ իշխնութիւն ընթեռնուլ զաւետարանն՝ ի սուրբ եկեղեցի Աստուծոյ յունկն կենդանեաց. եւ յիշատակ ննջեցելոց յանուն Տեառն ամէն։

Իսկ եօթներորդ կարգն որ է քահանայութիւն. հատուցանի կնիք տալով եպիսկոպոսին ի ձեռս նորա զսկին լի գինւով. եւ զմաղզմայն նշխարով. եւ ասասցէ զձեւ բանին այսպէս։

Առ կարողութիւն պատարագ մատուցանել Աստուծոյ. եւ պատարագ մատուցանել վասն կենդանեաց եւ մեռելոց յանուն Տեառն ամէն։

Յայսցանէ երեւի թէ, երրորդ էութիւն խորհրդոյս՝ է ձեւական բանն է։

Չորրորդ՝ է յէութենէ խորհրդոյս. զի որ առնու զաստիճան քահանայութեան՝ արու լինիցի եւ ոչ էգ. քանզի թէ էգ լինիցի, թէպէտ զամենայն նիւթս տան ի ձեռս նորա, եւ զամենայն ձեւ բանիցն ասասցեն, ոչ առնու զկնիքն։

Այս պատճառն. զի որ առնու զկարգն՝ ի մեծ աստիճան ելանէ եւ լինի գլխաւոր. իսկ գլխաւորութիւն եւ աստիճանս այս՝ ոչ հասանի կնոջն. զի նա է ի ներքոյ ծառայութեան մարդոյն. որպէս ասաց Աստուած ցԵւա. (առ այր քո դարձ քո. եւ նա տիրեսցէ քեզ։)

Վասն այն ասէ Պօղոս Տիմօթէոսի. (կին մարդ ցածութեամբ ուսցի ամենայն հնազանդութեմբ. այլ ուսուցանել կնոջ մարդոյ ոչ հրամայեմ. եւ ոչ ճոխաբանել իբրեւ զայր մարդ. այլ ի լռութեամբ կալ։)

Վասն այն չէ արժան քահանայութեան. եւ ոչ կարէ առնուլ զկնիքն։

Հինգերորդն էութիւն խորհրդոյս այն է՝ զի որ առնու աստիճան քահանյութեան՝ ճշմարտապէս մկրտած լինի. եւ թէ ոչ լինի մկրտեալ, ոչ կարէ առնուլ զկնիք քահանայութեան։

Եւ գիտելի է՝ զի ինն ազգ կնիք տւեալ լինի յեկեղեցի։

Առաջինն՝ ի խորհուրդ մկրտութեանն։

Երկրորդ՝ ի խորհուրդ դրոշմին։

Եւ եօթն կնիքն՝ տուեալ լինի ի խորհուրդ կարգին քահանայութեան. զի իւրաքանիւր աստիճան՝ առանձին կնիք ունի։

Այլ ի մէջ կնքոյ մկրտութեանն՝ եւ ի մէջ այլ ութն կնքոցն՝ է կրկին զանազանութիւն։

Նախզի կնիք մկրտութեանն՝ է զօրութիւն կարողական. եւ ոչ առնողական։

Զի այն որ մկրտի՝ առնու զօրութիւն ընդունիլ զամենայն խորհուրդս եկեղեցւոյ։

Իսկ այլ ութներորդ կնիքն՝ է զօրութիւն առնողական. զի իւրաքանչիւր կնիք՝ ունի զգործն իւր. որպէս դրոշն ունի կարողութիւն մարտնչիլ ընդ թշնամւոյն. եւ յայտնապէս խոստովանիլ զհաւատն Քրիստոսի առաջի անհաաւատիցն։

Նոյնպէս եւ եօթն կարգքն իւրաքանչիւր՝ ունին առանձին գործս. որպէս դռնապանն եւ այլն։

Երկրորդ զանազանութիւն է՝ զի մկրտութիւնն է հիմն ամենայն կնքոց եւ դուռն. վասն այն ոչ ոք կարէ առնուլ այլ կնիք, թէ ոչ իցէ մկրտեալ. իսկ այլ ութներորդ կնիքն որիշ ի միմեանց կարեն առնուլ կնիք։

Այլ կանոնք է հայրապետացն՝ որք ըստ կարգի առնուցուն։

Նախ՝ զմկրտութիւնն. եւ ապա զդրոշմն. եւ ապա զփոքրն. չորրորդ զկարգնն եւ զայլսն։

Վեցերորդ էութիւն խոր հոգւոյս՝ որ ճշմարիտ դիտաւորութիւն ունիցի այն՝ որ տայ զկարգն, եւ որ առնու. զի եպիսկոպոսն ճշմարիտ դիտաւորութեամբ տայ զկարգն. որպէս թէ աներկբայ եղիցի. եւ որ առնու՝ ճշմարիտ դիտաւորութեամբ առնու որպէս սուրբ եկեղեցի։

Ապա յայտ է թէ զինչ է էութիւն քահանայութեան խորհրդոյն։

Եւ այս գիտելի է զի որ ինչ յէութենէ եւ ի հարկաւորութենէ լինի, թէ կարգին է, թէ այլ խորհրդոցն, թէ յայնցանէ մոռացեալ լինի եւ թողեալ, պարտ է յառաջուստն սկսանիլ եւ նոր տալ զամենայն ինչ. զի ոչ ինչ է առեալ։

Եւ թէ ի պատահմանէ եւ յարարողութենէ խորհրդոյն լինի՝ ոչ է հարկ դարձեան նոր սկսանիլ եւ տալ զամենայն ինչ. այլ զոր մնացեալ լինի ի պատահմանց, զնոյնն տալ յիւր ժամանակին։

Եւ այսոքիկ են պատահմունքն։

Օծանել զձեռս քահանայիցն. եւ զգեստն. կամ գօտին. կամ դնել ըզձեռս եպիսկոպոսին ի վերոյ գլխոյ նուիրելոցն ի ժամ ձեռնադրութեանն եւ այլ սոյնպիսիք՝ պարտ է լնուլ ի յիւրում տողւոջն ի յիւրում ժամանակին. ի փառս Աստուծոյ եւ իգովութիւն անունն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. որ է օրհնեալ ընդ Հօր իւրում եւ Սուրբ Հոգւոյն, յաւիտեանս ամէն։