Գիրք քարոզութեան որ կոչի Ամառան հատոր · 11/24

ԳԼՈՒԽ ՁԱ-ՁԵ

Նորին առաջին քարոզ վասն աղօթից. ի Բանն առաքելոյն յառաջին Տիմօթէոսի։

(Աղաչեմ զձեզ նախ զամենայն ինչ՝ առնել աղօթս խնդրուածս պաղատանս եւ այլն։)

1 Տիմ. 2. 1։

(Գլուխ. ՁԱ)

Նախ գիտելի է՝ զի երեք են տեսակ բարի գործոցն. այսինքն, Պահքն՝ Աղօթքն՝ եւ Ողորմութիւնն։

Եւ թէ վասն է՞ր սոքա երեք են։

Ասեմք վասն վեց պատճառի։

Նախզի՝ ամենայն հոգեւոր գործք՝ վերածին առ աղօթսն։

Եւ ամենայն՝ գործ գթութեան վերածին առ աղորմութիւնն։

Եւ ամենայն գործ կշտամբելոյ զմարմինն՝ վերածին առ պահսն։

Երկրորդ՝ յերեք բաժանին ամենայն մեղք. այսինքն, (ցանկութիւն մարմնոյ. եւ ցանկութիւն աչաց. եւ ամբարտաւանութիւն աստի կենաց. որպէս ասէ Յակօբոս ի կաթողիկէն։)

Արդ՝ պահօքն յետս դառնամք ի ցանկութենէ մարմնոյն։

Ողորմութեամբն ի ցանկութենէ աչաց։

Աղօթիւքն ի յամբարտաւանութենէ աստի կենացս։

Երրորդ պատճառ՝ զի պահօքն կարգաւորի մարդն առ ինքն. ողորմութեամբն առ ընկերն. եւ աղօթիւքն առ Աստուած։

Չորրորդ պատճառ՝ զի երիւք հաստատեաց զմարդն. այսինքն, մարմնով եւ հոգւով եւ ընչիւք։

Եւ ի սոցանէ բաժին խնդրէ Աստուած, պահքն է ի մարմնոյ բարեաց. աղօթքն ի հոգւոյն. ողորմութիւնն ի յընչիցն։

Հինգերորդ պատճառ՝ զի պարտական մարդն՝ երեք կերպիւ վճարէ. այսինքն, կամ պատժիլով. կամ տալով. կամ աղաչելով։

Եւ մեք զպարտս մեղացն այսպէս վճարեմք. պատժեմք զմեզ պահելովն. տալով զփրկանս ողորմութեամբն. եւ աղաչեմք աղօթիւքն։

Վեցերորդ պատճառ՝ զի երեք են թշնամիք հոգւոյս. այսինքն, մարմինս, աշխարհս, եւ սատանայ. եւ երիւքս այսոքիւք պատերազմիմք եւ յաղթեմք զսոսա։

Զմարմինս պահօք յաղթեմք. եւ զաշխարհս ողորմութեամբ. եւ զսատանայ աղօթիւք։

Այս է պատճառն որ երեք են ամենայն բարեգործութիւնք քրիստոնէից։

Երկրորդ գիտելի է՝ զի աղօթքն մեծ եւ սքանչելի գործ է քան զայլսն։

Եւ այս վասն երկոտասան պատճառի։

Նախզի՝ աղօթքն պարտք է եւ հարկաւոր. եւ ողորմութիւնն եւ պահքն կամաւոր եւ ի սիրոյ. թէ կամիս՝ պահես եւ ողորմիս. եւ թէ չկամիս՝ ոչ։

Այլ աղօթքն՝ պարտ է՝ վասն այն վճարել պիտի։

Եւ հարկաւր է՝ առանց որոյ հոգին ոչ կարէ կեալ. վասն այն ասէ Տէրն. (պարտ է յամենայն ժամ յաղօթս կալ, եւ ոչ ձանձրանալ։)

Երկրորդ՝ զի պահքն եւ ողորմութիւնն՝ երբեմն լինին. այլ աղօթքն յամենայն ժամ. որպէս ասէ առաքեալն. (յամենայն ժամ աղօթս արարէք։)

Եւ մարգարէն ասէ. (օրհնեցից զՏէր յամենայն ժամ եւ այլն։)

Երրորդ՝ զի աղօթքն դիւրաւ կատարի. զի թէ տկար է կամ ծեր՝ ոչ պահէ. եւ թէ աղքատ՝ ոչ ունի ողորմութիւն։

Իսկ զաղօթսն՝ ծեր եւ տղայ, առողջ եւ հիւանդ, հարուստ եւ աղքատ, առ ձեռն պատրաստ ունին։

Չորրորդ՝ պահք եւ ողորմութիւն յարտաքին ընչիցն են բաժին. իսկ աղօթքն՝ ի ներս ի սուրբ սրտէ եւ յանձնէ պատարագ. (զոր Աստուած ոչ արհամարհէ։)

Հինգերորդ՝ պահքն եւ ողորմութիւնն՝ մասամբ նուէրք են Աստուծոյ. իսկ աղօթքն՝ բոլորիւ. զի մտօքն մաղէ. եւ սրտիւն աղաղակէ։

Աչօքն արտասուէ. եւ ականջովն լսէ։

Բերանովն սաղմոսէ. եւ ձայնիւն խօսի. եւ բոլոր մարմնովն ծունր կրկնէ։

Վեցերորդ՝ որպէս արդարութիւնն յայլ առաքինութիւնն խառնի. ի խոհեմութիւնն, յարութիւն, եւ յայլսն. այսպէս աղօթքն՝ յամենայեն բարեգործութիւնս. զի յորժամ պահեմք կամ ողորմիմք, աղօթեմք՝ զի ընդունելի լիցի։

Եօթնեորդ՝ զի պահքն մեր եւ ողորմութիւնք՝ այժմ յերկինս ելանեն եւ գանձին. այլ մեք ոչ. իսկ աղօթիւք եւ մտօք՝ այժմ մեք յերկինս ելանեմք. եւ մտանեմք ի ներքին կողմն վարագուրին, եւ ընդ Աստուծոյ խօսիմք։

Ութներորդ՝ պահօք առ մեզ կարգաւորիմք. եւ ողորմութեամբ առ ընկերս, իսկ աղօթիւք՝ առ Աստուած կարգաւորիմք, եւ ընդ Աստուծոյ խօսակցիմք։

Իններորդ՝ պահքն սուգն է. եւ ողորմութիւնն տրտմութեամբ. որպէս օրինականն գնաց խոժոռեալ. իսկ աղօթքն՝ որքան յերկարի՝ ուրախանայ զղօթօղն. զի անճառելի խնդութիւն եւ լոյս եւ սէր ծագի ի միտս աղօթողին. վասն այն ասէ Դաւիթ. (ուրախ լիցին սիրտք այնոցիկ՝ որք խնդրեն զՏէր։)

Տասներորդ՝ ի պահոցն սատանայ ոչ փախչի. զի նա հանապազ ի պահս է. եւ ողորմութեանն մերձ լինի եւ խափանէ. այլ յաղօթիցն փախչի. յորժամ յիշեմք զանունն Աստուծոյ եւ զայլ սրբոց, եւ կամ խաչ յերեսս նկարեմք, որպէս խաւար ի լուսոյ հալածի. եւ ամենայն որոգայթ նորա ցրուի։

Մետասաներորդ՝ թէ պահես՝ քեզ է օգուտ. եւ ողորմութիւն որոց ետուր. իսկ աղօթքն՝ քեզ եւ այլոց՝ եւ ամենայն աշխարհի՝ արդարոց եւ մեղաւորաց՝ կենդանեաց եւ մեռելոց է օգուտ։

Երկոտասաներորդ՝ աղօթքն այսպէս անուն յայտնէ. աղ՝ այսինքն, որպէս աղն յամենայն իր խառնի, եւ զամենայն ի համբերէ. այսպէս աղօթքն յամենայն բարի գործս խառնի. եւ քաղցր եւ ընդունելի առնէ Աստուծոյ։

Այսպէս բարի է աղօթիցն գործ, քան զայլ տեսակս առաքինութեան՝ եւ հաճոյ Աստուծոյ։

Երրորդ հարցումն, թէ զի՞նչ են աղօթք՝ խնդրուածք՝ պաղատանք՝ եւ գոհութիւնք։

Գիտելի է նախ՝ զի աղօթքն խօսք է ընդ Աստուած. խնդրւածքն ներկային է. պաղատանքն հանդերձելոյն. գոհութիւնն վասն առեալ պարգեւացն։

Երկրորդ ասեն թէ՝ աղօթքն է բաղձանք մարդոյ առ Աստուած սուրբ եւ համարձակ խօսիւք։

Եւ խնդրւածքն է՝ որ լինի վասն հարկաւոր եւ ժամանակաւոր իրաց։

Պաղատանքն է կալ առաջի Աստուծոյ եւ ժտել զհոգեւոր օգնութիւնս։

Եւ գոհութիւնն է ի ճանաչմանէ երախտեացն Աստուծոյ։

Երրորդ՝ աղօթքն է համբարձումն մտաց առ Աստուած ի ցուցանել զամենայն պակասութիւնս մեր։

Եւ խնդրուածքն է՝ որ լինի վանս այնր որ զամձն արժանանւոր համարի առնուլ. որպէս խնդրուածքն որք լինին յետ բազում պահոց եւ ճնշելոյ զմարմինն։

Իսկ պաղատանքն է՝ հայցել զողորմութիւն վասն չարչարանացն Քրիստոսի եւ սրբոց նորա։

Եւ գոհութիւնն է՝ գովել զԱստուած վասն ընկալեալ բարեացն։

Չորրորդ դարձեալ՝ աղօթքն է՝ որ լինի ի քահանայէն ի ժամ պատարագին յետ ժամամտին եւ Տէր ողորմեային։

Եւ խնդրուածքն է՝ որ լինի ի ծածուկ նախ քան զպատարագն։

Պաղատանքն է՝ որ լինի ի ներս ի կանոնն վասն կենդանեաց եւ մեռելոց։

Եւ գոհութիւնն է՝ որ լինի յետ հաղորդելոյն։

Չորրորդ գիտելի է վասն աղօթից. զի ոմն աղօթէ պտղաւէտ. եւ ոմն անպտուղ։

Արդ՝ պտղաւէտն բազում տեսակս ունի։

Առաջին՝ որ լինի ամօթով եւ խոնարհութեամբ. որպէս աղօթք մաքսաւորին. (որ ոչ իշխէր զաչս ի յերկինս համբառնալ. ) եւ անառակ որ դին ասէր. (հայր մեղայ յերկինս եւ առաջիքոյ. ոչ եմ արժանի կոչիլ որդի քո։)

Զի որքան անհաճոյ է Աստուծոյ յանդգնութիւն մեղաւորին. նոյնքան հաճոյ է նմա աղօթք եւ խոնարհութիւն զղջացելոյն։

Երկրորդ՝ որ լինի մաքուր եւ փափագանօք. որպէս աղօթքն շուշանայ որ ասէր. (Աստուուծ ծածկագէտ՝ դու գիտես զի սուտ վկայեն վասն իմ. ) վասն որոյ փրկեաց զնա Աստուած. եւ զսուտ վկայսն զծերսն կորոյս։

Երրորդ՝ է որ լինի ընդարձակ բաղձանօք. որպէս Մովսէս ասէր՝ (եթէ թողուս զմեղս նոցա՝ թող. ապա թէ ոչ, եւ զիս ջնջեա ի դպրութենէն զոր գրեցեր։)

Չորրորդ՝ որ լինի գոհացօղ ըղձմամբ. որպէս Պօղոս ասէ կողոսացւոց. (աղօթից ստէտ կացէք՝ տնտեալ ի նմին գոհութեամբ։)

Այսոքիկ են պտղաւէտ աղօթք։

Իսկ անպտուղ աղօթքն՝ նոյնպէս ունի բազում տեսակս։

Առաջին է կեղծաւորացն՝ որ լինի միայն շրթամբք. որպէս ասէ Եսայի. (ժողովուրդս այս շրթամբք պատուէ զիս. եւ սրտիւք հեռացեալ մեկուսի են յինէն։)

Զի ասեն վարդապետք թէ՝ որպէս ձայն առանց եղանակի է որպէս ձայն ճայից. այսպէս աղօթք առանց ջերմութեան սրտի, է որպէս բչիւն եզանց։

Որպէս զանազանի ցորեան եւ յարդն, թեփն եւ ալիւրն, մորթն եւ կենդանին, նոյնպէս է ձայնական աղօթքն. եւ ջերմ սրտից։

Զի որպէս զչար հովիւ՝ փոխանակ ոչխարին միայն զմորթն հատուցանէ Տեառն. որ չէ ընդունելի. (զի զողջակէզս զիւղալիցս մատուցից քեզ ասէ մարգարէն։)

Երկրորդ՝ անպտուղ աղօթք՝ անհամբերին է փութանակի. որպէս Եղիա խնդրեաց մահ անձին իւրոյ յերրորդ թագաւորութեանցն։

Երրորդ՝ է յանդգնաբարն. որպէս որդիքն զԵբեթեայ խնդրէին զարքայութիւնն առանց ըմպելոյ զբաժակն։

Չորրորդ՝ ծաղրականն. որպէս փարիսեցւոյն. այնպիսիքն՝ ի յերկիրս ոչ համբառնան զձեռս. այլ ի յերկիր, անտի խնդրելով զվարձս։

Ծաղրական վասն այն ասի՝ զի ոչ խնդրեն յԱստուծոյ զողորմութիւն. այլ իբրեւ զպարտս. որպէս ասէ. (պահեմ երկիցս ի շաբաթու եւ այլն։)

Վասն այն Տէառն զընդդէմն ուսուցանէ. (յորժամ զամենայն առնիցէք՝ ասասջիք ծառայք անպիտան եմք։)

Դարձեալ գիտելի է՝ զի աղօթքն յերկուս բաժանի։

Նախ՝ որ վասն ինքեան ոք աղաչէ զԱստուած. վասն հոգւոյ կամ մարմնոյ արքայութեանն, եւ այլն։

Երկրորդ՝ զի այլ ոք աղաչէ վասն նորա. եւ այն կոչի օգնականութիւն։

Եւ զայս ունիմք նախ ի սրբոցն խնդրել՝ որք են յերկինս մերձաւորք Քրիստոսի. որպէս ասէ Յոբ. (Եթէ տեսցես զոք ի սրբոցն՝ ապաւինեա ի նա։)

Այս է որ ամենայն սրբոց՝ (յամենայն աւուր տօն կա տարեմք. եւ զբարեխօսութիւն նոցա խնդրեմք։)

Երկրորդ՝ պարտ է որ ժողովուրդն խնդրէ ի քահանայէն. որպէս ասէ ղեւտացւոց. (աղաչեսցէ քահանայն վասն նորա. եւ թողցի նմա. ) որպէս եւ քաւեաց Ահարօն վասն ժողովրդեանն. եւ դադարեցաւ սատակումն։

Երրորդ՝ պարտին խնդրել զաղօթս ի միմեանց. եւ առաջնորդք ի ժողովրդոց. որպէս ասէ առակն. (եղբայր յեղբօրէ օգնեալ. ) եւ Պօղոս ի կողոսացւոց խնդրէր. (աղօթս արարէք վասն մեր եղբարք. զի բացցէ մեզ Աստուած զդուռն քարոզութեան բանին. ) եւ թէ՝ (պատերազմակից լինիլ ինձ յաղօթս։)

Չորրորդ՝ պարտ է աղօթել վասն նոցա՝ որք ի Տէր մեռանին մարմնով. կամ մեղօք հիւանդ են. որպէս ասէ Յակօբոս. (աղօթս արարէք ի վերայ միմեանց։)

Եւ Յօհաննէս յառաջին կաթուղիկէն ասէ. (եթէ ոք տեսցէ զեղբայր իւր մեղուցեալ մեղս ոչ առ ի մահ, խնդրեսցէ եւ տացի կեանս մեղուցելոյն։

Հինգերորդ գիտելի է՝ զի եօթն կերպիւ լինին աղօթքն հաճոյ։

Նախզի՝ ոչ այլ ինչ խոկասցէ միտն՝ բայց զայն միայն զոր աղօթէ. այս է որ ասէ Պետրոս թէ՝ (լերուք զւարթունք յաղօթս։)

Զի ասեն վարդապետք թէ՝ տգիտութեամբ աղօթէ, որ աղաչէ զԱստուած զի հայեսցի ի նա. եւ նա ոչ ինքեան միտ դնէ, եւ ոչ Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ որ մեծաւ բաղձանօք աղօթէ. որպէս ասէ յերկրորդ օրէնս. (խնդրեցէք զՏէր Աստուած ձեր յամենայն սրտէ ձերմէ. ) եւ այն է աղաղակել սրտին՝ որպէս ասէ Տէր ցՄովսէս. (զի՞ գոչես առիս։)

Երրորդ՝ ջերմ արտասուօք. որպէս Աննա ցաւագին անձամբ եկաց յաղօթս առ Տէր եւ ելաց լալով. վասն որոյ էառ զխնդրելին որպէս ասէ յառաջին թագաւորութեանց. զի ասեն վարդապետք թէ՝ արտասուք բռնադատեն զաղաչեալս։

Չորրորդ՝ խոնարհութինն. որպէս ասէ Դաւիթ. (հայեցաւ Տէր յաղօթս խոնարհաց. եւ ոչ արհամարհեաց զխնդրուածս նոցա. ) որպէս քանանացին որ նմանեցոյց զինքն շահ՝ էառ զխընդրելին. նոյնպէս եւ մաքսաւորն խոնարհութեամբ էջ արդարացեալ ի տուն իւր։

Հինգերորդ՝ աներկբայութիւնն. որպէս ասէ մարգարէն. (միամտութեամբ սրտի խնդրեցէք զՏէր։)

Զի երկմիտն ոչ առնու. որպէս Յակօբոս. (որ երկմիտն է, մի ակն ունիցի առնուլ ինչ յԱստուծոյ։)

Եւ այս է պատճառն. զի ոչ հաւատայ թէ ամենակարօղ է Աստուած. եւ զամենայն բարիս մեր կամի։

Վեցերորդ՝ վասն յերկարելոյն յաղօթս. որպէս աւետարանն Ղուկաս զանիրաւ դատաւորէն ասէ թէ, (վասն աչխատ առնելոյն՝ արար դատաստան. զի թէ վասն բարեկամութեանն ոչ տայցէ, սակայն վասն ժտութեանն տայցէ։)

Եւ թէ ոք ասիցէ՝ (մի շատախօս լինիք ասէ Քրիստոս։)

Ասեմք եթէ՝ յերկար աղօթելն ոչ է խոտան. զի նոյն Տէրն (հաներ զգիշերն ի գլուխ յաղօթսն Աստուծոյ ասէ Ղուկաս։)

Այլ շատախօսութիւն է աւելորդ բանի խնդրելն՝ զմարմնաւոր եւ զանարժան իրս։

Եօթներորդ՝ է ջերմեռանդութիւն աղօթիցն. զի որպէս հուր եռացուցանէ զջուրն. այսպէս ջերմեռանդութիւնն զաղօթսն։

Եւ որպէս ի խնկոյն ոչ ելանէ ծուխ, թէ ոչ դնի ի հուրն. նոյնպէս եւ աղօթքն ոչ ելանէ առ Աստուած, եթէ ոչ ի ջերմ սրտէ. որպէս ասէ Դաւիթ. (ուղիղ եղիցին աղօթք իմ, որպէս խունկ առաջի քոյ Տէր։)

Վեցերորդ գիտելի է՝ զի եօթն արգելմունք են աղօթից։

Նախ՝ մեղք աղօթողին. որպէս ասէ սաղմոսն. (զմեղս թէ տեսանէի ի սրտի իմում, մի թէ լուիցէ՞ ինձ Տէր։)

Զի որպէս գէջ ակն ոչ կարէ հայիլ ի լոյսն. նոյնպէս միտք մեղօք մածեալ՝ ոչ ընդունի զշնորհս Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ որ զանօգուտն խնդրէ. որպէս Պօղոս. զի մարմնոյն վէրն ոչ բարձաւ. զի այն էր օգուտ նմա։

Երրորդ՝ թէ անարժանք են վասն որոց խնդրէ. որպէս ասէր առ Երեմիա. (մի աղաչեր վասն դոցա. զի ոչ լսեմ քեզ։)

Չորրորդ՝ չար խորհուրդքն արգելուն. որպէս ասէ սիրեցէքն. (ճանճք մեռեալք՝ զազրացուցին զիւղս անուշս. ) մեռեալ ճանճք են չար խորհուրդքն՝ որք կորուսանեն զշնորհսն Աստուծոյ. եւ ի բաց մերժելի է. որպէս Աբրահամ զթռչունսն ի բաց մերժէր որք նստէին ի վերայ յօչելոյ պատարագին։

Հինգերորդ՝ խստասրտութիւնն։

Նախ ընդդէմ օրինանցն Աստուծոյ։

Երկրորդ ընդդէմ աղքատաց։

Երրորդ՝ ընդդէմ մեղուցելոց։

Զի ասէ առակն. (որ ոչ լսէ օրինացն Աստուծոյ, գարշելի է աղօթք նորա։)

Եւ դարձեալ ասէ. (որ ոչ լսէ տնակին, եւ Տէր ոչ լուցէ նմա. ) եւ Տէրն ասէ. (եթէ թողուցուք զյանցանս նոցա, թողցէ եւ հայրն ձեր զյանցանս ձեր։)

Վեցերորդ՝ յետ աղօթիցն յաւելուլ ի մեղս. որպէս ասէ Սիրաք։

(Մինն աղօթէ, եւ միւսն անիծանէ. ո՞ւմ լսէ Աստուած. ) այսինքն, որ այժմ աղօթէ, եւ զկնի հայհոյէ։

Այլեւ մեղքն հեռացումն է յԱստուծոյ. վասն այն զաղօթսն ոչ լսէ. որպէս ասէ Դաւիթ. (ոյք հեռի արարին զանձինս իւրեանց ի քէն՝ կորիցեն։)

Եօթներորդ՝ է թիւր խնդրելն. այս է՝ թէ խնդրեմք զկեանսն յաւիտենից բերանով, եւ ոչ սրտիւ. ըստ աղաղակի լռեմք. որպէս ասէ Դաւիթ. (լռեցի ես առ աղաղակելն իմում առ քեզ զօրհանապազ։)

Այսպիսի աղօթքս՝ ոչ լինին լսելիք Աստուծոյ։

Եօթներորդ գիտելի է՝ զի վասն բազում իրաց օգուտ եւ գովելի են աղօթք։

Նախզի՝ բազում անգամ յորդորէ Տէրն ի սուրբ գիրս. որպէս ասէ Երեմիա։

(Կարդա առիս եւ տաց քեզ պատասխանի. ) եւ սաղմոսն՝ (կարդասցէ առիս եւ ես լուայց նմա։)

Եւ Տէրն. (պարտ է յամենայն ժամ աղօթս առնել։)

Զի թէ ոչ կամէր զտալն, ոչ յորդորէր ի նմին զխնդրելն. եւ նա առաւել կամի զտալն, քան մեք զառնուլն։

Երկրորդ՝ օրինակ ունիմք ի Քրիստոսէ եւ ի սրբոց նորա. որ անկարօտն էր աղօթից՝ այլ վասն մեղուցելոց ասէ. (հաներ զգիշերն ի գլուխ յաղօթսն Աստուծոյ. ) եւ թէ՝ (ել ի լեառն կալ յաղօթս. ) եւ թէ՝ (նստարուք այդր՝ մինչեւ ես կացից յաղօթս. ) եւ այլ բազումք։

Երրորդ՝ աղօթքն յոյժ պատուական է։

Նախզի՝ հրեշտակք մատուցանեն առաջի Աստուծոյ։

Եւ դարձեալ՝ յորժամ աղօթեմք, ըստ Աստուծոյ խօսիմք եւ ընդ Աստուծոյ կեամք։

Չորրորդ՝ օգուտ է աղօթքն ի կեանս յայս. զի երեք են որք ածեն զմարդն յաղաղակել. այսինքն, հուրն, եւ ջուրն, եւ թշնամիք. այսինքն, զի յամենայն օր բորբոքիմք ի խիղճէ մտաց ի հուր գեհենին. վասն որոյ ջուր արտասուացն շրջուցանէ։

Դարձեալ՝ յամենայն օր ալէկոծիմք ի չար խորհրդոց սրտից մերոց. վասն աղաղակեմք ընդ աշակերտացն. (Տէր փրկեա զմեզ զի կորնչիմք։)

Դարձեալ՝ թշնամին հանապազ մերձենայ ի դրունս զգայութեանց մերոց. վասն որոյ խնդրեմք յԱստուծոյ զօգնութիւն։

Եւ զի այսպիսի փորձութիւնք՝ ոչ են ի հանդերձեալն. վասն այն անդ աղօթքն ոչ է հարկաւոր. այլ աստ։

Հինգերորդ՝ աղօթքն առողջացուցանէ զհիւանդս. որպէս ասէ առակն. (որդեակ՝ ի հիւանդութեան քում աղօթեա առ Աստուած եւ բժշկեսցի։)

Այլեւ երկարակեաց առնէ որպէս զԵզեկիա. զի ասէ՝ (լուա աղօթից քոց. եւ տեսի զարտասուս քո. եւ յաւելում ի ժամանակս քո ամս ԺԵ։

Վեցերորդ՝ փրկէ ի վշտաց իշխանաց. որպէս ասէ Երեմիա. (գոչեցէք առ Աստուած. եւ ի բռնութենէ իշխանաց փրկեսցէ զձեզ. ) որպէս ազատեցաւ Պետրոս ի բանտէն վասն աղօթից եկեղեցւոյն։

Այլեւ առնէ յաղթօղն ի պատերազմի. որպէս Մովսէս յորժամ տարածէր զձեռն ի յաղօթս, յաղթէին զԱմաղէկ։

Եօթներորդ՝ փախուցանէ զդեւս. ըստ այնմ, (այս ազգ ոչ ելանէ՝ եթէ ոչ պահօք եւ աղօթիւք։)

Այլեւ փրկէ յորոգայթից. ըստ որում (չիք հնար զերծանիլ յորոգայթից, բայց միայն պահօք եւ աղօթիւք։)

Ութներորդ՝ լուսաւորէ զմիտս. զի ի վերայ բանին ի գործն (ել Պետրոս ի տանիսն կալ յաղօթս՝) ասեն վարդապետք թէ՝ տարակոյսն առաւել լուծանի աղօթիւք, քան որոնմամբ։

Այլեւ առաքեալքն աղօթելով լցան հոգւովն սրբովն։

Իններորդ՝ աղօթքն բանայ զերկինս. որպէս ասէ Ղուկաս. (բացան երկինքն ընդ աղօթելն Տեառն։)

Նոյնպէս եւ փակէ զերկինս. որպէս ընդ աղօթելն Եղիայի, փակեցան երկինք, եւ ոչ ետուն զանձրեւ։

Այլեւ ընդդէմ կայ բարկութեանն Աստուծոյ որպէս զասպար. որպէս ասէ Սողոմօն. (փութացեալ այրն անարատ՝ աղօթիւք եւ խնկօք եկաց ընդդէմ բարկութեանն։)

Եւ վասն ծոյլ առաջնորդաց՝ ամբաստան լինի Եսայի։

(Ոչ ոք է որ կարդայ զանուն քո. եւ յարուցեալ ըմբռնեսցէ զքեզ։)

Տասներորդ՝ աղօթիւքն առնուն սուրբք զոր ինչ եւ խնդրեսցեն. ըստ այնմ, (խնդրեցէք եւ առնուցուք, եւ այլն։)

Եւ դարձեալ՝ (թէ երկուք ի ձէնջ միաբանեսցին յերկրի վասն ամենայն իրաց՝ զինչ եւ խնդրեսցեն, եղիցի նոցա ի հօրէ իմմէ։)

Եւ ի վերայ այսր ամենայնի, աղօթքն օգուտ է խաղաղութեամբ կենցաղավարիլոյ. որպէս առաքեալն Տիմօթէոսի ասէ. (առնել աղօթս՝ խնդրուածս եւ այլն՝ վասն թագաւորաց եւ ամենայն իշխանաց. զի խաղաղութեամբ եւ հանդարտութեամբ վարեսցուք զկեանս մեր։)

Որում զմեզ արժանի արասցէ Քրիստոս. եւ նմա փառք յաւիտեանս ամէն։

Նորին քարոզ վասն աղօթից. ի Բանն՝ (Յորժամ յաղօթս կայցեք, մ՛ի շատախօս լինիցիք իբրեւ զհեթանոսս։)

Մատ. 6. 7։

(Գլուխ. ՁԲ)

Զաղօթիցս բան՝ ոչ միայն հաւատացեալք, այլեւ հեթանոսք նախապատիւ համարեցան քան զամենայն գործ. վասն այսորիկ յերկարէին շատ խօսութեամբ զաղօթս իւրեանց։

Քանի՞ առաւել պարտ է մեզ քրիստոնէիցս թողուլ զամենայն գործս, եւ հանապազ աղօթից պարապիլ։

Նախզի՝ ամենայ գործ անցաւոր է. եւ աղօթքն մնացական։

Երկրորդ՝ զի ամենայն գործ՝ յաշխարհի է. եւ աղօթքն ի վեր առ Աստուած ի յերկինս։

Երրորդ՝ զի օրէնս եւ կանոնս դնէ Տէրն յաւետարանին թէ՝ (պարտէ յամենայն ժամ աղօթել, եւ մի ձանձրանալ։)

Եւ ինքն Տէրն յօրինակ մեզ (հաներ զգիշերն ի գլուխ յաղօթսն Աստուծոյ։)

Եւ առաքեալն ասէ. (յամենայն ժամ աղօթս արարէք։)

Եւ մարգարէն Դաւիթ. (օրհնեցից զՏէր յամենայն ժամ ասէ։)

Եւ ո՞րպէս կարեմք յամենայն ժամ աղօթել. զի երբեմն գործեմք, եւ երբեմն ուտեմք, եւ երբեմն ննջեմք։

Ասեմք երեք եղանակաւ կատարի յամենայն ժամ աղօթելն։

Նախզի՝ կարէ մարդ լեզուաւն հանապազ աղօթել. կամ մտօքն միշտ ի բարին խոկալ եւ յօժարիլ։

Երկրորդ՝ զկարգեալ ժամանակս աղօթիցն է իմանալ. յաւուրն ինն անգամ ծնրադրութեամբ կատարել։

Կամ յինն անգամ աղօթիցն ի վճարսն՝ զհայր մեր յերկինս ասել՝ զոր Տէրն ասաց. (յորժամ յաղօթս կայք, ասասջիք հայր մեր։)

Երրորդ՝ ի գործոյն մեր աղքատաց բաշխել. եւ նոքա եւս աղօթեն վասն մեր. եւ այսպէս յամենայն ժամ աղօթս առնեմք։

Այլ այժմ ծուլացեալ է ամենայն մարդ յաղօթից. ոմն ի վաճառս. ոմն ի յարուեստս ձեռաց. այլք յերկրագործութիւնս. եւ ի զանազան գործս մարմնոյ եմք պարապեալք. եւ զաղօթսն իբրեւ զտուգանս համարիմք. եւ յոչ կամայ կտրեմք։

Վասն այնորիկ Տէրն զհեթանոս օրինակ տայ եւ յանդիմանէ զծոյլսն. զի նոքա շատ խօսին յաղօթսն իւրեանց. եւ սոքա ոչ շատ եւ ոչ սակաւ աղօթեն. որպէս ասէ։

(Յորժամ յաղօթս կայք, մի շատախօս լինիք իբրեւ զհեթանոսս։)

Եւ վասն աղօթից՝ չորս ինչ հարցանելի է։

Նախթէ՝ զի՞նչ է շատախօսութիւն աղօթից։

Երկրորդ՝ թէ զմարմնական խնդիրսն տա՞յ Աստուած։

Երրորդ՝ թէ ո՞րն է հաճոյ աղօթք զոր լսէ Աստուած։

Չորրորդ՝ թէ զի՞նչ է շահ աղօթիցն։

Վասն առաջնոյն գիտելի է՝ զի շատախօսութիւն ոչ զայն ասէ, թէ յերկար մի աղօթեր. կամ բազում անգամ խնդրեր. զի ահա ցուցաւ որ պարտ է յամենայն ժամ աղօթել. եւ միշտ զԱստուած յիշեր. եւ հանապազ խնդրել որքան կարողութիւն է մարդոյ։

Այլ շատախօսութիւն հեթանոսաց՝ Ժ եղանակաւ լինի. յոր չէ պարտ մեզ աղօթել։

Նախզի՝ հեթանոսաց Աստուածք՝ դեւք էին ի կուռս մտեալ. եւ դեւն ոչ լինի յամենայն տեղիս. այլ երբեմն յարեւելս, եւ երբեմն յարեւմուտս. վասն այն յերկարէին զաղօթսն՝ զի եկեսցէ ի կուռսն։

Իսկ Աստուած մեր՝ յամենայն տեղիս է յերկինս եւ յերկնի. եւ մերձ է աղօթողին. յայն պատճառն՝ չէ պարտ յերկարել զաղօթսն թէ գայ Ասոտուած։

Երկրորդ՝ զի դեւք ոչ են սրտագէտ. այլ զմարմինն տեսանեն. վասն այն պարէին՝ բարձր աղաղակէին եւ ցետէին զինքեանս՝ զի տեսանիցեն կուռքն։

Իսկ Աստուած մեր՝ սրտագէտ է. եւ զծածուկն տեսանէ. որպէս Մովսէս ի սիրտն աղաղակեաց. ասէ (զի՞ գոչես առիս։)

Երրորդ՝ զի դեւքն ոչ էին մարդասէրք. վասն այն քաղցր ձայնիւ գովէին. եւ զանազան զոհ մատուցանէին. զի շարժեսցին ի գութ։

Իսկ Աստուած մեր՝ մարդասէր է եւ գթած. զոր ինչ բոլորով սրտիւ խնդրեմք ի նմանէ, առնումք զամենայն։

Այս երեք կերպիւս՝ ոչ է պարտ աղօթել մեզ որպէս հեթանոսքն։

Դարձեալ չորրորդ՝ շատախօսութիւն է անհանճար եւ անիմաս խնդիրն՝ որ յանբան մտացն յառաջ գայ. այսինքն, որ միտքն յայլ ինչ ցրուեալ լինի. եւ լեզուաւն աղօթէ. այն շատախօսութիւն է եւ ղօղանջել։

Հինգերորդ շատախօսութիւն է՝ որ զոչ ինչն խնդրէ. այսինքն, զանօգուտն եւ զանպիտանն խօսի. որ ոչ է շահ. ոչ իւրն, եւ ոչ ընկերին, եւ ոչ աշխարհի։

Վեցերորդ շատախօսութիւն է՝ որ զան լինելին խնդրէ՝ որ ինքեան ոչ պատշաճի. որպէս թագաւոր լինիլ կամ իշխան. կամ քաղաք շինել. որպէս անիմաստ մանկունքն մտածեն։

Եօթներորդ՝ որ ընդդէմ բնութեան խնդրէ. որպէս թէ յերկինս թռչիլ. եւ յերկար ամս ապրիլ. ոչ ծերանալ, եւ ոչ մեռանիլ. այս շատախօսութիւն է եւ անհնարին։

Ութներորդ՝ մարմնականս եւ անարժանս խնդրել յԱստուծոյ. որ երկրաւոր է եւ ոչ մնացական. որպէս արծաթ. ոսկի, եւ այլ ստացուածս. անարժան են այսք. որպէս ի թագաւորէ կաւեղէն անօթ խնդրել, եւ նուաստացուցանել զնա։

Նոյնպէս անմիտ է որ յերկնաւոր թագաւորէն զերկրաւորս խնդրէ. եւ ի մշտնջենաւորէն զժամանակաւորս. որ անցաւոր է եւ փոփոխական։

Այլ պարտ է խնդրել զարքայութիւնն երկնից եւ զանմահութիւնն. եւ զթողութիւն մեղաց, եւ զայլն. ըստ այնմ, (խնդրեցէք նախ զարքայութիւնն Աստուծոյ եւ զարդարութիւն նորա. եւ այդ ամենայն յաւելցի ձեզ։)

Իններորդ՝ շատախօսութիւն է ախտաւոր իր խնդրել. որպէս շնալ, պոռնկիլ, սպանանել, յաղթել մարդոյ, հպարտանալ, նախանձիլ, կամ այլ ինչ պիղծ գործոյ օգնական լինիլ։

Այնպիսին՝ զԱստուած իւրն ընկերակից առնէ. եւ սպասաւոր եւ օգնական խնդրէ։

Տասներորդ՝ շատախօսութիւն է ի յաղօթսն չար խորհիլ մարդոյ. եւ չար խնդրել եւ անիծանել. թէ կորո զիմ թշնամին. եւ բարկացիր եւ սպան զնա, եւ այլն։

Եւ այս Գ ազգ յիմարութիւն է։

Մին՝ զի զԱստուած իւրն ախտակից առնէ եւ ընկեր. որպէս թէ ես բարկացեալեմ, դու այլ բարկացիր նմա։

Երկու՝ իւր կամացն սպասաւոր առնէ. կորո զնա. սատակեա եւ անիծեա զնա։

Եւ երեք՝ զմին Աստուածն յերկուս բաժանէ եւ փոխոխէ. եւ իբր թէ, ինձ քաղցր լեր եւ նմա դառն. ինձ բարի արա եւ նմա չար. զիս օրհնեա եւ զնա անիծեա։

Ոչ գիտէ անմիտն. թէ քաղցր է՝ քեզ է եւ նմա. եւ թէ բարկացեալ է՝ քեզ է եւ նմա։

Եւ այս գիտելի է՝ զի զոր զինչ եւ խնդրէ մարդ թշնամւոյն՝ զայն իւրեանց տայ Աստուոծ. թէ չար, թէ բարի. որպէս ասէ առակն. (որ փորէ հոր ընկերի՝ անձամբ լցցէ զնա։)

Վասն այն հրամայեաց Տէրն. (օրհնեցէք զանիծիչս ձեր՝ եւ ի բարի արարէք ատելեաց ձերոց. ) զի դուք որք թշնամի էք՝ յորժամ դու զնա օրհնես, եւ նա զքեզ, երկուքդ օրհնիք, նոյնպէս թէ անիծանէք, երկուցդ լինի։

Եւ թէ ոք ասիցէ՝ ահա մարգարէն Դաւիթ չար խնդրէ թշնամեացն ասելով. (սատակեա Ասոտուած զթշնամիս, եւ կորո զնոսա։)

Եւ թէ՝ (դարձո Աստուած զչարն ի թշնամինս իմ։)

Եւ Ովսէէ ասէ. (տուր նոցա Տէր արգանդ անորդի, եւ ստինս ցամաքեալս. ) եւ այլք բազումք։

Ասեմք թէ՝ բնական թշնամիք երկու են մարդոյս։

Նախ սատանայ բնութեամբ թշնամի է մեզ. զի նա անմարմին է՝ եւ մեք մարմին. եւ նա յերկնից ի յերկիր անկեալ. եւ մեք յերկրէ յերկինս ելանեմք. եւ նա ատելի Աստուծոյ. եւ մեք սիրելի եւ պատկեր Աստուծոյ։

Եւ մարգարէքն որք չար խնդրէին՝ էր վասն սատանայի. զի հակառակ է մեզ։

Երկրորդ՝ թշնամիք են մարդոյ զանազան ախտք մեղաց՝ ի սատանայէ ի մեզ արկածքն. այսինքն, հպարտութիւնն. նախանձն. բարկութիւնն. ագահութիւնն. պոռնկութիւնն, եւ այլքն. որք հոգիս մեր ապականեն. եւ նոքա են որք բազմածնունդ լինին ի մեզ. եւ խնամեմք զնոսա. եւ սնուցանեմք մեք ստեամբ որպէս զչար զաւակ։

Վասն նոցա ասէր մարգարէն. (արգանդ անորդի լինիլ. եւ ոչ ծնանիլ չար զաւակ. եւ ստինս ցամաքեալս՝ զի ոչ սնուցանիցեմք զնոսա։

Զի որպէս կատացի շուն յորժամ խածանէ զմարդ, դեղով ժայթքեն զչար թոյնս նորա. այսպէս սատանայ յորժամ խածանէ մեղօք, պարտ է զչար ծնունդս նորա կորուսանել, եւ ոչ պահել ի մեզ։

Ապա յայտ է թէ՝ սոքա են բնութեամբ թշնամիք մեր. այսինքն, սատանայ եւ մեղքն. եւ մեք ընդ նոսա պատերազմիմք. որպէս ասէ Պօղոս. (ոչ է մեզ մարտ ընդ մարմնոյ եւ ընդ արեան, այլ ընդ իշխանութիւնս եւ ընդ այսս չարութեան։)

Իսկ մարդ մարդոյ թշնամի ոչ է։

Նախզի՝ մի բնութիւն են. եւ բնութիւն ինքեան թշնամի ոչ է։

Երկրորդ՝ զի մեապէս պատկեր են Աստուծոյ։

Երրորդ՝ զի ի մի հողոյ ստեղծեալք։

Չորրորդ՝ զի միապէս ունին զկեանս եւ զմահ եւ զյարութիւն։

Իսկ որ թուի թէ մարդ մարդոյ թշնամութիւն առնէ՝ ի չարէն շարժին սոքա. եւ ընչիցն եւ մարմնոյն են թշնամիք. եւ ոչ հոգւոյն։

Եւ կրկին շահ առնեն. մին՝ որ զինչսն տանի՝ զցաւն եւ զմեղսն տանի. երկու՝ որ զմարմինն չարչարէ՝ պսակաց արժանաւորէ։

Ապա ուրեմն մարդ մարդոյ բարեկամք են եւ ոչ թշնամիք։

Եւ վասն բարեկամացն պարտ է բարիս խնդրել եւ ոչ չար. եւ ամենայն մարգարէքն՝ մարդոյ չար ոչ խնդրէին. այլ սատանայի եւ զանազան մեղաց։

Այս առաջին գլուխն շատախօսութեան։

Երկրորդ հարցումն՝ վասն մարմնական խնդրուածոց։

Ասեն ոմանք թէ՝ չար ոչ խնդրեմք մարդոյ որպէս ասես. այլ զմարմնական բարիս վասն է՞ր արգելուս. զի բազումք խնդրեցին յԱստուծոյ եւ ետ նոցա ինչս եւ իշխանութիւն եւ թագաւորութիւն. եւ այնպէս հաճոյք եղեն Աստուծոյ։

Ասեն վարդապետք թէ՝ այս յայտնի եւ խոստովանեալ է. զի ամենայն տուրք՝ թէ հոգեւոր թէ մարմնաւոր՝ ի կամացն Աստուծոյ են. եւ նա միայն է տուօղ. ըստ այնմ, (Տէր աղքատացուցանէ եւ Տէր մեծացուցանէ, եւ այլն։)

Այլ թէ զմարմնական տուրս վասն է՞ր տայ խնդրողաց։

Ասեմք թէ՝ վասն Ը պատճառի։

Առաջին պատճառ՝ ոչ վասն այն տայ զմարմնական ինչս, որպէս թէ ամենեւին բարի է. այլ վասն այն տայ՝ որ միջակ բարի է. թէ կամիմք՝ սովաւ ի գերագոյն բարին հասանիմք ի ձեռն ողորմութեան աղքատաց. եւ թէ ոչ ի չար փոխեմք մեք։

Երկրորդ պատճառ՝ տայ զմարմնական խնդիրն՝ որք ծանծաղամիտքն հաւատան թէ՝ զինչ խնդեմք ի նմանէ, տայ մեզ Աստուած։

Երրորդ պատճառ՝ զի ի փոքուն ի մեծ աստիճանն ելանեմք. յորժամ զմարմնաւորս եւ զմերձաւորս առնումք, գիտեմք զի զանմարմին եւ զհեռաւորն այլ առնումք. զի երեւելքս՝ օրինակք են աներեւութիցն։

Չորրորդ տայ մեզ զմարմնաւորս՝ զի գիտէ որ այժմ այս է մեզ օգուտ. իսկ հոգեւորն եւ անմահութիւնն որ ի հանդերձեալն է օգուտ, այժմ վնասակար է մեզ. որպէս փոքր տղայոց նախ զկաթն տայ մայրն. եւ ապա հաց եւ ջուր. եւ ապա զարդարեալ հանդերձ. եւ ապա զկատարեալ պարգեւսն. նոյնպէս եւ Աստուած մեզ զօգտակարն տայ։

Հինգերորդ պատճառ՝ տայ զմարմնաւորս յորժամ խնդրեմք. եւ երբեմն արգիլէ զպէտս եւ խրատէ զմեզ. զի յարժամ դարձցուք ի մեղաց, եւ խնդրեսցուք ի նմանէ։

Վեցերորդ պատճառ՝ տայ զխնդիրս մարմնականս՝ որ իմանամք թէ՝ միայն ինքն Աստուած է տւօղ պարգեւացն եւ ոչ այլ ոք. ըստ այնմ. (աչք ամենացուն ի քեզ յուսան։)

Եօթներորդ պատճառ՝ այնու ցուցանէ թէ, ամենակարօղ է Աստուած. եւ զոր ինչ խնդրեմք՝ կարօղ է տալ մեզ. թէ զհոգեւոր, թէ զմարմնաւոր։

Ութներորդ՝ ցուցանի մարդասիրութիւնն Աստուծոյ. զի այնչափ մարդասէր է՝ զի զոր ինչ խնդրեմք, տայ մեզ. յաղագս այնորիկ մարմնական սիրով զմեզ առ ինքն ձգէ. որպէս հայր որդւոյ խնծոր տալով առ ինքն կոչէ. եւ յորժամ ծանօթ լինիմք նմա, յայնժամ զհոգեւորն եւ զմեծն պարգեւէ։

Եւ ոչ թէ մեծ պարգեւք են մարմնական տուրքս. այլ ոմանց հանդիպի, եւ երբեմն։

Այլ բազումք այնք են՝ որք խնդրեն զմարմնաւորս եւ ոչ առնուն։

Նախզի՝ նուաստութիւն է եւ խոնարհութիւն ի մեծէն Աստուծոյ զփոքր իրս խնդրել եւ զանաժանս։

Երկրորդ՝ զի մի թողցուք զմնացականն, եւ զանցաւորս խնդրեսցուք։

Երրորդ՝ զի միտք մեր՝ ընդ երկրաւոր իրացս յերկիր մնայ, եւ ընդ երկնաւորին յերկիրս ելանէ. (զի ուր գանձք ձեր են՝ անդ եւ սիրտք ձեր եղիցեն։)

Չորրորդ՝ զի բաժանեալ է մեզ հաւատացելոց զերկնաւորն. եւ անհաւատիցն զերկրաւոր բարութիւնս։

Եւ որպէս նոքա ոչ խնդրեն զհոգեւորն. դու մի խնդրեր զմարմնաւորն։

Այս երկրորդ գլուխն։

Երրորդ հարցումն թէ՝ ո՞ր է հաճոյ աղօթքն զոր լսէ Աստուած։

Ասեմք եթէ՝ վասն հաճոյական աղօթիցն խնդիր տասն իր։

Նախ՝ պարտ է իմաստութեամբ եւ խոնարհութեամբ խնդրել։

Եւ այս երկու ազգ է։

Մին՝ որ հաճոյսն Աստուծոյ կամացն խնդրէ, եւ ոչ զիւրն։

Եւ երկու՝ որ կարգաւոր՝ եւ ահիւ եւ դողութեամբ խնդրէ. յորժամ ճանաչէ զինքն առաջի Աստուծոյ կացեալ, որպէս առաջի երկրաւոր թագաւորի։

Երկրորդ՝ պարտ է արդարութեան գործով ուղղել զաղօթս. զի տեսականն գործնականին ուժովն զօրանայ՝ եւ ի վեր ընթանայ առ Աստուած. զոր օրինակ՝ կշռոյն մին կողմն յորժամ ծանրանայ, ապա միւսն թեթեւանայ եւ ի վեր բարձրանայ. այսպէս որքան բարի գործն յաճախէ ի մարմինն, մտաց խոկումն բարձրանայ եւ հասանի յերկինս։

Ապա թէ մարմինն ի գործոց թեթեւանայ, մտօքն ի վայր ի յերկիր քարշի եւ ծանրանայ։

Եւ դարձեալ՝ որպէս նիւթ մոմոյ եւ իւղոյ՝ միշտ ի վառ պահե զլոյսն. այսպէս եւ գործք առաքինութեան՝ օգնեն եւ միշտ ի վառ պահեն զլոյս աղօթիցն. իսկ գործք անիրաւութեան եւ մեղաց ի մարմինն՝ միշտ հակառակին եւ շրջուցանեն զլոյս աղօթից։

Զոր օրինակ՝ հուրն որ ի փայտ է ըմբռնեալ, եւ ունի զգիջութիւն հակառակ իւրն, ոչ կարէ հուրն վառիլ եւ լուսաւորել. զի ի ծուխն ի գիջութենէն յառաջեալ՝ ծածկէ եւ արգիլէ զլոյս բոցոյն։

Այսպէս մեղօք եւ գիջութեամբ լցեալ մարմինն՝ իւր խաւարաւ եւ ծխովն հակառակի եւ ոչ տայ զլոյս աղօթիցն բորբոքիլ։

Երրորդ՝ պարտ է ողջախոհ մտօք խնդրել. այսինքն, որ ոչ թողու զմիտսն ցրուիլ ի հեշտութիւնս աշխարհի. այլ յամենայն զգայութեանցն ժողովէ. եւ ի վեր առ Աստուած հանէ առանց թուլութեան։

Չորրորդ՝ հաւատ եւ յոյս պիտոյ է աղօթիցն. զի հաւատով եւ յուսով խնդրեսցէ. (հաւատացի զոր եւ խօսեցայ ասէ մարգարէն։)

Հաւատալ պարտ է թէ՝ է Աստուած լսօղ աղօթիցս. եւ յուսալ թէ՝ զոր ինչ խնդրեմ հաւատով՝ առնում։

Վասն որոյ չասաց Քրիստոս սոսկ թէ՝ (զոր ինչ խնդրէք առնոյք. այլ թէ զոր ինչ խնդէք հաւատով յաղօթս՝ առնուցուք. ) իսկ անհաւատն եւ յուսահատն՝ ոչ առնում։

Հինգերորդ՝ պիտոյ է հարազատ սէր առ Աստուած. զի լիցիս բարեկամ եւ սիրելի Աստուծոյ ի հաճոյս նորա. յայնժամ լսէ զխնդիրն. իսկ թէ լիցի խորհուրդ չար ի միտդ, ոչ լսէ. (զի խորհուրդ մարմնոյ՝ թշնամութիւն է առ Աստուած ասէ առաքեալն. ) եւ զթշնամեաց խնդիրն ոչ լսեն. վասն պարտ է բարեկամ լինիլ Աստուծոյ խորհրդով՝ մտօք՝ եւ սիրով. եւ ապա ընդունիլ զաղօթս։

Վեցերորդ՝ սրբութիւն սրտի. որով աղօթքն նուիրին Աստուծոյ. որպէս ընծայք թագաւրաց՝ զորս մաքուր սկուտեղբ մատուցանեմք. ըստ որում ասէ. (սուրբքն սրտիւք՝ զԱստուած տեսցեն։)

Եօթներորդ՝ անոխակալութիւն ընկերին. զի որպէս թողոյք զսխալանս ընկերին՝ (եւ հայրն ձեր՝ զձերն թողցէ ասէ։)

Վասն այն ասէ Տէրն. (հան զխէթն ի քէն. եւ ապա մատս զպատարագն։)

Ութներորդ՝ պարտ է զի խոնարհութեամբ աղօթեսցէ. որպէս մաքսաւորն որ ոչ կամէր զերեսն ի վեր ունիլ. եւ հպարտութեամբ աղօթքն՝ է որպէս փարիսեցւոյն զի անարգեցաւ։

Վասն այն ասէ Դաւիթ. (հայեցաւ Տէր յաղօթս խոնարհաց. եւ ոչ արհամարհեաց զխնդրուածս նոցա։)

Իններորդ՝ զի զբարին խնդրեսցեն՝ որ հոգեւորն է եւ մնացական, լսէ Աստուած. ըստ այնմ, (խնդրեցէք նախ զարքայութիւնն Աստուծոյ եւ զարդարութիւն նորա. եւ այդ ամենայն յաւելցի ձեզ։)

Իսկ զշատախօսութիւն հեթանոսաց արգել՝ որ է մարմնական եւ չարաց խնդիր. զի զմարմնական խնդիրն՝ ոչ տայ հոգեւորաց. եւ ոչ զչարն բարեաց որպէս ասացաւ։

Տասներորդ՝ պարտ է նուիրանօք մատուցանել զաղօթս. եւ նուէրն է աղերս եւ ընծայ. եւ աղօթքն խնդրուածք։

Եւ չորիւք զանազանին սոքա։

Նախզի՝ նուէրն առաջին է քան զաղօթս. որպէս սերմն քան զհունձն։

Երկրորդ՝ նուէրն ի մէնջ է. եւ աղօթքն յԱստուծոյ պարգեւք։

Երրորդ՝ նուէրն միջնորդ է եւ բարեխօս. եւ աղօթքն խօսք ընդ Աստուած։

Չորրորդ՝ նուէրն գոհութիւն է անցելոյն. եւ աղօթքն աղաչանք հանդերձելոյն։

Եւ են նուէրք ի մարմնոյս մեր պահք՝ սրբութիւն՝ ողորմութիւն՝ պատարագ, եւ այլ ինչ։

Իսկ ի հոգւոյս մերոյ՝ հաւատ, յոյս, սէր, եւ այլն։

Իսկ ի բանից՝ օրհնութիւն, գոհութիւն, եւ փառք, եւ այլն։

Եւ յորժամ յայսցանէ նուիրեմք Աստուծոյ. զաղօթս մեր լսէ. ապա թէ նուէրս ոչ մատուցանեմք, ոչ լսէ։

Այսքան յերրորդ գլուխն։

Չորրորդ հարցումն թէ՝ զի՞նչ շահ է յաղօթիցն։

Ասեմք թէ՝ բազում շահ եւ օգտութիւն ունի աղօթքն։

Այլ մեք զսակաւն ասասցուկ տասն եղանակաւ։

Նախ՝ աղօթքն զմիտս մեր լուսաւորէ. զի յորժամ խօսիմք ընդ Աստուած, ի լուսոյ նորա պայծառանայ իմացումնս մեր. եւ զխաւարն մեղացն փարատէ. որպէս յորժամ նայիմք ի ճրագն, լուսաւորին աչք մեր։

Երկրորդ՝ զի ամենայն հպարտութիւն եւ ատելութիւն՝ ոխ եւ քէն եւ նենգութիւն՝ սրբին ի հոգւոյս մերմէ. զի յորժամ աղօթեմք ի վերայ ընկերին, սոքա ամենեքեան կորնչին ի մէնջ։

Երկրորդ՝ սրտմտութիւն եւ բարկութիւն զիջանի ի մէնջ. վասն այն բարկացեալ ոք խաչ նկարէ յերեսն. եւ թէ ընկերն է բարկացեալ՝ յորժամ աղօթեմք ի վերայ նորա, ցածնու ի բարկութենէն։

Չորրորդ՝ աղօթքն զբղջախոհ ցանկութիւն շիջուցանէ. զի յորժամ աղօթեմք, դեւն պոռնկութեան հեռանայ ի մէնջ եւ զերծանիմք. ըստ այնմ, (այսն չար ոչ ելանէ, եթէ ոչ պահօք եւ աղօթիւք։)

Հինգերորդ՝ յամենայն որոգայթից փրկէ զմարդն. զի ամենայն որոգայթ ի սատանայ է. եւ յաղօթից եւ յանուանէն Աստուծոյ՝ նա հալածի. եւ ամենայն չար որոգայթն ընդ նմա. որպէս ասէ Տէրն. (չիք հնար զերծանիլ յորոգայթից. բայց միայն աղօթիւք եւ պահօք։)

Վեցերորդ՝ ի հիւանդութենէ դարձուցանէ. որպէս Եզեկիա հիւանդացաւ եւ ի դուռն մահու մերձեցաւ. յորժամ աղօթեաց՝ դարձեալ առողջացաւ. եւ ապրեցաւ ԺԵ ամ։

Եօթներորդ՝ զհուրն շիջուցանէ. որպէս երեք մանկունքն ի Բաբիլօն ի մէջ հրոյն օրհնէին եւ գովէին զԱստուած. եւ հուրն նոցա ի ցօղ փոխեցաւ։

Ութներորդ՝ աղօթքն զբերան գազանաց կապէ. որպէս Դանիէլ ի մէջ առիւծոցն աղօթէր. եւ լեզուին զոտս նորա։

Իններորդ՝ աղօթքն զփոր ձկանն տաճար արար. որպէս Յովնա ի փոր կիտին կենդանի մնալով երեք տիւ եւ երեք գիշեր աղօթէր առ Աստուած. եւ արտաքս ել։

Տասներորդ՝ յաղթէ թշնամեաց եւ սատակէ զնոսա. որպէս Եզեկիա աղօթեաց ի տաճարին. եւ էջ հրեշտակն. եւ ի միում գիշերի հարիւր եւ ութսուն եւ հինգ հազար զօրսն Ռափսակայ աներեւոյթ սրովն սատակեաց։

Այսպէս եւ մարգարէն Մովսէս՝ յորժամ խաչանիշ բազկաւն աղօթեաց, պարտեաց զամաղէկ եւ զամենայլ զօրս նորա։

Եւ զամենայն շահ եւ օգտութիւն աղօթիցն՝ մասնաւորապէս ո՞վ կարէ թուել։

Բայց բոլորապէս ասեմք թէ՝ աղօթքն քան զամենայն առաքինութիւնս՝ քան զպահս՝ քան զողորմութիւն՝ քան զգետնախշտութիւն եւ քան զայլ ամենայն բարի գործս, գերագոյն է եւ պատուական վասն տասն պատճառի։

Նախզի՝ պաշտօն բարի առ Աստուած զաղօթսն անուանէ, յառակսն Սողոմօն. յորում զգիշերոյ հսկումն՝ գիշերապաշտօն կոչեմք։

Երկրորդ՝ զի սա միայն զմարդն հրեշտակաց հաւասարէ. որպէս մարգարէն Դաւիթ՝ զհրեշտակս պաշտօնեայս կոչէ Աստուծոյ. զի հանապազ ի յայս գործս սպասաւորութեան են յարակայեալ։

Երրորդ՝ զի աղօթքն խօսք է ընդ Աստուծոյ. զի ամեանայն առաքինութիւն՝ յայն ունի զդիտումն յանդիման լինիլ երեսացն Աստուծոյ։

Չորրորդ՝ զի խնդրուածօքն զպարգեւս առնուն յԱստուծոյ. զի ամենայն առաքինութիւն ի նոյնս փափագի։

Հինգերորդ՝ զի խնդութիւն ունի ընդ ինքեան եւ յոյս հաստատուն զբանն զոր ասէ. (զամենայն զոր ինչ. խնդրիցէք հաւատով յաղօթս՝ առնուցուք։)

Վեցերորդ՝ զի սա միայն զմիտսն արտաքս քարշէ ի հեշտութեանց զգայարնաց, եւ առ Աստուած մուծանէ։

Եօթներորդ՝ սա միայն է կենդանի եւ բանաւոր պատարագ. որ հանապազ աղօթիւք ինքն զինքն մատուցանէ Աստուծոյ. եւ հաճի Աստուծոյ. ըստ այնմ, (զխօսուն պաշտօնս ձեր մատուցէք Աստուծոյ սուրբ եւ կենդանի եւ հաճոյ Աստուծոյ։)

Ութներորդ՝ զի թէ ողորմիմք՝ Աստուծոյ ոչ մեծանայ ի տուրս մեր. եւ թէ պահեմք՝ բնութեամբ է միշտ անմարմնոցն պահել. այլ աղօթիւքն՝ փառաւորի Աստուած. ըստ այնմ, (պատարագ օրհնութեան փառաւոր արասցէ զիս։)

Իններորդ՝ սա միայն է որ փոքր սերմանէ, եւ բազում ժողովէ աղօթիւք. եւ միշտ եւ յարաժամ պտղաբերի. եւ ամենեցուն դիւրին է ի սրտի եւ ի լեզւի։

Տասներորդ՝ սա միայն լուսով աղօթից զպատկերն Աստուծոյ ի յինքն նկարէ որպէս ի հայելւոջ. եւ զամենայն կագ եւ զքէն եւ զսրտնեղութիւն որք ստուեր ածեն մտաց, ի բաց վարէ. եւ զգօնացեալ հանդարտի. որպէս ասէ առակն. (պաշտօն բարի՝ սկիզբն է զգօնութեան եւ հանդարտութեան։)

Եւ այս գիտելի է՝ զի երեք են տեսակք առաքինութեանց. այսինքն, բարոյական, ստացական, եւ աստուածային։

Եւ ի սոցանէ՝ երեքեանն գերագոյնք են քան զայլս։

Ի բարոյականն՝ քան զխոհեմութիւն եւ զարիութիւնն եւ զողջախոհութիւնն, արդարութիւնն գերագոյն է. եւ հաւասարօղ ամենեցուն։

Ի ստացականն՝ քան զպահս եւ զողորմութիւն՝ զգետնախշտութիւն եւ քան զայլն ամենայն, աղօթքն գերագոյն է որպէս ասացաւ։

Իսկ ի մէջ աստուածային առաքինութեանցն՝ քան զհաւատ եւ զյոյս, սէրն գերագոյն է եւ մնացական է. եւ լրումն ամենայն օրինաց։

Այսպէս եւ ի մէջ եօթնարփեան շնորհաց հոգւոյն՝ երկիւղն գերագոյն է. եւ պատճառ ամենեցուն. այսինքն, իմաստութեան, գիտութեան, աստուածապաշտութեան, եւ այլոցն. որպէս ասէ յառակսն. (սկիզբն իմստութեան՝ երկիւղ Տեառն։)

Զի ուր երկիւղ Տեառն է՝ է անդ է պատուիրանաց պահպանութիւն, եւ իմաստութիւն, եւ սէր առ Աստուած, եւ այլն։

Ապա ուրեմն երկիւղն եւ արդարութիւնն եւ աղօթքն եւ սէրն առ Աստուած՝ յարգոյ ամենեցուն եւ կատարեալ առաքինութիւնք են։

Արդ՝ յորժամ սէրն Աստուծոյ ծնանի ի սրբեալ սիրտ մեր, որ երկիւղիւն Աստուծոյ եւ արդարութեամբ մաքրեալ լինի, եւ ի սիրոյն ծնանի աղօթքն անպղտոր առ Աստուած, յայնժամ մարտ եւ պատերազմ յառնէ ի հակառակ թշնամւոյն. զի տեսանելով զպաղատանս մեր առ Աստուած մերձեցեալ, զսէրն ապականութեան ի խորհուրդն արկանէ. եւ ջանայ թիւրել զմիտս յԱստուծոյ. զի մի ի հուր սիրոյ Աստուծոյ բորբոքեսցի, եւ կիզցէ զմեքենայս նորա։

Այլեւ (Աստուած մեր՝ հուր ծախիչ է. ) որք անպղտոր մտօք աղօթեն առ նա՝ թէպէտ սակաւ մի առեալ լինին զհարուածս մեղաց, հրակերպ դիմօքն իւրովք զխռիւ մեղացն ի նոցանէ կիզեալ մաքրէ։

Զի օրինակ՝ ասեն զարեգակնէ թէ՝ ի վերայ ջրով լցեալ ապակոյ ի սաստիկ ծագելն՝ հուր արծարծէ։

Արդ՝ մեք աման եմք կենդանի ջրոյ սուրբ Հոգւոյն, մաքուր եւ Սուրբ հաւատով որպէս ապակի. միշտ առաջի կացցուք աղօթիւք արեգականն արդարութեան. զի ծագեսցէ զճառագայթ իւր՝ եւ արծարծեսցէ ի մէնջ զհուր սիրոյ եւ երկիւղ. եւ կիզցէ զխռիւ մեղաց մերոց. եւ լուսաւորեսցէ զմեզ լուսով գիտութեան փառաց իւրոց. եւ նմա եւ հօր իւրոյ՝ փառք եւ երկրպագութիւն եւ զօրութիւն, յաւիտեանս յաւիտենից ամէն։

Նորին դարձեալ վասն աղօթից. ի Բանն՝ (Աղօթք իմ սուրբ էին։)

Յոբ. 16. 17։

(Գլուխ. ՁԳ)

Եւ գիտելի է՝ զի երեք է սրբութիւն աղօթից. այսինքն, սրբութիւն սրտի. սրբութիւն լեզուի. եւ սրբութիւն ձեռաց։

Զի երիւք կատարի աղօթքն. սրտիւ, լեզուաւ, եւ ձեռօք։

Սրբութիւն ձեռաց այն է՝ զոր ասէ առաքեալն։

(Կամիմ զի արք կացցեն յաղօթս. եւ համբարձցեն զսուրբ ձեռս իւրեանց ի վեր. ) այսինքն, սուրբ լինիլ ձեռօք յագահութենէ՝ ի զրկանաց՝ եւ յարենէ, եւ յայլոցն։

Իսկ սրբութիւն լեզուի՝ որպէս Տէրն աղօթեանց. (հայր թող սոցա՝ զի ոչ գիտեն զինչ գործեն. ) այսինքն, առանց բարկութեան բանի եւ առանց սրտմտութեան գործոց պարտ է աղօթել առ Աստուած։

Իսկ սրբութիւն սրտի՝ է առ ինքն եւ առ ընկերս եւ առ Աստուած։

Առ ինքն՝ զի իցէ սուրբ ի մեղաց. եւ ապա լուիցէ Աստուած. զի ասէ մարգարէն. (զմեղս թէ տեսանէի ի սրտի իմում, մի թէ լուիցէ՞ ինձ Տէր։)

Եւ առ ընկերս՝ զի ոչ ունիցի նենգ եւ խենթ զընկերէ իւրմէ. յայնժամ լսէ Աստուած. իսկ առ Աստուած՝ այսպէս զգաստութեամբ սրտի պարտ է աղօթել, իբր առ թագաւոր եւ առ Տէր. եւ որպէս առ դատաւոր. եւ որպէս առ բարեկամ. եւ այսպէս աղօթելով՝ զամենայն հեճոյսն կատարէ Աստուած։

Առ թագաւորն այն է՝ որ հաւատամք թէ ամենակարօղ է. զոր ինչ խնդրեմք ի նմանէ՝ կարողանայ տալ։

Եւ որպէս առ Տէր՝ (զի աչք ծառայի ի ձեռն Տեառն իւրոյ. ) պարտ է կողկողագին սրտիւ պաղատիլ։

Եւ որպէս առ դատաւոր եւ քննօղ գործոց. եւ մեք դատեալ կամք առաջի նորա. եւ խնդրեմք զի մի դատապարտեսցէ։

Եւ որպէս առ բարեկամ՝ զի զամենայն զոր ինչ խնդրեմք՝ կամի զտալն մեզ. որպէս բարեկամն որ ժտեաց խնդրելով եւ էառ։

Այսպէս ի կարճոյ. զի թագաւոր է եւ Տէր՝ կարօղ է ի տալն. եւ զի դատաւոր է՝ գիտէ զտալն. եւ զի բարեկամ է, կամի զտալն։

Վասն որոյ այսոքիւք ամենայն խնդրուածք մեր կատարին ի հաճոյսն Աստուծոյ։

Եւ գիտելի է մեզ թէ՝ զի՞նչ է հաճոյական աղօթքն՝ որ առանց երկբայութեան առնումք զխնդիրն։

Ասեմք թէ՝ հաճոյական աղօթքն զոր լսէ Աստուած՝ ի չորս կողմանէ կատարի։

Նախ ի կողմանէ աղօթողին։

Երկրորդ՝ ի կողմանէ ընդունողին։

Երրորդ՝ ի կողմանէ աղօթիցն։

Չորրորդ՝ ի կողմանէ օգնութեանց։

Նախ՝ ի կողմանէ աղօթողին երեք իր պիտոյ է։

Առաջին՝ որ զմիտսն ժողովէ յամենայն զգայութեանց ի խորութիւն սրտին եւ ի սենեակն. եւ այնպէս ծածուկ աղօթեսցէ. ըստ այնմ, (մուտ ի սենեակ քո՝ եւ փակեա զզգայարանսդ. ) եւ Դաւիթ ասէ. (ի խորոց կարդացի առ քեզ՝ եւ լուար ինձ։)

Երկրորդ՝ որ սրբեալ լինի սիրտն յամենայն մեղաց տեսակաց եւ ի չար խորհրդոց. եւ այնպէս (սուրբ սրտիւք՝ տեսցեն զսուրբն Աստուած աղօթիւք որպէս ասէ Տէրն։)

Ապա (թէ զմեղս տեսանէ ի սրտին, ոչ լուիցէ որպէս ասէ Դաւիթ։)

Երրորդ՝ զի անձկութեամբ սրտին զսէրն բորբոքեսցէ առ Աստուած. եւ այնպէս զբաղձանսն մատուսցէ. որպէս Աննա բաղձանօք սրտին աղօթեաց եւ լուաւ Աստուած. եւ Դաւիթ ասէ. (ի նեղութեան եւ յանձկութեան կարդացի առ Տէր. եւ լուաւ ինձ։)

Սոքա ամենեքեան ի կողմանէ աղօթողին պահանջին։

Երկրորդ՝ ի կողմանէ ընդունողին պիտոյ է Գ իր։

Նախ՝ որ վերանայ մտօքն յամենայն երեւելի եւ աներեւոյթ արարածոց. եւ իմացութեան ծայրիւն մտցէ ի ներքին կողմն վարագուրին ուր է լոյսն անմատոյց. եւ այնպէս զաղօթսն սփռեսցէ առաջի Աստուծոյ. այս է անապատն ի չարեաց. ուր խնդրէր Դաւիթ։

(Ո՞ տայր ինձ թեւս որպէս աղաւնւոյ՝ զի հեռայեալ դադարէի յանապատի։)

Այս է սրբութիւն սրբոցն՝ ուր քահանայապետն միայն աղօթսն մատուցանէր. եւ Դաւիթ ասէ. (մտից առաջի սեղանոյ Աստուծոյ առ Աստուած։)

Երկորդ՝ զի անթուլանալի պահեսցէ այնպէս զմիտսն առ Աստուած, եւ ոչ փոփոխեսցէ, մինչեւ լուսաւորեալ ի նմանէ առնու զխնդրելին. այն է ասելն Դաւիթ. (աչք իմ յամենայն ժամ առ Տէր են. ) եւ թէ՝ (առ քեզ Տէր համբարձի զաչս իմ Աստուած։)

Երրորդ՝ որ հետեւեսցի կամացն Աստուծոյ՝ եւ զհաճոյս նորա խնդրսցէ. եւ ոչ բռնութեամբ քարշեսցէ. որպէս ասէր ի յաղօթելն. (ոչ իմ կամք, այլ քոյդ լիցի. ) որ միակամ էր ընդ հօր։

Եւ մեզ ուսոյց աղօթել. (եղիցին կամք քո՝ որպէս յերկինս եւ յերկրի։)

Սոքա երեքեանս՝ պիտոյ են ի կողմանէ ընդունողին։

Երրորդ դէմն ի կողմանէ աղօթիցն որ է խնդրելին, պահանջի Գ իր։

Նախզի՝ սրբեալ եւ գեղեցկացեալ լինի մաքուր եւ առաքինի գործով. ըստ Յոբայ. (աղօթք իմ սուրբ էին։)

Երկրորդ՝ զի թեթեւացել լինի հաւատոյն եւ յուսոյն թեւօք՝ եւ հաստատ առանց երկբայութեան. ըստ այնմ, (զամենայն զոր ինչ խնդրիցէք հաւատով՝ առնուցուք. ) եւ Դաւիթ՝ (ի քեզ Տէր յուսացայ՝ մի ամաչեցից։)

Երրորդ՝ զի զբարին եւ զհոգեւորն խնդրեսցէ. ըստ այնմ, (խնդրեցէք նախ զարքայութիւնն Աստուծոյ եւ զարդարութիւն նորա. ) եւ թէ երբէք զմարմնոյն զհարկաւորն խնդրէ՝ ոչ զաւելորդն խնդրեսցէ. որպէս ասէ. (զհաց մեր հանապազորդն եւ այլն. ) սոքա երեքեանս պահանջի ի կողմանէ խնդրելեացն։

Իսկ չորրորդ՝ ի կողմանէ օգնութեանց որք են միջնորդք եւ բարեխօսք. եւ սոքա երեք դէմս ունին։

Նախ՝ երկնաւորքն. որպէս աստուածածին կոյսն, եւ ամենայն դասք հրեշտակաց եւ սուրբք ամենայն սոքա շարժեն զմարդասէր կամսն Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ ժողով քահանայից եւ աղքատաց եւ այլոց. սոքա օժանդակեն աղօթողին կամաց։

Երրորդ՝ նուէրք պատարագաց՝ արտասուք՝ ծունր՝ եւ այլ ինչ. սոքա զաղօթսն համարձակ եւ հաճելի առնեն։

Եւ այսպէս ի չորս կաղմանէ՝ համարձակ եւ հաճելի առնեն. եւ կատարին հաճոյական աղօթքն կատարելոց եւ սրբոց։

Եւ այժմ հարցանելի է թէ՝ քանի՞ են յորդորմունք աղօթից։

Ասեմք թէ տասն։

Նախ՝ խիղճ մտացն մեր՝ խեթկէ եւ զարթուցանէ զմեզ յաղօթս։

Երկրորդ՝ սէրն Աստուծոյ եւ արքայութեան։

Երրորդ՝ ահ եւ երկիւղ դժոխոցն։

Չորրորդ՝ քաղցրութիւն աղօթիցն։

Հինգերորդ՝ սովորութիւն մեր յաղօթս։

Վեցերորդ՝ պահապան հրեշտակն մեր։

Եօթներորդ՝ ընկերք մարմնականք։

Ութներորդ՝ տեղիքն սրբութեան։

Իններորդ՝ ժամանակն աղօթից. (զի ժամ է յառնել Տեառն՝ խափանեցին զօրէնս։)

Տասներոդ՝ ազատութիւն յամենայն մարմնական հոգւոց։

Եւ ընդդէմ այսմ՝ բազում են որք խափանեն զաղօթսն։

Նախ՝ հակառակութիւն դիւաց՝ որք խափանեն զմեզ յաղօթից. եւ թէ երբեմն աղօթեմք, յայն ժամ զխորհուրդն զանազան ախտիւ ցրուեն։

Երկրորդ՝ ծուլութիւն մարմնոյ. որ հեշտանայ եւ ծանրանայ։

Երկրրորդ՝ զբաղմունք աշխարհի եւ սէր անցաւորաց. որպէս մեծանալ՝ շահիլ, ժողովել, եւ այլն. զորս փուշս կոչէ զնոսա տէրն։

Չորրորդ՝ հարկաւորացն կարօտութիւն. որպէս յաղքատս է տեսանել։

Հինգերորդ՝ չար ընկերք եւ չար մարդիկ են հակառակ հոգւոց։

Վեցերորդ՝ զի ոչ է սովորեալ յաղօթս. եւ ոչ առեալ զճաշակ նորա։

Եօթներորդ՝ անմտութիւն. զի ոչ գիտէ ընտրել զմնացական եւ զանցաւոր գործս։

Ութներորդ՝ անհոգութիւն. զի մոռացեալ է զօր մահուն եւ զդատաստանն Աստուծոյ, եւ զտանջանսն յաւիտենից։

Իններորդ՝ անհաւատութիւն. զի ոչ հաւատայ փոխարինաց չարեաց եւ բարեաց։

Տասներորդ՝ յուսահատութիւն. զի հատեալ է զյոյսն յերկնաւոր կենացն ի դասուց հրեշտակացն, եւ ի պետութեանցն։

Այս եւ այլ սոյնպիսիքս՝ խափանեն զծոյլսն ի ժամէ աղօթիցն։

Դարձեալ ասէ առակն. (ի ճանապարհաց իւրոց թիւրի, յորժամ անմիտ հրեշտակ առաքէ եւ նախատի. ) այսինքն, որպէս անմիտ հրեշտակն նախատինք է առաքողին եւ թիւրութիւն՝ եթէ առ իշխանս ուղարկեմք, եթէ առ թագաեւորս. յորժամ նա սուտ բան ասէ, մեզ լինի զէնն. որպէս եւ անմիտ հրեշտակն Ռափսակայ եկն յԵրուսաղէմ եւ հայհոյեաց զանունն Աստուծոյ. եւ սատակեցան հարիւր ութսուն եւ հինգ հազար զօրքն Սենեքերիմայ ի ձեռն աղօթիցն Եզեկիայի։

Նոյնպէս եւ աղօթքն մեր՝ հրեշտակ է պատգամաւոր ըղձից մերոց՝ զոր առաքեմք առ Աստուած. որպէս ասէ Տեառն վասն աղքատաց թէ՝ (մի զայրացուցանէք զնոսա. ասեմ ձեզ՝ զի հրեշտակք նոցա հանապազ տեսանեն զերեսս հօր իմոյ որ յերկինս է. ) այսինքն, աղօթք նոցա ընդ հրեշտակացն ելանեն յերկինս առ Աստուած։

Արդ՝ եթէ աղօթք մեր անմիտ հրեշտակ լինի, այսինքն շատախօսութիւն հեթանոսաց եւ մարմնական խնդիրք, յայնժամ հրեշտակքն Աստուծոյ որք մատուցանեն զաղօթս մեր, նախատեն եւ անարգեն զնոսա. եւ ոչ թողուն ի դրունս Աստուծոյ. որպէս մեծամեծք եւ դռնապանք՝ ոչ մուծանեն զանարժան մարդն առ թագաւորն։

Եւ թէ հրեշտակքն երկնաւորք աղերսեն զաղօթս սրբոց յայտ է ի Տուբիթն. որպէս հրեշտակն. (յոր ժամ կացեր դու եւ նուն քո Սառայ յաղօթս, ես մատուցի սրբոյն։)

Եւ ի տեսիլն ասէ. (հրեշտակն ունէր ոսկի խնկանոցս ի ձեռն. եւ տուաւ նմա խունկ բազում. ) այս է զաղօթս սրբոցն. զի մատուսցէ առաջի ոսկի սեղանոյն։

Իսկ օգտութիւն աղօթիցն՝ է այսպէս։

Նախզի՝ անմռունչ հեծութիւնն եւ աղօթք սրտին՝ առնէ օգուտ. զի յագենայ եւ զուարճանայ իմացմամբ Աստուծոյ. որպէս ասէ Դաւիթ. (որպէս ի ճարպոյ պարարտութենէ լցցի անձն իմ. եւ շրթամբք ցնծութեան օրհնեսցէ զքեզ բերան իմ. ) այսինքն, որպէս ճարպն լնու զորովայնն, եւ զուարթ առնէ իւղն. նոյնպէս եւ աղօթք սրտին առ Աստուած՝ զհոգի մարդոյն զուարթացուցանէ՝ եւ պարարէ եւ լնու ցնծութեամբ։

Երկրորդ՝ յորժամ զգայարանքն խափանին ի գործոց, յայնժամ ըստ ինքեան առանձնացեալ վերանայ յերկինս. որպէս սրբոյն Ստեփաննոսի. եւ տեսանէ զՔրիստոս ընդաջմէ հօր Աստուծոյ. եւ զհրեշտակաց կարգաւորութիւնս. եւ զմարդկան ընտրելոց անդրանկաց հոգիս դասակից նոցա. որպէս ետես Յօհաննէս ի տեսիլն զքսան եւ չորս երիցունսն. եւ զհոգիս յամենայն ազգաց ժողովելոցն անդ. յայնժամ այնու յուսով զուարճանայ. եւ պայծառանայ միտքն. եւ ուրախանայ առ ինքեան։

Երրորդ՝ միտք մարդոյս երկու ներհակ ունի. մինն ծանրութիւնն մարմնոյս եւ նսեմութիւնն. զի իսմա է՝ եւ սովաւ տեսանէ եւ լսէ եւ այլ։

Եւ երկրորդն՝ հակառակ եւ պատրօղ անմամինն թշնամին. եթէ ի զգալիսս գայ, այսու պատրէ. եթէ առանձին միտքն ի յինքն անփոփի, եւ անդ արկանէ չար խորհուրդս։

Եթէ ըստ ինքեան ընթանայ ի խոկումն աշխարհական իրաց, եւ անդ մոլորէ եւ պատրէ. որպէս աղաւնին թռուցեալ, եւ թշնամի հաւ նմա հասեալ։

Այլ յորժամ աղօթիւք թռչի միտքն ի վեր ի յերկինս, եւ մտանէ ի ներքին կողմն վարագուրին առ Աստուած, եւ լուսաւորի լուսով նորին, եւ բորբոքի ի սէրն, թշնամին սատանայ զայնպիսի միտսն ոչ կարէ ըմբռնել. այլ փախչի ի ջերմութենէ հրոյն եւ յերկնային լուսոյն, ինքն խաւար գոլով եւ սառուցեալ ի սիրոյն Աստուծոյ։

Չորրորդ՝ որպէս ոք դատաւորի աղերս նուիրէ ի ծածուկ՝ եւ նա անցուցանէ զպատուհաս յանցանաց նորա. ապա թէ ոչ նուիրէ, առաւելու բարկրութիւն նորա։

Նոյնպէս դատաւոր Աստուած՝ եւ յանցաւոր մեք. պարտ է ծածուկ սրտիւ հեծեծելով նոուիրել զաղօթս. զի անցուսցէ ի մէնջ զցասումն. ապա թէ ոչ՝ առաւելու խստութիւնն։

Հինգերորդ՝ խոր շտեմարանէ սիրտ մարդոյ. մինչ զի ոչ մարդ, եւ ոչ դեւք, եւ ոչ հրեշտակք կարեն իմանալ. այլ միայն (Աստուած քննէ զսիրտ եւ զերիկամունս. ) եւ ի նոյն քրքրեալ սրտին յորժամ տեսանէ յստակ զխորհուրդն, ծագէ զլոյս իւր ի նմա. եւ հաստատէ ի հաւատս եւ ի գործս։

Որպէս պատկերն տպաւորի ի յստակ հայելւոջն. եւ լոյս աչացն զլոյս արեգականն, եւ պայծառ ոսկի եւ արծաթն զճառագայթիլն, այսպէս եւ յստակ միտք աղօթողին՝ զպայծառ լոյս հոգւոյն սրբոյ յինքն ձգէ եւ լուսաւորին։

Այսպէս (սուրբքն զԱստուած տեսանեն յաղօթս ըստ Տէն ձայնին։)

Որեւ զմեզ արժանիս արասցէ տեսութեան իւրոյ Քրիստոս Աստուած մեր. եւ նմա փառք յաւիտեանս ամէն։

Նորին քարոզ վասն Կարգաց Աղօթից. ի բանն՝ (Տէր՝ եթէ զշրթունս իմ բանաս, բերան իմ երգեսցէ զօրհնութիւնս Քո։)

Սաղ. 5. 17։

(Գլուխ. ՁԴ)

Զբերան իմ բացի եւ առի զՀոգի աղօթէ մարգարէն։)

Եւ մեք բացցուք զբերան մտաց՝ եւ առցուք զհոգի շնորհաց. եւ նովաւ խօսեսցուք զտեսութիւն առաջի եդեալ բանիս որ ասէ։

(Տէր եթէ զշրթունս իմ) շնորհաց. եդեալ բանիս որ ասէ։

(Տէր եթէ զշրթունս իմ բանաս։)

Եւ նախ քան զտեսութիւն բանիս՝ չորս ինչ հարցանելի է։

Նախ թէ՝ քանի՞ են աղօթք։

Երկրորդ՝ թէ վասն է՞ր ի գիշերի աղօթեմք։

Երրորդ՝ թէ վասն է՞ր ի գիշերի յառնեմք։

Չորրորդ՝ ընդէ՞ր մէջ գիշերն է սկիզբն ամենայն ժամուց։

Եւ ապա զմեկնութիւն բանիս։

Տեսցուք զառաջին թէ՝ քանի՞ են ժամք աղօթիցն։

Ասեմք՝ ի հին օրէնս եօթն անգամ էր. որպէս ասէ Դաւիթ. (Է անգամ յաւուր օրհնեցից զքեզ։)

Իսկ ի նորս՝ ինն անգամ է յաւուրն ըստ ինն դասուց հրեշտակաց. եւ ինն են աստիճանք քահանայապետից։

Զերեքն ի գիշերի. զերեքն ի տիւն. եւ զերեքն յերեկոյին։

Այս հասարակաց աղօթք։

Է եւ երեք առանձնական. նախ քան զմէջ գիշերն. եւ յետ առաւօտուն. եւ յետ երեկոյեան ժամուն։

Եւ այս եւս խորհուրդ։

Նախ ի դէմս երրորդութեանն. եւ զի անձն մեր՝ յերից է հաստատեալ. ի հոգւոյ, ի մարմնոյ, եւ ի մտաց։

Եւ դարձեալ՝ ինն աղօթք հասարակաց՝ եւ երեք առանձնական՝ լինին երկոտասան։

Նախ ըստ թուոյ առաքելոցն։

Երկրորդ՝ զի երկոտասան ունիմք անգամս։

Երրորդ՝ զի երկոտասան են ժամք աւուրն։

Չորրորդ՝ երկոտասան գունդ հրեշտակաց ասաց Տէրն։

Եւ այպէս Դաւիթ երկոտասան դասս կարգեաց սաղմոսաց մինչեւ յերեկոյ։

Եւ սաղմօսդ ԻԴ կարդեաց՝ ոք ի տիւն եւ ի գիշերն՝ մշտապաշտօնք լինէին։

Այս առաին հարցումն։

Երկրորդ՝ թէ վասն է՞ր ի գիշերի աղօթեմք։

Տէրն մեր զկեանս զայս՝ ի գիշեր առակեաց. եւ զհասակս մեր՝ չորս պահու գիշերոյն. եւ հրամայեաց յամենայն ժամ պատրաստ լինիլ։

Յերեկոյ՝ որ է տղայութիւնն նոր սկսեալ։

Մէջ գիշերն՝ երիտասարդն թմրեալ ի մեղս։

Հաւախօս՝ կատարեալ հասակն։

Առաւօտ՝ ծերն մերձ ի հադերձեալն։

Վասն այն յայս չորս պահս պատրաստ լինիմք աղօթից։

Յերեկոյն՝ եկեսցէն։

Ի մէջ գիշերն՝ սաղմոսն։

Ի հաւախօսն՝ հարցն։

Յառաւօտուն՝ արեւագալն։

Եւ դարձեալ՝ մեք յայս երեք հասակս մեղանչեմք որպէս ասացաք։

Այսպէս տղայն՝ անգիտութեամբ մեղանչէ։

Երիտասարդն՝ գիտութեամբ կամաւ։

Կատարեալ հասակն՝ կարողութեամբ մեղանչէ։

Ծերն՝ տկարութեամբ կամ չարութեամբ մեղանչէ. զի մեղքն թողեալ է զինքն։

Վասն այն յայս Դ ժամ գիշերոյս աղօթեմք՝ զի արդարասցուք։

Է եւ այլ իմն պատճառ. զի ի գիշերն խորհուրդ մարդոյն յստակ մնայ յարտաքին զգայութեանցս. զի դադարեալ են։

Վասն որոյ գիշերոյ աղօթքն՝ առաւել հաճոյ եւ ընդունելի է։

Այս երկրորդ հարցումն։

*Երրորդ՝ թէ վասն է՞ր ի մէջ գիշերի յառնեմք։

Ասեմք այսմ չորս պատճառ։

Նախ՝ ի մէջ գիշերին առաւել ծանրանայ քունն. ի յայս ժամանակս թօթափեմք զքունն եւ աղօթեմք. ուսեալք ի մարգարէ էն. (ի մէջ գիշերի յառնէի խոստովան լինիլ առ քեզ։)

Երկրորդ՝ ի սոյն ժամս առաւել տիրէ հեշտութիւն մեղաց. ի սոյն ժամս աղօթելով՝ զերծանիմք ի մեղաց։

Երրորդ՝ ի մէջ գիշերի յարուցեալ Տէրն երեւեցաւ իւղաբերիցն՝ որք պատրաստք էին իւղօք եւ խնկօք. ի յայս ժամս աղօթիւք եւ արտասուօք պատրաստ կացցուք. զի երեւեսցի Քրիստոս ի հոգիս մեր։

Չորրորդ՝ ի խորհուրդ իմաստուն կուսանացն. որք ի մէջ գիշերի կազմեցին զլապտերս. եւ ընդառաջ ելին փեսային։

Եւ մեք նմանեալք նոցա, զլապտերս հաւատոյ եւ զլոյս մտաց վառեսցուք. զի Քրիստոս արժանի լիցուք։

Այս երրորդ հարցումն։

Չորրորդ հարցումն՝ ընդէ՞ր մէջ գիշերն է սկիզբն ամենայն ժամուց։

Նախ գիտելի է՝ զի ոմանք սկիզբն աւուրն՝ զերեկոյն դնեն. որպէս եբրայեցիք եւ ասորիք։

Եւ արտաքինքն՝ զմէջ աւուրն ասեն սկիզբն. յորում ժամու արեգական ի կորնթարթն երկնից ելանէ։

Այլ ի մէջ քրիստոնէին՝ կրկին է սկիզբն աւուրն։

Մին առաւօտն՝ որ զպահսն եւ զուտիսն բաժանէ։

Եւ մին մէջ գիշերն՝ որ սկիզբն է տօնից եւ ժամակարգութեանց. վասն այն զտօն վաղուեան աւուրն ի մէջ գիշերի սկանիմք։

Զի ի մէջ գիշերի ծնաւ ի սուրբ աստուածածնէն. ի մէջ գիշերի ըմբռնեցաւ ի հրէիցն. ի մէջ գիշերի գալոց է Քրիստոսի ի դատաստան։

Դարձեալ գիտել է՝ զի զԱդամայ մինչ ի Քրիստոս՝ տիւն յառաջանայր գիշերոյն։

Այլ ի Քրիստոսէ մինչ ի կատարած՝ գիշերն յառաջանայ տունջեան։

Եւ այս է պատճառն. զի Ադամ ի լուսոյ ստեղծեալ՝ ի խաւար փոխեցաւ. ընդդէմ նմին՝ Քրիստոս ի խաւարէ ի լոյս փոխեաց զմեզ. յաղագս որոյ ի մէջ գիշերի ծնաւ Քրիստոս. եւ ի մէջ գիշերի յարեաւ ի գերեզմանէն։

Այս երկու պատճառ՝ որ մէջ գիշերն է սկիզբն ամենայն ժամուց։

Երրորդ պատճառ ի մէջ գիշերի ասեմք զսաղմոսն Դաւթի. զի օրէնքն գիշերեն. եւ աւետարանն լոյս։

Եւ Դաւիթ ի մէջ գիշերոյ օրինացն երգեաց զսաղմոսն. այսինքն յաւուրս Դաւթի խոտեաց զզոհս հին օրինացն. եւ հաճեցաւ ի պատարագս օրհնութեան. ըստ այնմ, (ոչ ընդունիմ ի տանէ քումմէ զուարակս. եւ մատո Աստուծոյ պատարագ օրհնութեան։)

Վասն այն ի մէջ գիշերի զբանաւոր պատարագս մատուցանեմք։

Այժմ տեսցուք զմեկնութիւն բանիս որ ասէ։

(Տէր եթէ զշրթունս իմ բանաս։)

Եւ զի մեք բանամք զբերանս. վասն է՞ր ի տեառն է խնդրեմք։

Նախ ասեմք՝ թէպէտ մարմնոյ շրթունքս մեր են, այլ զբերան հոգւոյս Տէրն բանայ՝ որ պատկեր է նմա։

Դարձեալ՝ երկու կապ է բերանոյն. այսինքն, հրամանն, եւ երկիւղն սուրբ. կապ են սոքա։

Նախ հրամանն՝ զոր եդ Ադամայ ի պտղոյն չուտել. եւ անհրաման եկեր. մեք հրամանաւ նոր բանամք զբերանս ի պտուղ օրհնութեան։

Երկրորդ երկիւղն՝ որ յերկեսցէն ասացաւ. (ընդ սուրբ երկիւղ քո բեւեռեալ պահեա։)

Է եւ այլ չորս կապ՝ որք ոչ են սուրբ. այսինքն մեղք, տգիտութիւն, ծուլութիւն, եւ քուն։

Նախ մեղքն կապէ զբերանն. որպէս այն՝ (սակայն մեղաւորին ասէ Աստուած, դու ընդէ՞ր պատմես, եւ այլն։)

Երկրորդ՝ տգիտութիւն. ըստ այնմ, (դու զգիտութիւն իմ մերժեցեր, եւ այլն։)

Երրորդ՝ ծուլութիւն. (զի յուլիցն եւ ծուլիցն՝ փակեալ է դուռն արքայութեանն. ) որպէս այն որ ծրարեաց ի վարշամակի։

Չորրորդ՝ քուն. ըստ այնմ, (մինչերւ յե՞րբ ննջիցէք. արիք կացէք յաղօթս. ) վասն այն յորժամ զարթնումք, համարձակութիւն խնդրեմք։

Եւ զի այն կրկին անգամ. զի կրկին բերան էր նախահարցն. եւ մեզ կրկին բերան է՝ հոգւոյ եւ մարմնոյ։

Եւ չորս փոխ սաղմոսին՝ ի քաւութիւն չորեքնիւթեայ բնութեանս մեր։

Չի հողն զծուլութիւնն առնէ. եւ ջուրն զգիջութիւնն. օդն զհպարտութիւնն. եւ հուրն զբարկութիւնն։

Եւ դարձեալ չորս է փոխն։

Առաջինն փրկիլ խնդրէ ի մարմնոյ փորձանաց. (Տէր զի բազում եղեն նեղիչք իմ ասէ։)

Երկրորդն՝ վասն մահու եւ գերեզմանաց։

Երրորդն՝ վասն հոգւոյն նորոգութեան։

Չորրորդն՝ վասն հանդերձեալ դատաստանին։

Եւ հարիւր Տէր ողորմեայն ապաշխարութեան՝ ի խորհուրդ հարիւր ոչխարացն, յորոց մինն էր պակասեալ։

Եւ յիսուն մարտիրոսաց՝ զի ազատեալք եղեն։

Եւ երեք ի դէմս երրորդութեան ի տէունական տօնս ի հոգւոյ եւ ի մարմնոյ եւ ի մտաց մեր սրբութիւն։

Իսկ ասելն՝ օրհնեալ Տէրն մեր եւ փրկիչն Յիսուոս Քրիստոս։

Նախ զի՝ յօրհնութենէ սկսեալք, ի նոյն աւարտեմք։

Եւ դարձեալ՝ զամենայն աղօթս մեր՝ ի քրիստոս նուիրեմք. զի նա ընծայէ հօր։

Յետ որոյ կանոն սաղմոսաց. Է գուբղայն՝ աստի կենացս. եւ ութն հանդերձելոյն։

Նոյնպէս եւ ութներորդ կանոնն որ ելք աստիճանաց ասի՝ զելանելն յաստեացս նշանակէ։

Իսկ կանոնագլուխն՝ կրկին ունի խորհուրդ։

Նախ՝ որպէս Յեսու զեօթն զեօթն օր շուրջ եկեալ յերիքովի՝ զվեց օրն լռութեամբ. եւ յեօթն երորդին՝ աղաղակաւ. եւ կործանեցաւ պարիսպն ի ձայնէն։

Այսպէս եւ մեք զվեց գուբղայն ի թիւ ասեմք. եւ զեօթն ձայնիւ. եւ զփոխն աղաղակաւ. եւ ի կործանիլ մեղացն, ապա օրհնութիւն Աստուծոյ նուագեմք։

Դարձեալ՝ վեցիւք շարժիմք ի կեանս. եւ յեօթներորդն հանգիստ հոգւոց. եւ ի գոչել փողոյն՝ յառնեմք. եւ ապա զօրհնութիւն ընդ հրեշտակս մատուցանեմք։

Զի տասն օրհնութիւն կիրակէին. նոյնպէս եւ օրհնութիւն մարտիրոսացն. զի ազատեցան յաստեացս։

Իսկ ի պահսն ոչ է օրհնութիւն. զի ընդ ապաշխարութեամբ եմք. նոյնպէս եւ ոչ խունկ. զի գարշահոտ եմք մեղօք։

Իսկ թագաւորքն երեք երեք տուն է՝ ի դեմս երրորդութեանն. եւ միջի տունն ի սաղմոսաց խառնեալ. զի Աստուած է մարդացեալ։

Եւ կրկին է թագաւորութիւնն Աստուծոյ. առաջինն կամողաց. եւ վերջինն կամողաց եւ ոչ կամողաց։

Եւ դարձեալ՝ առաջին թագաւորն է Քրիստոս. եւ վերջին՝ թագաւորեալքն ընդ նմա. թէ աստ, թէ ի հանդերձեալն. վասն որոյ ընթեռնումք զյիշատակս նոցա։

Եւ ի տէրունական տօնս՝ հրեշտակացն երգակից լինիմք. եւ աստ կատարի մէջ գիշերոյ ժամն։

Իսկ հարցն երեք երեք տուն։

Նախ՝ ի դէմս երրորդութեանն։

Երկրորդ՝ վասն երից նախահարցն։

Երրորդ՝ զի երեք էին մանկունքն։

Եւ գործատունն երկու տուն՝ զի երկու են զի երկու են արարածք՝ եկնաւորք եւ երկրաւորք. իմանալիք եւ զգալիք։

Եւ սաղմոսն վաթսուն տուն՝ զի պատկերն Բելայ՝ վաթսուն կանգուն էր։

Եւ վեց տուն շարականն՝ վեց կանգուն էր լայնն։

Եւ երեք Աստուած քաւետ՝ ապաշխարութեան է որպէս ասաց մաքսաւորն։

Իսկ մեծացուսցէն՝ ամենայն խորհրդոց կատարումն է. զի թէ չէր ծնեալ ի կուսէ, եւ ոչ էր խաչեալ եւ ոչ յարուցեալ։

Եւ զի հարցն ի դէմս Ադամայ էր. եւ ողորմեայն ի դէմս Եւայի յապաշխարութիւն. մեծացուսցէն ի մէջն՝ զի լուծիչ է երկուց դատապարտութեանցն։

Եւ այն որ ի կիրակէն փակեմք զդուռն՝ թաղման եւ յարութեան է խորհուրդ։

Եւ համբոյր աւետարանին՝ որ յանւանէ կոչեաց զՊետրոս. այլ ի համբոյր եկն մեզ Քրիստոս մարմնովն։

Իսկ ընդ ողորմեայն զկուրծսն բախել՝ զի սովոր են կանայք յապաշխարելն զկուրծսն բախել։

Եւ Տէր երկնիցն բարձիւ՝ ընդ հրեշտակաց երգ. եւ երեք փոխն՝ ի դէմս երրորդութեան։

Եւ անդ փառք ի բարձունս՝ զոր երգեցին հրեշտակքն ի ծննդեանն. եւ յերրորդ ժողովն ապա կատարեցաւ։

Այս դաւանութիւնս ընդ ծագումն լուսոյն. զի հրեշտակքն ուսուցին. եւ ի ծննդեան ասացաւ. եւ ի Նիկիային ի հասարակ օրն. զոր առաքեալքն եւ հայրապետքն կարգեցին։

Եւ այն որ համաձայնիմք՝ զի հրեշտակք ընդ մարդիկս երգեցին։

Այլեւ ի հանդերձեալն համաձայնիմք ընդ նոսա Աստուծոյ, ընդ հրեշտակս։

Եւ առաւօտու երգն ի դէմս խաչին. զի չորս բաժին է։

Եւ ապա երեք սրբութեանն՝ դառն անմահ զենեալ ի վասն նորա։

Եւ որպէս ճաշու մեսեդին եւ երեկոյանն զչորրորդ մասնդ որակի գինւոյն եւ իւղոյն նշանակեն։

Նոյնպէս եւ առաւօտու երգն՝ զխաչն քառաթեւ։

Իսկ երեք սրբեանն ի դէմս Քրիստոսի՝ աւետարանն վկայեաց. (զայս ասաց ասէ Եսայի. եւ խօսեցաւ վասն նորա։)

Եւ այս է միտն. թէպէտ որպէս մարդ ըմբռնեցար՝ Աստուած ես. եւ թէպէտ կամաւ ակարացար՝ հզօր ես. եւ թէպէտ մեռար մարմնով՝ անմահ ես. վասն քո չարչարանացդ՝ ողորմեա մեզ։

Զայս Յովսէփ արեմաթացին ասաց. եւ ընկալաւ զաստուածացեալ մարմինն ի խաչէն։

Եւ զփառաւորեալն՝ թօմա առաքեալն ասաց ի փոխումն աստուածամօր կուսին։

Եւ այն որ ի ճաշուն ոչ ասեմք. զի դէմ առ դէմ խօսիմք. եւ չեմք կարօտ բարեխօսի եւ միջնորդի։

Եւ զի յօրն երիցս անգամ՝ այս է՝ նախ ի սրբութիւն հոգւոյ եւ մարմնոյ եւ մտաց մերոց։

Երկրորդ՝ ի դէմս ինն դասուց հրեշտակաց յերիս երրեակս որոշեալ։

Երրորդ՝ ի խորհուրդ ինն աստիճանաց եկեղեղւոյ։

Եւ յետ այսորիկ մանկունքն. զի ի Քրիստոս մանկասցուք։

Նախ՝ մկրտութեամբ։

Երկրորդ՝ ապաշխարհութեամբ։

Երրորդ՝ արեամբ։

Չորրորդ՝ ի հանդերձեալն յարութեամբ։

Եւ աստ կատարի առաւօտու ժամն։

Յետ որոյ՝ արեւագալին։

Նախ՝ ի խորհուրդ այն՝ (որ նստի յերկինս երկրի ընդ արեւելս որպէս ասէ մարգարէն։)

Երկրորդ՝ եւ յարեւելից գալոց է ի կատարածի. որպէս զզգալի արեւս ծագեաց՝ հայցեմք որ զիմանալի լոյսն ծագեսցէ ի հոգիս մեր։

Դարձեալ յառաւօտուն յարեաւ Քրիստոս. եւ եգիպտացիքն յառաւօտուն ընկղմեցան ի ծովն. յառաւօտուն ստեղծեաց զարարածս Աստուած։

Եւ յառաջին ժամու աւուրն՝ երեւեցաւ Քրիստոս իւղաբերիցն։

Եւ յառաջին ժամու աւուրն՝ ուսուցանէր Տէրն զժողովուրդն։

Եւ յառաջին ժամու աւուրն՝ կացուցին կապանօք առաջի Պիղատոսի։

Եւ գիտելի է՝ զի ի հնումն Է անգաւ էր ժամն. եւ ի նորս՝ ինն անգամ։

Առաւօտեան արեւելիցն՝ եւ երեկոյեան խաղաղականն՝ ոչ էր ի հինն. այլ ի նորս է յաւելեալ։

Խաղաղականն ի խորհուրդ իջանելոյն։

ի դժոխս՝ որ խաղաղացոյց զհոգիսն։

Եւ արեւագալն ի խորհուրդ յարութեանն. զի յարուցեալ ի մէջ գիշերի, ընդ արշալոյսն երեւեցաւ առաքելոցն եւ իւղաբեր կանանցն։

Այս առաւօտու երեք ժամու խորհուրդն։

Իսկ ի ճաշն երեք ողորմեայն՝ երեք ժամն է տունջեան։

Առաջին ողորմեայն ի դէմս հոգւոյն. որ յերրորդ ժամու էջ ի դասս առաքելոցն։

Եւ յերրորդ ժամու աւուրն կապեցաւ Քրիստոս ի հրէիցն։

Եւ յերրորդ ժամուն խաչեցաւ ըստ գրեցելոյ աւետարանիչն Մարկոսի։

Եւ յերրորդ ժամու կանոնեցաւ ի նոցանէ պատարագել զՔրիստոս։

Եւ յերրորդ ժամու հատանի վճիռ յարդար դատաւորէն ի վերայ մեղաւորաց. ըստ որում հատին վճիռ մահու ի վերայ անմահ թագաւորին։

Եւ յերրորդ ժամու հաւանեալ կինն՝ ճաշակեաց ի հրաժարեցուցեալ ծառոյն։

Իսկ երկրորդ ողորմեայն ի վեցերորդ ժամուն՝ վասն ճաշակման նախաստեղծիցն. որք անկան ի մեղս. եւ արտաքսեցան ի դրախտէն։

Եւ ի սոյն ժամու իշխանն մահու հասնի ի վերայ ամենայն ուրուք. որդունակ նախնեացն որք մերկացան զպատմուճանն սրբութեանն։

Այսպէս երկրորդն Ադամ՝ ի վեց ժամու աւուրն եկն յիմանալի դրախտն ի սուրբ աստուածածինն. եւ յղացաւ ի նմանէ։

Եւ ի սոյն ժամու բեւեռացաւ ի խաչին մերկացեալ. ի փայտին ճաշակեաց զլեղին. Այլեւ ի վեց ժամու աւուրն երեւեցաւ մատասանիցն եւ եկեր ընդ նոսա յաւուրն յայն, յորում կամեցաւ համբառնալ յերկինս։

Եւ ի վեց ժամու աւուրն օձն պղնձի բարձրացաւ ի Մովսիսէ յանպատին Սինայ՝ յօրինակ փրկչին Յիսուսի։

Իսկ երրորդ ողորմեայն յինն ժամու աւուրն՝ ըստ այնմ առադրի. վասն զի ի ժամուն յորում յանցեաւ Ադամ, եւ յետ մեղանացն մնաց ի դրախտին, նոյն չափ Քրիստոս չարչարեցաւ ի վերայ խաչին. որպէս ասէ եւ Սեբի Եմեսու եպիսկոպոսն։

Եւ յորում ժամու վասն անզղջական խոստովանութեան դատապարտեցան ի հրամանէն ելանել ի փափկութենէ վայրեացն, ի նմին ժամու Տէրն արարածոց արձակեալ աւանդեաց զմարդկային հոգին աստուածացեալ. եւ արձակեաց զկապեալ հոգիսն ի բռնութենէ մահու։

Եւ ի ժամու յորում փակեցաւ դրախտն՝ փշրեցան աղխք դժոխոց։

Եւ յորժամ ծածկեցաւ ծառն կենաց՝ ի նոյն ժամու խոցեաց զինուորն գեղարդեամբն զկող փրկչին. բացաւ աղբիւրն ի կողէն՝ եւ ել արիւն եւ ջուր։

Եւ ի ժամու յորում մերժեցաւ Ադամ յադինայ՝ յայնժամ աւազակն վասն խոստովանութեանն եմուտ Կարապետ այնոցիկ, որոց անդ են դառնալոց։

Վասն այն ի սոյն ժամու աղօթեմք։

եւ փառաւորեմք զՔրիստոս. զի մտցուք ուր ինքն հորդեաց մեզ ճանապարհ։

Այլեւ յինն ժամու աւուրն համբարձաւ Քրիստոս յերկինս եւ նստաւ ընդ առաջմէ հօր։

Եւ Մովսէս յինն ժամու աւուրն եհար զվէմն եւ բղխեաց ջուրն։

Վասն այսքան պատճառացս՝ աղօթեմք ի յիններորդ ժամուս։

Իսկ ի տասներորդ ժամն՝ յորում Տէրն կենաց էջ իշիրիմ մահացելոցն. եւ անապական յարութեամբ հաստատեաց յոյս մարդկան սեռի. եւ ի ժամու առաջին մարդոյն մաշկասփած լինելոյն՝ պատի պաստառակալօք բնակեալն ի լոյս անմատոյց։

Եւ յորում ժամու Ադամ հեռացաւ ի դարախտէն, էջ ի սիրտ երկրի ընդ աջմէ հօր գահակալեալն. ուստի պարտ է աղօթել. (զի որ էջ ի ստորին կողմ երկրի, ) տարցէ զմեզ ի վերին աշխարհն անմահ մարմնով նորոգեալ։

Իսկ յերեկոյի ժամուն փառաւորեմք զԱստուած. զի յայնմ ժամու Քրիստոս կատարեաց զպատարագն ի վերնատանն. եւ լուաց զոտս աշակերտացն։

Եւ ի նմին ժամու ի ջուցին ի խաչէն. այլեւ գոհութիւն վասն զտիւն կատարելոյ։

Նաեւ պատճառացն հասեալ ի խաւարիլ լուսոյն, մեծ եւ աւելի փոյթ ունին ի լրութիւն, որովայնին յաղագս պակասութեան գիշերոյն. վասն որոյ զխափան գիշերոյն զմտաւ ածեալ՝ աղօթէ եկեղեցի ըստ մարգարէին ասելով. (ես առ Աստուած կարդացի։)

Իսկ ի վերջին ժամու երեկոյին որ է խաղաղականն՝ օրհնեմք զԱսոտուած. զի ի նմին ժամու յորժամ զղօթէր Քրիստոս, հեղութիւն ի նմանէ քրտունքն արեան։

Եւ ի նմին ժամու եդաւ ի գերեզմանի։

Եւ ի նմին ժամու եկաց ի մէջ աշակերտացն դրօքն փակելովք, եւ ետ նոցա ողջոյն։

Եւ վասն այսպիսի բարութեաց զորս առեալք եմք ի Քրիստոսէ՝ ի նմին ժամու փառաւորեմք զնա։

Այսքան առ այս։

Նորին քարոզ վասն Աղօթից. ի բանն՝ (Եօթն էին հարճք՝ եւ ինն հարսնածուք ասէ երգն։)

Երգ երգոց. 6. 7։

(Գլուխ. ՁԵ)

Բանս առակաւոր յայտ առնէ զժամանակ աղօթիցն՝ որ ի հնումն եւ ի նորումս։

Զի ի հինն եօթն անգամ աղօթիւքն՝ եղեն հարճք եւ աղախինք. զի ծառայական էր օրէնն. իսկ ի նորս՝ ինն անգամ աղօթելով, եղաք հարսն սիրելի փեսային Քրիստոսի։

Եւ թէ վասն է՞ր յաւուրն ինն անգամ յաղօթս կամք։

Ասեմք թէ վասն ինն պատճառի։

Նախզի՝ յերկինս ինն դասք են պաշտօնէից. ըստ թուոյ նոցա՝ ինն անգամ աղօթէ եկեղեցի սուրբ։

Երկրորդ՝ ինն կարգ է յեկեղեցի. եօթն աստիճան քահանայիցն. եւ եպիսկոսին եւ կաթուղիկոսին. ըստ խորհելոյ նոցա՝ ինն անգամ աղօթէ։

Երրորդ պատճառ՝ ինն կարգ է խորհրդոյ. եօթն խորհուրդ եկեղեցւոյ որ յայտնի. եւ կարգ ննջեցելոցն զոր կատարեմք. եւ կարգ յարութեանն վասն որոյ աղաչեմք եւ յուսամք. այսու խորհրդով՝ ինն անգամ աղօթէ եկեղեցի սուրբ։

Չորրորդ պատճառ՝ ինն երանութիւն խոստացաւ Տէրն յաւետարանին. աղքատաց, հեզոց. եւ արդարոց։

Վասն որոյ ինն անգամ աղօթեմք. զի լիցուք արժանաւոր խոստացեալ պարգեւացն։

Հինգերորդ՝ ինն բան է աղօթիցն զոր Տէրն ուսոյց աշակերտացն իւրոց. եւ յամենայն աւուր զնոյն աղօթեմք. (հայր մեր որ յերկինս ես, եւ այլն. ) ի նոյն թիւ՝ ինն անգամ աղօթեմք եւ փրկութիւն ի Տեառնէ խնդրեմք։

Վեցերորդ՝ առ մեզ եօթն է զօրութիւն հոգւոյս մեր. այսինքն, յոյս հաւատ եւ սէր. խորագիտութիւն. արիութիւն. պարկեշտութիւն. արդարութիւն. ըստ այլոց եւ հոգի եւ մարմին մեր. վասն սրբութեան սոցա՝ ինն անգամ աղօթեմք։

Եօթներորդ պատճառ՝ ինն անգամ աղօթեմք. զի մարմինս մեր ի չորս տարեաց է. եւ ի սոցանէ ծնանին երեք ազգ մեղք։

Ի հրոյն բարկութիւն. ի ջրոյն գիջութիւն. յօդոյն թեթեւամտութիւն. եւ ի հողոյն ծուլութիւն. եւ ունիմք հինգ զգայութիւն որովք մեղանչեմք. զտեսանելիսն, զլսելիսն, եւ զայլն։

Վասն իննուց սոցա մեղաց թողութեան անգամ աղօթեմք յաւուրն։

Ութներորդ պատճառ՝ ինն ամիս տեւէ մանուկն յարգանդի մօրն. եւ ապա ծնանի ի խաւարէ ի լոյս աշխարհիս. յաղագս որոյ՝ ինն անգամ աղօթեմք. զի ի խաւարէ կենցաղոյս՝ ելցուք ի լոյսն յաւիտենից։

Իններորդ՝ ի ձմեռն նուազի օրն մինչեւ ցինն ժամն. եւ յամառն գիշերն. ըստ թուոյ ոսցա՝ ինն անգամ աղօթեմք. զի ազատիցուք ի չարէ. ըստ այնմ, (շատ է աւուրն չարիւր. ) որպէս ասել՝ յամենայն ժամու չար է պատրաստեալ ամենայն մարդկան ի սատանայէ. պարտ է յամենայն ժամ աղօթել՝ զի փրկիցիմք յամենայնէ։

Իսկ աշխարհականացն կանոն է Դ անգամ աղօթել։

Նախ՝ վասն մարմնոյ եւ հոգւոյ եւ մտաց սրբութեան։

Երկրորդ՝ զի Դ են սեռք մեղաց. խորհրդոց, եւ բանից, եւ գործոց. վասն թողութեան սոցա՝ երեք անգամ աղօթեմք։

Երրորդ՝ զի երեք են հոգւոյ մասունքն որովք մեղանչեմք. բան եւ ցասումն եւ ցանկութիւն. ընդդէմ սոցա՝ երեք անգամ աղօթեմք։

Չորրորդ՝ երեք է կարողութիւն մեղաց ի միտս մեր. կամք, իմացումն, եւ յիշողականն որ է միտքն. կամքն է որով յօժարիմք ի մեղս եւ կամօք գործեմք. իմացումն է որով խորհիմք զչարն եւ ապա գործեմք. միտքն է՝ որով հանապազ ի մտի պահեմք եւ յիշեմք զհեշտութիւն մեղացն եւ գործեմք. վասն որոյ ընդդէմ սոցա՝ երեք անգամ աղօթս առնեմք։

Հինգերորդ պատճառ՝ զի երեք է ժամանակն ի յորս մեղանչեմք. այսինքն, անցեալն՝ ներկայս՝ եւ ապագայն. վասն որոյ յերեք ժամանակս աղօթս առնեմք։

Վեցերորդ՝ զի երեք է հասակ մեր. առաջին. միջին. եւ վերջին. որ է մանկութիւն. երիտասարդութիւն. եւ ծերութիւն. եւ ի սոսա մեղանչեմք. վասն որոյ երեք անգամ աղօթեմք յօրն. եւ երից հասակացն սրբութիւն խնդրեմք։

Եօթներոդ՝ երեք է որպիսութիւն կենաց մերոց. առաջին՝կեանքս այս. յորում հոգւով եւ մարմնով մեղանչեմք եւ ապականիմք։

Եւ յետ մահու՝ որ միայն հոգին է առանց մարմնոյ։

Եւ յետ յարութեանն՝ որ հոգւով եւ մարմնով յանապականութիւն փոխիմք. յաղագս որոյ երիցս աղօթեմք։

Ութներորդ՝ ի խնդիրն երեք իր է. նախ խնդրելն. եւ ապա առնուլն. եւ ապա գոհանալն։

Այսու խորհրդով՝ երեք անգամ աղօթեմք։

Իններորդ՝ յամենայն աւուր իր պիտոյ է մեզ. նախ գործն եւ վաստակն. երկրորդ պէտքն հարկաւոր. երրորդ հանգիստ եւ խաղաղութիւն մարմնոյ. վասն որոյ յառաւօտին աղօթեմք՝ զի յաջողեալ լիցի գործն եւ վասնտակն մեր։

Ի ճաշն աղօթեմք՝ զի նա տայ զկերակուրն մեր. ըստ որում, (աչք ամենեցուն ի քեզ յուսան. եւ դու տաս կերակուր նոցա ի ժամու։)

Յերեկոյն աղօթեմք՝ զի (խաղաղութեամբ ննջեսցուք եւ զարթիցուք։)

Տասներորդ՝ ի դէմս սրբոյ երրորդութեանն՝ երեք անգամ աղօթեմք. յառաւօտուն առ հայր աղաղակեմք. զի ի նմանէ ամենայն պարգեւք բերանաց ծագին յաշխարհս։

Ի հասարակ օրն ի դէմս որդւոյ. զի նա տայ մեզ կերակուր հոգեւոր եւ մարմնաւոր՝ զսուրբ պատարագ մարմնոյ եւ արեան իւրոյ։

Յերեկոյին առ հոգին սուրբ. զի նա է խաղաղութիւն մեր եւ հանգիստ հոգւոյ մերոց. այժմ ի յանկողինս մեր. եւ յետոյ ի գերեզմանի. եւ յետոյ ի հանգիստն յաւիտենից։

Եւ աստ հարցանելի է թէ՝ ո՞րպէս զանազանին հասարակաց աղօթեմք եւ առանձնականն։

Ասեմք այսպէս։

Նախ՝ հասարակաց աղօթքն է հարկաւոր. իսկ առանձնականն կամաւոր։

Դարձեաել՝ հասարակն վճարէ զպարտս. եւ առանձնականն նիւթէ զպսակն։

Դարձեալ՝ հասարակն զգայարանօք կատարի. իսկ առանձնականն ի միտս լուսափայլի։

Եւ չորրորդ՝ հասարակ աղօթքն է միակի պատիւ եւ փառք. եւ առանձնականն կրկնակի։

Այլ թէպէտ առանձնականն կամաւոր է՝ այլ ի վերայ վանականաց որք են աբեղայք եւ կրօնաւորք՝ հարկաւոր է վասն չորս պատճառի։

Նախ ի Տէր ունական բանիցն է յայտ. որպէս ուսոյց հասարակ աղօթել. ըստ այնմ, (երկու եւ երեք ի ձէնջ միաբանեսցին եւ խնդրեսցեն՝ եղիցի։)

Նոյնպէս ուսոյց եւ զառանձնականն. ըստ այնմ, (մուտ ի սենեակ քո. եւ աղօթեա ի ծածուկ. ) եւ ինքն ի բազում ուրեք առանձին կայր յաղօթս։

Երկրորդ՝ վասն զի քահանայ եմք՝ պարտ է հասարակ աղօթել. եւ զի աբեղայ՝ պարտ է առանձին աղօթել։

Երրորդ՝ զի ունիմք զբնութիւնս հասարակաց՝ պարտ է հասարակ աղօթել. եւ զի ունիմք անձն եւ դէմ յատուկ՝ պարտ է առանձնակի աղօթել։

Չորրորդ՝ վասն հասարակաց եւ յայտնի մեղաց՝ պիտոյ է հասարակ եւ յայտնի աղօթել։

Եւ այս եւս գիտելի է՝ թէ ոմանք հանապազ յետ ամենայն կարգեալ աղօթից՝ առանձնակի աղօթեն։

Այլ որք ոչ ժամանեն, պարտ է յամենայն աւուր կրկին անգամ յայգ եւ յերեկոյ։

Նախզի՝ հոգի եւ մարմին է մարդն։

Եւ դարձեալ՝ մինն սկիզբն եւ վախճան է գիշերոյ. եւ միւսն տունջեան։

Եւ դարձեալ՝ վասն ելից մեր եւ մտից. որ է կեանք եւ մահ։

Եւ չորրորդ՝ վասն այսր աշխարհիս եւ հանդերձելոյն առանձնակի աղօթեմք՝ փրկիլ ի փորձութեանց։

Իսկ ոմանք եւս կատարեալք ամենայնիւ, յերեք ժամանակս աղօթեն առանձին։

Մին ի մէջ գիշերի յառաջճ քան զհասարակաց ժամն. եւ մի յայգն. եւ մի յերեկոյն։

Եւ է այս խորհրդաւոր։

Նախզի՝ յերից եմք գոյացեալ. ի մարմնոյ. ի հոգւոյ. եւ ի մտաց. որպէս ասեն ոմանք։

Վասն որոյ երեք անգամ առանձնական աղօթս մատուցանեմք։

Եւ դարձեալ՝ երեք է ժամանակն. անցեալն՝ եւ ներկայս՝ եւ ապագայն։

Եւ դարձեալ՝ երեք են որպիսութիւնք մեր եւ փոփոխմունք. յաստի կեանս՝եւ յետ մահու՝ եւ յետ յարութեանն. վասն որոյ երիցս աղօթեմք առանձնակի։

Եւ այլ խորհուրդ. երեք առանձնական աղօթքն՝ եւ ինն հասարակն՝ որրք լինին ամենեքեան երկոտասան անգամ աղօթք։

Զի տիւն եւ գիշերն՝ են ԻԴ ժամ. լինի ապա զի ընդ երկու ժամն՝ միանգամ աղօթեմք։

Որով յայտ է՝ զի ի կէսն աւուր որ է երկոտասան ժամ՝ աղօթելի է մեզ յամենայն օր՝ եւ ի կէսն այլ մարմնական հոգւոց պարապիլ. գործոյ, աշխատութեան, ննջելոյ, կամ այլ ինչ իրաց։

Դարձեալ՝ ունիմք երկոտասան անգամս. ըստ իւրաքանչիւրոցն՝ մէկ մէկ ժամ աղօթս առնեմք։

Այլեւ զերկոտասան գունդս հրեշտակաց յերկնիս, եւ զերկոտասան առաքեալսն բարեխօս դնեմք առ Աստուած։

Դարձեալ՝ երկոտասանն՝ կրկին վեց է. եւ մեք հանապազ վեցեկի շարժմամբ հոգւով եւ մարմնով մեղանչեմք. վասն սոցա երկոտասան ժամու աղօթիւք զթողութիւն խնդրեմք։

Իսկ ո՞րք են ինն ժամք աղօթիցն։

Գիտելի է՝ զի հին օրէնսն Մովսէսի՝ եօթն ժամ էր աղօթիցն. որպէս ասէ Դաւիթ. (եօթն անգամ յաւուրն օրհնեցից զքեզ։)

Եւ էր առաջին ժամ նոցա երեկոյն. վասն զի սկիզբն աւուրն զերեկոյն ասէին. որպէս ասէ Դաւիթ։

(Ես առ Աստուած կարդացի եւ լուաւ ինձ՝ յերեկոյս։)

Եւ ապա հանգիստեան ժամն. եւ ապա ի մէջ գիշերին. եւ ապա յառաւօտին. որպէս ասէ Դաւիթ. (ի մէջ գիշերի յառնէի խոստովան լինի առ քեզ. ) եթէ՝ (ընդ առաւօտս կանխեցից։)

Զայս Դ ժամու աղօթս՝ ի գիշերն կատարէին։

Եւ ապա զինն ժամն՝ որ աւարտ էր նոցա աղօթիցն։

Իսկ ի նորս եկեղեցի քրիստոնէից ազգի՝ յաւելեալէ կրկին ժամ. այսինքն արեւագալին որ յետ առաւօտին. եւ յետ երեկոյին խաղաղականն. որ լինի ինն անգամ աղօթք ըստ ինն դասուց հրեշտակաց։

Այլեւ ինն են աստիճանք եկեղեցւոյ։

Եւ զայս եւս մարգարէն ուսուցանէ. (օրհնեցէք զԱսոտուած եւ սաղմոս ասացէք նմա. ճանապարհ արարէք այնմիկ՝ որ նստի յերկնից երկրիս արեւելս։)

Եւ դարձեալ ասէ. (թագաւորութիւնք երկիր օրհնեցէք զԱստուած. ճանապարհ արարէք այն միկ որ նստի ընդ արեւմուտս։)

Այս է՝ որ էր յերկինս յերկրից բանն Աստուած ի պայծառ եւ ի լուսաւոր դասուց հրաշտակաց օրհնաբանեալ. եկն յերկիր որ է արեւմուտ եւ խաւար. եւ եղեւ որդի մարդոյ. յայս միտս մեք ազգք քրիստոնէից՝ յելս արեւ ու եւ ի մուտս համաձայն վերին զուարթնոցն աղօթեմք առ Քրիստոս Աստուած։

Եւ է առաջին ժամ աղօթիցն ի մէջ գիշերի. վասն զի ի մէջ գիշերի յարեաւ Քրիստոս. եւ ի մէջ գիշերի է հասարակ յարութիւն մեր. վասն որոյ յայսմ ժամու սկիզբն է աղօթից բոլոր աւուրն. յորում ասեմք զՏէր եթէ շրթունս. եւ զայլ սաղմոսն ի դէմս հօր Աստուծոյ։

Երկու ժամն է օրհնութիւն երից մանկանցն ի դէմս որդւոյ. որ նա էջ ի մէջ հնոցի աշխարհիս՝ եւ փրկեաց զմեզ։

Երրորդ ժամն՝ արեւագալին առ հոգին սուրբ. այս երեք ժամս՝ ի գիշերի կատարին։

Իսկ չորս ժամն ի ցերեկն։

Երրորդ ժամուն ողորմեայն ի դէմս հոգւոյն սրբոյն. որ յերրորդ ժամուն էջ յառաքեալսն։

Հինգերորդ ժամն՝ ի միջին ողորմեայն որ է պատարագն. ողորմեայն ի դէմս հօր՝ որ առաքեաց զորդին ի խաչ. եւ պատարագն ի դէմս որդւոյ որ խաչեցաւ վասն մեր։

Վեցերորդ ժամն է վերջին ողորմեայն իններորդ ժամու աղօթքն. յորում Քրիստոս աւանդեաց զհոգին ի ձեռս հօր. որ այժմ այս երեք ողորմեայքս եւ պատարագն ի միասին կատարին։

Եօթներոդ ժամն է խոնարհեցոյն եւ ապրեցոյն ի խորհուրդ թաղմանն Քրիստոսի. յորում ժամու մարմնով էջ ի հող գերեզմանի։

Ութներորդ՝ խաղաղականն է. ի խորհուրդ հոգւոյն Քրիստոսի յորում ժամու էջ ի դժոխս. եւ լոյս ծագեաց նոցա. եւ քարոզեաց զարձակումն. եւ խաղաղացան հոգիքն ի խռովութենէ տանջանացն։

Իններորդ ժամն՝ եկեսցէն է. յորում աղօթեմք ի վերայ անկողնոց եւ ննջեմք. որ է վերջ եւ աւարտ ամենայն ժամուց բոլոր աւուրն. որ զմահ մեր նշանակէ. յորում ի վախճանիլ կենցաղոյս մերոյ՝ մտանեմք ի գերեզման։

Եւ ինն փոխ բոլոր սաղմոսին՝ ի պահպանութիւն ինն ժամուց գիշերոյն որ անպակաս մնայ։

Եւ Զ փոխ կիսատն՝ զի մինչ եւ հինգ ժամն յաւելու գիշերն եւ պակասի։

Եւ այս գիտելի է՝ զի գիշերն չորս անգամ աղօթք կատարին. այսինքն է, հանգստեան, մէջ գիշերին, առաւօտին, եւ արեւագալին։

Եւ այս վասն երեք պատճառի։

Նախզի՝ չորս պահ է գիշերն. առաջին պահն՝ յորժամ ասեմք զեկեսցէն. երկու պահն է մէջ գիշերն՝ յորում ասեմք զսաղմոսն Դաւթի. երեք պահն է հաւախօսն՝ յորում ասեմք զերգ երից մականցն. չորս պահն է լոյս առաւօտին՝ յորում ասեմք զարեւագալն։

Զի յիւրաքանչիւր պահ գիշերոյն աղօթս կատարեմք։

Երկրորդ պատճառ. զի Տէրն յայսոսիկ ժամանակս զգուշացոյց զմեզ արթուն կալ եւ աղօթել. որպէս ասէ. (ոչ գիտէք յորում ժամու գող գայ. յերեկօրեայ՝ ի մէջ գիշերի՝ ի հաւախօսի՝ եւ թէ ընդ առաւօտս։)

Զի հասակ ամենայնի մարդոյ ի չորս փոփոխի։

Երեկոյ է տղայութիւնն՝ յորում նոր գամք ի խաւար կենցաղոյս։

Մէջ գիշերն է երիտասարդութիւնն՝ յորում առաւել թմրիմք ի մեղս։

Հաւախօսն՝ ալեւորութիւնն։

Եւ առաւօտն ծերն է՝ որ մերձ է ծագման հանդերձելոյ աշխարհին։

Եւ գողն է որմափոր մահն. որ յամենայն օր մին քար քարշէ ի կենաց մերոց. եւ ծակէ զտուն շինուածոյս մերոյ։

Եւ դարձեալ՝ յանկարծակի գայ որպէս գոցն. ըստ այնմ. (իբրեւ զորոգայթ յանկարծակի եկեսցէ ի վերայ ձեր օրն այն։)

Եւ դարձեալ՝ գողն զինչս մարդոյն գողանայ. եւ նա զհոգիս յափշտակէ որ է պատուական ինչ մեր. յայս միտս ի գիշերին Դ անգամ աղօթեմք։

Երրորդ պատճառ. զի չորեքնիւթեայ է բնութիւն մարմնոյս մերոյ. եւ ոսքօք յանցանեմք. վասն սոցա չորս անգամ աղօթեմք ի գիշերի ի դէմս մարմնոյս մերոյ։

Իսկ ի ցերեկն աղօթեմք հինգ անգամ ի դէմս հոգւոյս մերոյ։

Նախզի՝ հոգին եռամասնեայ է. բան, ցասումն, եւ ցանկութիւն. եւ ունի իմացումն եւ կամս։

Եւ դարձեալ՝ հոգին ունի Ե ներքին զգայարանս. որ է հասակ զգայութիւն. եւրեւակայութիւն. կարծիք. տրամախոհութիւն. յիշողական որ է միտք։

Եւ հինգ արտաքին զգայութիւն. տեսանելիք. լսելիք. հոտոտելիք. ճաշակելիք. եւ շօշափելիք. եւ սոքօք զամենայն չար եւ զբարի գործէ մարդ. վասն որոյ ի ցերեկն հինգն անգամ աղօթեմք։

Եւ այս եւս գիտելի է՝ զի այլ է պտղաւէտ աղօթելն. եւ այլ է անպտուղն. որ բաժանի յերիս դէմս։

Զի յորժամ զմիտս եւ զխորհուրդս եւ զզգայարանս ի միասին ժողովեմք, եւ զոր ասեմք լեզուաւ՝ մտօք զայն խորհիմք, այս է պտղաւէտ աղօթքն, եւ ընդունելի Աստուծոյ։

Իսկ յորժամ լեզուաւ աղօթեմք, եւ մտօք ոչ խորհիմք, այս է անպտուղ աղօթքն. եւ այս ոչ չար է, ոչ բարի։

Իսկ յորժամ լեզուաւ աղօթեմք, եւ մտօք զչարն խորհիմք, եւ ցրուիմք խորհուրդով ի յազգի ազգի հեշտութիւնս մարմնականս, այս ամենեւիմբ չար է, եւ յանցանք մահու չափ. զի լեզուն եւ միտքն հակառակ են միմեանց. թէպէտ լեզուն զբարիս աղօթէ, այլ միտքն է աղբիւր լեզուին. եւ նա զհակառակն խորհի. վասն այն չար է այնպիսին եւ անընդունելի Աստուծոյ. որ է օրհնեալ յաւիտեանս ամէն։

ԳԼՈՒԽ ՁԶ-Ղ

Նորին քարոզ վասն Առաւօտու. ի բանն՝ (Ընդ առաւօտս կանխեցից յանդիման լինիլ քեզ։)

Սաղ. 62. 7։

(Գլուխ. ՁԶ)

Վասն բազում պատճառի ընդ առաւօտս աղօթելի է մեզ։

Նախ՝ որպես մարդն հոգի է եւ մարմին. նոյնպէս օրն տիւ է եւ գիշեր։

Զի թէ միշտ տիւ էր, ոչ կարէր տանիլ մարմին եւ միշտ աշխատել. եւ թէ միշտ գիշեր՝ ոչ կարէր գործել։

Այլ արարիչն Աստուած արար զտիւն՝ զի մինչեւ յերեկոյ վաստակեսցէ մարդ զպէտս մարմնոյն. ըստ այնմ թէ, (քրտամբք երեսաց քոց կերիցես զհաց քո։)

Իսկ զերեկոյն պատրաստեաց գիշեր. զի հանգիցէ յաշխատանաց տունջեանն. եւ դարձեալ ուժ առնուցու ի միւս օրն գործելոյ։

Արդ՝ որպէս նինջն է հանգիստ մարմնոյ. նոյնպէս աղօթքն հանգիս է հոգւոյ։

Եւ որպէս ի բոլոր գիշեր հանգուցաք զմարմինն ննջելով. նոյնպէս յառաւօտուն հանգուցանելի է զհոգին աղօթիւք։

Երկրորդ՝ զի գիշերն բազում անցս անցոյց ընդ մեզ թշնամին սատանայ. պարտ է յառաւօտուն գանգատիլ զայն արարիչն մերոյ. որպէս ծառայ ոք Տեառն իւրում գանգատի թէ՝ զայս ինչ եւ զայն անիրաւեաց ընդիս թշնամին իմ։

Եւ զայս ունի միտն բոլոր Տէր եթէ շրթանցն որ ասէ։

(Տէր զի բազում եղեն նեղիչք իմ, եւ այլն։)

Երրորդ՝ յառաւօտու ժամն առաւելու շարժումն ցանկութեան. զի հեշտացեալ է քնով եւ թօթափեալ ի խոնճմանց վաստակոցն։

Վասն որոյ յայնմ ժամու յոտն կալ պարտ է եւ աղօթել. զի անցցէ փորձութեան ժամն։

Եւ յայնմ ժամու աղօթեմք զերից մանկանցն երգ. զի որպէս նոքա ապրեցան ի բորբոքեալ բոցոյն. այսպէս եւ մեք ապրիցուք ի ցանկութեանց հրոյն։

Չորրորդ՝ յառաւօտուն գոհանալ պարտ է զԱստուծոյ՝ որ պահեաց խաղաղութեամբ ի գիշերի. յորժամ ամենեքեան ննջեալ էաք՝ եւ թշնամին սատանայ արթուն. (զի իբրեւ զառիւծ գոչէ. շրջի եւ խնդրէ թէ, զո՞ կլանիցէ ասէ Պետրոս։)

Այլեւ կարէ զտուն փլուցանել. եւ հուր իջուցանել ի վերայ մարդոյ, եւ կորուսանել զինչս. որպէս Յոբայ արար։

Արդ՝ Աստուած է որ պահէր զմեզ. ըստ այնմ, (ոչ ննջէ, եւ ոչ ի քուն երթայ պահապանն Իսրայէլի։)

Ապա մեզ պարտ է յառաւօտուն խոնարհիլ գլխով եւ ծունր կրկնել. երկիրպագանել եւ գոհանալ զնմանէ՝ որ խաղաղութեամբ էած ի լոյս առաւօտուն։

Զոր օրինակ՝ արբեալ մարդ մի անկեալ ի փողոցս. սիրելի ոք տեսեալ զնա, մերձ կացցէ նմա եւ պահեսցէ մինչեւ ի լոյս. եւ յորժամ զարթնու, շնորհակալի նմա եւ գոհանայ. այսպէս առաւել պարտ է մեզ գոհանալ զԱստուծոյ՝ որ է միշտ պահապան մեր. որպէս ուսացանէ քարոզն. (գոհացարուք զնմանէ՝ որպ պահեաց խաղաղութեամբ. եւ առաջնորդեաց ի մահուանէ ի կեանս. յապականութենէ յանապականութիւն, եւ այլն։)

Հինգերորդ՝ զի ի ցերեկն ընթանայ իւրաքանչիւր ոք ի վաստակս. ի գործ, ի ճանապարհ, եւ յայլն. պարտ է նախ աղօթել եւ խնդրել զօգնութիւն. զի անվանս եւ յաջողմամբ հասցէ ի կատարումն։

Վեցերորդ՝ ընդ ծագիլ զգալի լուսոյ արեւուն, ծագի ի հոգիս մարդկան իմանալի լոյս, եւ շնորհ հոգեւոր. ըստ մարգարէին։

(Ի ծագումն լուսոյ առաւօտու՝ բազմանայ ճշմարտութիւն քո Տէր. ) պարտ է ի յայն ժամու արթուն կալ եւ բաանլ զմիտս, եւ ընդունիլ զիմանալի ծագումն շնորհաց։

Եւ որպէս թռչունք եւ անբան կենդանիք զուարճանան ի ծագումն լուսոյն, եւ օրհնեն զարարիչն. որպէս հաւատն խօսի օրհնէ զԱստուած. եւ այլքն ճվճւիլով ուրախացեալ թռչին յերկինս. քանի՞ առաւել մեզ բանականացս պարտ է ուրախանալ եւ օրհնել զԱստուած՝ որ կրկին լուսոյ արժանաւորիմք։

Եօթներորդ՝ առաւօտու ժամն սկիզբն է բոլոր աւուրն. եւ Աստուած սկիզբն է եւ պատճառ բոլոր եղելոցս. վասն որոյ արժան է գնոյն ժամն սկզբանն մերոյ աղերսել եւ մատուցանել աղօթիւք եւ սրբութեամբ։

Եւ զայս սովորեն առնել աշխարհականք. որք նախ ընթանան ի դրունս մեծամեծացն. ողջոյն տան թագաւորաց եւ իշխանաց, ցուցանելով զհնազանդութիւն։

Նոյնպէս եւ մեք արարչին մերոյ՝ որ է թագաւոր թագաւորաց. եւ մեք ծառայք նմա։

Եւ թէ զայս առնեն այլազգիք, տաճիկք, ջհուտք, կռապաշտք, քանի՞ առաւել քրիստոնէիցս պարտ է առնել. ընթանալ յեկեղեցիս առ պատուանդանս խաչին. եւ կամ յայլ սուրբ տեղիս աղօթել. զի ցուցցի թէ, ծառայք եմք Քրիստոսի, եւ գինք արեան նորա։

Ութներորդ՝ ի սոյն ժամս նախնի հայրն մեր Ադամ ստեղծաւ ի հողոյ. եւ եդաւ ի դրախտին. վասն այն պարտ է ի սոյն ժամու երկիրպագանել արարչին եւ գոհանալ՝ որ ի կոխան հողոյ այսպիսի կենդանի ստեղծեաց զմեզ. եւ աղօթիւք խնդրել ի նմանէ զարքայութիւն. ըստ այնմ, (խնդրեցէք նախ զարքայութիւնն Աստուծոյ եւ զարդարութիւն նորա, եւ այգ ամենայն յաւելցի ձեզ։)

Իններորդ՝ ի սոյն ժամու առաւօտուս ՏԷր մեր Յիսուս Քրիստոս կայր կանգնեալ առաջի դատաւորին՝ եւ չարչրիւր վասն մերոյ փրկութեան։

Եւ մեզ պարտ է ի սոյն ժամու յոտն կալ յաղօթս, եւ չարչարակից լինիլ Քրիստոս արտասուօք բախելով զսիրտս, խոնարհիլ եւ ծունր կրկնել. զի եւ յարութեան շնորհացն որ է թաղութիւն մեղաց՝ մասնակից լիցուք։

Տեսէք քրիստոնեայք, թէ քանի՞ յանցանք է որ Քրիստոս վասն քո չարչարի. եւ դու յանկողինս հեշտանաս. նա վասն քո արտասուէ՝ եւ դու ի քուն մեղաց ննջես։

Զի ոչ ունիս զսէրն Քրիստոսի, եւ ոչ զերկիւղ տանջանաց հրոյն։

Տասներորդ՝ զի յայս ժամ առաւօտուս ի վերջնումն գիշերի՝ յառնեմք ի մեռելոց. եւ ի դատաստան ընթանամք առաջի ահեղ դատաւորին։

Եւ յայնմ առաւօտու լինի բաժանումն արդարոց եւ մեղաւորաց ի կեանս եւ ի տանջանս. ըստ այնմ, (ընդ առաւօտս սպանանէի զամենայն մեղաւորս երկրի. սատակեցից ի քաղաքի Տեառն զամենեսեան ոյք գործեն զանօրէնութիւն։)

Վասն այն եղբարք՝ յիշելով զայն սարսափելի առաւօտն, ի սոյն ժամս թօթափեսցուք զքուն յաչաց եւ զմեղս յանձնէ. յոտն կացցուք իբրեւ զդատապարտեալ ծառայ. անկցուք եւ լացցուք առաջի Տեառն արարչին մերոյ. զի նա փրկեսցէ զմեզ յանշէջ հրոյն տանջանաց. եւ դասեսցէ յաջակողմեան դասուն. եւ երանաւէտ կոչմանն արժանաւորեսցէ առ հասարակ զամենայն հաւատացեալս եւ երկրպագուս անուան իւրոյ Քրիստոս Աստուած մեր. որ օրհնեալ յաւիտեանս ամէն։

Նորին այլ քարոզ վասն Առաւօտու. ի բանն՝ (Ի գիշերաց կանխէ հոգի իմ, առաւոտ առնել առ Քեզ Աստուած։)

Եսայ. 26. 9։

(Գլուխ. ՁԷ)

Արարիչն Աստուած զժամանակ կենաց մարդկան՝ տիւ եւ գիշեր է արարեալ. զի բոլոր աւուր մին բաժինն՝ ցերեկ է, եւ մինն գիշեր։

Զի թէ հանապազ գիշեր էր, ե՞րբ գտանէր մարդ զպէտս մարմնոյ իւրոյ. եւ թէ միշտ ցերեկ՝ ոչ կարէր մարդ անհանգիստ ի գործ եւ ի վաստակ կենալ։

Այլ մին օրն՝ գիշեր եւ ցերեկ է. որպէս ասէ գիրն. (եղեւ երեկոյ եւ եղեւ վաղորդեայն օր մի։)

Եւ այս վասն չորս պատճառի։

Առաջին՝ զի մինչ յերեկոյն՝ վաստակեսցին մարդիկ ի գործ եւ ի վաստակ իւրեանց, եւ գտցեն զպէտս մարմնոյ. եւ ի գիշերն հանգիցեն քնով. զի զխոնջում եւ զաշխատանս ցերեկին հանիցեն ի մարմնոյ. եւ այլ եւ ուժ առնուցուն միւսանգամ գործելոյ։

Եւ դարձեալ՝ տիւ է եւ գիշեր. զի ի տիւն զհոգեւոր բարիս գործեսցեն որպէս զմարմնաւորն. եւ ապա ի գիշերն հանգչին եւ դադարին. որպէս ասի յաղօթս մեր. (որ արարել զտիւ ի զբօստանս բարեգործութեան եւ փրկութեան անձանց մերոց. եւ զգիշեր ի հանգիստ քնոյ տկարացեալ բնութեան մերոյ։

Երկրորդ պատճառ. զի տիւն օրինակ է բարի գործոց. եւ գիշերն չար գործոց։

Նախզի՝ տիւ եւ գիշեր՝ մին զմին փոփոխեն. այսպէս բարի գործն ի մեզ եւ չարն՝ մին զմին փոխեն։)

Զի յորժամ կամիմք որ զբարին գործեմք, չարն փոխի եւ կորնչի. եւ երբ կամիմք որ զչարն գործեմք, զբարին կորուսանեմք։

Եւ ի յամառն տիւն առաւելու՝ եւ գիշերն նուազի. եւ ի ձմեռն՝ գիշերն յաւելու եւ տիւն նուազի։

Այսպէս եւ մեք յորժամ ջերմանամք ի սէրն Աստուծոյ, բարի գործն յաւելու ի մեզ եւ չարն նուազի. եւ յորժամ ցրտանամք յաստուածային սիրոյն՝ չար ձմեռն տիրէ մեզ՝ եւ բարին նուազի։

Եւ դարձեալ՝ որպէս տիւն լոյս է՝ եւ նովաւ զամենայն ինչ տեսանեմք ի ճանապարհին. եւ ուղիղ ընթանամք. զբարեկամս եւ զթշնամիս ճանաչեմք եւ պատրաստիմք. իսկ ի գիշերն ոչ ճանաչեմք. այլ ի խորխորատ ընկղմիմք։

Այսպէս բարի գործն լոյս է հոգւոց մերոց. եւ նովաւ տեսանեմք զԱստուած եւ զհանդերձեալ կեանսն. եւ ի պատուիրանն Աստուծոյ ուղիղ ընթանամք։

Այլեւ բարի գործովն ճանաչեմք զսատանայ եւ զմեղս. եւ զչարս ի մարդկանէ. որք թշնամիք են հոգւոց մերոց. եւ պատրաստեմք զմեզ։

Իսկ մեղքն եւ չար գործքն որք ոչ երեւին՝ քարշեն ի հանդերձեալ կենացն. եւ մեղօքն ի պատուիրանացն Աստուծոյ խոտորիմք, եւ ի խորխորատ դժոխոցն ընկղմիմք. եւ ոչ ընտրեմք զսիրելիսն եւ զթշնամիսն. զմեղսն եւ զսատանայ. եւ զմեղսասէրսն մեզ բարեկամ կարծեմք. զարդարութիւնն՝ զհրեշտակս եւ զբարի գործս՝ եւ զբարիս ի մարդկանէ թշնամի կարծեմք. վասն այն՝ որ մեղքն զմիտս խաւարեցուցեալէ. (զի ոգիք ըմբռնեալք ի մեղս՝ ի մտաց եւս անկանին։)

Այս երկրորդ պատճառն։

Երրորդ պատճառ՝ տիւ եւ գիշեր է օրն. զի գիշերն օրինակ է այսմ կենցաղոյս. եւ տիւն հանդերձեալ կենացն։

Եւ զի գիշեր եւ խաւար է կեանք մարդոյս. վասն այն ամենայն մարգարէքն ի սուգ եւ ի տրտմութեան կային. եւ զյերկարիլն ի մարմնի՝ տաղտկանային որպէս ի խաւարի. որպէս ասէ Դաւիթ. (վայ ինձ զի ընդ երկար եղեւ պանտխտութիւն իմ. զի բնակեցայ ես ի վրանս կեդարու. ) որ է խաւարի. զի կենդարն խաւար լսի։

Իսկ տիւ եւ լոյս է հանդերձեալ կեանքն. որպէս ասէ առաքեալն. (գիշերն մերժեցաւ՝ եւ տիւն մերձեցաւ. ի բաց արարէք զգործ խաւարիս. զի որդիք լուսոյ եղիջիք։)

Նախ զի՝ որպէս լոյսն կրկին յատկութիւն ունի. մին որ զծածուկն յայտնէ. որպէս զինչ որ առ մեզ ի յերկիրս կայ. եւ մին որ զյայտնիսն ծածկէ. որպէս զլուսին եւ զաստեղս երկնից։

Այսպէս ի հանդերձելն՝ յայտնի լինին ամենայն գործք մարդկան. զոր ինչ ծածուկ աստ գործեցաք եւ թաքուցաք՝ անդ ամն յայտնի լինի. եւ ի տես գայ ամենայն մարդկան եւ հրեշտակաց։

Եւ զինչ որ առ մեզ յայտնի եւ պայծառ է, որպէս թագաւորութիւն, իշխանութիւն, փառք, եւ մեծութիւն ընչից, ամենեքեան ծածկին եւ կորնչին։

Եւ դարձեալ՝ որպէս ի գիշերի գազանք եւ գողք եւ վնասակար մարդիկ համարձակ շրջին. այլ ի տիւն ամենեքեան կորնչին եւ խափանին։

Այսպէս ի գիշեր կենցաղոյս՝ չար գազանն սատանայ վնասէ զմարդիկ. որպէս ասէ Պետրոս. (ոսոխն ձեր սատանայ իբրեւ զառիւծ գոչէ. շրջի եւ խնդրէ թէ զո կլանիցէ. ) եւ մեղք եւ չարք ի մարդկանէ վնասեն զմեզ. այլ ի հանդերձեալն՝ խափանին եւ կորնչին սատանայ եւ մեղքն եւ մեղսասէրքն. որպէս ասէ մարգարէն. (պակասեսցին մեղաւորք յերկրէ. եւ անպարիշտք մի եւս գտցին ի նմա։)

Այս երրորդ պատճառն։

Չորրորդ պատճառ. գիշերն օրինակ է մահուան մերոյ եւ գերեզմանին. եւ տիւն օրինակ յարութեան։

Եւ այս վասն վեց պատճառի։

Նախզի՝ որպէս ի տիւն ամենայն մարդ աշխատի ի զանազան գործս. եւ յերկոյն ի յանկողինս ննջէ եւ հանգչի. այսպէս ամենայն մարդ յաշխատանս եւ ի չարչարանս կայ ի կենդանութեանն. այլ յորժամ մեռանի եւ ի գերեզման մտանէ, հանգչի. որպէս ասէ Յոբ. (մահ մարդոյ հանգիստէ։)

Զի թէ բարի է գործեալ, հոգին երթայ առ Աստուած եւ հանգչի ի կայանս հոգւոց ի տեղւոջ լուսոյ եւ յուրախութեան։

Նոյնպէս թէ չար է գործեալ, հանգչի այնպէս՝ զի այլ ոչ կարէ գործել չար. թէպէտ մեղաւորի հոգին ոչ հանգչի. այլ տանջի ի մեղաց իւրոց։

Երկրորդ՝ որպէս զամենայն հանդերձս հանեն՝ եւ մերկացեալ մտանեն յանկողինս որ զգերեզման նշանակէ. այսպէս ի մահ մերձեցեալ՝ զամենայն հանդերձս եւ զինչս աշխարհիս մերկանամք եւ ի գերեզման երթամք. որպէս ասէ Յոբ. (մերկ եկաք աշխարհս ի մօրէ. եւ մերկ երթամք առ մայրն մեր որ է հողն։)

Երրորդ՝ որք ննջեն՝ դատարկ մնան ի գործոյ մարմնոյն. զի ոչ աչքն տեսանէ. եւ ոչ լսէ. եւ ոչ խօսի. ոչ գործէ. եւ ոչ շարժի. այլ միայն մտօքն յածի յերազս. զանցեալն եւ զհանդերձեալն նկատէ. այսպէս որք մեռանին՝ խափանին յամենայն գործոց. զի ոչ չար կարեն գործել, եւ ոչ զբարիս. որպէս ասէ մարգարէն. (ոչ թէ մեռեալք օրհնեսցեն զքեզ. եւ ոչ ամենաքեան որք իջանեն ի դժոխս։)

Զի ոչ ունին աչս որք արտասուեն. եւ ոչ բերան որք խոստովանին. եւ ոչ մարմին որք պահեն եւ յաղօթս կան. եւ ոչ ինչս ունին որք ողորմութիւն բաշխեն. զի ի հող է լուծեալ մարմինն. այլ հոգին որ կենդանի է՝ տեսանէ զանցեալ գործն զոր գործեաց. թէ բարի, եւ թէ չար. այլեւ նկատէ զոր ինչ լինելոց է ի հանդերձեալն. զփառս արդարոցն, կամ զտանջանս մեղաւորացն. որք պահին նմա յաւուրն դատաստանի. եւ այնպէս ուրախանայ եւ հանգչի ի բարի գործս իւր. եւ տանջի եւ չարչարի եւ ի չար գործս իւր։

Չորրորդ՝ որպէս հաւն խօսի ի մէջ գիշերին եւ յառաւօտուն՝ եւ ի ձայն է հաւուն զարթնուն մարդիկ ի քնոյն. այսպէս ի ձայնէ փողոյն Գաբրիէլի՝ յորժամ գոչէ ի մէջ գիշերի, ամենայն հոգիք մարդկան սլացեալ իբրեւ զարծւի մտանեն ի մարմինս իւրեանց, յառնեն ի մեռելոց. որպէս ասէ աւետարանն. (ի մէջ գիշերի եղեւ բարբառ. ահա փեսայ գայ. ելէք ընդառաջ նորա։)

Հնգերորդ՝ որպէս ամենայն մարդ որ զարթնու՝ զիւր հանդերձն զգենու եւ ոչ զայլոց. որպէս այր կին ծեր եւ տղայ՝ զիւրեանցն զգենուն։

Նոյնպէս ի յարութեան ամենայն մարդ զիւր գործսն զգենու զոր ինչ գործեաց. եթէ բարի եւ եթէ չար. եւ ոչ զայլոյ. զի բարի գործն՝ սպիտակ հանդերձ է. եւ արիութիւնն եւ ողջախոհութիւնն՝ գօտի ոսկի. եւ ողորմութիւնն թագ ի գլուխն եւ մոմ ի ձեռս. եւ այսպէս զարդարեալ եւ վառեալ լապտերօք ընդառաջ ելանեն Քրիստոս որպէս իմաստուն կուսանքն։

Իսկ մեղաւորքն եւ չարքն՝ մերկ ի հանդերձէ հարսանեաց. սիրտք տրտմեալք. գլուխք խոնարհեալք. լապտերքն շիջեալք որպէս յիմար կուսանացն. հալածին ի ձայնէ փեսայի որ ասէ. (ոչ գիտեմ զձեզ։)

Վեցերորդ՝ յորժամ զգենուն զհանդերձն, լուսով արեգականն երթան ի զանազան գործս իւրեանց։

Այսպէս յարուցեալքն ի մեռելոց՝ յուսով արեգականն արդարութեան քիւ թնթանան իւրաքանչիւր սուրբքն եւ արդարքն ի փառս եւ ի պսակս իւրեանց յարքայութիւնն երկնից. ըստ այնմ, (եկայք ժառան գեցէք զկեանսն յաւիտենից. ) եւ մեղսասէրքն եւ չարքն՝ ի գանազան տանջանս եւ ի դժոխս յաւիտենից. որպէս ասէ Տէրն. (երթայք յինէն անիծեալք ի հուրն յաւիտենից. որ պատրաստեալ է սատանայի եւ հրեշտակաց նորա։)

Այսպէս տիւն եւ գիշերն՝ նշանակէ զմահ մեր եւ զյարութիւնն. վասն այն պարտ է զարթնուլ մեզ յառաւօտուս վաղ, կամ անագան. զմահ մեր եւ զյարութիւն ի միտ ածել. ընթանալ յեկեղեցիս. եւ զթողութիւն մեղաց մերոց խնդրել. ոպէս ասէ մարգարէն։

(Ի գիշերաց կանխէ հոգի իմ. առաւօտ առնել առ քեզ։)

Այժմ ասասցուք թէ՝ զո՞րս ունիմք օրինակ, եւ որո՞ց նմանիմք յորժամ զառաւօտու աղօթս կատարեմք։

Ասեմք եթէ՝ տան ազգ օրինակ եւ վկայութիւն ունիմք առաւօտու աղօթից։

Առաջին՝ զնմանութիւն ինն դասուց հրեշտակացն ի մեզ բերեմք. որպէս նոքա հազարք հազարաց եւ բիւրք բիւրուց՝ հանապազ եւ միշտ անդադար բերանով, անհանգիստ բարբառով կանխեալեն յօրհնաբանութիւնն Աստուծոյ. այլ առաւել՝ յորժամ զառաւօտու եւ զերեկոյի գիտութիւնն առնուն՝ բարեբանեն զարարիչն։

Եւ ո՞րն է առ նոսա առաւօտ եւ երեկոյ. զի արեգակնս առ մեզ է, որ ելանէ եւ մտանէ. որ լինի առաւօտ եւ երեկոյ. այլ ոչ առ նոսա։

Ասեն վարդապետք թէ՝ նոքա կրկին գիտութիւն առնուն յԱստուծոյ՝ որ ասի առաւօտեան ճանաչումն եւ երեկոյի. զի տեսանելով ի բանն Աստուծոյ, ասի առաւօտեան գիտութիւն. եւ տեսանելով յարարածս, ասի երեկոյեան գիտութիւն. այս է առաւօտ եւ երեկոյ առ նոսա։

Այսպէս եւ մեք յորժամ յառաւօտու յաղօթս կամք՝ եւ օրհնաբանութեամբ Աստուծոյ զհրեշտակաց նմանութիւնն ի մեզ բերեմք կրկին շնորհաց արժանի լինիմք. մին զգալի լուսոյս. եւ միւս իմանալի շնորհացն Աստուծոյ զոր ծագէ ի հոգիս մեր։

Այլ եղուկ եւ վայ է նոցա՝ որք յայսմ ժամու առաւօտունս ննջելով եւ հեշտութեամբ ի մեղս, զրկին ի շնորհացն Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ օրինակ առաւօտու աղօթիցս՝ եղեւ Ադամ. որ ի յառաջին ժամն ընդ առաւօտս ստեղծաւ եւ եղաւ ի դրախտին. եւ որքան զպատուիրանն պահէր, ընդ Աստուծոյ խօսէր եւ ընդ հրեշտակաց փառաբանէր. եւ ի լոյս դրախտին բնակէր։

Եւ յորժամ էանց զհրամանն Աստուծոյ, երեկոյ եւ մութն եղեւ կենաց նորա. ի լուսոյն մերկացաւ. ի դրախտէն մերժեցաւ. այլ ոչ ետես զԱստուած եւ ոչ զհրեշտակս։

Այսպէս ի ժամ առաւօտուս՝ ի դրախտ եկեղեցւոյս մտանեմք եւ ընդ Աստուծոյ խօսիմք. եւ ընդ հրեշտակս փառաւորեմք եւ լուսաւորիմք մտօք։

Իսկ որք յայսմ ժամու ննջեն ի մեղս, զրկեալեն յայսպիսի մեծամեծ շնորհացս. եւ ընդ Ադամայ արտաքս ելանեն յարքայութենէն Աստուծոյ։

Երրորդ՝ օրինակեցաւ առաւօտու աղօթս ի մարգարէն Մովսէս. որ ի մէջ գիշերին եհար զԵգիպտոս. եւ սատակեաց զանդրանիկս նոցա. եւ եհան զժողովուրդն. եւ սիւն լուսոյ առաջնորդէր նոցա։

Այսպէս եւ մեզ պարտ է ի սոյն ժամուս յառնել ի քնոյ եւ հարկանել զանդրանիկս եգիպտացւոց. այսինքն, զհրեշտութիւն մեղացն. եւ զքունն որ սիրելի եւ անդրանիկ երեւի մեզ, սատակել եւ ի բաց թողուլ յանձնէս մերմէ. եւ լուսաւորել զմիտս մեր կախեալ յաղօթս առ Աստուած։

Չորրորդ՝ օրինակեցաւ առաւօտու աղօթս, յորժամ զծովն պատառեաց Մովսէս եւ էանց ժողովուրդն. եւ ընկղմեցաւ փարաւօն զօրօքն որպէս ասէ գիրն. եւ յառաւօտու պահուն խռովեաց զբանակն եգիպտացւոց. եւ վարէր զնոսա բռնութեամբ. եւ սատակեաց զնոսա ի մէջ ծովուն. եւ ալիքն հանին զնոսա յայնկոյս առ Իսրաէլացիսն. եւ նոքա կողոպտեցին զդիակունսն. եւ օրհնէին զԱստուած եւ ասէին։

(Օրհնեսցուք զՏէր՝ զի փառօք է փառաւորեալ. զհեծեալս եւ զերիվարս ընկեաց ի ծով եւ այլն։)

Նոյնպէս եւ մեք յառաւօտուս յարուցեալ՝ ի ձեռն աղօթից սատակեմք զիմանալին փարաւօն եւ զդեւս. եւ զզօրս նոցա որք են զանազան մեղք. եւ ապա լինիմք արժանի օրհնել զԱստուած եւ փառաւորել զանուն նորա։

Հինգերորդ՝ օրինակեցաւ առաւօտու աղօթս, յորժամ հրամայեաց Մովսէս քահանայիցն յառաւօտուն մտանել ի տաճարն եւ խունկ արկանել. եւ զգառն խորովել գինւով եւ բաղարջիւ եւ դնել ի վերայ սեղանոյն առաջի Տեառն։

Նոյնպէս եւ յերեկոյն մտանէին ի տաճարն. եւ զաշտանակն վառէին. եւ դնէին զպատարագն։

Այս նշանակէ զմեր զերեկոյի եւ զառաւօտու աղօթս. որ զլոյս մտացս մերոց վառեմք. եւ զխունկ աղօթիցն մատուցանեմք։

Այլեւ զհոգի եւ զմարմին մեր նուիրեմք Աստուծոյ. այլեւ զառաքինութիւնն մեր եւ զուրախութիւն հոգւով մատուցանեմք. որպէս ուրախացար գինի եւ հաց կենդանութեան։

Վեցերորդ՝ օրինակ առաւօտու աղօթիցս այն՝ որ հրամայեաց Աստուած ժողովրդեանն, զի յամեանայն աւուր յառաւօտուն ելցեն ի դուռն խորանին իւրեանց. եւ գաւազանաւ կանգնեսցին. մինչեւ իջանէր մանանայն. եւ երթային ժողովէին ըստ չափոյ իւրեանց. եւ ապա մտանէին ի տունս իւրեանց։

Այսպէս պարտ է մեզ արթուն լինիլ եւ յոտն կալ յառաւօտուս՝ զի առցուք զմանանայն կենաց. այսինքն, զքաղցրութիւնն Աստուծոյ. եւ ապա երթիցուք իւրաքանչիւր ի գործս եւ ի վաստակս մեր ուրախութեամբ։

Եօթներորդ՝ օրինակաւ ի մարգարէսն. որպէս որ ասէ Եսայի. (ի գիշերաց կանխէ հոգի իմ առաւօտ առնել։)

Եւ Դաւիթ սովորութիւն ունէր ի կիրակէ աւուրն ի մէջ գիշերի յառնել յաղօթս. որպէս ասէ. (ի մէջ գիշերի յառնէի խոստովան լինիլ առ քեզ։)

Եւ ի հասարակ աւուրն՝ ընդ առաւօտն կայր յաղօթս. որպէս ասէ՝ (ընդ առաւօտս կանխեցից՝ յանդիման լինիլ քեզ թագաւոր իմ։)

Այլեւ ուսուցանէին զժողովուրդն դառնալ առ Աստուած եւ առաւօտ առնել. որպէս ասէ. (յորժամ սպանանէր զնոսա՝ դառնային եւ առաւօտ առնէին առ նա։)

Այսպէս եւ մեզ պարտ է յամենայն կիրակէի ի մէջ գիշերի աղօթել առ Աստուած. եւ ի հասարակ աւուրս՝ ընդ առաւօտս։

Առաւել յայնժամ՝ յորժամ պարտուհս ինչ խրատու գայ ի վերայ աշխարհի, պարտ է կանխել պաշտմամբ եւ աղօթիւք առ Աստուած։

Ութներորդ՝ օրինակեցաւ ի Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս. որ զգիշերն ամենայն առանձին կայր յաղօթս. եւ յառաւօտուն ընթանայր ի տաճարն. եւ յորժամ գային ժողովուրդքն յառաօտուն, քարոզէր նոցա զբանն կենաց. որպէս ասէ աւետարանն. (ի տուէ ի տաճարին ուսուցանէր. եւ զգիշերն ելեալ որ կոչիւր ի լերինն ձիթենեաց. եւ ընդ առաւօտս կանխէր առ նա ժողովուրդն ի տաճարն լսեր ի նմանէ։)

Այսպէս պարտ է քահանայից առանձին աղօթս մատուցանել զգիշերն ամենայն. եւ յորժամ գայ ժողովուրդն յառաւօտուն յաղօթս, աղօթել եւ ուսուցանել նոցա զբանս հոգեւորս. եւ ապա արձակել զնոսա ի տունս իւրեանց։

Իններորդ՝ առաւօտու աղօթքն օրինակեցաւ ի խօսիլ հաւուն. զի զերեք բաժին գիշերոյն ննջէ եւ ի լռէ. եւ ի չորրորդ բաժինն՝ արթնանայ եւ ձայնէ վասն երկու իրաց։

Մին՝ որ զմեզ զարթուցանէ թէ՝ բաւական է ննջելդ ձեր. այժմ զարթիք եւ օրհնեցէք զԱստուած. որպէս եւ Դաւիթ ասէ։

(Զարթիք փառք իմ. զարթիք եւ ես զարթեայք յառաւօտուց։)

Եւ միւս՝ որ զարթնու հաւն՝ եւ իւր ձայնիւն օրհնէ Աստուած. ապա պարտ է եւ մեզ յառաւօտուս արթուն լինիլ եւ աղօթել։

Կամ նմանիլ հրեշտակաց փառաբանուեցն. կամ մարգարէիցն եւ առաքելոցն՝ որք ի Քրիստոսէ ուսան եւ ուսուցին ամենայն քրիստոնէից։

Ապա թէ նոցա նման ոչ կարես լինիլ, քան զհաւն անբան եւ անպիտան չէ մարդն. որ նա յառաւօտուն թօթափէ զքունն եւ օրհնէ զԱստուած. եւ մարդ ննջէ։

Տասներորդ՝ առաւօտու աղօթքն՝ ունի զօրինակ եւ զխորհուրդ յարութեան մերոյ՝ որպէս ասացաւ ի վերոյ. զի որպէս յայսմ առաւօտուս թօթափեմք զքունն եւ ընթանամք յեկեղեցիս. այսպէս եւ յայնմ առաւօտու՝ յառնեմք ի մահու եւ ընթանամք առաջի Քրիստոսի։

Յայսմ առաւօտուս երկիրպագանեմք սուրբ խաչին Քրիստոսի. զի յայնմ առաւօտու՝ արժանի լինիցիմք տեսութեան լուսոյ խաչին, որ նախընթաց լինի առաջի Քրիստոսի։

Յայսմ առաւօտուս (խոստովանիմք զՔրիստոս Աստուած առաջի մարդկան. զի յայնմ առաւօտու՝ ինքն խոստովանեսցի զմեզ առաջի հօր եւ հրեշտակաց սրբոց։)

Այն է որ ասէ քաղցր ձայնիւ եթէ՝ եկայք օրհնեալք Հօր Իմոյ. ժառանգեցէք զարքայութիւն։)

Որում արժանի արասցէ զմեզ Քրիստոս Աստուած. ընդ որում Հօր եւ Հոգւոյն Սրբոյ՝ փառք պատիւ եւ իշխանութիւն, յաւիտեանս յաւիտենից ամէն։

Նորին քարոզ վասն ճաշու ժամուն. ի բանն՝ (Ես առ Աստուած կարդացի՝ եւ Նա լուաւ ինձ յերեկոյս ի վաղորդեայն եւ ի հասարակ աւուր։)

Սաղ. 54. 14։

(Գլուխ. ՁԸ)

Եւ վասն բազում պատճառի յաղօթս կալի է մեզ ի հասարակ աւուրս։

Նախզի՝ որպէս կերակուրք մարմնոյ են. նոյնպէս աղօթք հոգւոյ է. ըստ այնմ, (ոչ թէ հացիւ միայն կեցցէ մարդ, այլ ամենայն բանիւն Ասոտուծոյ։)

Ապա պարտ է նախ զհոգին կերակրել աղօթիւք. եւ ապա զմարմինն հացիւ. զի հոգին Տէր է՝ եւ մարմինն ծառայ. եւ հոգին Աստուծոյ պատկեր՝ եւ մարմինն հողոյ եւ անասնոց. վասն այն նախապուելի է զհոգին քան զմարմինն։

Երկրորդ՝ այս ժամս կերակրիլոյ է. նախ պարտ է աղօթել եւ գոհանալ զպարգեւողէն. եւ ապա կերակրիլ. զի Աստուած պարգեւ է մեզ ամենեցուն զկերակուր. ըստ այնմ, (աչք ամենեցուն ի քեզ յուսան. եւ դու տաս կերակուր նոցա ի ժամու։)

Եւ որպէս տեսանէ զկարօտութիւն կենդանեաց եւ կերակրէ. նոյնպէս եւ զմարդիկ. յայս միտս յորժամ նստիմք ի սեղան՝ նախ աղօթեմք եւ օրհնեմք. եւ յետոյ դարձեալ գոհանամք։

Եւ թէ ոք ասիցէ՝ ո՞րպէս կերակրէ Աստուած. զի ահա ես վաստակիմ, եւ ապա ուտեմ։

Ասեմք այնպիսւոյն թէ՝ հայեաց ի քեզ եւ տես. զի Աստուած ետ քեզ կարողութիւն եւ իմաստութիւն եւ մարմնական գործիք՝ զի գործեսցես։

Դարձեալ՝ ետ քեզ զսերմանիս՝ զեզինս՝ զփայտ՝ եւ զերկաթ՝ որովք վաստակիս։

Դարձեալ՝ հրամանաւն Աստուծոյ տայ երկինք զանձրեւ. եւ երկիր զպտուղ. նոյնպէս ծառք պտղաբերք։

Ապա թէ անասնաբար ուտեմք առանց աղօթից, վասն այն պակասին պտուղք անդոց եւ ծառոց. երաշտիւ՝ կարկտիւ՝ խորշակաւ՝ մարախով՝ եւ այլովք. յաղագս որոյ՝ ի ժամս յայս պարտ է ամենեցուն աղօթել եւ ապա ուտել։

Երրորդ՝ դեւն ձանձրութեան առաւել ի ժամս յայս պատերազմի. եւ որպէս ասեն հարք սուրբք թէ՝ ի մէջ աւուր զամենայն գործ ծանրացուցանէ. եւ ձանձրութիւն առ ինքն՝ եւ հայհոյութիւն ի միտսն։

Վասն որոյ ի ժամանակս յայս աղօթելի է մեզ. զի անցցէ ի մէնջ պատերազմն անուամբն Աստուծոյ եւ նշանաւ խաչին. ըստ այնմ, (ձանձրութեան մարտ այսուն չարի՝ որ յայսմ ժամու պատերազմի. ղօղեալ յոգւոց մեր հերքեսցի՝ քո նշանաւ սրբոյ խաչին։)

Չորրորդ՝ ի ժամս յայս դնեն իմաստունքն զսկիզբն աւուրն. յորում արեգակն ի կորնթարթն երկնից թագաւորէ. զի մինչ ի վեց ժամն ի վեր՝ բարձրանայ. եւ ի վեց ժամէն ի վայր՝ խոնարհի. այլ ի ժամս յայս՝ հաստատեալ է յիւրում իշխանութեանն. կատարեալ զջերմութիւն եւ զլոյսն իւր տարածէ. եւ զամենայն ստուեր հալած է. եւ զցրտութիւն հալէ։

Վասն որոյ ի ժամս յայս՝ յաղօթս կալի է առ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս՝ որ է արեգակն արդարութեան. զի զջերմութիւն սիրոյ եւ զճառագայթ լուսոյ տարածեսցէ ի սիրտս մեր. եւ ջնջեսցէ զխաւար մեղաց. եւ հալածեսցէ զցրտութիւն անհաւատութեան. եւ զմեզ լուսովն իւր վառեսցէ։

Հինգերորդ՝ ի ժամս յայս առաւել վայելչանաչ աչք մեր ի տեսութիւն զբօսանաց աշխարհի եւ ցանկութեանց մեղաց. եւ է այս գաղտնի նետ սատանայի՝ որ թռչի ի տուէ եւ խոցէ զհոգիս մեր. ըստ այնմ. (յիրէ որ շրջի ի խաւարի. ի գայթակղութենէ դիւին ի հասարակ աւուր։)

Վասն որոյ սպառազինելի է մեզ աղօթիւք՝ զի անվնաս մնասցուք. ըստ այնմ, (որպէս զզէն շուրջ եղիցի զքեւ ճշմարտութիւն նորա. ոչ երկիցես դու յերկիւղէ գիշերի. եւ ոչ ի նետէ որ թռչի ի տուէ։)

Զոր օրինակ զինուորք կրկին զինուք սպառազինին։

Նախ զինքեանս ամրացուցանեն զրահիւք եւ սաղաւարտով եւ այլովն. զի ի սրոյ թշնամւոյն անվնաս մնասցեն։

Եւ երկրորդ՝ ի ձեռս առնուն զզէն զսուր եւ զայլն։

Նմանապէս եւ մեք կրկնազէն լիցուք։

Նախ զզգայարանս մեր եւ զմիտս շուրջանակի պնտեսցուք. որպէս խրատէ Պօղոս. (զզրահն արդարութեան զգեցցուք. զվահանն հաւատոյ. եւ զսաղաւարտն յուսոյ. եւ ապա ի ձեռն առցուք զսուսեր հոգւոյն որ է բանն Աստուծոյ. ) եւ աղօթիւք ի սուրբ սրտէ՝ անվնաս մնասցուք ի թշնամւոյն մերմէ։

Վեցերորդ՝ ի ժամս յայս առաւել ժողովի բազմութիւն դիւաց ի վերայ մարդոյ. այսինքն, ծուլութեան, տրտմութեան, բարկութեան, հպարտութեան, եւ այլն. զի յիւրաքանչիւր ժամու՝ մէկ մէկ դեւ պատերազմի. այլ ի ժամս յայս՝ հազարք եւ բիւրք կուտին ի վերայ մարդոյ, եւ խռովեն զմարդն. ըստ այնմ, (անկցին ի կողմանէ քումմէ հազարք՝ եւ բիւրք ընդաջմէ քումմէ։)

Վասն որոյ ի ժամս յայս՝ զբանակս հրեշտակաց օգնական եւ պահապան խնդրելի է աղօթիւք. զի զգունդս դիւացն հալածեսցեն. որպէս ասէ Դաւիթ. (բանակք հրեշտակաց Տեառն շուրջ են զերկիւղածովք իւրովք եւ պահեն զնոսա։)

Եւ որպէս ետես Յակօբ զբանակս հրեշտակաց ընդ անցանելն առ յորդանանու։

Եւ առ եղիսէին եբաց զաչս պատանակին. եւ ետես զզօրս բազումս շուրջանակի։

Նոյնպէս առ աղօթօղն ժողովին բանակք հրեշտակաց աներեւթապէս։

Եօթներորդ՝ ի ժամս յայս՝ նախահայրն Ադամ եկեր զպտուղն. եւ ել արտաքս ի դրախտէն. զի յերրորդ ժամուն կինն խաբեցաւ յօձէն. եւ ի վեց ժամուն Ադամ եկեր զպտուղն. եւ մերկացան երկոքինն։

Վասն այն ի ժամս յայս աղօթելի է մեզ արտասւօք՝ զի արժանասցուք վերստին դրախտին։

Ութներորդ՝ ի ժամս յայս վասն մերոյ փրկութեան Տէր մեր Քրիստոս ճաշակեաց զլեղի դառնութեան. զի յերրորդ ժամն ել ի խաչ. եւ ի վեց ժամն զլեղի ճաշակեաց. եւ յինն ժամն զհոգին աւանդեաց. զի քաւեսցէ զմեղս նախահօրն Ադամայ։

Վասն որոյ ի ժամս այս աղօթելի է մեզ եւ խաչակցիլ Քրիստոսի. զի քաւեսցէ զմեղս մեր որպէս զնոցայն։

Իններորդ՝ ի ժամս յայս պատարագ մատչի ի բազում տեղիս. զի երբ օրինաւոր լինի՝ ի Զ ժամն է պատարագն։

Վասն այն ի ժամս այս աղօթելի է մեզ եւ մասնակից լինիլ սուրբ պատարագացն որք յամեանայն տեղիս։

Զի թէպէտ մարմնոյ աչօք ոչ տեսանեմք, հաւատոյն աչօք հաղորդիցուք սուրբ խորհրդոյն։

Տասներորդ՝ ժամս այս է վերջին դատաստանին Քրիստոսի. յորում անստուեր լուսով երրորդութեանն լուսաւորին արարածք. յորում տապ է մեղաւորաց. յորում ամենեքեան ընթանամք ընդառաջ Քրիստոսի։

Վասն որոյ ի ժամս յայս յաղօթս կամք իբր զդատապարտեալ ծառայ՝ դատելով զմեզ ի միտս մեր. յիշելով զամենայն մեղս զոր գործեցաք, եւ թողութիւն խնդրելով. զի մի յայնժամ լուիցուք (զծառայ չար եւ վատ. ) եւ թէ՝ (ոչ գիտեմ զձեզ. ) եւ թէ՝ եւ թէ՝ (կապեցէք զդորա զոտս եւ զձեռս. եւ հանէք ի խաւարն արտաքին եւ այլն։)

Զայս ունի պատճառ ճաշու ժամն՝ որք ամենեքեան ժողովիմք յեկեղեցիս եւ աղօթեմք։

Այսքան առ այս։

Նորին քարոզ վասն օրհնութեան սեղանոյն. ի բանն՝ (Աչք ամենեցուն ի Քեզ յուսան. եւ Դու տաս կերակուր նոցա ի ժամու։)

Սաղ. 144. 15։

(Գլուխ. ՁԹ)

Սովորութիւն է քրիստոնէից՝ զամենայն կերակուր եւ զմպելիս օրհնել, եւ ապա կերակրիլ։

Եւ այս վասն բազում պատճառի։

Նախ՝ որպէս ասէ մարգարէն։

(Աչք ամենեցուն ի քեզ յուսան. ) այս է՝ ի քէն խնդրեն. վասն որոյ նախ պարտ է մեզ խնդրել աղօթիւք. եւ ապա նա տայ մեզ կերակուր. որպէս մանկունք նախ խնդրեն, եւ ապա ծնօղքն կերակրեն։

Եւ զի նախ է խնդրելն՝ եւ ապա առնուլն. նախ պարտ է օրհնել, եւ ապա ճաշակել։

Երկրորդ որպէս ասացաք՝ աղօթքն հոգւոյն է կերակուր. եւ հացն մարմնոյն. նախ պարտ է զհոգին կերակրել. եւ ապա զմարմինն։

Երրորդ՝ զայս ի Քրիստոսէ ուսաք. զի յորժամ զգարեղէն նկանակն բաշխեաց, նախ գոհացաւ զհօրէ. եւ ապա բաշխեաց։

Նոյնպէս եւ մեք նախ աղօթեմք առ Աստուած. եւ ապա ճաշակեմք. զի սակաւ կերակուրն առատասցի եւ բաւականասցի. որպէս յայն ժամ ի սակաւ հացէն՝ բազումքն կերակրեցան. (եւ բարձին զնշխարս կոտորոցն եօթն զամբիւղ. կամ երկոտասան սակառի լի. ) այսպէս առատութիւն է ամենայն կերակրոց օրհնութիւն Աստուծոյ. վասն այն զսեղանն օրհնեմք։

Չորրորդ՝ զի բաժանեսցի կերակուր մեր յանասնոց՝ որք խճողեն զմարմինն առանց օրհնութեան. նոյնպէս եւ այլազգիքն առնեն։

Այլ մեք զի մարդ բանական եմք այլեւ քրիստոնեայք, պարտ է օրհնութեամբ կերակրիլ. զի որոշիցուք ի նոցանէ որպէս ասացաւ Ադամայ (ուտելով կերիցես. ) այսինքն, մանր մանր ծասկելով եւ գոհութեամբ. եւ մի գազանապէս մեծամեծս կլանել. (զի լաւ է շնորհօք հաստատել զսիրտս. եւ ոչ կերակրով որպէս ասէ առաքեալն։)

Հինգերորդ՝ մարմինք քրիստոնեից՝ սրբութեան տաճար են Աստուծոյ. եւ որպէս ի տաճարն ամենայն որ սուրբ է մտանէ, այլ պիղծն ոչ մտանէ. նոյնպէս զսուրբ կերակուրն՝ դարձեալ անուամբն Աստուծոյ սրբել պարտ է եւ ապա ուտել։

Զի ո՞ գիտէ ի կալս կամ ի հնձանս աղտեղութիւն ինչ լինի խառնեալ։

Կամ որ ձարով մաղեմք զալերս, կամ այլ ինչ նոյնպիսիս, սրբեսցին ի միտս մեր. զի մի ինչ կերակուր կամ ըմպելի խղճմտանօքն կերիցուք։

Վեցերորդ՝ ընդ կերակուր եւ կամ ըմպելի՝ դեւն որ թշնամի է մեր, բազում վնաս խառնէ. որպէս նոքա որ զդեղ մահու խառնեն. վասն որոյ նշանաւ խաչին կնքեմք զամենայն կերակուրս եւ ըմպելիս. զի փախիցեն դեւք եւ անվնաս կերիցուք։

Իսկ յետ կերակրոյն՝ դարձեալ օրհնեմք կրկին, ուսեալք ի Քրիստոսէ. որ ի վերնատանն յետ ընթրեացն՝ (օրհնեցին եւ ելին ի լեառն ձիթենեաց. ) նոյնպէս եւ մեք յետ սեղանոյն կերակրոց՝ օրհնեմք զԱստուած։

Նախզի՝ կրկին պարգեւս ետ մեզ. հոգեւոր եւ մարմնաւոր. վասն որոյ կրկին օրհնեմք։

Երկրորդ՝ զի կրկին եմք մարդ. այսինքն, հոգի եւ մարմին. պարտիմք կրկնակի օրհնել զարարիչն։

Եւ ոմանք երեքկին օրհնեն. իսկիզբն, ի մէջն, եւ յետ կերակրոյն։

Զի յերից եմք գոյացեալ մարդ. այսինքն հոգի, մարմին, եւ միտք։

Եւ ոմանք ըստ իւրաքանչիւր պատառոյ՝ զմահն ի միտ ածեն եւ զդատաստանն։

Եւ կամ մէկ մէկ տուն սաղմոս ասեն. զի պարկեշտութեամբ լիցի կերակուրն. եւ միշտ անպարատ լիցին յաղօթից։

Երրորդ՝ առաջին օրհնութիւնն խնդրելն է. եւ վերջինն գոհանալն։

Զի սովոր են աղքատք՝ որք նախ խնդրեն. եւ յորժամ առնուն, գոհանան. նոյնպէս եւ մեք առնեմք. վասն զի գոհութիւնն կրկին զօրութիւն ունի. նախ զառեալ պարգեւսն հատուցանէ. եւ ապա դարձեալ պարտապան առնէ։

Վասն այն ասեն ոմանք թէ՝ գոհացօղք՝ զԱստուած՝ պարտական առնեն։

Չորրորդ՝ զի բազում աշխատօղք գոն կերակրոցն եւ ըմպելեացն. յայնմ օրէ՝ որք սերմանեն եւ հնձեն եւ եփեն, եւ պատրաստեն՝ ի սեղանն. պարտ է վասն նոցա ամենեցուն աղօթել. եւ զպարտս նոցա վճարել. զի մեք ի նոցա վաստակն վայելեցաք. նոքա ի մերն մասնաւորեսցին։

Եւ երկոքեան դասքն՝ ի սեղանոյն Քրիստոսի որ է արքայութիւնն երկրից, մասն եւ բաժին ընկալցին ամէն։

Այսքան վասն մարմնաւոր կերակրոյ ասացաւ։

Այժմ ասելի է վասն հոգեւոր կերակրոց եւ ըմպելեաց։

Եւ չորս եղանակաւ իմանին սոքա։

Նախ՝ բանն Աստուծոյ հոգեւոր կերակուր է. եւ հոգին սուրբ ըմպելի. ըստ այնմ, (ոչ թէ հացիւ միայն կեցցէ մարդ, այլ ամենայն բանիւն Աստուծոյ. ) եւ վասն հոգւոյն ասէր. (որ ոք ծարաւի իցէ՝ եկեսցէ եւ արբցէ ի ջրոյն զոր ես տաց. ) եւ ի վերայ բերէ. (զայս ասէր վասն հոգւոյն՝ զոր ընդունելոց էին։)

Երկրորդ՝ հոգեւոր կերակուր է մարմինն եւ արիւնն փրկական. ըստ այնմ, (մարմին իմ ճշմարիտ կերակուր է. եւ արիւն իմ ճշմարիտ ըմպելի. որ ոք ուտէ զմարմին իմ եւ ըմպէ զարիւն իմ, կեցցէ յաւիտեան։)

Երրորդ՝ հոգեւոր կերակուր է գործնական առաքինութիւնն. որպէս պահք, աղօթք, ողորմութիւն. արդարութիւն, եւ այլն։

Իսկ տեսական իմաստութիւնն եւ ուսուսն գրոց՝ ըմպելի եւ զովացումն ծարաւեաց հոգւոց։

Չորրորդ՝ կերակուր է հոգեւոր հաւատն եւ յոյսն առ Աստուած. որով հաստատի հոգին եւ զօրանայ։

Իսկ ըմպելի է սէրն Աստուծոյ՝ որով զմայլի եւ ուրախանայ. եւ զայսցանէ ասէ Դաւիթ. (գինի ուրախ առնէ որ է սէր. իւղ զւարթ՝ որ է յոյսն. եւ հաց հաստատէ զսիրտ մարդոյ՝ որ է հաւատն հաստատութիւն հոգւոյ։)

Հարցումն՝ զի՞նչ է աղ եւ հաց կտրելն։

Պատ՝ եւ զայս ի Քրիստոսէ ուսաք. զի այսպէս խաչանման բեկանէր զհացն երկոքին ձեռօքն։

Եւ յետ յարութեանն՝ այն սովորութեամբն ծանեան զնա. ըստ այնմ, (ետ նոցա ծանօթս ի բեկանել հացին։)

Եւ զայս սովորեցաք քրիստոէից ազգս. զի երկուքն բաժանեն զմի հացն. եւ դարձեալ հատանեն ի ձեռս իւրեանց. եւ լինի խաչ։

Եւ այս է խորհուրդն։

Նախզի այսու՝ խաչին Քրիստոսի հաղորդիցուք. եւ սուրբ հացին զոր ի վերնատունն բաժանեաց։

Երկրորդ՝ զի ուսցուք այսպէս զամենայն ինչս մեր հաղորդել ի պէտս կարօտելոց. եւ զմիմեանս մեծարել եւ պատուել սիրով։

Երրորդ՝ զի այսպէս հաղորդ լինիմք վերին սեղանոյն որ է արքայութիւնն երկնից. վասն այն ընդ քրիստոնէից պարտ է բաժանել զհացն. որք հաղորդք եմք միմեանց եւ բաժանորդք արքայութեանն երկնից. եւ ոչ ընդ այլ ազգիս (որ ոչ ինչ է բաժին հաւատացելոյն ընդ անհաւատին։)

Հարց՝ զի՞նչ է յորժամ զգինին ըմպեմք, օրհնեմք եւ շնորհակալիմք միմեանց. եւ յայլ կերակուրս եւ յմպելիս ոչ առնեմք նոյնպէս։

Պատ՝ նոյնպէս եւ զայս ի Քրիստոսէ ունիմք քրիստոնեայքս. որ ի հարստանիսն զջուրն ի գինի փոխեաց օրհնեաց. այլեւ ի վերնատունն զբաժակն օրհնեաց. վասն որոյ ըմպելի եղեւ քրիստոնէիցս եւ օրհնութեան բաժակ։

Եւ յորժամ ըմպեմք, զնոյն օր հնութիւն Քրիստոսի յիշատակեմք. եւ զայս այլազգիք ոչ ունին. այլ ի մէնջ են սովորեալ։

Վասն այն ասէ սուրբն եւ ագրիոս առ միայնակեացսն թէ՝ գինի ամենեւին մի ընպիցես. եւ դառնայ առ աշխարհականս ասելով. ապա թէ ըմպիցես, զարարիչն օրհնեցես. այս է՝ զստեղծիչն որ արար զամենայն յոչնչէ. այլեւ զարարիչ օրհնութեան գինւոյն զՏէր մեր Յիսուս Քրիստոս։

Եւ այս է խորհուրդն։

Նախզի՝ բաժանիցուք յայլազգաց՝ որք զգինի մեղաց ըմպեն. եւ վասն մեղաց արբենան եւ շռայլին։

Այլ մեք զբաժակս օրհնութեան ճաշակեմք զչափաւորն. եւ ոչ զանչափն որ է մեղք եւ արբեցութիւն։

Վասն այն նախ քան զմպելն՝ օրհնեմք. եւ յետ ըմպելոյն՝ դարձեալ շնորհակալիմք. զի մի լիցի այն ի մեղս կամ ի մահ։

Երկրորդ՝ զի այսպէս հաղորդիցուք երկնաւոր գինւոյն որ է իմաստութիւնն Աստուծոյ. ըստ այնմ (ուտիցէք ըմպիցէք ի սեղան հօր իմոյ ասէ Տէր մեր։)

Իսկ բաժանելն ըստ կարգի՝ զի հաւասարութիւն ունիմք առ միմեանս. այլեւ կարգ՝ առաջին միջին եւ վերջին։

Եւ դարձեալ՝ ի յարքայութիւնն երկնից այսպէս ըստ իւրաքանչիւր չափու եւ արժանեաց՝ կարգաւորապէս պարգեւէ զիմաստութիւն. եւ ոչ անկարգ, կամ զրկանօք, կամ աղաչելով։

Իսկ մատռուակն յոտն կացեալ՝ որ նշանակէ զծառայն ի գործ սպասու։

Իսկ տեարքն բազմեալ՝ ի հանգիստ վայելման։

Եւ դարձեալ որպէս ասէ Տէրն. (բազմեցուցից զձեզ ի սեղան Հօր Իմոյ՝ եւ անցեալ պաշտեցից։)

Որոց արժանաւորեսցէ առ հասարակ զամենայն հաւատացեալս անուան Իւրոյ Քրիստոս Յիսուս Տէր մեր. որ է օրհնեալ յաւիտեանս ամէն։

Նորին քարոզ վասն Երեկոյին ի բանն՝ (Ես առ Աստուած կարդացի՝ եւ լուաւ ինձ յարեկոյս։)

Սաղ. 54. 14։

(Գլուխ. Ղ)

Եւ վասն բազում պատճառի պարտ է յերեկոյս աղօթել։

Նախզի՝ ի ցերեկն ի վաստակ մարմնոյ գործեցաք. պարտ է յերեկոյս վաստակիլ հոգեւոր աղօթիւք. զի մարմին եւ հոգի է մարդն։

Երկրորդ՝ զի ի ցերեկն բազում ցաւք անցին ընդ մեզ. որ ի խորհուրդս, եւ որ ի զգայարանս. պարտ է յերեկոյն աղօթել եւ թողութիւն խնդրել յԱստուծոյ. ըստ այնմ, (զոր ինչ ասէք ի սիրտս ձեր՝ յանկողինս ձեր զղջացարուք. ) եւ ապա սուրբ սրտիւ յանկողինս ննջել։

Երրորդ՝ զի երեկոյ եւ խաւար է կեանքս այս, յորում եմք այժմ. իսկ աղօթքն՝ լոյս է հոգւոյ. որպէս յերեկոյն ճրագ լուցանեմք. նոյնպէս զլոյս աղօթիցն պարտ է վառել ի հոգիս մեր. որով տեսանեմք զԱսոտուած։

Նաեւ զմեզ ի միտ ածեմք թէ՝ զո՞ր առաւել գործեցաք այսօր. զբարի՞ թէ զչար. զի մի յաւելցի չարն, եւ կորուսցէ զբարին։

Չորրորդ՝ զի յերեկոյն ժամանեցաք խաղաղութեամբ. պարտ է գոհանալ զԱստուծոյ՝ որ փրկեաց ի չարէ աւուրս. ի յիւրաքանչիւր ժամու չար է պատրաստեալ մարդոյ. ըստ այնմ, (շատ է աւուրն չար իւր։)

Հինգերորդ զի գիշեր եւ խաւար է լինելոյ. եւ արշաւանք թշնամեաց հոգւոյ եւ մարմնոյ. պարտ է աղօթիւք պահպանութիւն խնդրել։

Վեցերորդ՝ զի ի գիշերն բազում ժամանակ ի քուն ննջեմք. վասն որոյ պարտ է յերեկոյն զամենայն ժամու աղօթսն վճարել. զի ժամ առանց աղօթից ոչ մնասցէ։

Զոր օրինակ՝ անասունք մերձել յերեկոյն, փութան ի կերակուրս. զի մի սովեսցին ի գիշերի։

Եօթներորդ՝ երեկոյն սկիզբն է գիշերոյն. որպէս առաւօտն ցերեկոյն. պարտ է զայս ժամս աղօթիւք եւ բարի գործօք սկզբանն մերոյ մատուցանել որ է Աստուած։

Ութներորդ՝ Ադամ ընդ երեկս արտաքսեցաւ ի դրախտէն. եւ չէր սովոր մթան գիշերոյ. ի սուգ եմուտ, մինչ յառաւօտն դարձեալ ետես զլոյս. պարտ է ի սոյն ժամու աղօթել եւ սգալ զմեզ. յիշելով զխաւարային կեանս մեր. եւ զմերժումն ի լուսեղէն կենացն։

Իններորդ ի սոյն ժամու ընդ երեկս փրկիչն մեր խոնարհեցաւ ի հող գերեզմանին պարտ է երկիրպագանել. եւ թաղմանն Քրիստոսի մասնակից լինիլ. զի եւ յարութեան փառացն կցորդիցուք։

Տասներորդ՝ երեկս որ մուտ է արեգականն՝ զվախճան կենաց մերոց նշանակէ. որ խաւար մահու պատէ զմեզ եւ ննջելն յանկողինս՝ զհանգչիլն ի գերեզմանս. յորում մերկացեալ յամենայնէ, մտանեմք ի հող. եւ յետ երեք պահու խօսիլ հաւուն՝ զգոչումն փողոյն յետ երեք մասանց ժամանակի. որ է անցեալն, ներկայն, եւ ապառնին։

Եւ ի ծագիլ լուսոյն՝ յարուցեալ զգենու իւրաքանչիւր ոք զզգեստ իւր. նոյնպէս ի վերջնումն առաւօտին՝ յարուցեալ ամենեցուն զգենու իւրաքանչիւր ոք զբարի գործս իւր զորս աստ գործեաց. զառաքինութիւն, զպահս, զաղօէս, զողորմութիւնս, եւ զայլս։

Ի յայն խորհուրդն՝ յերեկոյս աղօթեմք յիշելով զմահ մեր եւ զյարութիւն։

Եւ գիտելի է՝ զի վեց եղանակ է աղօթից։

Նախ՝ մարմնով ծունր կրկնել։

Երկրորդ՝ բանիւ խոստովանիլ։

Երրորդ՝ ձայնիւ կարդալ. ըստ այնմ, (ձայնիւ իմով ես առ Տէր կարդացի։)

Չորրորդ՝ սրտիւ աղաղակել. ըստ այնմ, (սաղմոս ասացից հոգւով՝ սաղմոս ասացից մտօք։)

Հինգերորդ՝ արտասուքն։

Վեցերորդ՝ պատարագօք աղօթել որք են նուէրք եկեղեցւոյ. ըստ այնմ, (քեզ վայելէ Ասոտուած օրհնութիւն ի սիօն. եւ քեզ տարցեն աղօթք յԵրուսաղէմ։)

Եւ թէ է՞ր են բազում աղօթք։

Ասեմք՝ նախզի՝ մի յաղօթից զրկիցի ոք. զի թէ միոյն ոչ հանդիպեսցի, միւսովն աղօթեսցէ։

Երկրորդ պատճառ՝ զի զոր ինչ ետ մեզ Աստուած՝ յամենայն մասն եւ բաժին խնդրէ. զի ետ մեզ մասունս մարմնոյ. ձեռս եւ ոտս, որովք ծունր կրկնեմք. եւ ետ լեզու եւ բան՝ բանիւ աղօթեմք. եւ ունիմք ձայն՝ վասն այն ձայնիւ կարդամք. եւ այլն նմանապէս։

Եւ թէ ոք ասիցէ բազում անգամ աղօթեմ, եւ ոչ լսէ Աստուած։

Ասեն վարդապետք թէ՝ վասն բազում պատճառի ոչ լսէ զաղօթս՝ այլ յերկարէ։

Նախզի՝ ոչ է աղաչօղ, վասն խնդրոյն միշտ աղաչէ։

Երկրորդ՝ զի թէ սիրտ սուրբ ոչ լինի։

Երրորդ՝ զի թէ վասն որոյ խնդիրն է, ոչ է զղջացեալ։

Չորրորդ՝ զի թէ ոչ արժան տալն, եւ չարեաց կցորդ լինիլն։

Հինգերոր՝ զի թէ մարմնական իցէ. որպէս շատախօսութիւն հեթանոսաց զոր արգել։

Վեցերորդ՝ թէ ի նոյն լինիլն նմա շահ է, ոչ տայ զխնդիրն. մին՝ վասն հաշմութեան յօտարութեան կամ բանտի եւ այլ փորձանաց։

Երկու՝ զի պահէ ի նոյն փորձութեանն՝ զի յայտնի լիցի. որպէս Յոբայն հաւատ նորա։

Երեք՝ զի թէ խոնարհութեան է նմա պատճառ. որպէս Պօղոսի խէթ մարմնոյն՝ զոր Յաղէքսանդրէ ընկալաւ։

Եօթներորդ՝ թէ անպատշաճ իցէ. որպէս ընդ օդն թռչիլ. կամ անմահ մնալ. կամ ծերին աղայանալ։

Ութներորդ՝ զի թէ հպարտութեամբ խնդրէ. որպէս Մովսէս զջրոյն հոսիլն՝ որ ոչ եղեւ։

Իններորդ՝ զի լինին որք յանկիւնս հրապարակաց եւ ի ցոյցս մարդկան. (զի այն են վարձք նոցա ասաց Տէրն։)

Տասներորդ՝ զի ժամանակն անցեալ լինի. ըստ Պօղոսի. (ահա ժամանակ ընդունելի, ահա օր փրկութեան։)

Մետասաներորդ՝ զի թէ փառասիրութեամբ լինի. որպէս օրինականն փարիսեցի. ոչ միայն չեղեւ խնդիրն. այլ զոր ունէրն ելիք։

Երկոտասաներորդ՝ զի թերի լինի եւ ոչ կատարեալ հաւատով. (զի նման է ասէ այնպիսին հողմակոծեալ եւ տատանեալ ալեաց ծովու. մի ակնկալցի մարդն այն առնուլ ինչ յԱստուծոյ։)

Եւ պիտոյ է խնդրոյն նախ՝ հաւատ կատարեալ։

Երկրորդ՝ սրբութիւն անձին։

Երրորդ՝ խոնարհութիւն անձին. որպէս ասաց մաքսաւորն։

Չորրորդ՝ բոլոր յօժար սրտիւ։

Հինգերորդ՝ ժամանակն։

Վեցերորդ՝ տեղիքն սուրբ։

Եօթներոդ՝ զի յարաժամ առնիցէ։

Ութներորդ՝ զի աննենգ եւ անխէթ լինիցին այլքն ամենայն ընդ նմա։

Իններորդ՝ զի եւ ինքն թողեալ իցէ նոցա զյանցանս։

Տասներորդ՝ զի յամենայն ուստէք զմիտս ժողովէ, եւ միայն առ Աստուած խոկասցէ։

Եւ թէ ո՞յք են խնդրուածքն որք միշտ լսելի լինին։

Նախ՝ խնդրել զարքայութիւնն Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ բախել մեղաց թողութին։

Երրորդ՝ հայցել վասն այլոց յանցանաց։

Չորրոդ՝ խնդրել զսակաւ պիտոյից օրըստօրէ զհարկաւորն մարմնական։

Հինգերորդ՝ (Սուրբ կոչել զանուն Աստուծոյ ի վերայ քոյ. ) որ է օրհնեալ յաւիտեանս ամէն։

ԳԼՈՒԽ ՂԱ-ՂԵ

Նորին քարոզ վասն ձայնական աղօթից. ի բանն՝ (Ձայնիւ իմով ես առ Տէր կարդացի։)

Սաղ. 144. 1։

(Գլուխ. ՂԱ)

Վասն բազում պատճառի բարձր ձայնիւ աղօթեմք առ Աստուած. ըստ մարգարէին։

(Ձայնիւ իմով ես առ Տէր կարդացի։)

Նախ՝ որպէս մարգարէքն քնարաւ եւ գործեօք երգէին օրհնութիւն. ըստ այնմ, (տասն աղեաւ սաղմոսարանաւ սաղմոս ասացից քեզ։)

Այսպէս եւ մեք կենդանի քնար եմք հոգւոյն սրբոյ. տասն զգայարանօք հոգւոյ եւ մարմնոյ երգեմք օրհնութիւն։

Երկրորդ՝ զբարձրեալն ի բարձունս՝ բարձր ձայնիւ բարեբանեմք. որպէս խրատէ մարգարէն. (բարձր արարէք զՏէր Աստուած մեր. երկիր պագէք եւ այլն։)

Եւ այլ եւս. (օրհնեցէք զնա ի ձայն ցնծութեան. եւ ի բարբառ լսելիս։)

Երրորդ՝ հրեշտակք անդադար բերանով՝ անհանգիստ բարբառով՝ ի ձայնս իւրեանց բարեբանեն զԱստուած. ըստ մերովբէիցն որք աղաղակէին մի առ մի. (սուրբ սուրբ սուրբ Տէր զօրութեանց. ) եւ մեք նմանեալք նոցա, ձայնակից լինիմք ըստ կարողութեան մերում։

Չորրորդ՝ ձայնն հեռաւորացն է. իբր թէ մեղօք հեռացեալք յԱստուծոյ. ըստ որում թէ՝ (մեղքն ձեր որոշեն ի մէջ իմ եւ ի մէջ ձեր. ) վասն որոյ բարձր աղաղակեմք լսել եւ ողորմիլ մեզ։

Հինգերորդ՝ վերափոխեալ հոգիքն՝ հեռի են ի մէնջ բազում հեռաւորութեամբ. կենօք եւ աշխարհօք. եւ մեք սրբոցն մաղթեմք բարեխօսել վասն մեր. եւ վասն մեղուցելոցն թողութիւն խնդրեմք։

Վեցերորդ՝ զի սարսին դեւք եւ չքանան ի հոգենուագ ձայնից. ըստ որում այսն որ չարչարէր զՍաւուղ՝ փախչէր ի սաղմոսելն Դաւթի. եւ որպէս կայծակունք եւ որոտ եւ կարկուտ՝ այսպէս աստուածային ձայնք եւ հոգեւոր երգք՝ այրեն զսատանայ. եւ ահաբեկեալ ի բաց հեռանայ ի մէնջ. ըստ Դաւթի. (որոտաց Տէր յերկնից եւ բարձրեալն. ետ զձայն իւր ի կարկուտ եւ ի կայծակունս հուր։)

Ըստ որում ի գերեզմանն Ղազարու գոչեաց Յիսուս ի ձայն մեծ՝ զի սարսեսցին բարապանք դժոխոցն որք են դեւք եւ մեղաւորք. եւ ոչ մի այն ի մարդկանէ, այլեւ ի ձայնէ հաւուխօսելոյ եւ ի ժամահարաց՝ հալածին դեւք. զի ձայնք նոցա կոչնակք եւ օրինակք են օրհնութիւնսն Աստուծոյ։

Եօթներորդ՝ բարձր ձայնիւ կոչեմք զհրեշտակս երգակցիլ մեզ. ըստ որում հրաւիրէ մարգարէն. (օրհնեցէք զՏէր ամենայն հրեշտակք եւ զօրութիւնք նորա։)

Եւ զի երգակցին մեզ՝ ասէ յայլ ուր. (կանխեցին իշխանք հանել զօրհնութիւն ի մէջ գուսանաց եւ գովչաց։)

Ութներորդ՝ զուրախուի հոգեւոր մեր նշանակէ. ըստ որում, (շրթամբք ցնծութեան օրհնեսցէ զքեզ բերան իմ։)

Եւ թէ՝ (օրհնեցէք զՏէր ցնծութեամբ եւ ուրախութամբ. ) որպէս հրեշտակք ի ծննդեանն ցնծացեալք՝ բարձր ձայնիւ զփառս ի բարձունս երգէին. եւ ստնդիայ տղայքն եւ աշակերտքն ի գալստեան Տեառն՝ մեծաձայնութեամբ Ովսաննայ երգէին։

Իններորդ՝ զանձկութիւն եւ զնեղասրտութիւն մեր նշանակէ, զոր կրեմք ի սատանայ է. վասն որոյ բարձրաձայնիւ աղաղակեմք առ բարձրեալն հզօր՝ զի փրկեսցէ զմեզ։

Տասներորդ՝ զի ետ մեզ ձայնական գործիք զմասունս մարմնոյ՝ որով պաշտամամբ եւ բարձր ձայնիւ օրհնեմք զտուօղն. ըստ Դաւթի. (օրհնեցէք զնա ի բանս քաղցր, եւ ի ձայն գոհութեան։)

Մետասաներորդ՝ վասն ժողովրդեանն. զի ամենեքեան լսիցեն եւ զարթիցեն ի թմրութենէ եւ ի քնոյ մեղաց. ըստ Եսայեայ խրատու. (գոչեա զօրութեամբ եւ մի խնայեր. բարձրացո իբրեւ զփողոյ զբարբառ քո. ) վասն որոյ աղաղակեմք. (զարթիք եւ մի ննջէք նման յիմար կուսիցն եւ այլոցն։)

Երկոտասաներորդ՝ բարձր ձայնիւ զաւետիս տամք ամենայն հաւատացելոց փրկութեան. ըստ որում, (ել ի վերայ լերինդ բարձու աւետարանիչդ Սիօնի. բարձրացո իբրեւ փողոյ զբարբառ քո աւետարանիչդ Երուսաղէմի։)

Երեքտասներորդ՝ ձայնն առաւել վարժէ զմիտս մարդկան ընդ իւր. վասն որոյ քաղցրաձայն երգով զմիտս մարդկան ի քաղցրութիւն Աստուծոյ հրաւիրեմք։

Չորեքտասաներորդ՝ հրամայեաց միաբան աղօթել. ըստ այնմ, (թէ երկու եւ երեք միաբանեսցին ի ձէնջ ի վերայ երկրի վասն ամենայն իրաց՝ անդ եմ ես։)

Այդ այս՝ ձայնիւ առաւել կատարի. զի ներդաշնակաբար ձայնակցեմք միմեանց զբարբառ օրհնութեան։

Հնգետասաներորդ՝ զոչ երկնչիլն՝ նշանակէ ձայնիւ աղօթելն. ըստ այնմ, (որ ոք խոստովանեսցի յիս առաջի մարդկան, խոստովանեցայց եւ ես զնա առաջի հօր իմոյ. ) ըստ Դաւթի. (խօսէի զվկայութիւնս Քո առաջի թագաւորաց՝ եւ ոչ ամաչէի։)

Նորին քարոզ վասն Ձայնական աղօթից. ի բանն՝ (Ձայնիւ իմով ես առ Տէր կարդացի։)

Սաղ. 144. 1։

(Գլուխ. ՂԲ)

Եւ վասն բազում պատճառի ձայնիւ աղօթելի է մեզ։

Նախզի՝ աղաղակն ստին է յատուկ. զի զիղձս մեր նշանակէ. որպէս ձայնն բերանոյ. եւ խօսքն լեզուին. վասն այն ձայնիւ աղաղակեմք՝ որ զպաղատանս յայտնէ ի լսելիս մեր։

Երկրորդ՝ զներքին կսկիծն յայտ առնէ բարձր աղաղակելն. զոր ունիմք ի հոգիս մեր վասն մեղաց, եւ հեռանալոյն յԱստուծոյ։

Երրորդ՝ որպէս ասաց Մովսէս յօրէնսն, եթէ ընդ պատարագս գառինն չորրորդ դորակ գինւոյ եւ իւղոյ բերցեն. եւ ընդ խոյին զերրորդ մասն դորակի. եւ ընդ ղուարակին կէս դորակի. մի քան զմի առաւելեալ։

Արդ՝ գառն նշանակէ զմիտսն սուրբ եւ անմեղ։

Եւ խոյն՝ զհոգին խոնարհ։

Եւ զուարակն՝ զմարմինն վաստակեալ ի բարիս. ըստ այնմ, (պատարագ Աստուծոյ հոգի խոնարհ. զսիրտ սուրբ եւ զհոգի խոնարհ Աստուած ոչ արհամարհէ։)

Իսկ իւղն՝ զուարթութիւն մտացս։

Եւ գինին՝ զուրախութիւն հոգւոյն նշանակէ։

Իսկ առաւել ձայնն՝ զաւելի զուրախութիւն հոգւոյն նշանակէ եւ ցուցանէ. զոր պարտ է օրըստօրէ յաւելուլ բարեացն գործովք։

Չորրորդ՝ բարձր ձայնն՝ յորժամ պրկին ձայնական գործիքն, առաւել չարչարի եւ վաստակի. զի որպէս որ ծունր կրկնէ վաստակի. նոյնպէս բարձր աղաղակելովն՝ ի սէրն Աստուծոյ աշխարհի։

Հինգերորդ՝ ի խորխորատ անկեալ ոք՝ բարձր աղաղակէ ի վեր. զի լսիցեն եւ հանիցեն։

Նոյնպէս եւ մեք ի խորխորատ մեղաց ընկղմեալ, բարձր աղաղակեմք առ Աստուած. որպէս Յովնան ի փոր կիտին ընկեցեալ. եւ Դաւիթ ասէ. (ի խորոց կարդացի առ քեզ։)

Վեցերորդ՝ որքան ձայն պաշտամանն հասանի՝ հալածին դեւք որք ի յօդս են բնակեալ։

Զի քահանայից ձայնն՝ որպէս ձայն որոտման սարսռելի է նոցա. եւ անուանակոչումն Աստուծոյ՝ որպէս փայլակն խոցէ զնոսա. եւ կնիք խաչին՝ որպէս քարեայ կարկուտ հարկանէ զնոսա. ըստ այնմ, (որոտաց Տէր յերկնից՝ եւ բարձրեալն ետ զձայն իւր ի կարկուտ։)

Եօթներորդ՝ որպէս ձայն յաղթողաց ի պատերազմի՝ լքանէ եւ բեկանէ զմէջս թշնամեաց. նոյնպէս բարձր ձայնիւ աղաղակելն՝ զյաղթութիւն ի վերայ թշնամեաց նշանակէ. որպէս ի վերայ երիքովի շուրջ գալն եօթնեկի փողովք եւ պաշտմամբ, եւ յեօթներորդ բարձր աղաղակելն՝ կործանեցաւ պարիսպն, եւ հեղաւ որպէս ջուր. նոյնպէս բազմութիւնք դիւաց կործանին ի յաղաղակելն քահանայից։

Ութներորդ՝ ձայնն յողբս շարժի զամենեսեան եւ յարտասուս։

Իններորդ՝ ձայնիւն համաձայնիմք միմեանց յաղօթս։

Տասներորդ՝ ձայնն զերգս օրհնութեան նշանակէ՝ որք երգեմք զյաղթականն Աստուծոյ. որպէս յորժամ էանց ժողովուրդն ընդ ծովն, եւ փարաւօն ընկղմեցաւ, էառ Մարիամ զթմբուկն. եւ ամենայն կանայք ընդ նմա. օրհնէին զԱստուած եւ ասէին. (օրհնեսցուք զՏէր՝ զի փառօք է փառաւորեալ. զհեծեալս եւ զերիվարս ընկէց ի ծով։)

Մետասաներորդ՝ (ի ձայն օրհնութեան կռածոյ փողոյ օրհնութեամբ եւ ցնծութեամբ սաղմոսեցէք ասէ Դաւիթ. ) փոխանակ փողոցն՝ ձայնական գործիքն մեր։

Երկոտասաներորդ՝ (բարձր արարէք զՏէր Աստուած մեր՝ երկրպագէք ի լեառն սուրբ նորա. ) որ է եկեղեցի լեառնացեալ առաքինութեամբ։

Երեքտասաներորդ՝ սաղմոսիւք եւ օրհնութեամբ՝ եւ երգօք հոգեւորօք փառաւորեմք. այս է՝ սաղմոսն ի թիւ եւ աղօթքն. օրհնութիւն շարականն. եւ երգքն հոգեւորք՝ ձայնաւորքն են։

Չորեքտասաներորդ՝ ի տօնս կռոց եւ ի հին տաճարն՝ այսպէս երգէին. եւ ոչ է պարտ տաճարին Աստուծոյ եւ նորոյս պաշտման պակաս գոլքան զնոցայն. եւ անխրախճան եւ խուլ եւ համր. վասն այն՝ որպէս նոցայն էր մարմնաւոր երգ՝ զմերս ի հոգեւորն փոխեցին։

Զանմարմինն՝ ի մարմին։

Զբարձունս՝ ի ցածութիւն։

Զհեռին՝ ի մերձ։

Զդժուարինն ի դիւր։

Արդ՝ զառաջինն զանմարմինն ի մարմին. այս է՝ զի դեւք անմարմին են՝ անտեսանելի եւ անըմբռնելի մեզ։

Արդ՝ զչարութիւն նոցա եւ զպատերազմ՝ ի ներս ի մարմինս մեր յաղթեսցուք. զի յորժամ յաղթեմք հեշտութեանց մարմնոյ մերոյ, յաղթեցաք զդեւսն՝ որք հակառակ եւ տիպ են արտաքին թշնամեաց մարմնոյ. զի զնոսա զօրութեամբ յաղթեմք. իսկ զսոսա՝ տկարութեամբ. (զի որքան տկարանամք, այնքան զօրանամք։)

Իսկ զբարձունս ի ցածունս. զի որ անհնարին է ծանր մարմնոյ ի բարձունս յերկինս ելանել եւ ընդդէմ բնութեան՝ եւ զայս եւս կարելի արար մեզ. զի որքան ցածանամք եւ խոնարհիմք, այնքան բարձրանամք եւ խոնարհիմք, այնքան բարձրանամք. եթէ հեզութեամբ եւ խոնարհութեամբ, եւ եթէ ծունր կրկնելով եւ ի հող իջմամբ. եթէ ի վայր ի խորափիտս երկրի մտանեմք մարմնով, այնքան ի բարձունս ելանեմք հոգւով։

Որպէս զՄանասէէ պատմեն. կապեալ երկաթով ի խոր վիրապս ընկեցեալ. որ յաւուրս քառասունս աղօթիւք բարձրացեալ ի դուրս ել։

Նոյնպէս եւ ամենայն ոք ի ձեռն աղօթից եւ խոնարհութեանց վեր ի յերկինս բարձրանայ։

Իսկ զհեռին ի մերձն. զի հեռի է դատաստանին ընտրութիւն. եւ ոչ գիտեմք զարդարն եւ զմեղաւորն։

Այլ այժմ ի մերձակայս ճանաչեմք զընտրեալն եւ զխոտեալն։

Նախ ի միտս մեր. (յորժամ զմեզ ոչ ըստ գտանիցեն, ճանաչեմք թէ հաճոյ եմք Աստուծոյ։)

Երկրորդ՝ ի գործս նայելով՝ իմանամք զբաժին արքայութեանն եւ զժառանգ դժոխոցն։

Իսկ չորրորդ զդժուարինն ի դիւրին. զի դժուարին է մտանել յարքայութիւնն Աստուծոյ. (զոր ակն ոչ ետես, եւ ունկն ոչ լուաւ եւ այլն։)

Այլ զայս դիւրապէս կարեմք ըստանալ. ի ձեռն ապականացու իրաց՝ զանապականն առնուլ պսակ. այսինքն, (զքաղցն կերակրել. եւ զծարաւն արբուծանել. եւ զմերկն զգեցուցանել. եւ զօտարն ժողովել. զհիւանդս տեսանել. եւ բանտելոցն մխիթար լինիլ. ցբարիս գործել. եւ բարեացն Աստուծոյ հասանիլ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր. որ է օրհնեալ յաւիտեանս ամէն։

Նորին քարոզ վասն Աղօթից. ի բանն առակին որ ասէ։

(Լաւ է ճշմարտութիւն եւ արդարութիւն քան զարիւն զոհից։)

Առակ. 21. 3։

(Գլուխ. ՂԳ)

Գիտելի է՝ որ պատարագք անասնոցն՝ ի պատկեր մեր մեռանէին. եւ նուիրին արիւնքն եւ ողջակիզին. իբր թէ մեք մեռաք եւ նուիրեցաք Աստուծոյ ըստ այսմ օրինակի։

Զի արիւնն ելեալ ի սրտէն, է ինքն արիւն. եւ ունի ընդ ինքեան զկենդանութիւն. եւ զշունչն ընդ խռչափողն խառնեալ։

Իսկ ի մէջն ի սրտէ մերմէ աղօթքն բղխեալ, է ինքն բան եւ իղձ եւ ճշմարտութիւն. եւ հեծեծումն ընդ նմին խառնեալ ըստ չորից կրից արեանն։

Այլ մարմին զոհին՝ կրեաց զցաւն եւ մեռաւ. եւ ողջակէզ եղեւ։

Իսկ արդարութեան գործն՝ ի մարմին կրէ զվաստակն եւ զմեռելութիւն ախտի. եւ սիրովն Աստուծոյ ողջակիզի ըստ երից կրից մարմնոյն պատարագի։

Արդ՝ լաւ է պատարագ աղօթիցն, քան զարիւն զոհիցն։

Նախզի՝ այն պատկեր եւ օրինակ՝ ցուցաւ մեզ. իսկ այս ճշմարիտ պատարագ. որ զհոգի եւ զմարմին մեր նուիրեմք Աստուծոյ։

Երկրորդ՝ զի զայս հաճեցաւ Աստուած եւ ասէ. (պատարագ օրհնութեան փառաւոր արասցի զիս։

Եւ պատարագ Աստուծոյ սիրտ սուրբ եւ հոգի խոնարհ՝ զոր Աստուած ոչ արհամարհէ։)

Իսկ զայն անարգեաց ասելով. (ոչ ընդունիմ ի տանէ քումմէ զուարակս։)

Երրորդ՝ արեամբք զոհին ոչ խօսիմք ընդ Աստուած. այլ աղօթքն խօսք է ընդ Աստուծոյ։

Չորրորդ՝ յարիւնն սոսկ ոչ հանգչի Աստուած. այլ աղօթիւք եւ գործովք լինիմք տաճար Աստուծոյ։

Հինգերորդ՝ աղօթիւք եւ փառաբանութեամբ նման եմք հրեշտակաց՝ որք մերձաւորք են Աստուծոյ։

Իսկ արեամբ զոհիցն՝ նմանիմք անասնոցն, որք հեռաւորք են Աստուծոյ եւ ի ներքոյ մեր։

Վեցերորդ՝ աղօթիւքն լինիմք հրեշտակաց նման՝ որք կամարարք են Աստուծոյ. եւ արեամբ զոհից՝ նմանիմք անբանից, որք կամարաք են մարդոյ։

Եօթներորդ՝ աղօթիւքն պարզի եւ յստակի խորհուրդ մեր եւ ելանէ յերկինս. եւ արիւն զոհիցն՝ թանձրացեալ մտանէ յերկիր եւ ծածկի։

Ութներորդ՝ արեամբ մի անգամ նուիրի պատարագ. եւ աղօթքն է նշան սիրոյ. եւ բազում անգամ նուիրի. հանապազ մեռելութիւն ախտից եւ ողջակիզումն սիրոյ։

Իններորդ՝ աղօթքն կենդանի եւ խօսուն պատարագ. իսկ արիւնն՝ անկենդան եւ անբան նուէրք։

Տասներոդ՝ աղօթքն յինքենէ, եւ զինքն նուիրէ Աստուծոյ. իսկ ի զոհսն՝ զօտար արիւն եւ զօտար կենդանիս մատուցանեմք։

Ապա ուրեմն ճշմարտապէս լաւ են աղօթք եւ գործք, քան զարիւն զոհից կենդանեաց։

Եւ գիտելի է՝ զի պատարագ անօրինաց՝ պիղծ են առաջի Տեառն վասն հինգ պատճառի։

Նախ՝ թէ մատուցանօղն անօրէն է եւ պիղծ, ոչ ընդունի զնուէրսն։

Երկրորդ՝ թէ պատարագն լինի զրկանօք եւ անարժան։

Երրորդ՝ թէ լինի անարժան Աստուծոյ մատուցեալն. որպէս Կայինին խոտանն եւ անարգն. որում ասէր Աստուած։

(Ուղիղ մատուցեր, այլ ուղիղ ոչ բաժանեցեր. ) զի զվերջինն եւ զանարգն մատոյց։

Չորրորդ՝ թէ լինի չարութեան կամօք որպէս խունկ Ոզիայի, չէ ընդունելի։

Հինգերորդ՝ թէ լինի յանդէպ ժամանակի, չէ ընդունելի. որպէս պատարագն Սաւուղի։

Յայսցանէ յայտ է՝ զի կամք եւ ժամանակն փոխեն զչարն ի բարի, եւ զբարին ի չար. որպէս սպանութիւնն չար է՝ այլ բարի կամօք որ ըստ Աստուծոյ եւ վասն Աստուծոյ, հաճոյ եղեւ. որպէս Եղիային եւ Փենէհէսին։

Նոյնպէս եւ ժամանակն. թէ յառաջ քան զգողութիւնն պատժեն զգողն՝ չար է. այլ յետ գողութեանն՝ բարի է պատիժն. այսպէս թէ ի պահոց աւուրսն ուտեն զմիս՝ չար է. եւ թէ ի յուտիսն, բարի է ըստ ժամանակին։

Դարձեալ՝ կամքն եւ ժամանակն զբարին ի չար փոխէ. որպէս կեղծաւորաց աղօթքն պահքն եւ ողորմութիւնն գործք բարիք են. այլ փառասէր կամքն՝ չարացոյց զնոսա։

Այսպէս ժամանակն. յերէկ ուտիք էր եւ հրաման կերակրոյ եւ ամուսնութեան. եթէ ի պահս կատարի, թէպէտ հալալէ ամուսնութիւնն, ի շնութիւն է համարեալ վասն ժամանակին. եւ կերակուրն պղծեաց զմարդն։

Իսկ արդարոյն պատարագն՝ ընդունելի է. որպէս Աբէլին եւ Նոյին. զի նախ զԱստուած առ ինքն հանգուցանէ. եւ ապա զպատարագն ընդունի։

Այս է պատճառն. զի մարդիկ զպատարագն ընդունին. եւ նովաւ հաշտին ընդ նուիրօղն. իսկ Աստուած ոչ այսպէս. այլ ի ձեռն մատուցանողին ընդունի զպատարագն։

Զայս եւ ի բանեղէն պատարագն է տեսանել. զի յանարժան սրտէ ոչ ընդունի զաղօթս. ըստ այնմ, (ընդէ՞ր բնաւ պատմես զարդարութիւն իմ եւ այլն։)

Եւ դարձեալ՝ այլ իմն գոյ բանեղէն պատարագիս պատճառ. այսինքն, զի սիրտն եւ լեզուն թէ միաբանին միմեանց, ընդունելի է. ապա թէ զայլ ինչ մտածէ, եւ զայլ աղօթէ, ոչ է ընդունելի։

Նոյնպէս եւ ձայնեղէնն. եթէ իղձ սրտին եւ ձայնն զուգաւորին, ընդունելի է. ապա թէ ոչ՝ աւանդութեան է լրումն. եւ ոչ սիրոյ պտուղ առ Աստուած կամ պաշտօն։

Եւ այս գիտելի է՝ զի այն է պատարագ մարմնական՝ յորժամ վասն անուանն Աստուծոյ զարիւնն ի սրտէ կենդանւոյն հանեմք՝ այն է բաժին Աստուծոյ, եւ կենդանին մեռանի. այս է պատարագն եւ մատաղն։

Եւ երիւք կատարի. մին՝ զի յանուն Աստուծոյ է. երկու՝ զարիւնն ի սրտէն հանեմք. երեք՝ որ մարմինն մեռանի։

Այսպէս աղօթքն որ է բանեղէն պատարագ՝ մատուցանեմք Աստուծոյ։

Նախզի՝ յանուն Աստուծոյ աղօթեմք։

Երկրորդ՝ ի սրտէն զբանն բղխեմք։

Երրորդ՝ զի զախտն մեռուցանեմք. այսպէս կոչի եւ աղօթքն պատարագ։

Եւ թէ ո՞րն է ի սոցանէ ընդունելի՝ մարգարէն ասէ։

(Մատո Աստուծոյ պատարագ օրհնութեան։

Զի ընդ զոհս եւ ընդ պատարագս ոչ հաճեցաւ Աստուած. ) Եւ այս վասն վեց պատճառի։

Նախզի՝ աղօթքն բանաւոր պատարագ է եւ խօսուն. եւ այն անբան եւ առանց խօսից։

Երկրորդ՝ այս ի մեր անձնէ եւ յէութենէ է. եւ այն արտաքին իր։

Երրորդ՝ այս բաժին է ի մեր հոգւոյս եւ մարմնոյս. եւ այն բաժին է յնչից մերոց։

Չորրորդ՝բանն անմարմին է, եւ ազգակից Աստուծոյ. եւ նա մարմին եւ օտար յԱստուծոյ։

Հինգերորդ՝ սա միշտ կենդանի եւ պատարագ է. եւ նա ընդ պատարագիլն վախճանեցաւ։

Վեցերորդ՝ իղձ սրտին առաւել բանիւն հպի առ Աստուած, քան արտաքին կենդանեօք։

Ապա ուրեմն յաղագս այս քան պատճառաց՝ առաւել է աղօթից պատարագն, քան զմարմնական նուէրն. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս ամէն։

Նորին քարոզ վասն ուրախութեան եւ Տրտմութեան. ի բանն՝ (Ուրախ լերուք ի Տէր. դարձեալ ասեմ ուրախ լերուք։)

Փիլիպ. 4. 4։

(Գլուխ. ՂԴ)

Զայս խրատէ թէ՝ հաւատացեալն ի Քրիստոս եւ բարեգործն ամենեւին ոչ տրտմի աստ։

Զի վասն չորից է տրտմութիւնն. երկուքն պիտակ. եւ երկուքն իսկապէս։

Եւ յայսցանէ բարեպաշտ հոգին ոչ տրտմի։

Նախ տրտմութիւն է վասն մարմնաւորաց պակասութեան՝ ընչից եւ այլոց. եւ առաքինին վասն այսց ոչ տրտմի. զի միշտ յայնս ցանկայ։

Երկրորդ տրտմութիւն է՝ վասն մեղաց. եւ առաքինին մեղս ոչ ունի. եւ թէ տրտմի վասն մեղաց աշխարհի եւ ապաշխարհութեան, այն ուրախութիւն է ի հոգին. եւ կերպարանաւ է տրտմութիւն. սոքա պիտակ տրտմութիւնք են։

Եւ իսկապէս տրտմութիւն է առաջին մահն՝ եւ յետ այնր երկիւղ տանջանացն. եւ առաքինիքն ի մահու ի կեանս փոխին. ոչ տրտմին վասն մահու. այլեւ Քրիստոսիւ ազատին ի տանջանաց. եւ վասն այն ոչ տրտմին։

Յիրաւի ապա խրատէ առաքեալն թէ՝ (անտրտում ուրախութիւն է առհաւատչեայ հանդերձելոյ կենացն. ) այժմ ընդունին առ ինքեանս սուրբքն Աստուծոյ։

Վասն այն է գրեալ ի վարս հարանցն թէ՝ սուրբն Ատօն ոչ տրտմէր բնաւ. եւ էր զուարթ երեսօք եւ ուրախ սրտիւ. նմանապէս եւ այլքն։

Եւ գիտելի է՝ զի ուրախութիւնն լինի ի բարեկարգութենէ հոգեկան կամ մարմնական իրաց. իսկ ծաղրն՝ բղխի յուրախութենէ. զի ուրախութիւն սրտին է. եւ ծաղրն մարմնոյն։

Իսկ զբօսանքն լինին ի ծաղրէ. եւ մոռացումն տրտմութեան եւ ցաւոց՝ լինի ի զբօսանաց եւ ի զբաղանաց։

Եւ այսպէս ուրախութիւնն եւ ծաղրն՝ զանցեալ տրտմութիւնն մոռանալ տան. այլ ոչ զհանդերձեալ երկիւղ եւ զտրտմութիւն մահուն աւ զտանջանաց։

Դարձեալ՝ արժան է գիտել թէ՝ ո՞րպէս զանազանին ամօթն եւ տրտմութիւնն։

Պատ։

Այսպէս հասարակք են։

Նախզի՝ երկոքեանն բանական մասինն են. եւ ոչ ցասման կամ ցանկութեանն։

Եւ դարձեալ՝ զի երկոքեանն պակասութիւն ախորժելեացն են։

Այլ այսպէս զանազանին։

Նախզի՝ ամօթն իմացական մասինն է կիր. եւ տրտմութիւնն կամացն։

Երկրորդ՝ զի տրտմութիւն սրտին է կիր. եւ ամօթն երեսացն։

Երրորդ՝ զտրտմութիւնն յինքենէ կրեմք. եւ զամօթն յայլմէ։

Չորրորդ՝ ամօթն միայն գոյանայ ի պակասիլ բարեացն. եւ տրտմութիւնն բարեացն եւ չարեացն։

Զի թէ ոք ախորժ է զբարի կամ զչար, ի պակասիլն նոցա տրտմի. զի տրտմութիւն է պակասութիւն ախորժակացն։

Հինգերորդ՝ ամօթն միշտ անցեալ գործոյն է. եւ տրտմութիւնն լինի յանցեալն, լինի եւ վասն ներկային։

Եւ այսպէս զանազանին սոքա երկոքեանն։

Զի չարն թէ անցեալ է ամօթ ածէ. եւ թէ մերձ է ի ներկայն, տրամութիւն է. թէ ի հանդերձեալ է՝ երկիւղ բերէ։

Այլ աստ հարցանելի է թէ՝ զի՞նչ է ուրախութիւն Տեառն՝ եւ ուրախութիւն աշխարհի։

Պատ։

Ուրախութիւն Տեառն որ է հոգեւոր՝ եւ ուրախութիւն աշխարհիս որ է մարմնաւոր՝ այսպէս զանազանին։

Նախզի՝ հոգեւորն մարմնովն աշխատ ածէ. եւ յուսովն ցնծացած. իսկ մարմնաւորն՝ մարմնովն փափկացած՝ եւ հոգւովն վշտացած։

Երկրորդ՝ մարմնոյ ուրախութիւնս զղջումն ունի ի պակասիլ պատճառին. իսկ հոգեւորն՝ ոչ ունի զղջումն։

Երրորդ՝ զի մարմնոյ ուրախութիւնն հակառակ ունի զտրտմութիւնն. իսկ հոգեւորն՝ առանց հակառակութեան է. զի որքան առաւելուն տրտմականքն մարմնոյ, այնքան աճի ուրախութիւնն ըստ հոգւոյ։

Չորրորդ՝ զի մարմնաւորն անցաւոր է եւ ժամանակեայ. իսկ հոգեւորն՝ անանց եւ միշտ ի կեանս. եւ յետ մահու. ըստ որում, (զուրախութիւնն ձեր՝ ոչ ոք հանիցէ ի ձէնջ։)

Եւ դու տես զչափ տրտմութեան Տեառն. զի թէ մարգարէն Դաւիթ որ մարդ էր՝ տրտմէր վասն մեղաւորաց. որպէս ասէ. (տրտմութիւն կալաւ զիս ի մեղաւորաց. ) եւ առաքեալն որ զճաշակ մի էառ ի սիրոյն Աստուծոյ՝ ասէր. (ո՞ հիւանդանայ եւ ես ոչ. ո՞ տապանայ եւ ես ոչ վշտանամ։)

Քանի՞ առաւել Տէր մեր Քրիստոս վշտանայ եւ տրտմի վասն մեղաւորաց։

Նախզի՝ արարիչ եւ հայր է մեր. (որպէս գթայ հայր ի վերայ որդւոյ՝ այնպէս գթասցի Տէր. ) եւ ապա զի եղբայր եւ ազգակից եղեւ մեզ։

Այլ վասն մեր խաչեցաւ եւ մեռաւ. եւ ետ զարիւնն իւր եւ փրկեաց զմեզ եւ արդարացոյց։

Եւ յորժամ մեք զայս ամենայն մոռանամք, զրկիմք ի շնորհաց նորա, եւ կորնչիմք մեղօք. զի զանասելի տրտմութիւն եւ զվիշտս կրէ վասն մեր. եւ այսոքիկ այսպէս ի ժամանակեայս։

Դարձեալ՝ տրտմութիւն բերեմք Քրիստոսի յաւուրն դատաստանի. եւ պարծանք սատանայի. յորժամ ասիցէ առ փրկիչն մեր եթէ՝ դու այնչափ երախտաւոր ես մարդկան՝ որ զամենայն արարածս վասն նորա ստեղծեր. զերկինս եւ զերկիր, եւ զամենայն բարութիւնսն ի սմա. այլեւ ետուր նմա օրէնս եւ մարգարէս. այլեւ վասն նորա մարդ եղեր եւ խաչեցար՝ եւ փրկեցեր զնա. զայս ամենայն բարութիւնս արարեր. եւ նա եթող զքեզ. եւ արար զկամս իմ. որ ոչ էի բարերար նմա. եւ ոչ արարածս ստեղծի. եւ ոչ ի խաչ ելի վասն նորա։

Արդ՝ զայդ ամենայն արհամարհեաց՝ եւ զքեզ եւ զգործս քո. եւ եկն զկնի իմ. եւ այսպէս տրտմութիւն է մեղաւորին առաջի Աստուծոյ ի դատաստանին։

Եւ այս եւս գիտելի է՝ զի որպէս մեղքն մեր տրտմութիւն է նմա. այսպէս բարի գործելն մեր՝ ուրախութիւն է Քրիստոսի. ըստ այնմ, (ուրախ լիցի ի բարւոք վարսն ձեր։)

Զի ոչ է միայն բաւական ոչ առնել չար. այլ պարտ է թողուլ զչարն եւ առնել զբարին. որպէս խրատէ մարգարէն. (խոտորեա ի չարէ. եւ արա զբարի. ) ապա լինիմք կատարեալք։

Զի ոչ չար առնել եւ ոչ բարի՝ անկատար է. եւ չար առնել եւ բարի, խառնակ է. բարի ոչ առնել եւ չար գործել՝ ամենեւիմբ չար է. չար ոչ առնել եւ բարի առնել՝ կատարեալ առաքինութիւն է. որով ուրախանայ Քրիստոս վասն բազում պատճառի։

Նախ՝ յորժամ տեսանէ զմեզ զհետ պատուիրանացն ընթացեալ, թողել զաշխարհս եւ զնա սիրեալ եւ առ նա փութացեալ, յայնժամ ուրախանայ Քրիստոս ի գործս մեր։

Դարձեալ՝ յորժամ արդարապէս կարգաւորեմք զհոգի եւ զմարմին մեր՝ որպէս բնական ստեղծումն է. այսինքն, զմիտս եւ զհոգիս դաստիարակ կացուցանեմք շնչոյս եւ մարմնոյս. եւ զսոսա արբանեակ մտացն. եւ զօրէնսն Աստուծոյ դաստիարակ մտացն. այսպէս զմիտսն հետեւցուցանել օրինացն Աստուծոյ. եւ զհոգին մտացն. եւ զշունչն եւ զմարմինն հոգւոյն. յայնժամ լինի մարդն բոլորովին երկնային, եւ կարգաւորեալ յինքեան։

Դարձեալ՝ այլ իմն կարգաւորի մարդն ի ներքս. զի հոգին երեք մասն ունի. որ է բան, ցասումն, եւ ցանկութիւն։

Եւ բանն իշխան եւ Տէր է ցասմանն. եւ ցասումն ցանկութեանն. եւ սոքա հետեւեալ նմա եւ հնազանդ բանին. եւ այսպէս պատկերն Աստուծոյ պայծառանայ ի մեզ. եւ ուրախանայ Աստուած։

Ապա ուրեմն թէ զայս կարգս շրջեմք, զցասումն եւ զցանկութիւնն անհնազանդ բանին եւ իշխեցօղ առնեմք, յայն ժամ կորուսանի պատկերն Աստուծոյ ի մեզ. եւ շրջի կարգ ստեղծմանն։

Դարձեալ՝ Աստուած զմարդս բարի է ստեղծեալ. հոգի եւ մարմին եւ շունչ. այլ սատանայ գայ գաղտաբար եւ ի բարի բնութիւնս մեր խառնէ զչար սերմանս իւր այսպէս։

Ի հոգին չար խորհուրդ. եւե ի շունչն չար խօսս. եւ ի մարմինն չար գործս. յորժամ զգուշանայ մարդ եւ ոչ տայ տեղի չար սերմանացն, այլ պահէ զմիտսն ի չար խորհրդոց, եւ զլեզուն ի չար խօսից, եւ զմարմինն ի չար գործոց, յայնժամ ուրախանայ Աստուած տեսեալ զմարդն ի չարէն հեռացեալ, եւ ի բարին հաստատեալ։

Դարձեալ՝ սատանայ հակառակ է Աստուծոյ եւ թշնամի մարդոյս. եւ կամի Աստուած հանապազ զմարտնչիլն մեր ընդ սատանայ եւ յաղթել նմա. ըստ այնմ, (ոչ է մեզ մարտ ընդ մարմնոյ եւ ընդ արեան, այլ ընդ իշխանութիւնս։)

Արդ՝ յորժամ արիութեամբ մերով յաղթեմք հակառակին՝ ուրախանայ Աստուած. եւ տայ զպսակն յաղթութեան։

Եւ կրկին է յաղթութիւնն սատանայի. նախ ի խորհրդոյն զգուշանալ եւ յաղթել չարին. այս է առաջին պատերազմ. եւ ապա ի մարմինս. զի յորժամ յաղթեմք մարմնոյս մերոյ եւ տկարանամք, յաղեցաք չարին. եւ տկարացուցաք զնա. եւ այսպէս ուրախանայ Քրիստոս։

Դարձեալ՝ յորժամ դառնամք ի մեղաց զղջմամբ եւ խոստովանութեամբ, եւ ապաշխարութեամբ քաւեմք զմեղս, ուրախութիւն է Աստուծոյ եւ ամենայն երկնաւորացն. որպէս ի դարձ անառակին՝ եւ մոլորեալ ոչխարին՝ եւ կորուսեալ դրամին։

Գիտելի է՝ զի հրեշտակք հանապազ ուրախանան եւ տօնակից լինին փրկութեան մարդկան. որպէս յայտ է ի կորուսեալ դրամէն, ի մոլորեալ ոչխարէն, եւ յանառակ որդւոյն։

Եւ առաւել ուրախութիւն է նոցա ի դարձ մեղաւորին որ ապաշխարէ, քան ի վերայ բազում արդարոց։

Զոր օրինակ՝ ունիցի ոք բազում դրամ, այլ յորժամ գտանէ զկորուսալն՝ առաւել ուրախանայ։

Կամ ունի բազում եղբայր՝ այլ ի գիւտ կորուսեալ եղբօրն՝ առաւել խնդայ. նոյնպէս եւ հրեշտակք ի զղջումն մեր։

Զի իւրաքանչիւր մարդոյ՝ գոյ պահապան հրեշտակ՝ որ թուէ զամենայն գործս մեր. եւ մատուցանէ առ Աստուած. այլ ի բարի գոծն մեր ուրախանայ. երւ ի չարն տրտմի. որպէս գրեալ է ի հոգէ շահ պատմութիւնս հարցն. եթէ այր ոմն ներկեալ ամենայն մեղօք՝ յորժամ մտանէր յեկեղեցին, տեսանէր զհրեշտակն իւր հեռացեալ եւ զազրացեալ ի նմանէ. եւ յորժամ պատմեցաւ ամենեցուն, եւ զղջացաւ ի մեղաց իւրաց իւրոց, ետես դարձեալ զհրեշտակն մերձ իւր եւ պայծառացեալ. իսկ զդեւն հեռացեալ եւ տրտմեալ։

Այսպէս եղբարք՝ ի բարի գործն մեր ուրախանան հրեշտակք. եւ տրտմին դեւք. զի կրկին են կիրք. այսինքն, ուրախութիւն եւ տրտմութիւն. եւ մարդս հոգի է եւ մարմին. եւ գոյ մեզ հոգեւոր ուրախութիւն եւ տրտմութիւն. եւ մարմնաւոր ուրախութիւն եւ տրտմութիւն։

Զի մարմնաւոր ուրախութիւն մեր՝ ուրախութիւն է դիւաց, եւ տրտմութիւն հրեշտակաց. եւ մարմնաւոր տրտմութիւնն՝ տրտմութիւն է դիւաց, եւ ուրախութիւն հրեշտակաց. նոյնպէս հոգեւոր ուրախութիւն՝ ուրախութիւն է հրեշտակաց, եւ տրտմութիւն դիւաց։

Եւ այսպէս ճանաչեմք. զի ի հեշտութիւն մարմնոյս մերոյ՝ հեշտանան դեւք եւ դժուարին հրեշտակք։

Եւ ի չարչարանս մարմնոյս՝ չարչարին դեւք եւ հեշտանան հրեշտակք։

Լիցի ապա մեր պարկեշտ քաղաքավարին՝ տրտմութիւն դիւաց, եւ ուրախութին հրեշտակաց. զի ընդ նոսին հասարակեալ ի ցնծութեան յարկսն յաւիտենից, տօնեսցուք ուրախութեամբ ի Քրիստոս Յիսուս Աստուած մեր. որ է օրհնեալ յաւիտեանս ամէն։

Աւարտումն յաղագս աղօթիցն առ հասարակ։

Ասասցուք այժմ վասն պահոց։

Նորին քարոզ վասն Պահոց. ի բանն Զաքարիայի որ ասէ։

(Պահեա Ինձ ի չորից. պահեա ի հնգից. պահեա ի յեօթնից պահեա ի տասնից։)

Զաք. 8. 19։

(Գլուխ. ՂԵ)

Գիտելի է՝ զի հինգ տեսանեմք պատճառս հիւանդութեան մարմնոյ. եւ հինգ առողջութեան։

Նախ՝ ներքին խառնումն տարերաց՝ հաւասարութիւնն առողջութիւն է մարմնոյ. ջերմ, եւ ցուրտ, չոր, եւ գէջ. այլ առաւելն եւ նուազն՝ հիւանդութիւն առնէ։

Երկրորդ՝ արտաքին օդոց բարեսնունդն առողջութիւն առնէ. եւ ստահակութիւնն հիւանդութիւն։

Երրորդ՝ կերակրոյն շահեկանն եւ չափաւորն՝ առողջութիւն է. իսկ անչափն եւ վնասակարն՝ հիւանդութիւն։

Չորրորդ՝ կենդանական զօրութիւն հոգւոյն յորժամ թուլանայ, հիւանդութիւն է. եւ պակասիլն մահ. իսկ զօրութիւն նորին՝ առողջութիւն է մարմնոյ։

Հինգերորդ՝ ի խնամոցն Աստուծոյ վասն զանազան պատճառի՝ հիւադանայ մարդ եւ առողջանայ։

Արդ՝ առաջին երիցն՝ բժշկական դեղով լինի առողջութիւն. իսկ վերջին երկուցն՝ ոչ։

Նոյնպէս եւ հինգ պատճառք այսոքիկ տեսանին հիւանդութեան եւ առողջութեան հոգւոյ։

Նախ՝ չորից առաքինութեանց մասընկանց հոգւոյն չափաւորութիւնն՝ առողջութիւն է. իսկ առաւելն եւ նուազն՝ հիւանդութիւն հոգւոյ։

Երկրորդ՝ յարտաքին զգայութեանց եւ յայսոց չարաց հիւանդանայ հոգին. եւ ի նոյն զգայութեանց եւ կրից բարեաց՝ առողջանայ հոգին։

Երրորդ՝ նոյնպէս չափաւոր կերակուրք եւ պահք՝ առողջութիւն են հոգւոյ. ըստ առաքելոյն. (յորժամ տկարանամ, յայնժամ զօրանամ. ) եւ շուայտութիւնն՝ հիւանդութիւն գործէ որպէս ի մարմնի։

Չորրորդ պատճառ՝ եւ կենդանական զօրութիւնքն չորս են. այսինքն, գիտութիւնն՝ եւ հաւատ՝ եւ յոյս՝ եւ սէր. թուլութիւն սոցա՝ հիւանդութիւն է հոգւոյ. եւ պակասիլն մահ. իսկ զօրութիւն սոցա՝ առողջութիւն եւ կեանք է հոգւոյ։

Հինգերորդ՝ ի խնամոցն Աստուծոյ. զոմանս պահէ առանց գայթակղութեան. եւ զթիւրեալսն ուղղէ. որպէս զընտրեալսն ի սկզբանէ. եւ զոմանս թոյլ տայ եւ կորնչին. որպէս զխոտեալսն. որ իւրն միայն է գիտելի պատճառն. եւ ի մէնջ լռի։

Արդ՝ առաջին երեք հիւանդութիւնք հոգւոյն՝ բժշկին ի ձեռս մեր եւ այլոց բժշկաց. իսկ չորրորդն՝ միայն Աստուծոյ է կարելի. որ տայ զգիտութիւն եւ զհաւատ եւ զյոյս եւ զսէր։

Իսկ հինգերորդն անջնջելի ունի զպատճառն։

Եւ որպէս բազում եւ զանազան է հիւանդութիւն մարմնոյ. ուստի յայտ է՝ զի բազմազան է նիւթ բժշկական գեղոց որ յարմատս, եւ ի տերեւս, եւ ի զանազան ծաղիկս։

Նոյնպէս բազում է եւ ազգի ազգի ախտ հոգւոց. եւ զանազան է բժշկութիւն նոցին որ ի սրբոց գրոց հաւաքի։

Եւ պահքն է բժշկութիւն ցաւոց հոգւոյ եւ մարմնոյ. որպէս ցուցանի յառաջի կայգ։

Արդ վասն պահոց՝ երիս իրս տեսանելի է։

Նախ՝ զզանազանութիւն պահոց։

Երկրորդ՝ զսրբութիւն պահոց։

Երրորդ՝ զօգտութիւն պահոց։

Արդ՝ զառաջինն գիտելի է՝ զի բազում են պահք անընդունելիք։

Առաջին պահքն որ ի հարկէ բռնաւորաց լինի, ոչ է ընդունելի. եւ ոչ ունի վարձս. որպէս դատապարտեալքն ի դժոխս միշտ պահեն՝ բայց ոչ ապաշխարեն. զի պահք նոցա՝ ոչ ունին վարձս. վասն զի չեն կամաւորք։

Երկրորդ՝ թէ ոք պահէ վասն տկարութեան մարմնոյ՝ ոչ ուտէ ոչ ըմպէ, չէ ապաշխարութիւն. եւ ոչ ունի վարձս. զի ի հարկէ բնութեան է. որպէս օրինակ ի բնականացս. զի հուրն ոչ ունի վարձս զի ջեռուցանէ. եւ ոչ արեգակն զի լուսաւորէ. եւ ոչ այլ ինչ՝ զի բնութեամբ գործեն. զի ի բնականաց ոչ գովիմք, եւ ոչ պարսաւիմք եւ այլն։

Երրորդ՝ թէ ոք պահէ վասն արծաթսիրութեան. եւ այս ագահիցն է՝ որք ճժդեն որովայնի, զի յաւելցեն դահեկանս. ոչ է պահք ապաշխարհութեան. եւ չէ ընդունելի։

Եւ սոքա առաւել դատին արծաթասէր գոլ. քան պահացօղ։

Զի իւրաքանչիւր գործ՝ ի վախճանէն դատեցեալ լինի. զի ի վախճանն շարժէ զներգործօղն։

Ուստի իմաստասէրն Արիստոտէլ՝ օրինակ տայ թէ՝ որ սիրէ պոռնկիլ ընդ մեծատան պառաւու զի առցէ արծաթս, այնպիսին առաւել դատի ագահ, քան եթէ շուն։

Այսպէս եւ պահք արծաթասիրին՝ չէ վարձատրելի։

Չորրորդ՝ թէ ոք պահէ վասն կեղծաւորութեան փառաց, չէ ընդունելի. զի ոչ է վասն ապաշխարութեան եւ փառացն Աստուծոյ. այլ վասն կեղծաւորութեան ինչ եւ փառաց մարդկան. Տէրն հրամայէ՝ (այն իսկ են վարձք նոցա։)

Այսպէս չորեքին պահքս՝ չեն ընդունելի։

Այլ որ արտաքոյ սոցա՝ կամաւոր պահեսցէ եւ վասն սիրոյն Աստուծոյ եւ թողութեան մեղաց, ընդունելի է Աստուծոյ։

Այս առաջին գլուխն վասն զանազանութեան պահոց։

Երկրորդ՝ վասն սրբութեան պահոց՝ են չորքս այսոքիկ, զորս մարգարէն ուսուցանէ։

Առաջին որ ասէ. (պահեա ինձ ի չորից. ) այսինքն, յորժամ մարդ պահէ զինքն ի չորից չարեաց որք են ի սրտի։

Նախ ի չար խորհրդոց։

Երկրորդ՝ ի պատրանաց։

Երրորդ՝ ի չար յօժարութեանց եւ կամաց։

Չորրորդ՝ ի չար հեշտութեանց եւ սովորութեանց։

Յայսպիսի չորիցս՝ առաջին հարքն մեր պահեցին. եւ մեզ պահելի է։

Իսկ պահք հինգերորդին է որ ասէ. (պահեա ի հնգիցս։)

Յորժամ պահէ ոք զինքն ի հինգ զգայութեանց ախտից. այսինքն, ի տեսանելոյ զչարս. ի լսելոյ. ի հոտոտելոյ. ի ճաշակելոյ. եւ ի շօշափելոյ չարեաց։

Այն առաջինն՝ ներքին զգայութեանցն է պահպանութիւն. եւ այս արտաքին։

Իսկ պահք եօթներորդին որ ասէ։

(Պահեա ինձ յեօթանց. ) այսինքն, ի յեօթն գլխաւորագոյն ախտից՝ որք հոգւով եւ մարմնով կատարին. այսինքն, հպարտութիւն. նախանձ. բարկութիւն. ծուլութիւն. ագահութիւն. որ կորստութիւն. եւ բղջախոհ ցանկութիւն։

Վասն սոցա ասէ առակն. (եթէ աղաչեսցէ զքեզ թշնամին քո՝ մի հաւատար նմա. զի Է չարիք են ի սրտի նորա։)

Եւ Տէրն ասէր. (առնու եօթն այսս չարագոյն քան զինքն, եւ բնակի ի մարդն, եւ այլն։)

Իսկ պահք տասներորդին է՝ յորժամ զգուշանամք ի չարեաց. եւ պահեմք զհրամանս տասն բանեան պատգամացն Աստուծոյ։

Որ հինգն յանձնական է. եւ հինգն հրաժարական. այսինքն, (Ես եմ Տէր Աստուած քո. եւ չիք այլ ոք բաց յինէն։

Մի երդնուցուս սուտ յանուն Տեառն Աստուած քոյ։

Մի կոչեր զանուն Տեառն Աստուած քո ի վերայ սնատեաց։

Պատուեա զհայր քո եւ զմայր. եւ պահեա զօր շաբաթուն։)

Այս յանձնառականն է։

Եւ հրաժարական։

(Մի շնար։

Մի գողանար։

Մի սպանաներ։

Մի սուտ վկայեր։

Մի ցանկար ընչից ընկերի քոյ եւ այլն։)

Այսոքիկ են պահք սրբութեան՝ որք ընդունելիք են պահք սրբութեան՝ որք ընդունելիք են եւ վարձս առնուն յԱստուած։

Երրորդն տեսանելի է վասն օգտութեան պահոց թէ, ընդէ՞ր պարտ է մեզ պահել։

Առ որ գիտելի է. թէպէտ մասնաւոր օգտութիւնն բազում է պահոց. զոր կարգեցից մարգարէքն եւ առաքեալքն եւ հայրապատքն եկեղեցւոյ։

Այլ գլխաւոր պատճառն եռակի է։

Նախ՝ վասն բժշկութեան ցաւոց։

Երկրորդ՝ վասն յաղթութեան թշնամւոյն։

Երրորդ՝ վասն ամբառնալոյ մտաց։

Արդ՝ առաջինն վասն բժշկութեան ցաւոց՝ զի ի բազում կերակրոց եւ ըմպելեաց՝ բազում ծնանին հիւթք։

Եւ ի բազում հիւթից՝ բազում ապականութիւնք։

Եւ յապականութեանց՝ մահաբեր հիւանդութիւնք որպէս ցուցաւ ի վերոյ։

Արդ՝ որպէս ի ցաւս մարմնաւորս նախ հրամայեն բժիշկք անսուաղութիւն զոր փէհրիզ կոչեն. եւ ապա տան զդեղ առողջութեան։

Ուստի ասէ Գալիանոս թէ՝ ծայրագոյն դեղ է անսուաղութիւնն. եւ ներհակք ներհակօք բժշկին։

Այսպէս ի հոգեւորն. վասն զի ծնօղքն առաջին Ադամ եւ Եւա՝ ագահութեամբ կերակրոյն մեղան. եւ ի բոլոր ծնունդսն իւրեանց զայս ժանկ հիւանդութեան անցուցին։

Վասն այն ընդդէմ նմա՝ սրբուհի մայրս մեր եկեղեցի, սահմանեաց դեղ եւ առողջութիւն. սորա բժշկէ զամենայն ցաւս հոգւոյ եւ մարմնոյ։

Այս առաջին օգտութիւն։

Երկրորդ օգտութիւն է վասն յաղթութեան թշնամւոյն։

Արդ՝ մեղքն որ բնակեալ է ի մարմինս մեր՝ թշնամի է հոգւոյս մեր. եւ ցանկութեամբ հանապազ զինուորի ընդդէմ հոգւոյն. որպէս ասէ առաքեալն. (մարմին ցանկայ հակառակ հոգւոյ. եւ հոգի հակառակ մարմնոյ։)

Վասն այսորիկ մայր մեր եկեղեցի կամելով զարդարութիւն առնել ի մէջ հոգւոյ եւ մարմնոյ, սահմանեաց պահս. զի այսպէս թշնամի որ բնակեալ է ի մարմինս մեր՝ կերպիւ ինչ յաղթեսցի։

Եւ որպէս զդղեակ ամուր զկերակուր եւ զմպելիս հատանելով յաղթեմք. նոյնպէս պահօք յաղթեմք զթշնամիս հոգւոց մերոց. եւ որպէս զհուրն շիջուցանեմք զնիւթն պակասելով. այսպէս պահքն զհուր ցանկութեան մարմնոյս շիջուցանէ։

Այս իսկ թշնամիս որ է բորբոք մեղաց, չորս ընկերս ունի, որք ծնանին չորս որդիս. եւ սոքա զհոգիս ի մեղս խոնարհեցուցանեն։

Վասն որոյ մեղօք դատապարտին. քանզի են ի մարմնի չորս տարեք. յորոց ծնանին չորս հիւթք։

Որոց միջնորդութեամբն՝ հոգին ի զանազան մեղս խոնարհի. որ է բարկութիւն. ագահութիւն. գիջութիւն. եւ ծուլութիւն. եւ այսպէս պահօք սանձահարին սոքա որպէս ցուցաւ։

Երրորդ օգտութիւն պահոց՝ զի ամբարձումն է մտաց. զի ի յոյժ լիութենէ որովայնի՝ տկարանայ միտքն. որպէս ասեն վարդապետք թէ՝ որքան առաւել զորովայնդ ամբարես, այնքան առաւել զգայութիւն մտացն խնանի։

Եւ այս է պատճառն. զի ի լցեալ կերակրոց՝ գոլորշիք ի վեր ելանեն՝ եւ որպէս ծուխ լնուն զխելապատակն. եւ այնպէս ուղեղ գլխոյն շամանդաղեալ, իմանալ ոչ կարէ։

Դարձեալ՝ տեսանեմք եւս՝ զի յընդունիլ կերակրոյն, բոլորովին ջերմութիւնն ի ներքս ի մարմինն հաւաքի. ապա պահք գոլով ստամոքսացն, յամենայն մասունս մարմնոյ սփռի։

Որ ոչ այլ ինչ նշանակէ, քան թէ ի ձեռն պահոց յարդարի հոգեւոր սէրն առ Աստուած. եւ առ ընկերն սփռի ջերմութիւն սիրոյն։

Եւ միտն վերամբարձեալ թեթեւանայ ի ձեռն պահոց. եւ զամենայն բարիս որ ի նմա, եւ զճշմարտութիւն ճանաչէ. եւ հեռանայ ի չարեաց եւ ի ստութեանց աշխարհի։

Այս ամենայն օգտութիւնք ի պահոցն լինին. վասն այն որքան առաւել պահեմք, առաւել զօգտութիւն հոգեւոր ի մեզ ժողովեմք ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ ամէն։

Սակաւ ասացաւ վասն պահոց քարոզս. զի բազումքն ասացեալ եղեն յառաջին հատոր գրոցն։

Ասասցուք այժմ վասն ողորմութեան կարգաւ։