Նախագիր nxGir

Read in the reader, with word lookup

Գիրք Դատաստանի, Ա խմբագրութիւն · 2/2

[ՃԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՎԿԱՅԻՑ ԵՒ ՍՈՒՏ ՎԿԱՅԻՑ

Ոչ հաստատիցի մի վկայ վկայել զմարդոյ ըստ ամենայն ապիրատութեան, եւ ըստ ամենայն յանցանաց, եւ ըստ ամենայն մեղաց, զոր մեղանչիցէ։

Ի բերանոյ երկուց եւ երից վկայից հաստատեսցի ամենայն բան։

Եւ եթէ կացցէ յառաջ սուտ վկայ զմարդոյ եւ չարախաւսիցէ զնմանէ ամբարշտութիւն ինչ, կացցեն երկոքին արքն, որոց իցէ հակառակութիւն, առաջի Տեառն, եւ առաջի քահանայիցն, եւ առաջի դատաւորացն, որ իցեն յաւուրսն յայնոսիկ, եւ քննեսցեն դատաւորքն ճշմարտութեամբ. եւ ահա վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, եկաց հակառակ եղբաւր իւրում. արասջի՛ք նմա՝ որպէս խորհեցաւ չար առնել եղբաւր իւրում, եւ բարձջի՛ք զչարն ի միջոյ ձերմէ։

Աւրինացս դատաստան զերկուց եւ զերից վկայիցն հաստատէ զբան եւ զսուտ վկայն ըստ չար կամացն հրամայէ տանջել։

Եթէ արեան կամեցաւ վկայել եւ թէ այլոց՝ նովին դատել։

[ՃԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ԵԹԷ ԳՏԱՆԻՑԻ ՍՊԱՆԵԱԼ Ի ՍԱՀՄԱՆՍ ԴԱՇՏԱՑ

Եւ եթէ գտանիցի վիրաւոր յերկրի քում, զոր Տէր Աստուած քո տացէ քեզ ժառանգել, անկեալ ի դաշտի, եւ ոչ գիտիցեն զայրն, որ խոցեացն զնա, ելցէ ծերակոյտն քո եւ դատաւորքն քո եւ չափեսցեն շուրջ զվիրաւորացն զվայրս քաղաքացն։

Եւ եղիցի քաղաք, որ հուպ իցէ ի վիրաւորն, առցէ ծերակոյտ քաղաքին այնորիկ երինջ մի յարջառոց, այլաւքն հանդերձ։

Յայսմանէ յայտ է ո՛չ տուգանս լինել այդպիսի սպանման եւ ո՛չ դատաստան արեան, այլ քաւութիւն պատարագաւ՝ անդ եւ աստ՝ ապաշխարութիւն։

Այդոցիկ հետեւելի է դատաւորաց, որքան անյայտ է, իսկ յայտ եկեալն՝ տուգանք՝ հաղորդիցն, եւ արեան դատաստան՝ սպանողացն։

[ՃԺ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԳԵՐԵԼՈՑ ԿԱՆԱՆՑ ԱՅԼԱԶԳԵԱՑ

Եւ եթէ ելանիցես ի պատերազմ ի վերայ թշնամեաց քոց, եւ մատնեսցէ զնոսա Տէր Աստուած քո ի ձեռս քո, եւ աւարեսցես զաւար նոցա։

Եւ տեսանիցես յաւարին կին գեղեցիկ տեսլեամբ, եւ ցանկանայցես նմա, եւ առցես զնա քեզ կնութեան, եւ տարցիս զնա ի տուն քո, եւ գերծցես զգլուխ նորա, եւ սրբեսցես զըղնգունս նորա, եւ հանցես զհանդերձ գերութեան նորա, եւ նստցի ի տան քում եւ լացցէ զհայր եւ զմայր իւր զաւուրս ամսոյ միոյ, եւ ապա մտցես առ նա եւ բնակեսցես ընդ նմա, եւ եղիցի քո կին։

Եւ եղիցի թէ ոչ հաճեսցիս ընդ նմա՝ արձակեսցես զնա ազատ, եւ վաճառելով մի՛ վաճառեսցես զնա արծաթոյ, եւ մի՛ անարգեսցես զնա, քանզի լլկեցեր զնա։

Եւ զայս ըստ Աւրինացն լրմամբ ընկալցին. թէ պատահի քրիստոնէի՝ նախ մկրտել եւ զաւրինակ հնութեանն բառնալ եւ ապա առնուլ կին ըստ կարգի ամուսնութեան։

Եւ ոչ եթէ յորժամ հաճեսցի ոչ, արձակէ ազատ, այլ եւ ոչ բնաւ արձակել, առանց բանի պոռնկութեան, իշխան է։

[ՃԺԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՀԱՐԱՆՑ ԱՆԴՐԱՆԿԱՑՈՒՑԱՆԵԼՈՅ ԶՈՐԴԻՍ

Եւ եթէ լինիցին առն երկու կանայք, մին ի նոցանէ՝ սիրելի եւ մին՝ ատելի, եւ ծնանիցին նմա որդիս սիրելին եւ ատելին, եւ լինիցի որդի անդրանիկ ատելւոյն։

Եւ եղիցի յաւուր, յորում ժառանգեցուցանիցէ որդւոց իւրոց զինչս իւր, մի՛ իշխեսցէ անդրանկացուցանել զորդի սիրելւոյն, անտես արարեալ զորդի ատելւոյն զանդրանիկ, այլ զանդրանիկ ատելւոյն ծանիցէ՝ տալ նմա կրկին յամենայնէ, որ ինչ գտանիցի նորա, զի նա է սկիզբն որդւոց նորա, եւ նմա անկ է անդրանկութիւնն։

Արդ, զայս զդատաստան ի մեզ այսպէս առցուք։

Զի թէ ոչ է ունել քրիստոնէից միանգամայն երկուս կանայս, սակայն ի մի կնոջէ լինի որդիս, եւ թէ երկրորդ առցէ կին եւ յայնմանէ իցէ որդի, մի՛ վասն սիրոյ կրսերին զնա անդրանկացուսցէ եւ կամ աչառեալ կնոջն վերջնոյ՝ զնորայն որդի։

Այլ զսկիզբն պատուիցէ զորդւոցն, ըստ որում եւ Տէր պատուիրեաց. տալ զառաջին ծնունդն, առաւել տալ ի ժառանգութեանց. բայց եթէ պատահի յաղագս անպիտանութեան չառնել արժանի։

[ՃԺԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՆԶԳԱՄ ՈՐԴՒՈՑ

Եւ եթէ իցէ ուրուք որդի խեռ եւ անզգամ եւ ոչ լուիցէ ձայնի հաւր եւ մաւր իւրոյ, եւ խրատիցեն զնա, եւ ոչ անսայցէ, կալցին զնա հայր եւ մայր իւր եւ տարցին առ ծերակոյտ քաղաքին իւրեանց եւ ի դուռն տեղւոյն իւրեանց եւ ասասցեն ցարս քաղաքին իւրեանց. որդիս մեր այս խեռ է եւ անզգամ եւ ոչ լսէ ձայնի մերում, հանգանակող է եւ արբշիռ։

Եւ քարկոծեսցեն զնա արք քաղաքին նորա քարամբք, եւ մեռցի, եւ բարձջի՛ք զչարն ի միջոյ ձերմէ. եւ լուեալ այլոցն՝ զահի հարկանիցին։

Զոյգ է այս դատաստան այնմ, որ զծնողսն հարկանէ, զի անդ՝ մահու մեռցի, զի զիւր անարգէ զծնող եւ նովաւ՝ զհասարակացն Աստուած, եւ աստ՝ առանց միջնորդի՝ միայն զԱստուած, լուծմամբ պատուիրանին։

Վասն որոյ անդ՝ մահու մեռցի, որ է երկու մահ, եւ աստ՝ պարզաբար մեռցի, որ է միայն առ Աստուած յանցանքն։

Այլ որպէս անդ եդաւ իրաւամբք՝ ելանել ի ժառանգութենէ փոխանակ մահու, նոյն լիցի եւ աստ։

[ՃԺԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՄԱՀԱՊԱՐՏԱՑ ՄԵՌԵԼՈՑ

Եւ եթէ հասանիցեն ումեք մեղք մահապարտութեան, եւ մեռանիցի, կանխեսջի՛ք զնա զփայտէ, եւ մի՛ ագանիցի մարմին նորա ի փայտին, այլ թաղելով թաղեսջիք զնա ի նմին աւուր, զի անիծեալ յԱստուծոյ է ամենայն, որ կախիցի զփայտէ։

Զի թէպէտ ամենայն աւրինադրութիւնս ոչ միայն առ ճառն, այլ եւ առ ի միտսն բազում ունի պատճառս, այլ մեզ որքան հարկաւոր է իրաւանց դատաստանի՝ առնլի է։

Եւ զի անդ Իսրայելի զազգայնոցն ասացաւ թաղել զմարմինս, եւ զի մերոց թագաւորաց ոչ հրամայեցաւ զհաւատացեալ սպանանել, բայց միայն խրատել։

Իսկ եթէ այլազգի պատահի ի մահ դատապարտեալն, ոչ է արտաքոյ իրաւանց, զբնութիւնս պատուելոյ աղագաւ, թաղել տալ հրաման, յորում աւուր եւ իցէ։

[ՃԺԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԿՈՐՍՏԷԻՑ

Գուցէ տեսեալ զարջառ եւ զոչխար եղբաւր քոյ, մոլորեալ ի ճանապարհի, անտես առնիցես զնոսա, այլ դարձուցանելով դարձուսցես զնոսա եւ ածցես առ եղբայրն քո։

Ապա եթէ չիցէ եղբայրն քո մաւտ առ քեզ, եւ ոչ ճանաչիցես զնա, ժողովեսցես զնոսա ի տուն քո, եւ եղիցին առ քեզ մինչեւ խնդրեսցէ զնոսա եղբայրն քո, եւ տացես ցնա։

Նոյնպէս արասցես զէշ նորա, նոյնպէս արասցէս եւ զհանդերձ նորա, նոյնպէս արասցես զամենայն կորուստ եղբաւր քոյ. որ ինչ կորնչիցի ի նմանէ, եւ գտանիցես, մի իշխեսցես անտես առնել զայն։

Գութ եւ խնամ սիրոյ ունել ուսուցանէ աւրէնքս աստուածային ոչ միայն առ մերձաւորս, այլ եւ առ հեռաւորս. յամենայն կորուստս հաւատարիմ լինել եւ անվարձ, զի արտաքոյ իրաւանց է դատաստանի վարձաւք զկորուստ դարձուցանել։

[ՃԺԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՅԱՐՈՒՑՈՂԱՑ ԶԱՆԿԵԱԼ ՉՈՐՔՈՏԱՆԻՍ

Գուցէ տեսանիցես զէշ եղբաւր քոյ կամ զեզն նորա անկեալ ի ճանապարհի եւ զանց առնիցես զնոքաւք, այլ յարուցանելով յարուսցես ընդ նմա։

Անվարձ եւ զայս եւս հրամայէ։

Եւ թէպէտ աւրինադրութիւն, սակայն եւ դատաւորաց է գիտել զայսոսիկ եւ խրատել, որ յաղագս սորին երթան յատեան։

[ՃԺԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՀԱՆԴԵՐՁԻՑ ԿԱՆԱՆՑ

Մի՛ եղիցի հանդերձ առնացի զկանամբք եւ մի՛ զգեցցի այր զգեստ կանացի, զի պիղծ է Տեառն Աստուծոյ քում ամենայն, որ առնէ զայն։

Զի բազում դովաւ լինել չարեաց ի դէպ էր եւ անձեւութիւն իսկ, յաղագս որոյ հրաժարեցոյց։

Ըստ այսմ խրատելի է դատաւորաց եւ քարոզչաց։

[ՃԺԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԲՈՒՆՈՑ ԹՌՉՆՈՑ

Եւ թէ դիպեսցիս բունոց հաւուց առաջի քո ի ճանապարհի, եթէ՛ ի ծառ եւ եթէ՛ ի գետնի, ձագուց կամ ձուոց, եւ մայրն ջեռեալ նստիցի ի վերայ ձուոցն կամ ձագուցն, մի՛ առնուցուս զմայրն հանդերձ որդւովքն, արձակելով արձակեսցես զմայրն եւ զորդիսն առցես քեզ, զի բարի լինիցի քեզ եւ բազմաւրեայ լինիցիս ի վերայ երկրի։

Եւ արդ, մի՛ ոք պարսաւանս մեզ դիցէ յայսոսիկ, եթէ զի աւրինադրութիւն է, զի՞արդ լիցի յիրս դատաստանի, նմանապէս եւ՝ նմանք սոցին։

Գիտելի է, զի ամենայն աւրինադրութիւն լուծեալ եւ զղջացեալ ոչ կարաւտի դատաստանի, իսկ անհնազանդիցն դատաստանի պէտք են։

Եւ զայս Տէր յայտ արար, ասելով. ի ճանապարհի զղջացեալ՝ տո՛ւր զհաշիւն ոսոխի, զի մի՛ ի դատաստան անկցիս։

Եւ զի այս աւրինադրութիւն է եւ արդարութեան կատարումն։

Իսկ լուծեալ եւ զղջացեալ՝ ի ձեռն վարդապետաց վերստին ուղղութիւն, այլ անզղջից՝ դատաստանաց իրաւունք։

Փոքրագոյն աւրինադրութեամբս տեսցես այժմ եւ զմեծամեծսն սովաւ չափեալս։

Եւ զի յայտ արասցէ զհաւս վասն մեր եղեալ, զոր հրամայէ թողուլ զմայրն աճելոյ պատճառաւ եւ մեզ ի պէտս զձագս եւ զձուսն առնուլ։

Եւ սոքաւք վարձս խոստանայ՝ ցուցանելով, թէ որքան պսակին կատարողք մեծամեծաց պատուիրանացն, այլ զղջացեալքն ուղղին, եւ անզեղջքն յայսմ՝ դատին։

Եւ իրաւացի կարծեմ զոյգ ամաց կենաց թռչնոցն իմանալով ձագուցն խափանման՝ զտուգանսն լինել ի դատաւորաց։

[ՃԺԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՆՈՐԱՇԷՆ ՏԱՆՑ

Եւ եթէ շինեսցես տուն նորաշէն, արասցես պսակ շուրջ զտանեաւքն եւ մի՛ սպանումն գործեսցես ի տան քում, զի մի՛ անկանիցի, որ անկանելոց իցէ, ի նմանէ։

Կարծելի է, թէ եւ զայս պատուիրան նման այնմ, որ զվիրաւոր գտեալ՝ պատարագաւք հրամայէր քաւել եւ ոչ դատաստանաւ արիւն խնդրել, ոչ տայ ի ձեռս դատաւորաց զպատահեալն։

Եւ զի մի՛ այսմ կարաւտ իցեն, զգուշանալ ուսուցանէ։

Իսկ մեզ ապաշխարութիւն լիցի։

[ՃԺԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԾԱՌԱՅԻՑ ՓԱԽՈՒՑԵԼՈՑ

Մի՛ մատնեսցես զծառայ տեառն իւրում, որ յաւելուցու ի քեզ ի տեառնէ իւրմէ։

Ընդ քեզ բնակեսցէ եւ ընդ քեզ զետեղեսցի յամենայն տեղւոջ, ուր եւ հաճոյ իցէ նմա. եւ մի՛ նեղիցէք զնա։

Ոչ միայն զայլազգեաց ասէ, այլ եւ զԵբրայեցւոց, որ թէ յանդգնեալ ոչ կամի յեւթն ամին թողուլ զնա, եւ յաղագս այնր փախիցէ, զոր ասէ՝ ընդ քեզ բնակիցէ եւ թէ այլուր հաճոյ իցէ՝ անդ, եւ թէ այլազգ ինչ՝ հաշտեցուցանել եւ ոչ վայրապար տալ ի ձեռս։

Զայս եւ մեզ պահել իրաւացի դատաստան է։

[ՃԻ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՄՏԵԼՈՑ Ի ՀՈՒՆՁՍ

Եւ եթէ մտանիցես ի հունձս ընկերի քոյ, քաղեսցես ձեռաւք քովք զհասկն եւ մանգաղ մի արկանիցես յոճ ընկերի քոյ։

Զի զողորմութիւն ի կամաց առնողին կամի Աւրէնքն եւ ոչ ի կամաց կրողաց, եւ թէ յանդգնի՝ դատաստանաւ է իբր ի յափշտակողէ տոյժ առնուլ։

[ՃԻԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՄՏՈՂԱՑ ՅԱՅԳԻ ԸՆԿԵՐԱՑ

Եթէ մտանիցես յայգի ընկերի քոյ, կերիցես խաղող մինչեւ յագենալ անձին քոյ, բայց յամանս մի ամանիցես։

Չափս դնէ եւ իրաւունս ակամայ ողորմութեան ճշմարիտ աւրինադրութիւնս այգեգործաց, զի մի՛ տաղտկասցին, զի նոցուն կամաւք իցէ ընդ ուտելոյն եւ բառնալն, իսկ ըստ կերողին տոյժ լիցի։

[ՃԻԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՐՁԱԿԵԼՈՅ ԶԿԱՆԱՅՍ

Եթէ առնուցու ոք կին եւ մտանիցէ առ նա, եւ եղիցի, եթէ ոչ գտանիցէ շնորհս առաջի նորա, զի եգիտ ի նմա իրս անարգութեան, գրեսցէ նա գիր ապահարզանի եւ տացէ ի ձեռս նորա եւ արձակեսցէ զնա ի տանէ իւրմէ։

Եւ գնացեալ լինիցի առն այլում, եւ եթէ ատիցէ զնա այրն վերջին, գրեսցէ նմա գիր մեկնելոյ, եւ տացէ ի ձեռս նորա եւ արձակեսցէ զնա ի տանէ իւրմէ։

Ապա թէ մեռանիցի վերջին այր նորա, որ առ զնա կնութեան, մի՛ կարասցէ այրն առաջին, որ արձակեաց զնա, դառնալ առնուլ զնա իւր կնութեան յետ պղծելոյ նորա, զի պիղծ է այն առաջի Տեառն Աստուծոյ քոյ. եւ մի՛ պղծիցէք զերկիրն, զոր Տէր Աստուած տացէ ձեզ ի ժառանգութիւն։

Զայս երբեմն Հրէայքն պատասխանի ետուն Տեառն՝ ասելով. Մովսէս հրամայեաց գիր գրել մեկնելոյ կանանց. եւ Տէր եցոյց զպատճառն, թէ յաղագս խստասրտութեան ձերոյ թողացաւ։

Զի մի՛ միշտ վայրապար թողցեն, ասաց յԱւրէնս՝ ոչ առնուլ զանարգեալն։

Եւ զի ընդարձակ էր առնուլ այլ, եւ միանգամայն երկուս ունել ի տան, եւ այն առանց բանի պոռնկութեան։

Եւ զի ըստ մեզ այս ոչ է, եթէ պատահի զկնի թողլոյն եւ մահուն զղջանալ, որ ատելութեամբ մեկնեցան՝ ապաշխարութեամբ միասցին, բայց եթէ պատահի այնպիսի լինել, որոց միաւորել չիցէ արժան։

[ՃԻԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՌՈՂԱՑ ՆՈՐՈԳ ԿԱՆԱՅՍ ՉՄՏԱՆԵԼ Ի ՊԱՏԵՐԱԶՄ

Եւ եթէ առնուցու ոք նորոգ կին, մի՛ մտցէ ի պատերազմ, եւ մի՛ անկցին ի վերայ նորա եւ մի՛ ինչ իրք, այլ անպարտ լիցի, ի տան իւրում ուրախ արասցէ զկին իւր, զոր էառ։

Մարդասէր է Աստուած, կամի, զի մի՛ անկեալ ի պատերազմին՝ սուգ լիցի տարաժամ, յաղագս որոյ անմեղադրելի են միանգամայն, կամ ամբարտաւանեալ՝ յանդգնի ճակատել եւ կամ երկբայի՝ զանգիտեալ։

Զայս իրաւունս պահելի է զաւրավարաց առ զաւրս։

[ՃԻԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԳՐԱՒՈՂԱՑ ԶԵՐԿԱՆՍ

Մի՛ գրաւեսցես զվերին եւ զներքին երկանս, զի զոգիս գրաւէ այնպիսին։

Ոչ հրամայէ բնաւ չգրաւել, այլ նոցուն ցուցանէ զիրաւունս, զի միովն թերեւս զղջասցի դարձուցանել զմիւսն, ուստի եւ ծանրացոյց զաւրինակ խղճին՝ զոգիս գրաւէ, ասէ, այնպիսին, զի նոցա սպասաւորութեամբ ոգի մնայ ի մարմին։

Զոր եւ յամենայնսն մեզ պահելի է՝ չգրաւել զյոյժ հարկաւորսն, եւ թէ յանդգնի՝ ի դատաւորաց վրէժ լիցի։

[ՃԻԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՊԱՐՏՈՒՑ ԵՒ ՆՈՐԻՆ ԳՐԱՒՈՒՑ

Եթէ պարտելով պարտիցի ընկեր քո զինչ եւ իցէ, մի՛ մտանիցես ի տուն նորա գրաւել ինչ գրաւ, այլ արտաքոյ կացցես, եւ այրն, առ որում պարտքն քո իցեն, հանցէ զգրաւն արտաքս։

Եւ թէ աղքատ իցէ այրն, մի՛ ագցի ընդ գրաւաւն իւրով։

Դարձուցանելով դարձուսցես զգրաւ նորա ընդ մտանել արեւուն, եւ ննջեսցէ հանդերձիւն իւրով եւ աւրհնեսցէ զքեզ, եւ եղիցի քեզ յողորմածութիւն առաջի Տեառն Աստուծոյ քոյ։

Չտայ թոյլ մտանել եւ առնուլ գրաւ, զի մի՛ բռնութիւն լիցի, այլ՝ կամաւ. հանեալն, դարձեալ, ոչ ի հարկաւորաց գոյիցն իցէ։

Ապա թէ յաղագս աղքատութեան հարկաւորքն իցեն, հրամայէ չաւթեցուցանել, եւ այսու ողորմած կամի զնոսա լինել ընդ իրաւանցն։

Զսոյն զայս եւ մեզ ընտրելի է ըստ դատաստանի։

[ՃԻԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՎԱՐՁԿԱՆԱՑ ԸՍՏ ԱՄԵՆԱՅՆԻ

Մի զլասցիս զվարձս տնանկին եւ զկարաւտելոյ յեղբարց քոց կամ յեկաց քաղաքաց քոց։

Նոյն աւրին հատուսցես զվարձս նորա, եւ մի՛ մտանիցէ արեգակն ի վերայ այնորիկ, զի տնանկ է եւ այն է յոյս նորա, եւ մի՛ բողոք հարկանիցէ զքէն առ Տէր, եւ լինիցի քեզ այն ի մեղս։

Յայտ է, զի յաղագս աղքատութեան եղեւ վարձկան եւ աւուրն պիտոյից։

Զի թէ ոչ հատուսցէ յաւուր գործոյն, դատաստանաւ է աւելի, քան որ վարձն իցէ, հատուցանել։

[ՃԻԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՈՉ ՄԵՌԱՆԵԼ ՀԱՐՑ ԵՒ ՈՐԴՒՈՑ ԸՆԴ ՄԻՄԵԱՆՑ

Մի՛ մեռանիցին հարք ընդ որդւոց, եւ մի՛ որդիք մեռանիցին ընդ հարանց իւրեանց. իւրաքանչիւր ոք ի մեղս իւրում մեռցի։

Եւ զայս ասէ յաղագս այնորիկ, որ թէ պատահի մահապարտ լինել ըստ աւրինացն, հարք թէ եւ կամեսցին զորդիս ապրեցուցանելոյ վասն մեռանիլ, մի՛ մեռցին, այլ մեռցի որդին մահապարտ, զի մի՛ թիւրեսցի դատաստանն։

Նոյնպէս եւ մի՛ որդիք ընդ հարանց մեռցին։

Նաեւ ոչ դատաւորք, թէ ոչ կարասցեն զորդի մահապարտ ըմբռնել, պարտին զհայր ի մահ դատապարտել։

Եւ այս ի մեզ հաստատուն կացցէ։

[ՃԻԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԽՈՏՈՐՈՂԱՑ ԶԻՐԱՒՈՒՆՍ

Մի՛ խոտորիցես զիրաւունս եկին եւ որբոյ եւ զայրւոյ։

Դատաւորաց դնէ աւրէնս՝ ոչ վարիլ կաշառաւք եւ այլաւք պատրանաւք, որպէս եցոյց յայլսն. եւ եթէ զայս գործ արասցէ՝ անկցի ի պատուոյն։

[ՃԻԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԳՐԱՒՈՒ ԱՅՐՒՈՅ

Մի՛ գրաւեսցես զձորձս այրւոյն։

Զի թէպէտ յայլս ներեաց սահմանաւ զգրաւն, այլ աստ եցոյց հարկաւոր ոչ գրաւել զայրւոյ, ուսուցանելով նոցա զխնամակալութիւնն յիւրմէ, որպէս յԵգիպտոս ամենազանս, զի եւ արտաքոյ է դատաստանի զզուել զնոսա։

[ՃԼ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՐԺԱՆԱՒՈՐԱՑ ԳԱՆԻՑ

Յատեան դատաստանի, ըստ որում եւ իցէ, յորժամ արժանի իցէ գանի, եթէ եւ ոչ ըստ Աւրինացն քառասուն, սակայն անվնաս։

Արժան է դատաւորաց վարիլ նովաւ ի խրատ ստամբակաց։

[ՃԼԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԿՌՈՒՈՂԱՑ ԵՒ ԿՆՈՋՆ ԹԱՓՈՂԻ

Եւ եթէ կռուիցին արք ընդ միմեանս, եւ թափելոյ աղագաւ կին միոյն բուռն հարկանիցէ զերկաւորեացն յաղթողի առն, ըստ Աւրինացն է հատանել զձեռն, այլ մեզ՝ գին ձեռինն, որպէս եւ ցուցեալ է իւրաքանչիւր զգայութեանց։

[ՃԼԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԴԻԱԿՈՂՈՊՏԻՑ

Զդիակողոպուտ եթէ ըմբռնեսցի եւ ապա կամաւք խոստովանեալ՝ ոչ մեռցի, իսկ եթէ ոք ոչ սպանցէ, քննեսցէ զնա սուրբ եկեղեցի՝ մինչեւ ի մահ որոշեսցի, քանզի տեղի ապաշխարութեան նորա չիք։

Յայտ է յասացելոյս, թէ անզղջիցն մահ որոշեաց, այլ այնպիսեացն արեան լիցի գին ըստ ցուցելոյ աւրինակին, դարձեալ՝ եւ ապաշխարութիւն պատշաճիւ։

Եւ այդ լիցի դատաստան այդոցիկ իրաւացի։

[ՃԼԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱԿԱՄԱՅ ՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆՑ

Եթէ ոք անմեղ գնասցէ ուղեւոր եւ ոչ զոք ունէր յառաջ թշնամի պատահեալ, այլ թէ որ ամենեցուն գողն եւ աւազակն սմա դիպեսցի, եւ սպանցէ սա զնա, մի՛ իբրեւ սպանող դատեսցի սուրբ եկեղեցի։

Բայց վասն ահագին սեղանոյն սրբեսցէ զանձն աւուրս սակաւս՝ զմտաւ ածեալ, թէ ընդէր իսկ եւ ակամայք դիպեցան, թէպէտ եւ յԱստուծոյ իցէ մատնութիւնն։

Կարծեցուցանէ եւ յաղագս քահանայից վասն ասելոյն՝ ահագին սեղանոյն, այլ հասարակ ամենեցուն է։

Բայց այս դատաստան եկեղեցւոյ դատաւորաց եւ ոչ արտաքնոց է դատել, զիւրաքանչիւրոցն աւգուտ ըստ իրին։

[ՃԼԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒԹԵԱՆ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ

Զհիմունս եկեղեցւոյ եպիսկոպոսն միայն իշխեսցէ ծրագրել ուղղափառութեամբ, կամ քորեպիսկոպոս, կամ պերետուտ՝ հրամանաւ եպիսկոպոսին։

Ապա թէ առանց եպիսկոպոսին կամ քորեպիսկոպոսին ոք յանդգնեսցի՝ քակել զայն հիմունս հրամայեցաք. ապա թէ թողցի՝ երկրորդումն սահմանք կարգեսցին, եւ այնպէս կարգ եկեղեցւոյ լինին անստգտանելի։

Գիտելի է, զի քորեպիսկոպոս երկու են, մի՝ ձեռնադրեալ եւ մի՝ ոչ. եւ պերետուտ է, որ այժմ է բուտ։

Եւ թէ ի պատահումն հայիցի եպիսկոպոսն եւ ի զեղջն եւ ոչ քակիցէ, երկրորդել հրամայէ զկարգն։

Եւ այդ այդոցիկ դատաստան է հաստատուն։

[ՃԼԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՁԵՌՆԱԴՐՈՒԹԵԱՆ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ

Զեպիսկոպոս արժան է, որք յաշխարհին եւ ի վիճակին եպիսկոպոսք իցեն, նոքիմբք նստուցանել յաթոռ. ապա թէ վասն փութոյ ինչ եւ վասն հեռաւորութեան ընկերացն՝ երեք եպիսկոպոսք, կամաւք այնոցիկ, որք հեռի են, թղթովք վկայութեան նստուսցեն։

Բայց զպատիւ եւ զշնորհս գլխաւորին արժան է տալ, այսինքն է կաթողիկոսին. կամ եղեւ մեծ ժողովոյն։

Կարգաւորապէս զձեռնադրութիւն հրամայէ լինել. նախ ընտրել բազմաց, եւ հաւանութեամբ ամենեցուն ձեռնադրէ կաթողիկոսն եւ կամ հրամանաւ նորա՝ երկուքն եւ երեքն։

Այլ անուն կաթողիկոսի աստ ցուցաւ գլխաւոր լինել այլոցն, բայց է այսուհետեւ մամոնայ։

[ՃԼԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ՈՐՔ Ի ԿԱՐԳԷ ԵՒ ՅԱՂԱՒԹԻՑ ՄԵՐԺԵԱԼ ԻՑԵՆ

Վասն այնոցիկ, որք ի կարգէ եւ յաղաւթից մերժեալ իցեն, կամ ժողովրդական ոք եւ կամ ի կարգէ պաշտաւնէիցն, եթէ երթեալ ուրեք զինքն ի կարգ արկցէ, մի՛ ընկալցին։

Եւ որ այլոյ վարդապետի բանադրեալ իցէ եւ կամ մերժեալ, այլ վարդապետ մի՛ մերձեցուսցէ եւ կամ ի կարգ արկցէ, բայց թէ հաւաստեաւ քննութիւն արասցեն, բանիւ վարդապետութեան բժշկել եւ անդէն հնազանդել ընդ բուն վարդապետաւն։

Ապա թէ վասն մեղաց եւ չար գործոց մերժեալ իցէ յեկեղեցւոյ, դեղաւք ապաշխարութեան բժշկեսցեն։

Եւ այս բարեկարգութիւն աստուածային դատաստանաւն է. ոչ զոք առանց գիտութեան ընդունել, եւ վարդապետաց չքամահել զմիմեանս եւ զանկարգսն անդրէն դարձի իմաստութեամբ բժշկել։

[ՃԼԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՁԵՌՆԱԴՐՈՒԹԵԱՆ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԱՑ

Նախնեացն սովորութիւն կացցէ յԵգիպտոս, զի Աղեքսանդրի եպիսկոպոսն ամենեցուն իշխեսցէ, վասն զի եւ Հռոմայ եպիսկոպոսին այս սովորութիւն է, սոյնպէս եւ Անտիոքացւոց եւ յայլ իշխանութիւնս պատիւ մեծութեանն պահեսցի եկեղեցեաց։

Եւ ամենեցուն նմանապէս այն յայտ լիցի, զի թէ ոչ կամաւք կաթողիկոսի լիցի եպիսկոպոս, զայնպիսին մեծ ժողովն որոշեաց, զի մի՛ եւս իցէ եպիսկոպոս։

Ապա թէ միաբան ամենեցուն ընտրելով ճշմարտութեամբ ըստ կարգին եկեղեցւոյ արժանի առնիցեն, եւ թէ երկու ուրեք կամ երեք ըստ անձին անզգամութեան կամ հակառակութեան ընդդէմ լինիցին, բազմացն ընտրութիւն հաստատեսցի։

Վասն զի սովորութիւն կալաւ եւ կարգ նախնեացն, զի Երուսաղեմի եպիսկոպոսն պատուեսցի, ընկալցի պատիւ, զի մայրաքաղաքացն ըստ արժանի պատիւն իւր պահեսցի։

Զոր յառաջ յիշատակեաց զանուն կաթողիկոսին, աստ ցուցանէ, զի ըստ նախնեացն սովորութեանց եւ ինքեանց կացցէ։

Եւ ըստ չորից աւետարանչացն զայդոսիկ նշանակէ, եւ յայլ իշխանութիւնս նմանապէս, զի թէ իցեն առաքելական աթոռ եւ թէ չիցեն՝ հրամայէ կաթողիկոս լինել. եւ թէ աթոռն Յովհաննու յԵփեսոսէ ի Բիւզանդիա փոխեցաւ՝ պատուոյ աղագաւ, այլ ոչ կաթողիկոսութեան պատճառաւ։

Եւ որոշէ, որք կամաւք կաթողիկոսին չձեռնադրին, յորոց յայտ է, զի հրամանաւ նորա ձեռնադրին։

Թէ պատահի ոչ յիւրմէ, այլ ի բազմացն ընտրութենէն, ամենայն ուրեք ճշմարիտ է, եւ ի ձեռնադրել կաթողիկոս։

[ՃԼԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ ԵՒ ՔԱՀԱՆԱՅԻՑ, ՈՐ ԶԱՅԼՈՑ ՎԻՃԱԿ ԵՒ ԶԺՈՂՈՎՈՒՐԴ ՅԱՓՇՏԱԿԵՆ

Վասն բազում յուզիցն եւ մեծամեծ ամբոխիցն, որ լինին ի կողմանս կողմանս, որք եպիսկոպոսք լինին եւ զայլոց վիճակ յափշտակել ջանան, եւ որք երիցունք լինին եւ այլոյ քաղաքի եւ ժողովրդեան ցանկան յափշտակել, – կամ եղեւ մեծ ժողովոյս, զի զայնպիսիսն դադարեցուսցեն յիւրաքանչիւր վիճակի։

Ապա թէ բռնութեամբ կամ կաշառաւք զգործն զայն յանդգնեսցի գործել եւ ընդդէմ եկեսցէ առաքելական կանոնին, կամ եղեւ մեծ ժողովոյս, զի զայնպիսին ի բաց ընկեսցեն յաթոռոյն եւ ի կարգէ քահանայութեան եւ բնաւ իսկ ի բաց մերժեսցեն ի պաշտամանէն, եւ այնուհետեւ եղիցի քեզ իբրեւ զմի յանզգամաց, զի որում տուեալն իցէ՝ տացի եւ յաւելցի, եւ որ ոչն գիտէ ունել՝ եւ զոր ունին բարձցի ի նմանէ։

Ոչինչ անյայտ է այս հոգեւոր-կանոնական դատաստան, եւ բազմաց ըստ այսմ մերժելի է այժմ եպիսկոպոսաց եւ քահանայից։

[ՃԼԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՆԿԱՐԳԱՊԷՍ ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆԱՑ

Վասն այնոցիկ, որք ի կարգին իցեն եւ ի կանոնին եւ յուխտի եկեղեցւոյ, եւ յագահութիւն, եւ ի զաւշաքաղութիւն անկանիցին, զարծաթ իւր ի վարձու տացէ եւ տոկոսեաւք պահանջիցէ, եւ մոռանայցէ զբարբառ աստուածեղէն Գրոց, որ ասէ, եթէ՝ զարծաթ իւր ի վարձու նա ոչ տացէ, եւ մանաւանդ, գայթ ի գայթ՝ ի պաշտաւնն եւ թուլասիրտ՝ յաղաւթսն, մեղկ եւ ծոյլ՝ ի հաւատս, այնպիսումն ասէ Գիր. վայ որոց թողեալ իցէ զուսումն մանկութեան եւ մոռացեալ զուխտն աստուածեղէն։

Կամ եղեւ մեծ ժողովոյս զայնպիսիսն մերժել ի կարգէն եւ կամ բարեսէր կամաւք յուղղութիւն ածել։

Լուիցեն քահանայք զվճիռ կանոնական դատաստանիս եւ զարհուրեսցին, ապա թէ ոչ՝ վերջին եւ անաչառ դատաստանաւն դատելոց են։

[ՃԽ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ՈՐՔ ԶԽԱՒՍԵԱԼ ԱՂՋԿՈՒՆՍ ՅԱՓՇՏԱԿԵՆ

Որք միանգամ խաւսեալ աղջկունք են եւ զուգեալ գտանիցին, եւ յետ այսորիկ այլք յափշտակեսցեն, կամ եղեւ, զի անդրէն տացեն, որում խաւսեալն էր. թէ եւ ի բռնութիւն ապաստանի՝ մի թողցեն։

Մի զզուգեալն եւ զխաւսեալն համարի եւ անդրէն դարձուցանել, թէ եւ պսակիցի ընդ յափշտակողին։

Եւ այդ այդոցիկ ճշմարտիւ է դատաստան։

[ՃԽԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՄՍԱԿԵՐՈՒԹԵԱՆ ՈՒԽՏԱԿԱՆԱՑ

Որք յուխտի անդ իցեն՝ երիցունք կամ սարկաւագունք կամ այլ ոք ի պաշտաւնէիցն, եւ հեռի իցեն ի մսոյ, եւ միտք իւրեանց յաւժարիցեն ի ճաշակել, համարձակ կերիցեն եւ մի՛ գաղտաբար, ապա թէ կամեսցին՝ պահեսցեն. ընդունին կանոնք զերկոսին։

Ապա թէ ոք պիղծ համարեսցի կամ զբանջար եւ զհաց, որ մսոտ իցէ, ոչ ընդունին զնա կարգ եկեղեցւոյ։

Ուխտական՝ յայտ է, զի զամուսնացեալս եւ զկուսանս եւ որք միանգամ յեկեղեցի են՝ անուանէ։

Ապա ուրեմն վայրապար է ազգացն Յունաց եւ մեր զմիմեանս բամբասելն, զի զերկոսին, ասէ, ընդունիլ կանոնաց։

Արդ, բարիոք չուտելն, քան ուտելն է, թէպէտ եւ ոչ բամբասի, որպէս ի մեզ գտանին բազում պահողք. այլ արտաքոյ դատաստանի է զմիմեանս դատելն։

[ՃԽԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ԸՆՉԻՑ

Վասն ընչից, որ անուանեալ կոչի եկեղեցւոյ, զինչ եւ իցէ՝ եթէ՛ գեւղ եւ եթէ՛ այլ ինչ, մինչչեւ եպիսկոպոսին լեալ էր ի տեղւոջն, եւ երիցունքն վաճառեցին, իշխան լիցի անդրէն ի նոյն պահանջել. բայց եպիսկոպոսն կշռեսցէ զիրաւն եւ զարժանն, եթէ մարթ է առնուլ զգինն կամ դարձուցանել։

Կանոնականս հրաման անվաճառելի լինել զեկեղեցւոյսն կամի եւ իշխան՝ զեպիսկոպոսն եւ ոչ զքահանայսն. եթէ առնուլ կամ դարձուցանել՝ եպիսկոպոսն տեսցէ։

Այսպիսի է. զի թէ որ գնեացն ամաւք գնոյն չափ կերեալ իցէ՝ զգինն ոչ դարձուցանել, ապա թէ չիցէ ինչ շահեալ՝ դարձուցանել։

Ըստ այդմ աւրինակի զկշռելն ասէ։

Ի դէպ է եւ զայս գիտել, զի այլազգ ոչ վաճառի եկեղեցւոյքն, բայց եթէ վաճառեսցէ զանպատշաճսն եւ այլ անկաւոր գնեսցէ նովին գնովն։

Եւ այդ ընդունելի դատաստան է յեկեղեցիս։

[ՃԽԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ՈՐ ՍՏԷ ԽՈՍՏԱՑԵԱԼ ԿՈՒՍՈՒԹԵԱՆ

Վասն այնոցիկ, որ ի չափ հասեալ իցեն եւ կուսութիւն խոստանայցեն պահել եւ ստիցեն խոստմանն՝ ի շնութիւն անկան, կուսան այնուհետեւ ոչ կարէ լինել, այլ եղիցի նա որպէս զայն, որոյ երկուս կանայս արարեալ իցէ, եւ զսահման զնոցին կալցի եւ զապաշխարութիւն. երկուս ամս առ դրանն ընդ ձեռամբ եւ ամ մի մտեալ յեկեղեցին ընդ ապաշխարողսն ելցէ։

Եւ զջերմութիւն ապաշխարութեանն տեսցեն, եւ հաղորդեսցի աւրինացն, բայց յաւծումն քահանայութեան մի՛ մերձեսցին։

Զայս յայտնագոյն ի Նիկիական յերեսուն գլխին ասէ, այլ աստ՝ որ ամուսնանայ եւ շնայ։

Յայտ է, զի զշնութեանն ապաշխարէ, այլ ամուսնութեանն՝ երկակացն է, ուստի ոչ կարէ լինել քահանայ. եւ թէ երկրորդ ամուսնանայ՝ իբր զերրորդ համարեալ է։

Բայց տեսցեն եւ զհասակ խոստովանողին եւ այնպէս դատեսցեն։

Եւ այդ ըստ այդմ լիցի։

Զայս եւս գտցես ի Լուսաւորչին կանոնսն յերեսուն գլխին, եւ յայլսն եւս։

[ՃԽԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՅ ԶՅՂԻ ԿԱՆԱՅՍ ՄԿՐՏԵԼՈՅ

Վասն յղի կանանց. զի արժան է մկրտել՝ յորժամ եւ կամին, զի ոչ յայսպիսի իրս հաւասարեալ է ծնողն ընդ ծննդեանն, այլ արժան է ամենայնիւ իւրովք կամաւք զյաւժարութիւնն ցուցանել առ ի խոստովանութիւն ընդունելութեան մկրտութեան։

Եւ զայս յաղագս երկիւղի մահու, որ յերկունսն է, թողացուցանէ, եւ յաղագս այնորիկ անխեղճ են մկրտեալն եւ մկրտողն։

Եւ զի մի՛ կարծիցի մանուկն ընդ նմին մկրտիլ, յաւելու զպատճառն։

Հաւանելի է այս իրաւունք յեկեղեցի։

[ՃԽԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՐՁԱԿԵԼՈՅ ԶԿԻՆ ՊՈՌՆԻԿ

Իսկ եթէ ոք արձակեսցէ զկին իւր վասն բանի պոռնկութեան եւ կամ վասն այլ չարագործութեան, որ ոչ միայն այրն, այլ եւ աշխարհ վկայէ չար գործոց նորա, արձակեսցէ. ընդունի զնա կանոնս։

Բայց մի ամ ապաշխարեսցէ, ի ձեռն ողորմութեան սրբեսցի եւ հաղորդեսցի աւրինացն եւ եթէ կամեսցի՝ կին արասցէ. եւ կինն այլ առն չիշխէ լինել, մինչդեռ կենդանի է այրն նորա։

Եւ զայս թէպէտ գրեալ է մեր զդատաստան՝ երկրորդեցաք, զի ոչ վասն պոռնկութեան, այլ եւ յաղագս այլ չար գործոց հրամայէ թողուլ՝ կախարդութեան, դեղատուութեան եւ այլոց այսպիսեաց։

Եւ զի դարձեալ միմեանց կամաւք ամուսնանալ, որպէս լուեալ էաք, ասացաք։

Եւ զի դարձեալ միմեանց կամաւք ամուսնանալ, որպէս լուեալ էաք, ասացաք։

Եւ զի մի՛ ընդդէմ կարծիցի կանոնաց, որպէս կամեսցին, այնպէս ընկալցին։

[ՃԽԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՐՁԱԿԵԼՈՅ ԶԿԻՆ ԱՏԵԼՈՒԹԵԱՄԲ

Իսկ եթէ ո՛չ վասն պոռնկութեան եւ ո՛չ վասն չար գործոց եթող զկին իւր, այլ վասն վատաբարութեան, որպէս թէ այլում ակն եդեալ իցէ, զայսպիսիս ոչ ընդունին կանոնք՝ մինչեւ ցդառնալ նորա յառաջին կինն. եւ ընդ յանցանացն եւթն ամ ապաշխարութիւն կալցէ, հինգ ամ՝ արտաքոյ եւ երկու՝ ի ներքս։

Ապա թէ ոչ դարձցի առ բուն կին իւր, զկեանս տան իւրոյ բաժանեսցէ. զկէսն կնոջ իւրում տացէ եւ տուգանս՝ յեկեղեցին, զի զպսակն աւրհնութեան, զոր ընկալաւ վասն ամուսնոյն իւրոյ, անարգեաց։

Եւ ինքն զաւուրս կենաց իւրոց պոռնիկ կոչեսցի եւ մի՛ մտցէ յեկեղեցի Աստուծոյ, այլ ի դրունս հաւասարեսցի աղաւթից, ի ձեռն ողորմութեան տրաւք տնանկաց, ջերմեռանդն արտասուաւք զյետին թոշակն առցէ։

Ապա թէ կինն մեռանիցի, եւ այրն կին չառնիցէ եւ յապաշխարութիւն եկեսցէ, հինգ ամ ի դրունս կացցէ եւ երեք ամ ընդ ձեռամբ հաւասարեսցի աղաւթիցն, ի ձեռն ողորմութեան քաւեալ՝ հաղորդեսցի։

Նաեւ զայս եւս եդաք յառաջ եդեալս մեր դատաստան, որպէս որ նախ քան զայս ի գլխի ցուցաք, եթէ կամաւք միմեանց ամուսնանալ ասացաք։

Եւ զի ըստ կանոնաց ոչ կարծեցեալ, զոր եդաք ի լրոյ, զկանոնականս առցեն բան եւ այնպէս անկարծիս դատեսցեն։

Միանգամայն ի գիրս դատաստանի, որ ինչ ընդդէմ Գրոց կարծի հրամանի, զԳրոցն առնելով՝ ամբամբաս զմեզ թողցեն, զի ոչ հակառակ աստուածական եմ հրամանաց, այլ ի լրոյ զճշմարտիցն եդաք ներմամբ զբան։

Սակայն ի կամս ապաստան է ընդունողաց եւ կամ ոչ, եւ յաղագս այսորիկ սիրով ընդ մեզ լիջիք եւ մի՛ վայրապար զմերս համարեսջիք զսակաւս վաստակ։

[ՃԽԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՍԱՐԿԱՒԱԳԱՑ ԱՐՁԱԿԵԼՈՅ ԶԿԱՆԱՅՍ ՇՆԱՑԵԱԼՍ

Վասն որ պատրաստեալն են ի քահանայութիւն եւ ունիցին կանայս, թէ մինչչեւ ի քահանայութիւն մերձեալ իցէ, եւ կինն շնայցէ, արձակիցէ զկինն, եւ առն չիշխէ լինել, եւ այրն ի քահանայութիւն մատիցէ։

Ապա թէ կամք իցեն նմա կեալ ընդ կնոջն, քահանայ ոչ կարէ լինել, զի ո՛չ ընդունի զնա եկեղեցի եւ ո՛չ կանոնք։

Իշխան առնէ յերկաքանչիւրսն. եւ աշխարհական կանանց ամուսնանալ զկնի մահուան առն կամի, իսկ դոցա՝ ոչ։

Բայց տեսցի ընդունելի դատաստանաւ։

[ՃԽԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՔԱՀԱՆԱՅԻՑ ՊՂԾՈՒԹԵԱՆ

Քահանայ թէ ի պղծութեան գտանիցի, եւ իրքն յայտնեսցին, եւ խոստովան ոչ լինիցի, եւ յայտնապէս յանդիմանել ոք ոչ կարէ, ի կամս նորա թողցեն լինել եւ չլինել եւ եպիսկոպոսին։

Նոյն կանոն եւ սարկաւագաց է։

Խրատէ եկեղեցականաց եւ ժողովրդականաց յինքեանս զայնպիսիսն թողուլ եւ յեպիսկոպոսն, զի նոքա են դատաւորք քահանայից եւ սարկաւագաց։

[ՃԽԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԺԱՄԱՆԱԿԱՑ ՁԵՌՆԱԴՐԵԼՈՑ

Կամ եղեւ մեծ ամենայն ժողովոյն, թէ ցերեսնամեանս մի՛ ոք աւծցի ի քահանայութիւն, զի փորձեսցի եւ ընտրեսցի, պիղծն ի սրբոյն ի բաց պարզեսցի, քանզի եւ Տէրն մեր երեսնամեայ էր, յորժամ առ զաւծումն մկրտութեան եւ սկսաւ զնոյն աւրինակ ուսուցանել ամենեցուն՝ ութաւրեայ մկրտել, իսկ երեսնամեայ աւծանել ի քահանայութիւն։

Եւ թէ ոչ ըստ այսմ սահմանի, զոր զպատկառելին եդին աւրինակ, գոնեայ ըստ կանոնի սրբոցն արասցեն հայրապետացն Գրիգորիսի եւ Ներսիսի վերջնոց, զի զայս սահման լուծանել արտաքոյ համարելի է գրոց դատաստանի։

[ՃԾ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ՈՐՔ Ի ՀԱՐԿԷ Ի ՄԿՐՏՈՒԹԻՒՆ ԿԱՄ ՅԱՊԱՇԽԱՐՈՒԹԻՒՆ ԳԱՅՑԵՆ ԸՍՏ ՈՐՈՒՄ ԱՒՐԻՆԱԿԻ ԵՒ ԻՑԷ

Վասն որք ի նեղութիւն անկանիցին կամ ի խիստ հիւանդութիւն, եւ կամ ըմբռնեսցի ի բռնաւորաց եւ վասն նեղութեան մկրտեսցի, կամ յառաջ էր յանուն քրիստոնեայ եւ գործով՝ վատթար եւ ապա վասն նեղութեանն ի հաւատս կացցէ, զայնպիսին ընդ ունի եկեղեցի, այլ ոչ կատարելապէս, զի ակամայութեամբ են հաւատքն։

Զայսպիսոյս ասէ Գիր՝ միթէ ի հո՞ղ խոստովան առնիցին առ քեզ։

Եւ այս մարդասիրութիւն ի Տեառնէ ցուցեալ է առակաւ, բայց ըստ դատաստանի է անկատարն։

[ՃԾԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԳԱՒԱՌԻ ԵՐԻՑԱՆՑ

Գաւառի երիցունք ի քաղաքի եկեղեցւոջ, իբրեւ անդ իցէ եպիսկոպոս կամ երէց քաղաքին, չէ պատշաճ նոցա պատարագ մատուցանել կամ հաց յագապի տալ եւ ոչ բաժանել յեկեղեցւոջ։

Ապա թէ նոքա շատին իցեն, եւ կոչիցի՝ յագապի տացէ, այլ շահն զինչ եւ իցէ ի նմին յեկեղեցւոջն պահեսցի։

Զի թէ արք քաղաքի պատիւ ունին, ո՛րչափ եւս առաւել՝ եպիսկոպոս եւ քահանայ։

Այլ թէ նոքա այլ ուրեք բաւականեալք իցեն եւ կամ անդ են եւ անպարապք, եւ կոչին, հրամանաւ նոցա արասցեն։

Եւ իրաւամբք է շահն յեկեղեցւոջն լինել։

[ՃԾԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՔՈՐԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ

Այլ քորեպիսկոպոսք են ըստ աւրինակի եւ ըստ կարգի եւթանասնիցն, իբրեւ լծակիցք եւ գործակիցք վասն փրկութեան, որ յաղքատս կատարելոց է։

Գաւառի տեսուչ թարգմանեալ է քորեպիսկոպոսդ եւ ձեռնադրող է խոնարհագոյն աշտիճանաց, որ ի վայր է քահանայութեան։

Հակառակ է գրոց դատաստանի եպիսկոպոսաց զարս աշխարհականս քորեպիսկոպոս առնել կամ զտգէտ քահանայ, կռփիչ աղքատաց եւ ոչ տեսուչ, զի եւ եպիսկոպոսդ տեսուչ թարգմանի եւ նոքա՝ գործակիցք նոցա։

[ՃԾԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՊՏՂՈՅ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ

Որք զպտուղ եկեղեցւոյն կամին արտաքս քան զեկեղեցին առնուլ կամ տալ, եւ ոչ կամաւք եպիսկոպոսին կամ որ ձեռնադրեաց զայնպիսին յայնպիսի իրս, եւ կամաւք նորա չառնիցէ եւ չգործէ, նզովեալ լիցի։

Լուիցեն զլացողք զեկեղեցիս կամ յինքեանս եւ կամ յայլս տալ եւ զարհուրեսցին։

Եւ եթէ այսքանեաց նզովք է, ո՞րչափ միանգամ յափշտակողաց զեկեղեցի միմեանց։

Եւ աստ դատաստանաւ է նզովս, զի որ զեկեղեցւոյն աւտարացոյց զպտուղ՝ աւտարանալ եւ ինքն յեկեղեցւոյ։

[ՃԾԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՈՐ ԹՈՂՈՒՆ ԶՈՐԴԻՍ

Ոյք հարկանեն թողուն զորդիս իւրեանց եւ ոչ սնուցանեն եւ որչափ ձեռնհաս իցեն՝ ոչ փոյթ առնիցեն վասն Աստուծոյ կարգին եւ սննդեանն մինչեւ ի կատարմանն հասակի, այլ որպէս թէ ի պատճառս պահոց եւ վանականութեան արհամարհիցէ եւ անփոյթ առնիցէ, նզովեալ լիցի։

Եւ զայս սահման կանոնի թէպէտ եւ յաղագս աղանդոյն կարծեմք սաստիւ լինել, որք զանձինս սուրբս քարոզէին եւ բազում նորաձեւութիւնս առնէին, որպէս վասն պտղոյ եկեղեցւոյ եւ այլոց, այլ սակայն աստուածային Գրոց հրաման է ըստ կամաց Աստուծոյ սնուցանել զորդիս, զի մի՛ հեռասցին յԱստուծոյ աւրինացն։

Եւ թէպէտ ինքեանք այնոքիւք կարծին մերձաւոր լինել Աստուծոյ, դատաստանաւ է որոշիլն, զի պատճառք եղեն ծննդոցն հեռանալ ի Տեառնէ։

[ՃԾԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՈՐԴՒՈՑ, ՈՐ ԹՈՂՈՒՆ ԶԾՆՈՂՍՆ

Եթէ ուրուք որդի, որոյ ծնողն առաւել հաւատացեալ իցէ եւ առաքինի ի կարգս Աստուծոյ, հեռանայցէ ի պատճառս աստուածպաշտութեան եւ արհամարհիցէ եւ զարժան եւ զիրաւ պատիւ ծնողացն չհատուցանիցէ, նզովեալ լիցի։

Եւ այսմ դարձեալ յոյժ պատուէր է ի Գրոց, թէպէտ եւ յաղագս ասացեալ աղանդոյն առաւել զգուշացուցանէ, որք ի պատճառս աստուածպաշտութեան արհամարհել զծնողսն տային, յաղագս այնորիկ զառաւելութիւնն եդ զհաւատոյ ծնողին։

Զի եւ Տէր զխափանիչ աստուածպաշտութեան զծնողսն հրամայեաց թողուլ, այլ նոքա՝ եւ զլաւսն։

Յաղագս այնորիկ զնզովսն եդին իրաւացի։

[ՃԾԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԿԵՐՈՂԱՑ ԶՀԻՆԳՇԱԲԱԹՆ ՄԵԾ

Եթէ ոք զքառասունսն պահիցէ սուրբս եւ զատկի հինգշաբաթն աւրն քան զհաղորդել աւրինացն եւ բաժակին սրբոյ աւելի ինչ համարձակիցի ուտել, զպահոցն, զոր պահեաց, ընդունայն է եւ ի մեծ ժողովոյն նզովեալ։

Զայս եւ ի Նիկիայ ժողովն եդին՝ յայնմ աւուր սակաւ չորակեր լինել։

Լուիցեն Յոյնք եւ Վիրք զդատաստան կերողացն զաւրն մեծ, զի ո՛չ Գանգրայն ժողովեալքն եւ ո՛չ Նիկիայն Հայք էին, այլ յամենայն ազգաց, մանաւանդ Յունաց։

Եւ այս դատաստան անլուծանելի է ի վերայ նոցա, զի ոչ յարժանաւոր ժողովոյ լուծաւ, այլ ի խոտեալ եւ յանարգեալ ժողովոյն Քաղկեդոնի։

[ՃԾԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ ՀՆԱԶԱՆԴԻԼ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԱՑ

Որ յիւրաքանչիւր իշխանութեան եպիսկոպոսք իցեն, իմասցին, զի մայրաքաղաքաց եպիսկոպոսն թիկունք է նոցա եւ հոգաբարձու, եւ ամենայն ոք, զինչ եւ պատասխանի կամի առնել, առ նա ընթանայ՝ եթէ մուրհակ արքունի եւ իշխանաց վասն իրաց եկեղեցւոյ եւ կարգաց հասարակաց։

Վասն այսորիկ կամ եղեւ, եթէ պատուով յառաջ իցէ, եւ առանց նորա մի՛ իշխեսցէ գործել ինչ, ըստ նախնեացն սովորութեան հարցն մերոց, որ կարգեալ են կանոնք, բայց միայն զայս իշխեսցէ գործել յիւրում իշխանութեանն՝ թէ՛ գեւղք, թէ՛ գաւառք, թէ՛ աւծումն քահանայութեան եւ կամ զինչ վարք իցեն իւրոյ գաւառին եւ իշխանութեանն, այլ այլոյ ամենեւին մի՛ իշխեսցէ գործել ինչ եւ ձեռնամուխ լինել արտաքոյ, քան զկամս մայրաքաղաքի եպիսկոպոսին։

Եւ ո՛չ նմին կաթողիկոսին իսկ առանց հաւասարութեան այլոց եպիսկոպոսաց գործել ինչ։

Յայտնի է այս դատաստան հոգեւոր եւ բնաւին այժմ լուծեալ։

Մի՛ ընդ մեզ զայրասցին յեպիսկոպոսաց եւ յեպիսկոպոսապետաց, զի ոչ խնդրեն նոքա զարժանիսն ձեռնադրել, այլ կան մնան, զի զանձն ուրուք շարժեսցէ ախտ, եւ նոքա՝ զայլ ախտաւորս գաւառին, եւ ընծայական թղթիւք ի դիմաց վկայելոցն երթեալք։

Թէպէտ եւ յայտնի է հայրապետաց, զի ո՞ ոք ի լաւացն յանձնէ յայդոսիկ համարձակեաց, կամաւք պատրին։

Եւ այդ պատճառ հակառակութեան նոցա ընդդէմ հայրապետաց, զի ո՛չ ի Տեառնէ կոչեցան եւ ո՛չ հաւասարութեամբ եպիսկոպոսաց ձեռնադրեցան։

[ՃԾԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ՈՐՔ ՅԵՊԻՍԿՈՊՈՍԷ ԼՈՒԾԱՆԻՆ

Եթէ ոք յիւրմէ եպիսկոպոսէ անկաւ՝ երէց կամ սարկաւագ եւ զեպիսկոպոսին զդատաստան յանձին ոչ կալաւ եւ համարձակեցաւ ձանձրացուցանել զլուր ժողովրդոց բազմաց, որպէս թէ զինչ իրաւունս ունիցի՝ առաջի բազմաց եպիսկոպոսաց ասիցէ եւ ի նոցանէ զարդար դատաստանի վճիռն ակն ունիցի առնուլ։

Ապա թէ ե՛ւ ի նոցանէ սրտնեղեցաւ եւ անգոսնեաց, եւ համարձակեցաւ առ թագաւոր դիմել եւ ձանձրացուցանել, զայնպիսին մի՛ արժանի առնել թողութեան կամ ընդունելութեան կամ բնաւ յոյս ինչ տալ, զի առ յապայ հաստատեսցի ի նոյն տեղի։

Արդար է այս դատաստան, զի յետ մի անգամ եւ երկիցս յանդիմանելոյ յանդգնեցաւ։

Զի թէ իւրոյ եպիսկոպոսին կարծի նախանձու լինել, միթէ եւ բազմա՞ցն եւս։

Այլ ի զղջանալն՝ այդ եւս տեսցի։

[ՃԾԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ ՉՁԵՌՆԱԴՐԵԼ ՅԱՅԼՈՅ ՎԻՃԱԿԷ

Մի՛ ոք ուրեք յեպիսկոպոսաց իշխեսցէ եւ համարձակեսցի յայլմէ իշխանութենէ յայլ մտանել եւ ձեռնադրութիւն առնել յեկեղեցիս եւ մերձեցուցանել զոք յաշտիճան. եւ ո՛չ բազմութեամբ մտանել յայլ իշխանութիւն, բայց եթէ համարձակելով եւ թուղթս տալով՝ որ մայրաքաղաքացն է եւ որ ընդ նմա եպիսկոպոսք են՝ մուտ տացեն նմա։

Ապա թէ ոչ ուրուք կոչեցեալ՝ դիմեսցէ ստահակութեամբ ձեռնադրութիւնս առնել ումեք եւ հաստատութիւն իրաց եկեղեցւոյ, որ ոչ բնաւ անկ իցէ նմա, անհաստատ լիցի, որ ի նմանէ արարեալ գտանիցի, եւ նա պարտաւոր լիցի ստահակութեան իւրում եւ յանմիտ ձեռնադրութեանն զարժան դատաստանն ընկալցի՝ առ ետեղ մերժեսցի ի սուրբ ժողովոյն։

Ի բազում կանոնս եւ գրեթէ յամենայնս այս եդաւ, զի չար է եւ անկարգութեան պատճառ։

Անհաստատ լիցի՝ այսպէս է. զի թէ ի նմանէ ձեռնադրեալն արժանաւոր իցէ, զղջացեալ՝ հաստատեսցի աւրհնութեամբ պատշաճիւ յիւրմէ եպիսկոպոսէն, նմանապէս եւ՝ այլ ինչ կարգեալքն. եւ ինքն եւս հաստատեսցի, ցուցանելով զարժանին ապաշաւանս, ապա թէ ոչ՝ մերժեալ լիցի միշտ։

[ՃԿ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՄԲԱՍՏԱՆԵԱԼ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ

Եթէ յեպիսկոպոսաց յիրս ինչ յանցուածոց եւ մեղադրութեան դատապարտեսցի, եւ ապա դէպ լիցի վասն նորա ոչ միաբանել, որք յիշխանութեան են եպիսկոպոսք, եւ ոմանք ի նոցանէ անպարտ եւ արդար յայտ առնել կամեսցին, եւ ոմանք ի նոցանէ՝ պարտաւորել, – զի վախճանեսցի ամենայն իրաւք հակառակութիւն կեղծաւորութեանն, – կամ եղեւ սուրբ ժողովոյն, որ մայրաքաղաքացն եպիսկոպոսն է, զի ի մերձաւոր գաւառաց անտի եւ յիշխանութենէ կոչեսցէ զայլս ոմանս, որ դատեսցեն եւ զհակառակութիւնս կեղծաւորութեանն ի բաց լուծցեն. զի հաստատուն է՝ յոր ինչ կարգեսցեն, որ յիշխանութենէ անտի են։

Տես, եթէ որքան ստուգիւ հրամայէ դատել կաթողիկոսաց եւ ոչ պատրիլ ի պատճառս ագահութեան եւ թիւրել զճշմարիտ դատաստանս։

[ՃԿԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՈՉ ՆՈՐԱՁԵՒԵԼ ԶՀԻՆ ՍՈՎՈՐՈՒԹԻՒՆ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ

Ոչ է պարտ զվաղնջուցն սովորութիւնս ի գաւառի եկեղեցեաց նորաձեւել։

Զվիճակաց եւ զաթոռոց եւ զժողովրդոց ասէ։

Եւ եթէ փոխել յասացելոցդ կամի ոք ի հայրապետաց, ժողովաւք պարտի առնել, որ է անվտանգ ըստ դատաստանի գրոց։

[ՃԿԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՈՉ ՏԱԼ ՅԱՅԼ ԵԿԵՂԵՑԻՍ ԶՍՐԲՈՒԹԻՒՆՍՆ

Ոչ է պարտ զսրբութիւնսն յաւրհնութեան կարգի ըստ զատկաց յայլ եկեղեցիս առաքել։

Զնշխար տալն յայլ եկեղեցիս խափանէ, զի մի՛ պատճառ ամբոխի լիցի, զի յամենայնսն ուղիղ դատաստանի զգուշանան կանոնք։

[ՃԿԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ՈՐՔ ԸՆԴ ԱՅԼԱԶԳԻՍ ԽԱՌՆԻՆ ԽՆԱՄՈՒԹԵԱՄԲ

Չէ մարթ, որք յեկեղեցւոյ մերոյ են, ի պէսպէս եւ ի ցոփ հարսանիս այլազգեաց մերձեցուցանել զուստերս եւ զդստերս իւրեանց, կին տալ նոցա կամ կին առնուլ ի նոցանէ։

Դատաստան ըստ կամաց կանոնաց այս լիցի այնպիսեացն. զի թէ ի հեթանոս այլազգիս տան, եւ զրկին ի հաղորդութենէ, զրկեսցին տուողքն ի հաղորդութենէ իւրեանց, եւ եթէ ի հերձուածողս, յորոց մեք ոչ հաղորդիմք, զդատաստան խղճին ծնողքն, որք ընդ նոսա ամուսնացուցին, հատուսցեն։

[ՃԿԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ, ՈՐ ԶԱՅԼՈՅ ԵԿԵՂԵՑԵԱՑ ԱՌԵԱԼ ԶԻՒՐՆ ԶԱՐԴԱՐԻՑԷ

Եպիսկոպոս ոք, եթէ իցէ գաւառաց բազմաց եւ ունիցի իշխանութիւն ընդ ձեռամբ իւրով, մի՛ իշխեսցէ յայլոյ իշխանութեանց առնուլ եւ զիւրն զարդարել զեկեղեցին, զի աչառութեամբ վարեցաւ եւ անձին իւրում դատապարտութիւն։

Այնպիսին, թէ չհաւանեսցի դառնալ յիրացն, ի բաց լուծցի. եւ այն, զորոյ առն եւ զայլոյ շինեաց զեկեղեցին, մի՛ կոչեսցեն զանուն նորա իւրեանց վարդապետ։

Յայտնի է այս հոգեւոր դատաստան եւ պահելի հաւաստեաւ յեկեղեցի։

[ՃԿԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ՈՐ Ի ՄԻՏՍ ՈՉ ԻՑԷ ԵՒ ԶԻՒՐՈՎԻՆ ԵՐԹԱՅՑԷ

Հարցումն. Որ յիւր միտս ոչ իցէ եւ երթիցէ զիւրովին, այսինքն՝ կամ գահավէժ առնի, կամ այլ ինչ մահու մեռանի, պա՞րտ է ի վերայ պատարագ մատուցանել, թէ ոչ։

Պատասխանի. Պարտ է վիճակելոյն քննել, եթէ ճշմարտութեամբ պակասամիտ էր եւ արար զայս, քանզի բազում անգամ մերձաւորին ախտացելոյն կամելով դիպել, որ ի վերայ նորա պատարագ մատչի, ստեն, ասեն, թէ չէր յիւր միտս, զի մատուսցեն զպատարագն։

Արդ, քննել պարտ է, մի գուցէ ի բռնութենէ մարդկան կամ այլապէս արար զայս, ապա ոչ է պարտ լինել պատարագ ի վերայ նորա, քանզի ինքնասպան եղեւ անձին իւրոյ։

Ապա պարտ է քննել զամենայն ճշմարտութեամբ, զի մի՛ ի դատաստան անկանիցի մատուցանողն։

Արդ, թէպէտ յայտնի է ըստ հարցմանն եւ պատասխանիդ, այլ վերակացուքն պարտապան են ապաշխարել ըստ դատելոյ վարդապետաց։

Եւ դատաւորաց ոչ է այդ։

[ՃԿԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՅՍԱՀԱՐ ԿՆՈՋ

Հարցումն. Եթէ ոք կին այսահարիցի յոյժ, որպէս զի երկաթս ագանիցի, եւ այր նորա ասիցէ՝ ոչ կարեմ ժուժկալ լինել, եւ կամիցի առնուլ այլ կին, աւրէ՞ն է, թէ ոչ։

Պատասխանի. Շնութիւն միջնորդի յիրսդ. եւ զի՞նչ պարտ եւ արժան է, ոչ գիտեմ վասն այդորիկ։

Ըստ ներման եւ զայս գրեցաք երբեմն զդատաստան. որպէս կամ է՝ ընկալցին դատաւորք եւ անպարսաւս զմեզ թողցեն յայդմանէ։

[ՃԿԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՆԱՐԵԱՑ

Հարց. Եթէ այր ոք ոչ լինիցի ի գործ արութեան, եւ կինն ելանէ ի նմանէ, եթէ ոք զկինն զայն կին առնիցէ, ընդ հանեա՞լ կանայսն պարտ է համարել զայնպիսին, եթէ անխի՞ղճ ունել։

Կամ թէ այրն չարձակէ զկինն ի բաց եւ ասէ այսպէս, թէ՝ ինձ մասն հասեալ է յԱստուծոյ, կաց եւ պաշտեա զիս, – մեք զի՞նչ պատասխանի տացուք։

Պատասխանի. Չէ արժան արձակել եւ ոչ ձեզ թողացուցանել նմա։

Եդեալ է եւ այս դատաստան կանոնական. ներմամբ ի կամս ապաստան է հաճելն ընդ երկաքանչիւրսն, նմանապէս եւ՝ դատաւորաց եկեղեցւոյ։

[ՃԿԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՀԱՇՄԵԼՈՅ ԿՆՈՋ

Հարց. Եթէ կին ուրուք հաշմիցի եւ ասիցէ ցայր իւր, թէ՝ ես ահաւասիկ չեմ արժանի առնակնութեան, արա դու քեզ այլ կին, որ քեզ պիտանի է եւ զտուն շէն կալցի, եւ ինձ ամ ըստ ամէ հաց եւ հանդերձ տուր, եւ ես նստայց առ եկեղեցւոյդ մինչեւ ի վախճան ժամանակի իմոյ, եւ առցէ յանձն առնել զամենայն, ընդ պատուհասի՞ւ ինչ են իրքն, զի այլ կին առնէ, թէ՞ անվնաս է։

Պատասխանի. Վնասակար է, ոչ է իշխանութիւն այլ կին առնուլ, մինչեւ այն կինն կենդանի է։

Ընտրութեամբ զիջանելով եդաւ այս դատաստան կանխաւ։

Ընդ կամս դատաւորաց եկեղեցւոյ եդաք եւ զայսոցիկ ընդունելութիւն, միայն զի ի խղճէ ճողոպրիցիմ։

[ՃԿԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՆԱՍՆԱՊՂԾԱՑ

Հարց. Եթէ այր ոք ընդ անասնոյ պղծիցի, եւ յետ պղծութեանն զղջանայցէ եւ ապաշխարիցէ, եւ վաստակիցի յաւրկանոցի, որպէս եւ հրամայեն վարդապետք, եւ կին նորա յետ յանցանացն չկամի նմա ի կնութեան կալ վասն պղծութեանն, որ եդաւ ի վերայ նորա, եւ այրն այսպէս ասիցէ, թէ՝ կամ կինն առաջին հաւանեսցի կամ այլ կին հրամայեցէք առնել։

Պատասխանի. Կինն իշխէ մեկնել, եւ այրն այլ կին առնուլ։

Նշանակեցաւ երբեմն այս դատաստան, այլ այժմ զսրբոյս եդաք հրաման ի լրումն այնմ։

[ՃՀ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՔԱՀԱՆԱՅԻՑ ՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ

Հարց. Եթէ ոք ի քահանայից յուղւոջ դիպեսցի, եւ աւազակք ի վերայ անկցին, եւ դէպ լիցի քահանային սպանանել զոմանս յաւազակաց եւ զանձն իւր եւ զընկերսն ապրեցուցանել, պա՞րտ է նմա ի կարգի քահանայութեանն կալ, թէ ոչ։

Պատասխանի. Ոչ է արժան կալ ի քահանայութեան, վասն զի ոչ է արժան սպանանել քահանայի զմարդ ոք, թէ եւ ինքն մեռանիցի, այլ եւ ոչ զանասուն։

Յաղագս այսմ դատաստանի լուայ, եթէ վասն անձին չէ պարտ սպանանել, այլ յաղագս ընկերաց լաւ է սպանանել, յորժամ աւազակքն այլազգիք իցեն։

Եւ պաշտել զքահանայութիւն կամ ոչ՝ ի դիպուածսն տեսցի ի վարդապետաց։

[ՃՀԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՅՍԱՀԱՐԱՑ ԵՒ ԱՅԼ ԽԵԼԱԹԱՓԱՑ ՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ

Հարց. Եթէ ուրուք ի դիւահարիլ իւրում մարդ սպանեալ առ անզգայութեան իւրում, յորժամ սրբեսցի ի դիւէն, իբրեւ սպանո՞ղ պարտ է ապաշխարել, թէ ո՞րպէս։

Պատասխանի. Սակաւ ինչ, վասն զի ի չարէն է գործն։

Սոյն լիցի եւ յաղագս այլ մտախաբացն։

Բայց ըստ հոգեւոր դատաստանի, եթէ ինքեանց վնասիցեն եւ թէ այլոց, առանց ապաշխարութեան մի՛ լիցին տեսողքն։

Այլ ըստ մարմնոյ դատաւորաց աստ գործ ոչ է։

[ՃՀԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՄԼՈՒԹԵԱՆ ԿԱՆԱՆՑ

Հարց. Եթէ ոք վասն ամլութեան եթող զկին իւր եւ առնէ կին ծննդական եւ ապաշխարութիւն խնդրէ նովին կնաւն, զի՞նչ պարտ է առնել։

Պատասխանի. Շնացող է։

Գրեալ է քննութեամբ եւ այս դատաստան։

Այլ դատաւորաց լիցի զսրբոյս մեծարել զհրաման եւ կամ զդատելն զկանխաւ, եւ ազատ զմեզ ի բամբասանաց թողուլ։

Ներէ եւ Բարսեղ այսմ։

[ՃՀԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՔԱՀԱՆԱՅԻՑ ԵՒ ԱՅԼՈՑ ԱԿԱՄԱՅ ՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆՑ

Հարց. Եթէ ոք ի քահանայից սրբէ զանդաստան իւր կամ զպարտէզ եւ քար ընկենու զորմով, եւ դիպի մարդոյ, եւ մեռանի, զի՞նչ պարտ է առնել վասն կարգի քահանայութեան պաշտամանն։

Եւ կամ թէ ումեք յաշխարհականաց նոյնպէս ակամայ սպանութիւն դիպի, ո՞րպէս պարտ է տալ ապաշխարութիւն։

Պատասխանի. Սպանող է, ապաշխարեսցէ եւ զքահանայութիւն մի՛ պաշտեսցէ։

Նմանապէս եւ՝ ի վարդապետէ վասն խրատու հարեալ եւ մեռեալ ըստ սովորութեան, նոյնպէս եւ՝ հայր՝ զորդի եւ այլ այսպիսի։

Եւ այսպէս է. սաստիւ առաքեալ քահանայն զծառայսն զհետ փախուցեալ ծառային, այլ թէ յամբոխի միջի ձիով ընդ կուռն հարկանէ եւ սպանանէ, ի քահանայութիւն գալ ասէ եւ աստ լուծանէ, կամ զի չէր քահանայ եւ կամ յամբոխէն եղեւ, ներէ։

Նման այսմ զակամայ սպանութիւն Աւրէնքն ուսուցանեն, որպէս ոստչիլ տապարին, կամ այլ ինչ այսպիսի, զոր յապաստանի, ասէ, անկանիլ ի քաղաքսն եւ ապրել, որ զերկրորդ մահու ունի զտեղիսն։

Է կամայ դարձեալ եւ ակամայ, յորժամ նետ ոք ձգէ որսոյ եւ կամ գազանի, կամ ըստ այլոյ աւրինակի, եւ պատահէ թշնամւոյ, յորոյ վերայ խնդայ, խառն է յերկուցն։

Յաղագս այնորիկ ի դատաստանս թագաւորաց, ի սպանանել այլազգւոյ զքրիստոնեայ ակամայ, իբր կամաւորի եդաք զդատաստան, զի բնութեամբ է խնդալ նոցա ի կորստեան մերում։

Եւ արդ, քանզի արժան է զակամայ սպանութիւն խոստովանեալ՝ ըստ կանոնական ուղղել դատաստանի, եւ ի ձեռս անկեալ դատաւորացն՝ ճշգրիտ դատել զկամայ եւ զակամայ եւ որ յերկուցն է եւ այնպէս զտոյժսն ուղղել։

Այլ զկատարեալ կամայն եւ զակամայն ի կանոնաց ուսցիս սրբոյն Բարսղի։

[ՃՀԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ Ի ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՍՊԱՆՈՂԱՑ

Իսկ որ ի պատերազմունս մահք գործին, հարքն մեր ամենեւին չհամարեցան զայն ի մեղս. ըստ որում մեզ հաճոյ թուեցաւ սմին խորհրդոյս հետեւել։

Բայց վասն զձեռս սրբելոյ բարիոք է այնպիսեացն երեք ամ արտաքոյ հաղորդութեան լինել։

Այս եւ ոչ ընդ աւրինաւքն եմուտ։

Եւ աստ լոկ ի հաղորդութենէ ասէ արտաքոյ։

Յայսմանէ ուսցին դատաւորք, եւ մի վրէժ ինչ լիցի։

[ՃՀԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԲԱԺԱՆՄԱՆ ՈՐԴՒՈՑ

Որդիք որ ոչ հնազանդին ծնողաց իւրեանց, որ ինչ եւ հասանէ յընչից իւրեանց, տացեն նոցա սիրով եւ նստուսցեն զնոսա ուրոյն. գուցէ չարիք ինչ հանդիպեսցին։

Եւ որ կանայս առնեն՝ նոյնպէս արասցեն, զի այն է հաճոյ Աստուծոյ, քանզի Պաւղոս զայս այսպէս հրամայեաց։

Թերեւս այն է, որ ասէ. հարք, սիրեցէք զորդիս ձեր, եւ այլն։

Եւ զայս ընտրելով ներմամբ կամի։

[ՃՀԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՆԵՐՔԻՆԵԱՑ ԵՒ ՄԱՐՄՆԱԶԵՂԾԱՑ

Եթէ ոք ներքինի իցէ կամ մարմնազեղծ եւ կեղծաւորութեամբ կին առնիցէ, եւ կնոջն հասեալ ի վերայ գործոցն՝ իշխան լիցի ի կալ եւ ի քակել. եւ եթէ քակեսցի, ում եւ կամի՝ լիցի առն։

Եւ զկէսն ընչիցն առցեն եւ տայցեն տուգանս յեկեղեցին վասն անարգանաց պսակին։

Եւ երեք ամ ապաշխարեսցէ։

[ՃՀԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ՈՐ ՈՒՏԷ Ի ՏԵՂՒՈՅ

Եթէ ոք ուտիցէ ի տեղւոյ, տացէ ընդ միոյն չորս, ապա թէ ոչ՝ ըստ կանոնին ապաշխարիցէ եւ կամ յաղքատս տալ, թէ այն պատահի։

Եւ այդ լիցի դատաստան այդոցիկ։

[ՃՀԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՀՐԴԵՀԻՑ

Եթէ ոք հրդեհիցէ զարդար վաստակս, տուժեսցի ընդ միոյն երեքկին, թէ ոչ՝ ապաշխարեսցէ տասն ամ։

Ցուցաւ այս եւ ըստ Աւրինացն։

[ՃՀԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՅԱՓՇՏԱԿՈՂ ԱՐՈՒԵՍՏԱՒՈՐԱՑ

Արուեստաւորք, որք յափշտակեն զինչս այլոց, տայցեն ընդ միոյ չորս, ապա թէ ոչ՝ ապաշխարեսցեն ըստ վարդապետին հրամանի։

Զյայտնեալն եւ ի դատաստան անկեալն հատուցանել ասէ, որք կարողքն են, եւ որ ոչ ունին կար եւ զծածուկսն՝ ապաշխարել։

[ՃՁ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԲԱԺԱՆՄԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹԵԱՆ ՅՈՒՍՏԵՐՍ ԵՒ Ի ԴՍՏԵՐՍ

Եթէ ոք վախճանի եւ ունիցի ուստերս եւ դստերս, զինչսն ծնողացն ընդ երկու քորսն մի բաժին եղբաւր դիցեն հաւասարապէս։

Ըստ Աւրինացն յառաջագոյն գրեցաք զայս դատաստան եւ եդաք, զի դուստր ի տան զորդւոյ առցէ բաժին, եւ ելեալքն՝ երկուսն զմի եղբաւր։

Եւ այս յայտնի յԱւրինացն ոչ ասացաւ, եւ աստ կանոնական հրամանս զայս ոչ ընտրեն, եւ ոչ հեթանոսք զանազանեն զսոսա։

Այլ ես յիրացն հաւատարիմ զայն իսկ գիտեմ, զի ելանէ դուստր ի տանէ հաւր բաժնիւ, եւ որ տակաւին ի տան է՝ անբաժին իսկ է։

Արդ, զսոսա հաւասարաբաժին զկնի մահուան հաւրն առնել ոչ է արդարադատութիւն, զի այդպէս գտանին կարգեալ դստերքն ընդ եղբարսն առեալ բաժին, եւ որք ի տան՝ երկուսն մի։

Ապա թէ ոք ասիցէ՝ որդւոցն ծախք լինել ածել կանայս, գիտելի է, զի որքան ծախք իցէ, եւ այնքան աշխատութիւն, իբր զի արու է, եւ բաժին ընդ կնոջ նորա ածաւ։

Ըստ այսմ հաւատարիմ երեւի, զի կարգեալքն՝ երկուսն մի լիցին, եւ որք ի տան՝ ընդ որդիս համարեսցին։

Եւ այդպէս ամենեցուն հաւասարութիւն եղիցի, եւ տկար ազգն խնամեսցի, եւ մի՛ նուազ լիցի, զի բազում ծնողք զդստերս առաւել պատուեն. եւ զայս նախախնամութեամբ, զի որդւոց դիւրին է ապրել, քան դստերաց։

Եւ զայս յայտ արարաք, զի եւ նոյն իրքդ այդպէս պատահի, այլ կամք ընտրեսցեն դատաւորաց՝ զամենայն դստերսն զերկուսն մի ունել եւ կամ ըստ դատմանդ, որպէս գրեցաւ։

Նաեւ զայս իրաւունս համարիմ, զի բազում անգամ պատահի զդուստր երկիցս կարգել. այնոցիկ բաւական լիցի այն ի մասն բաժնի, եթէ ըստ ընչիցն ծնողացն եւ առ նա ծախքն ելեալ իցէ, ապա թէ ոչ՝ տեսցի հաւասարութիւն, սակայն մասն լիցի բաւական առելոցն։

Եւ յերկրորդ ամուսնութենէ ուստերքն եւ դստերքն նուազ լիցին ի մասն բաժնի, որպէս եւ գրեալ է։

Այլ զտուն հաւր կրսեր որդւոյն սովոր են տալ, բայց տեսցի՝ անկաւորին լինել, որ զտեղի հաւրն բաւական է ունել։

Իսկ անդրանկանն պատիւ լիցի, որպէս ծանուցեալ է. ըստ այդմ, եթէ հաւասար բաժանիցի ժառանգութիւնն ուստերաց, առաւել լիցի յաղագս պատուոյ։

[ՃՁԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ԹԷ ԸՍՏ ՈՐՈ՞Ց ԺԱՄԱՆԱԿԱՑ Ի ԺԱՌԱՆԳՍ ՀԱՄԱՐԵԼԻ Է ԶԾՆՈՒՆԴՍ

Աստուածային աւրինադրութիւնն եւ կանոնական հրամանն զնկարեալ սաղմնն ի դատաստանս դնէ արեան, եւ այն, զի առաջի կայր ծնունդն յանվնաս լինելն։

Բայց զժառանգ լինելն, թէպէտ աշակերտեալքն Մահմետի սնոտի իմաստասիրելով զտեսանել աստեղաց ասեն մանկանն, այլ մեզ հաւատարիմ Տեառն լիցի ասելն՝ ոչ յիշէ զնեղութիւն վասն խնդութեանն, զի ծնաւ մարդ յաշխարհ, եւ դարձեալ՝ ծնեալն ի մարմնոյ մարմին է։

Եւ մարմին ծնեալ ի մարմնոյ ժառանգ եղիցի, որպէս յԱստուծոյ ծնեալքն՝ Աստուծոյ։

Ապա թէ յղի կին պատահի ի մեռանիլ առն, ակն կալցեն դատաւորք ծննդեանն եւ այնպէս զժառանգութիւնն հաստատիցեն ի ծնանիլն։

Եւ եթէ ի նմին աւուր, յորում ծնաւ, մեռանիցի՝ մանուկն ժառանգ է. ի մանկանէն այլք ժառանգիցեն եւ ոչ ի հաւրէն։

Եւ եթէ մայր մանկանն մեռանիցի, թէ ի ծնունդս, թէ զկնի ծննդեանն, թէ եւ ի նմին աւուր մեռանիցի, մանուկն ժառանգ է մաւրն, եւ ի մանկանէն հայրն ժառանգէ։

Ըստ ասացելոցդ ուստերք եւ դստերք ժառանգ լիցին, ապա թէ չիցեն՝ ում եւ կամի ժառանգեցուսցէ՝ ազգատոհմի, թէ ծառայի, թէ սիրելւոյ, զի ինքնիշխան է զայդոսիկ ժառանգ առնել։

Այլ զկնի մահու, թէ ինքն ոչ հաստատեաց, մերձաւորքն ի տոհմէ եւ ոչ հեռաւորքն ժառանգեն, որպէս եւ դատեալ եղեւ այդ ըստ Աւրինացն։

[ՃՁԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՀԱՇՄԵԼՈՑ ԶԱՒԱԿԱՑ

Եւ եթէ պատահի հաշմ լինել զաւակ, որպէս թէ բնաւ չունել միտս եւ իմացուածս, սա ոչ է ժառանգ, զի ոչինչ իմանայ, որով ի գործ արկցէ զհայրենիսն, զի ի ծնէ այնպէս պատահեաց։

Ապա թէ յետոյ ախտն եղեալ իցէ եւ կարծիցի բժշկիլ, յայլ ժառանգս աւանդեսցեն. թէ առողջասցին՝ ժառանգեն, ապա թէ ոչ՝ որք ժառանգենն խնամ կալցին մինչեւ ի մահ։

Իսկ եթէ այլազգ իցէ՝ կաղ, կամ կոյր, կամ այսահար, որ չիցեն անզգայեալ, կամ աւրկոտ, որ չիցէ բնաւին ապականեալ, կամ անդամալոյծ իմաստուն եւ այլք այսպիսիք, որ բաւական գոն այլաւք սպասաւորաւք զհայրենիս ժառանգել, մի՛ զրկեսցին ի ժառանգ լինելոյ, իսկ անբաւականքն՝ այլաւք ժառանգորդովք խնամիցին մինչ ի մահ, որպէս ահա ցուցաւ։

Եւ զայդ այդոցիկ իրաւամբք գիտեմք դատաստան։

Զի եւ ըստ Աւրինացն անարատք ի կենդանեացն ի բագինսն ելանէին Աստուծոյ նուէր, իսկ արատաւորքն հասարակաց էին զենլի։

Այսպէս անարատք հոգւով եւ մարմնով Աստուծոյ լիցին ընծայ ի մարդկանէ եւ ժառանգ, իսկ արատաւորքն մարդկան անխոտելի են ժառանգ։

[ՃՁԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԿՏԱԿԱՑ

Եւ կտակ լիցի՝ որպէս ուսուցանեն կանոնք. զկնի երից աւուրց հիւանդութեան կոչիցէ հիւանդացեալն զքահանայս եւ զժառանգաւորս եկեղեցւոյն եւ երեք վկայիւք արասցէ զկտակն եւ զամենայն ինչ զտան իւր, եւ զհոգւոյ, եւ զթաղման իւրոյ խաւսեսցի ըստ հաճոյից իւրոց։

Եւ թէ ի նմին աւուր պատահի մեռանիլ, հաստատուն լիցի կտակն, թէ չիցէ թափեալ ի մտաց. ոչ որպէս Մահմետի անգոյ ասեն իմաստունք՝ յետ քառասուն աւր ապրելոյ հիւանդին հաստատի կտակ։

Բայց հաստատուն կտակ յառողջութեան է, թէպէտ եւ ասացեալդ անխոտելի է, զի կամաւոր՝ այն, իսկ այս խառն տեսանի։

Եւ թէ պատահի յառնել հիւանդին եւ փոխել զկտակն, իշխան լիցի, զի կտակ յետ մահու հաստատուն է ըստ առաքելոյ։

Այլ Աստուծոյ եղեալ կտակ հաստատուն կացցէ, մինչեւ կատարեսցէ զոր խաւսեցաւն բերանովք ի նեղութեան, եւ թէ՝ ուխտս դիք եւ կատարեցէք։

Զոր ինչ ի դէպ իցէ ընդ յառնելն կատարել՝ կատարիցէ, եւ զոր ինչ զկնի մահու՝ եւ այն անվտանգ է, զկնի կատարիցեն։

Եւ եթէ փոխէ յուխտեցելոցն՝ յառաւելն իշխան լիցի եւ ոչ ի նուազն։

Եւ այդ ճահագոյն այդմ է դատաստան։

[ՃՁԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ԹԷ Ո՞ՐՊԷՍ ԱՐԺԱՆ Է ԶՄԵՌԵԼՈՑՆ ԱՌՆԵԼ

Եւ թէ ի միասին բազում ժամանակս բնակեալ իցեն այր եւ կին եւ որդիս ծնեալ, որոց ի միասին զանազանութիւն չիցէ ստացուածոց, ի միաբանութենէ ընչից մեռելոցն լիցի, ապա թէ յայտնապէս կնոջն երեւի ստացուած՝ ժառանգաւորացն լիցի։

Եւ թէ ձեռնհաս իցէ՝ այրն զմեռելոյթսն արասցէ, եւ թէ ոչ իցէ՝ յիւրոցն, եւ առն ի ժառանգութիւն մի՛ լիցի։

Եւ թէ ամուլ կինն պատահիցէ, եւ բազում ժամանակ ի միասին իցեն, առն լիցի մեռելոցն, եւ մի՛ լիցի մասն ժառանգութիւն առն, այլ որք կնոջն են՝ ժառանգեսցեն։

Իսկ սակաւժամանակեայ եղեալ կին եւ առանց ամուսնութեան մեռեալ՝ յիւրոցն լիցի, եւ այրն ոչ ժառանգէ։

Ապա թէ որդի կամ դուստր ծնեալ, թէ կենդանի իցեն եւ թէ մեռեալ, առն լիցի մեռելոցն եւ մասն ժառանգութեան։

Եւ այդոքիկ յառաջին եւ յերկրորդ ամուսնութեան միեւնոյն լիցի աւրինակ։

Իսկ մեռեալ այր՝ յիւրոցն լիցի յամենայն ասացեալդ մեռելոցն։

Եւ ծնեալ ուստերս եւ դստերս՝ ի կնոջէն ժառանգէ, եւ ի նորայոցն՝ կինն, իսկ յամլոյն ոչ ժառանգէ, բայց սակաւ նշան մասին. այլ կին ամուլ ժառանգէ յառն յաղագս տնտեսութեանն։

Եւ փութով մեռեալ այր, եւ կոյս մնացեալ կինն յառնէն ոչ ժառանգէ, եւ ծնեալ ծնունդ, թէ կենդանի իցեն, թէ մեռեալ, ժառանգէ յառնէն, թէ եւ սակաւժամանակեայ իցեն ի միասին։

Եւ հանդերձք մաշեալք ի բաժանմունս ոչ յիշին երկաքանչիւր կողմանցն, բայց որ ի միջի կացցէ. նոյնպէս եւ՝ պարգեւք միմեանց, թէ մաշեալք իցեն, այլ ոսկի եւ որ ինչ կայուն իցէ, այնոքիկ ըստ իրաւանց դատեալ վճարեսցին։

Եւ ծախք հարսանեացն նմանապէս ի հաշիւ ոչ գան, զի ի կամաց այդոքիկ լինին։

Բայց զոր ինչ արժան է, իրաւամբք տեսցեն դատաւորք ըստ պատահման եւ ըստ սովորութեան գաւառին, զի դատաստանս, զոր եդաք, իրաւացի կարծեաւք է։

Ապա թէ արտաքոյ ըստ ճշմարիտ իրաւանց կարծիսն իցէ, յիրաւունս դարձուցանելն ուղղութիւն է, միայն զի ներեսցէ մեզ սիրով եւ թողութիւն ի պակասութեանն արասցէ, կորովի տեսութեամբ զթերին լցցէ։

[ՃՁԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՎԱՃԱՌԱՑ ՆԵՆԳՈՒԹԵԱՆ

Եթէ ոք զիւր ինչ արատաւորն տայ ընկերի իւրում ի պատճառս վաճառի եւ նենգութեամբ զրկէ եւ խաբէ սուտ երդմամբ, եւ ինքն գովի յանձին իւրում վասն զրկելոյ զընկերն, նզովեալ եղիցի։

Եւ զի մի՛ ի նզովս անկցին այնպիսի վաճառողքն, զայսոցիկ դիցուք զդատաստան։

Զարատաւորն տալն ըստ այսմ է. թէ հարկանող իցէ, կամ ի բարս կամ ի մարմին արատ ինչ գուցէ, կամ յանշնչից իցէ վաճառն, եւ այնպիսոյն բիծն իցէ, թէ վնաս ինչ գործեալ իցէ, դատաստանաւ է վճարել վաճառողին, զի Աւրէնքն ի միջոյ բառնալ եւ ոչ վաճառել հրամայէ։

Ապա թէ այլազգ ինչ իցէ եւ յայտ գայցէ՝ կամ ի պարծիլ եւ կամ վկայք իցեն, զի գիտակ էր եւ վաճառեաց, անդրէն դարձցի, եւ թէ հաճոյ գնողին իցէ՝ որքան արժան է ուղղիցի։

Եւ թէ չիցէ գիտակ եւ անգիտանալով վաճառէ, եւ ապաշաւ գնողն իցէ, հանել զապաշաւանսն արժան է։

Եւ ի վաճառելն զբիծ զամենայն ասիցէ, որպէս Եպիփան ի վաճառելն զէշն խեռաբարոյ. եւ գիտելով գնողին զանվնաս պատճառն՝ ըստ հաճոյից իւրոց որքան արժան է գնեսցէ. եւ այդպէս ի կանոնական նզովիցն ազատիցի, ապա թէ ոչ՝ ընդ գողսն եւ ընդ յափշտակողսն ապաշխարութիւնն լիցի։

[ՃՁԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՍՈՒՏ ՎԿԱՅԻՑ

Եթէ երթայ սուտ վկայ եւ ընկենու զոք յորոգայթ մահու կամ գանի, հինգ ամ ընդ ունկնդիրսն կացցէ եւ մի ամ ընդ ձեռամբ տրաւք տնանկաց, ապա արժանի լիցի աւրինացն։

Դատաստան այս եդաւ ըստ Աւրինացն, այլ կանոնականս այժմ երկրորդի։

Յորոգայթ մահու եւ կամ գանի ասէ, այլ որ ոչ մեռանի՝ կամ զի տուգանաւք ազատի, եւ այսոցիկ դատաստան լիցի՝ որքան վնասեացն հատուսցէ, ըստ այնմ, թէ որպէս խորհեցաւ առնել՝ եղիցի նմա. եւ կամ թէ չիցէ բաւական՝ ըստ հրամանի կանոնացդ ապաշխարեսցէ։

[ՃՁԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԿՈՒՍԱՆԻ ԵՒ ԵՐԿԱԿԻ

Իսկ որ մին կուսան է եւ մին երկակ, եւ մին վախճանի, ամուսնանալ անհնար է. եւ թէ ոք յանդգնի՝ ապաշխարութիւն երեքկնոյն եղիցի, եւ քահանայն լուծցի։

Երկբայի այս կանոնք սրբոյն լինել Բարսղի, եւ թէ նորա՝ անհնարին է լինել այս կանոնաց։

Այլ յուսմանէ ներմամբ այսպէս ծանեաք, զի կրկին ապաշխարութիւն երկկնոյն այնպիսեացն լիցի։

Եւ քահանային պարտ է զայս ուսուցանել զսահման կանոնի, զի մի՛ դատապարտեսցի յաղագս աչառելոյն։

Զայդ այդոցիկ գիտացաք լինել դատաստան։

[ՃՁԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԽԱՒՍԵՑԵԱԼ ԿԱՆԱՆՑ

Իսկ եթէ խաւսիցի կին, եւ կամ հաստատեալ իցէ քահանային երկու կամ երեք վկայիւք, մի՛ իշխեսցէ թողուլ զնա եւ այլ կին առնուլ, բայց եթէ վասն պոռնկութեան կամ վասն մարմնազեղծութեան։

Զի խաւսեալն քահանայիւ եւ վկայիւք կին՝ երաշխաւորեալ է, եւ վասն պոռնկութեան իշխան լիցի, զի ոչ ի տան նորա է յանցումն, առնուլ կամ ոչ։

Եւ մարմնազեղծ է՝ մարմնով ապականեալ, վէրս ունի անբժշկելի, եւ յայսմ իշխան է, կարծեաւք բժշկութեանն, առնուլ կամ ոչ։

Իսկ այլաւք պատճառանաւք չէ արժան թողուլ զխաւսեալն։

[ՃՁԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱԽՏԱԺԵՏԱՑ ԱՐԱՆՑ ԵՒ ԿԱՆԱՆՑ

Կին կամ այր ցաւագին, կամ ախտաժէտ, կամ արուագէտ, մի՛ իշխեսցեն ամուսնանալ եւ անարգել զպսակն աւրհնութեան։

Եթէ ոք յանդգնի՝ զկէս ընչից իւրոց յեկեղեցին տացէ եւ երեք ամ ապաշխարեսցէ։

Եւ զայս յաղագս ծնկեցելոցն յախտս ասէ, զի նախ առողջասցին, կամ հոգեւորաց՝ յաղագս այնորիկ պարապեսցին, արուագիտաց եւ անասնագիտաց՝ զի մի՛ ի պատճառս այնորիկ զապաշխարութիւնն մոռասցին եւ զի միջոցաւք ժամանակաւ մաքրեսցին։

[ՃՂ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՈՒՐԿԱՑ, ԲՈՐՈՏԱՑ, ԿԱՂԱՑ, ԿՈՒՐԱՑ, ԽԼԻՑ, ՀԱՄԵՐՑ ԱՄՈՒՍՆԱՆԱԼՈՅ ԵՒ ՈՉ

Եւ զայսոցիկ եդից այժմ զդատաստան՝ ամուսնանալ կամ ոչ։

Ի կանոնաց յաղագս շնութեան ուսաք, ուրկաց՝ եթէ ծնունդ նոցա նմանապէս ուրուկ լինի, յաղագս այսորիկ արգելցին, զի մի՛ ախտն տարածեսցի ի ծնունդն։

Արգելցին եւ բորոտք, զի թէպէտ եւ ի բժշկաց ասի փոխիլ ախտից, յորոց հոտ է, եւ ի բորոտս ոչ լինի, զի ի յուրկոտոս յաղագս վիրաց լինի, եւ անդ վէր ոչ է, սակայն կանոնք փոխելի զախտն ցուցին։

Եւ զի մի՛ ի ծնունդսն ախտն լիցի, արգելցին. եւ զի Աւրէնքն ոչ միայն յամուսնանալոյ, այլ եւ ի բանակէ եւս մերժէ։

Եւ թէ ոք զԱւրինացն նշանակ ասէ, սակայն ըստ մարմնոյ խտրութիւն էր, որպէս եւ այժմ յաղագս ասացելոյ պատճառիդ։

Իսկ կաղ, թէ չիցէ բնաւին լուծեալ, զի խափանումն իցէ կամ ամուսնութեան, եւ կամ արուեստի, կամ այլոց հարկաւորաց, ամուսնասցի. եւ այդ՝ առն, նմանապէս եւ կնոջ լիցի։

Իսկ կուրաց յերկոսին յաչսն. կին՝ մի՛ ամուսնասցի, զի ոչ մանկասնութիւն մարթ է լինել եւ ոչ այլ ինչ սպասաւորութիւն, իսկ այր՝ թէ ժուժկալ է, բարիոք է, ապա թէ բաւական է զկին եւ զտուն հոգալ, թէ ընչիւք նախնեաց, թէ այլաւք պատճառաւք, ներելի է յաղագս այլոյ վտանգի։

Իսկ կին խուլ, թէ ուշիմ իցէ, եւ ոք հաւանեսցի առնուլ, եղիցի. նմանապէս եւ՝ այր։

Իսկ համրն, թէ այր, թէ կին, ընդ անասունս համարեալ է. մի՛ լիցի ամուսնանալ։

Զայդոսիկ զդատումն ես ճշմարիտ կարծեմ։

Եւ թէ այլ ոք, ուղիղ ունելով տեսութիւն, պարսաւանս այսմ դիցէ, անխռով եմ խորհրդով, զի եւ ոչ միոյ դատաստանի վճիռ հատանի լինել եւ կամ կանոնական հրամանաց, որ յայսոսիկ ածի դատաստան, զնոյն դատաստանի ունելով զաւրութիւն, այլ ընդ մերոյն ընտրութեան եւ զկանոնացն երկրորդեցի։

Զի թէ ընդդէմ մերն կարծեսցի՝ զսրբոցն պատուեալ զբան ի նոյն, ի նոցունց թողութիւն ինձ խնդրեսջիք, զի ոչ այնքան յանդուգն եմ, թէ զոր ոչ ըստ ներման եւ կամ յայլմէ առեալ զաւրութիւն, համարձակէի դնել։

Եւ թէ ոք համարեսցի յանդուգն՝ համարեսցի, միայն զաւգտակարն ընտրելով դատեսցի, եւ ես իսկ գամ զհետ՝ ոչ պարսաւելով, այլ շնորհ ունելով եւ գովելով։

[ՃՂԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՅԼԱԶԳ ԽԱՒՍԵՑԵԱԼ ԿԱՆԱՆՑ

Եթէ ումեք խաւսեալ է կին, եւ նախ քան զմտանել աղջկանն յեկեղեցին չար գործքն յայտնեցան, իշխան է այրն առնուլ եւ չառնուլ։

Ապա թէ յեկեղեցի մտեալ իցէ, մի՛ իշխեսցէ արձակել, եւ եթէ արձակիցէ, այրի կոչեսցի եւ երեք ամ ապաշխարեսցէ։

Եւ յայլում գլխի հրամայէ զխաւսեալն թողուլ վասն պոռնկութեան, եւ աստ յաղագս յեկեղեցի մտելոյն՝ ոչ։

Սակայն եւ թէ որդիս ծնեալ է, իշխան լիցի թողուլ յաղագս պոռնկութեանն, այլ աստ յաղագս պատուելոյ զեկեղեցի ասէ։

Ապա ուրեմն ոչ է պսակ արտաքոյ եկեղեցւոյ եդեալն։

Եւ զի ոչ է ի տան առն, առաջի կայ զգաստանալն, ապա թէ ի նոյն իցէ վարքն, իշխան է այնուհետեւ թողուլ։

[ՃՂԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՏՂԱՅՈՑ ՊՍԱԿԱՑ

Տղայոց պսակ մի՛ ոք իշխեսցէ դնել, մինչեւ ի չափ հասեալ՝ զհաճոյսն իւրեանց իմասցին, եւ թէ ոք յանդգնի՝ լուծցի ի քահանայութենէն ու հարիւր դրամ տուգանս տացէ յեկեղեցին. եւ տղայն ի չափ հասեալ՝ ում եւ կամեսցի ամուսնասցի։

Զոր եւ յայլում կանոնի ասէ՝ ոչ պսակել առանց զմիմեանս տեսանելոյ, զի անյայտ է, թէ բնաւին իսկ ոչ կամին ամուսնանալ եւ կամ ոչ հաւանիլ միմեանց, հրամայէ չառնել։

Ապա թէ լիցի, եւ ի չափ հասեալ ոչ կամի, անվտանգ առնէ յաղագս ակամայ իրին։

Հաւանելի լիցի այս դատաստան յեկեղեցի Աստուծոյ։

[ՃՂԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ՈՐ ՄԻՈՅ ՄԱՒՐ ԿԱԹԱՄԲ ՍՆԵԱԼ ԻՑԵՆ

Հարց. Որ միոյ մաւր կաթամբ սնեալ իցեն աւտարք ի միմեանց, յորժամ ի չափ հասանեն, արժա՞ն է ամուսնանալ։

Պատասխանի. Չէ արժան, քանզի ծնողն եւ ստնտուն ընդ մի համար են։

[ՃՂԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՓՈԽՈՂԱՑ ԶՍԱՀՄԱՆՍ

Հարց. Որ զսահմանս յափշտակէ զընկերին, ո՞րպիսի ինչ է։

Պատասխանի. Զոր գրեաց Մովսէս յԱւրէնսն հրամանաւ Աստուծոյ՝ իջցեն անէծքն այն ի վերայ գլխոց նոցա, եւ եղիցի նզովեալ ի կեանս եւ ի մահ։

Լուիցեն զայս յափշտակողք սահմանաց եւ զարհուրեսցին, զի դատաստան աստուածային է։

Եւ թէ լիցի հակառակութիւն ինչ անդաստանաց, վկայիւք լուծցի, զի զայն հաւաստի կարծեմ լինել, քան բառնալ խաչ եւ Աւետարան միոյ, զի բազում անգամ խաբէութիւն լինի, եւ զի երդումն է այդմ աւրինակաւ, զոր ոչ հրամայեցաւ։

Եւ թէ այդպէս կատարի բան դատաստանի, մի բարձող խաչին լիցի վկայ, եւ մի՝ երդումն, եւ եղեւ երկու ըստ Աւրինացն։

Այլ զայս ոչ հրաման տալով ասեմք, որպէս յառաջ իսկ գրեցաք յաղագս երդմանն, այլ յայտ առնել կամեցաք, թէ ոք զայսոսիկ առնէ՝ վճարեալ է իրք դատաստանին, որպէս ցուցաւ, թէ զերկու վկայի ունի զտեղի։

Եւ թէ այս լիցի, զապաշխարութիւն լցցէ, որպէս ցուցեալ է յերդման ճառին։

[ՂՃԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԿՆԱՀԱՆԷԻՑ

Եթէ ոք զկին թողցէ՝ զորդեաց մայր, առանց բանի պոռնկութեան, կամ կախարդութեան, կամ թէ արատ ինչ չար ի մարմնի չիցէ, այլ թէ այրն շնաբարոյ իցէ, այլում ակն եդեալ իցէ, դատաստան այս լիցի. զորդիսն, եւ զկեանսն, եւ զտունն, եւ զհողն, եւ զջուրն եւ զամենայն ինչ բաժանեսցեն հասարակաց եւ զկէսն աղջկանն տացեն։

Եւ թէ կամք են կնոջն զայրն ի տուն ածել յինքն, համարձակ ածցէ։

Եւ զբաժինն կալցին եւ զարքունի հարկն ողջ արասցեն։

Եւ այրն, որ եթող, եւթն ամ ապաշխարեսցէ եւ յեկեղեցին տուգանս տացեն. թէ ազատ է՝ երեքհարիւր դրամ, եւ թէ շինական՝ գանալից լիցի եւ հարիւր դրամ յեկեղեցի տուգանեսցի, փոխանակ զաւրհնութեամբ զամուսնութիւնն խոտելոյ։

Ապա թէ մինչդեռ ի պայքարին եւ ի տուգանին իցեն, եւ կին ոք յանդգնեալ կնաթողին կին լիցի, եւ ամ մի չիցէ անցեալ, յայտ եղեւ, թէ զառաջին կինն նա ետ թողուլ, կալցեն զկինն եւ յաւրկանոցս տայցեն, եւ զտարի մի աղասցէ գոդեացն. թէ ազատ է եւ յաւրկանոց չերթայ՝ հարիւր դրամ տուգան տայցէ գոդեացն։

Մի անգամ եւ երկիցս զայս եդաք դատաստան. դարձեալ եւ այժմ, զի զանձն յընդդիմադրութենէ կանոնաց կարծեաց ազատիցեմ եւ զյաւելուած իւրաքանչիւր հրամանացն դիցեմ, ըստ որում եւ յայսմ կանոնի հանդերձ այլաւքն։

Եւ զայրն ի տանէ մերժել եւ այլ ի ներքս ածել հրամայէ, որ է առաւելութիւն սաստի։

[ՃՂԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԿՆՈՋ ԱՄԼՈՅ

Եթէ կին ոք արար, եւ ամուլ պատահեաց, եւ այրն հանցէ վասն ամլութեանն, որ ինչ կնոջն կարասի բերեալ է ի տունն՝ թէ աղախին, եթէ անասուն, եթէ հանդերձ, եթէ արծաթ, առնուլ իշխեսցէ եւ գնալ։

Եւ թէ քան զամլութիւնն այլ ինչ արատ չգուցէ ի կինն, տուգան եւս տացէ կնոջն վասն անարգանացն, եթէ ազատ է՝ հազար եւ երկերիւր դրամ, եւ թէ շինական՝ վեցհարիւր դրամ։

Ապա թէ մինչդեռ ի դատաստանին եւ ի տուգանին իցեն, եւ ամ մի ի վերայ չիցէ անցեալ, եւ ոք ի կանանց յանդգնեսցի եւ առն կին լիցի, կալցեն զկինն եւ յաւրկանոց տացեն, քանզի յայտ եղեւ, թէ հանելոյ կնոջն պատճառ նա եղեւ, եւ տարի մի աղասցէ գոդեացն եւ յաղախնութեան կացցէ, եւ յեկեղեցի հարիւր դրամ տուգան կալցեն, փոխանակ զի բուն ամուսնութիւնն վասն նորա խոտեցաւ. ապա թէ ազատ է եւ ի գոդենոց չերթայ, հարիւր դրամ տացէ գոդեացն։

Ապա թէ առնն յառաջագոյն խորհուրդ եդեալ է, թէ՝ զիմն թողում եւ զքեզ առնում, կամ պոռնկութեամբ խանծական լեալ իցէ, հարիւր դրամ այրն տուգան տացէ յեկեղեցին, եւ ապաշխարութիւն առն՝ երեք ամ ընդ ունկնդիրսն կացցէ եւ մի ամ՝ ընդ ձեռամբ եւ մտցէ յեկեղեցին։

Եւ որ զորդւոց մայր թողցէ առանց պոռնկութեան կամ այլ արատոյ, առն եւ կնոջ պատուհաս տուգան եւ ապաշխարութիւն կանոն այդ կացցէ։

Եւ որքան կար էր եւ ի դէպ, զդատաստան այսմ եդաք եւ մեք, եւ զորս ի կանոնսն՝ եւ զայն եւս դրոշմեցաք, զի յիւրաքանչիւրոցն զարժանն դիւրին լիցի դատաւորաց տալ զվճիռն ուղղապէս։

Եւ զի մեք չափաւորապէս զդատաստանն եդաք յիւրաքանչիւրսն եւ զապաշխարութիւն ի կանոնս թողաք։

Եւ զայս այժմ զեկուցաք, զի գիտասցես, թէ յամենայն դատաստանս, ուր ապաշխարութեան պէտք են, ի կանոնս ապաստան թողաք։

[ՃՂԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԿԱՆԱՆՑ, ՈՐՔ ԶԱՐՍ ԻՒՐԵԱՆՑ ԹՈՂՈՒՆ

Եթէ կին ոք յառնէ ելանէ, կալցեն եւ անդրէն յայրն իւր տայցեն, եւ մանաւանդ զոր վարձանաւք իցէ վարձեալ եւ ոչ բոզաբար, թէպէտ եւ վաճառիցէ, թէպէտ եւ յաղախնութիւն կալցի, թէ կամք իցեն՝ հոգեւոր եւ բարի խրատու եւ սիրով կալցի։

Ապա թէ այրն չարաբարոյ իցէ եւ կամ պոռնիկ, կամ հանգանակող եւ արբեցող, եւ կամ այլ ինչ խեղական, գանիւ եւ խրատու կշտամբեսցեն զայրն եւ հնազանդեցուսցեն զերկոսեանն. ապա թէ ազատ է, տուգանաւք եւ խրատու զայրն ի կարգ ածցեն։

Ապա թէ դիւափոխի այրն, կինն պաշտեսցէ զնա։

Եթէ որպիսի պատճառաւ կինն ելցէ յառնէ եւ թէ չելցէ, եւ այդ նշանակեալ է մեր զիջմամբ յաղագս երկիւղի մեծագոյն վնասու։

Նաեւ կանոնական հրամանաւ յաւժարեցաք եւ այժմ զայս իսկ զսրբոց դնել զբան, զի զանզգամ խրատել հրամայէ զկին եւ զայր։

Եւ զի յայտ արասցուք, թէ կամք մեր ոչ հակառակն կամի կանոնաց, այլ թէ կամք լիցի դատաւորաց այլոց առնուլ ինչ ի մերոցն՝ առցէ, ապա թէ ոչ՝ կանոնք հաստատուն կացցէ։

[ՃՂԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՌԵՒԱՆԳԱՑ

Որ առեւանգս առնեն, կալցեն զկինն եւ անդրէն ցհայր իւր եւ ցմայր իւր տայցեն. եւ տուգան տայցեն փոխանակ անարգանացն, թէ ազատ է՝ հազար եւ երկերիւր դրամ, թէ շինական է՝ վեցհարիւր։

Եւ որք հրոս երթեալ էին եւ աւգնականք սուտ փեսային, առ այրն հարիւր դրամ տուգանսն տայցեն. եւ զհրոսին դրամն զկէսն յեկեղեցին տայցեն եւ զկէսն՝ կարաւտելոց։

Ապա թէ սուտ փեսայն ընդ աղջկանն պոռնկեցաւ առանց պսակ դնելոյ, յեկեղեցի տուգան կալցին հարիւր դրամ, զի զպսակն աւրհնութեան անարգեաց, եւ երեք ամ յապաշխարութեան կացցէ։

Ապա թէ երիցու ուրուք գաղտ պսակ իցէ եդեալ առանց հաւր եւ մաւր աղջկանն, երէցն զքահանայութիւնն չիշխէ պաշտել, եւ հարիւր դրամ տուգան կալցեն եւ կարաւտելոց բաշխեսցեն, եւ պսակն, զոր եդ, անվաւեր լիցի։

Ապա թէ յետ այսր խռովութեան եւ տուգանաց դարձեալ ի հաւանութիւն գան կամաւք աղջկանն եւ ծնողացն, եւ յառաջ պոռնկեալ են, պսակ մի՛ աւրհնեսցի, այլ իբրեւ երկակին՝ ուռ տեառնագրեալ դիցեն ի գլուխ. ապա թէ կուսանք կացեալ են, ըստ աւրինին աւրհնեսցի։

Եթէ ազատ, եթէ շինական՝ կանոն այդ կացցէ։

Թէպէտ եւ այս եդեալ է դատաստան ըստ զանազանութեան, այլ աստ յոյժ լիով կարգեցաւ, վասն որոյ յաւժարեցաք եւ զայս եւս գրել, զի անտարակոյս լիցի դատաւորաց այդոցիկ պատահումն, եւ զտուգանսն ըստ ժամանակի եւ ըստ կարի համեմատելով արասցեն։

Եւ ուսցին այժմու եպիսկոպոսունք, զի տուգանք պոռնկի յաղքատս հրամայի։

Եւ այդոցիկ եւ այլոց զանազանութիւն է, զոր ինքեանց այժմու առնուն դատաւորք, որք են եպիսկոպոսք, յորոց զարհուրիլ եւ խորշիլ պարտ էր, զի յաղագս քաւելոյ զյանցանս լինի, եւ մնան այժմ անքաւելի։

[ՃՂԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՒԱԳ ԵՐԻՑԱՆՑ

Քահանայք գահասիրութեամբ մի՛ հակառակեսցին ընդ միմեանս, զի զոր շնորհն Աստուծոյ ընտրեաց նախ ի քահանայութիւն՝ նա է նախագահ յեկեղեցւոջն։

Եւ զայս ասէ՝ որք կամին զառաջին պատիւն։

Եւ ուղիղ դատաստանաւ է, որ առաջին աւծաւ՝ առաջին լինել, եթէ իցէ յառաջադէմ, ապա թէ չիցէ՝ զոր ընտրեն այլքն, կամաւք եպիսկոպոսին առաջին կացուսցեն, որպէս զի բարեզարդութեամբ լցցէ զեկեղեցին, մանաւանդ թէ հիւրասիրութեամբ վկայեալ իցէ։

[Մ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՔԱՀԱՆԱՅԻՑ ԵՒ ՄՏԻՑ ԺՈՂՈՎՐԴԵԱՆ

Եւ ժողովրդականք մի՛ հրապուրեսցին ի նոցանէ ի բաժանումն սրբոյ եկեղեցւոյ, զի պատճառ խռովութեան բերէ, այլ զպտուղս եւ զմուտս ժողովրդականքն միաբանութեամբ ի սուրբ եկեղեցին հատուսցեն ամենայն յաւժարութեամբ անխափան եւ մի՛ ըստ դասուց բաժին արասցեն եւ երդոց, որ եղեւ վնաս։

Եւ քահանայիցն առեալ ի սրբոյ եկեղեցւոյն՝ բաժանեսցեն կարգաւորաբար, որպէս եւ աւրէնն է. գլխաւոր քահանայիցն՝ երկու մասունք եւ կէս կէս մասին, եւ այլ քահանայքն մէն՝ երկու մասունս, սարկաւագունքն՝ մի մի մասն, դպիրքն՝ կէս մասն, եւ այրի կանայքն, թէ իցեն պարկեշտք՝ մի մասն, առանց ամենայն հակառակութեան։

Ապա թէ իցէ ոք, որ հակառակիցի եւ առնիցէ խռովութիւն, այնպիսին դատապարտեալ լիցի յիւր կարգէն, եւ ընկերքն իւր մի՛ իշխեսցեն ընդ այնպիսումն հաղորդիլ, եւ ոչ ժողովրդականքն առ քահանայս ունել զնոսա։

[ՄԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՍՊԱՍԱՒՈՐԵԼՈՅ

Պաշտաւն եւ պատարագիք եւ սպասք սրբոյ եկեղեցւոյն ի գլխաւոր քահանային տանն եղիցին, որպէս յառաջագոյն կարգեալ է։

Գլխաւոր քահանայն զեկեղեցին մի՛ իշխեսցէ թողուլ եւ գործոյ տանն պարապել, այլ մշտնջենաւոր ի սուրբ եկեղեցւոջն կացցէ, զի զպաշտաւնն եւ զաղաւթսն տուընջեան եւ գիշերոյ ժամուցն եւ զտեսչութիւն ժողովրդեանն մի՛ խափանեսցէ։

Իսկ այլ ընկերքն զամառն փոխանակաւ կացցեն ընդ նմա անպղերգաբար։

Ապա թէ իցէ ոք, որ սխալիցէ ի պաշտամանէն պղերգութեամբ կամ երկրական հոգովք, ի մտիցն մի՛ իշխեսցէ մասն առնուլ։

Քահանայքն միակամ լիցին յաւրհնելն միաբանութեամբ զժողովուրդն եւ որոշել ի սրբոյ եկեղեցւոյ։

Բարեկարգապէս եցոյց զդատաստան հասոյից եւ զսպասաւորութիւն քահանայից աստուածային եւ սուրբ կանոնս, եթէ ոք կամեսցի կալ ճշմարտութեամբ ի գործ քահանայութեան, ապա թէ ոչ՝ անպարտ լիցին դատաստանք եկեղեցւոյ, եւ զպարտաւորութիւնն առցեն հեղգացեալքն։

[ՄԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՎԱՆԱՑ ԺՈՂՈՎՐԴԵԱՆ ԵՒ ԵԿԵՂԵՑԵԱՑ

Կամ եղեւ ինձ եւ յաղագս այսոցիկ սակաւ ինչ գրել, զի ոչ փոքր ինչ հակառակութիւն ի մեր իսկ լինի յաշխարհս յաղագս այսոցիկ աշխարհական քահանայից եւ վանաց։

Սակայն ընդ միտ ածի եւ յաղագս կանոնաց մեծին Սահակայ, եթէ որքան գեղեցիկ եւ ըստ կարգի բաժանէ զվանաց եւ զեկեղեցւոյ, որ յաշխարհի, զհասս եւ զտաւնս, եւ այժմ շփոթեալ եւ ապականեալ է այն ամենայն։

Վասն այնորիկ լռեցաք յայսոցիկ դատաստանաց, զի թէ ի սրբոյն ոչ պատկառեն ի բանից, զիա՞րդ եւ ի մերոցս։

Եւ եթէ վասն սորին դատաստանի կամի ոք, զի ուղղիցէ, այնոքիւք արժան է վարիլ եւ ոչ այլազգ, զի թէ կայր կարծիս՝ այժմու գրեցելովքս դատել, ոչ ի դէպ էր մեզ յանդգնիլ, թող թէ բնաւին ոչ է կարծիս։

Ըստ այսմ կարծեմ եւ յամենայն ի մեր աշխատութիւնս։

[ՄԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՅԻՇԱՏԱԿԻ ՆՆՋԵՑԵԼՈՅ

Ի յիշատակս վախճանելոցն յընտանեաց նոցա, որ ինչ ըստ կարգի աւրինաց քրիստոնէութեան, զոր հրամանաւ սուրբ հարցն կատարեն զմխիթարութիւն հոգւոց նոցա՝ կամ զքառասունս եւ զագապս ի հանգիստ նոցա, կամ զտուրս, զոր ինչ եւ հրամայիցէ վախճանեալն հոգւոյ իւրոյ, մի՛ իշխեսցեն յայլ եկեղեցիս կամ ի կրաւնաւորս տալ, այլ անդէն գեղջն եկեղեցւոյն երիցուն լիցին եւ վանաց՝ այնպիսեաց հասք, եւ իւրեանց տան երիցուն, ուր շնորհաւք սուրբ աւազանին վերստին եղեւ ծնեալ եւ պսակեալ եւ կենաց հացիւն կերակրեալ, ուստի եւ յղարկեալ առ Աստուած երթայ։

Իսկ յորժամ հարկաւորն յիւրում եկեղեցւոջն կատարեալ լինի եւ կամեսցի աւելորդս ինչ առնել յայլ եկեղեցիս, կամ ի կրաւնաւորս, կամ յաղքատս, ապա լիցի համարձակ առնել ինչ։

Յոյժ ուղիղ է այս դատաստան՝ յետ զհարկաւորն յիւրն առնելոյ եկեղեցւոջն, ապա յայլս կամ ի կրաւնաւորս տալ։

Կամ թէ պատահի յաղագս անձեռնհասութեան եւ կամ յաղագս յուսոյ ի հեռաւորս եւ զհարկաւորն տալ հաւանութեամբ իւր երիցուն եւ հրամանաւ իւր վանացն առաջնորդի, զնոսա ըստ կարի շահելով, ներելի են եւ այնոքիկ, յորժամ չիցէ յաղագս զիւրն արհամարհելոյ։

Ապա թէ ոչ կամեսցին նոքա, անդէն որքան կարեն՝ արասցեն. եւ այդ անհակառակ է։

[ՄԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԲԱՆԱԴՐԵԼՈՑ

Ժողովրդական ոք, որ յաղագս պէսպէս սխալանաց ինչ բանադրեալ լինին յեպիսկոպոսաց, թէ մեռեալ է՝ թող չթաղէ զնա քահանայն, եւ ոչ երեխայ՝ մկրտել։

Եւ թէ դէպ լիցի երեխայ հասանել այնպիսւոյն կամ մեռել ոք, քահանայն մկրտեսցէ զերեխայն եւ զմեռեալն թաղեսցէ եւ զայլ կարգս բանին պնդութեամբ պահեսցէ անլոյծ։

Զինքն իսկ զբանադրեալն հրամայէ չթաղել, թէ մեռանի, եւ թէ երեխայ է՝ չմկրտել, այլ զտան նորա մեռեալ թաղել եւ զերեխայ տան նորա մկրտել։

Եւ երկուցն աւրինադրէ եպիսկոպոսաց, զի մի՛ զբոլոր տունն ընդ բանիւ արասցեն, եւ կամ քահանայն անգիտաբար վասն միոյն բանադրանաց զայլսն զրկիցէ։

Նաեւ ոչ քահանայի աւրէն է յաղագս միոյն զամենեսեան, որ ի տան, ընդ բանիւ առնել, եւ այլ քահանայ, թէ պատահի այդպիսի, թաղեսցէ եւ մկրտեսցէ, բայց զայլ սահման պահեսցէ։

Եւ թէ առաւելութեամբ իցէ բանադրանքն, աղաչանաւք յայտ ածելի է, զի մի՛ այլքն ընդ բանիւ կացցեն վասն միոյ մեղուցելոյն։

[ՄԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՓԱԿՈՂԱՑ ԶԴՐՈՒՆՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ

Քորեպիսկոպոսունք մի՛ իշխեսցեն զդուռն եկեղեցւոյ փակել եւ խափանել զաստուածային աղաւթիցն ժամ վասն աւրընթրեաց կամ վասն միոյ յանցանաց, բայց զպարտաւորս ընթրեացն եւ զմեղուցելոցն անձինս բանադրեսցեն։

Կարծիս տայ, թէ վասն այլոյ յանցանաց հրամայէ փակել։

Յայտ է, թէ ոչ վասն միոյ յանցանաց փակել ի դէպ է զեկեղեցիս եւ խափան առնել սպասաւորութեան, այլ սպասաւորացն սաստել յանցաւորաց, թէ փակել տայցեն զեկեղեցիս, բայց թէ պատահի հակառակ շինել եւ առանց հրամանի։

Զսոյն սաստ դնէ եւ գեղջաւագաց՝ հանդերձ նզովիւք։

[ՄԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԳԵՐԵԼՈՑ ԱՐԱՆՑ ԵՒ ԿԱՆԱՆՑ

Յորժամ վասն մեղաց մերոց աշխարհս գերեցաւ, բազում արք եւ կանայք, որ ի գերութեան էին, եւ նոցա ամուսինքն՝ աստ, առանց վարդապետաց հրամանի կանայս առին, եւ արանց եղեն։

Վասն այնպիսեացն սահմանեցաք այսպէս։

Զի թէ յառաջ քան զեւթն ամն ոք յանդգնեցաւ, մինչ զուգակիցքն ի գերութեան էին, եւ այլ առին, այնպիսեացն ի պոռնկութիւն համարեսցի, եւ գան եւ պատուհաս կրեսցեն, եւ յընչից եւ ի ստացուածոցն առնուլ եւ յաղքատս մատակարարել, եւ զատուսցեն ի միմեանց, եւ ապաշխարեսցեն զեւթն ամ։

Եւ յետ եւթն ամին թէ դառնան ամուսինքն ի գերութենէ, անդրէն դարձցին առ իւրաքանչիւր ամուսինս, ապա թէ ոչ՝ յետ վերագրեալ ապաշխարութեանն կալցին զոր առինն։

Եւ նոքա, որք դառնանն յետ եւթն ամին, աւրհնութեամբ այլ կանայս առցեն, եւ այլ արանց լիցին, եւ կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։

Իսկ որ համբերեացն ցեւթն ամն, յետ եւթն ամին այլ առցէ՝ առանց տուգանի եւ պատուհասի, եւ կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։

Նոյնպէս եւ որ յետ եւթն ամին դառնան ի գերութենէ, եթէ կամք իցեն՝ այլ կին առցեն, եւ այլ առն լիցին, եւ նոյնպէս կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։

Զայս իսկ առեալ է վերջնոյ կանոնի զհրաման, զոր եւ մեք չափաւորապէս ըստ զանազանութեան եդաք եւ ի մերն, եւ զսոյն աստ յաւելաք, զի աստ ամենակատար իսկ է այս դատաստան։

Եւ թէ ինչ ի մերն հակառակ կարծիցի, այսոքիւք վարելով՝ անբամբաս մեք մնասցուք, զի խնդիր մեր է միայն ճշմարիտն լինել յեկեղեցիս դատաստան։

[ՄԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ԺԱՌԱՆԳԱՒՈՐԱՑ

Եթէ այր ոք կամ կին ի սրբոյ եկեղեցւոյ անորդի մեռցի, ի կենդանութեան իւրում իշխան լիցի ինքն ունել զամենայն ինչ, եւ անցեալ ըստ ինքն՝ ի մերձաւորաց չիշխէ ոք հեռացուցանել զհող, եւ զջուր, եւ զժողովուրդ։

Եւ ի մերձաւորսն, եթէ բազումք են, եւ կամի զմի ոք որդի առնել, իշխան է առնել՝ որ զնա հեշտ ոք կալցի, բայց հեռաւորի մի տացէ։

Բայց զշարժուն ինչ եւ զհրիտակ, որում իշխան է, թէ աւտարի տայ, թէ որ ոք զնա հեշտ պաշտիցէ, եւ եթէ կամի վաճառել եւ կամ հոգւոյ տալ, իշխան լիցի։

Իսկ եթէ ոք յորդեգրացն ի քահանայութիւն ձեռնադրի կամ գեղջն վկայութեամբ կամ յանձնէ, որում չէր անկ քահանայութիւնն, զկէս շնորհին կալցի յաղագս ձեռնադրութեանն յիւր կենդանութեան՝ անհարկ եւ անբեկար, եւ զկէս շնորհին զհող եւ զջուր բաւանդակ սրբոյ եկեղեցւոյն յանկաւորսն թողցէ։

Եւ անցեալ ըստ քահանայն եւ ըստ կին նորա՝ ամենայն շնորհն իսկ բաւանդակ յանկաւորսն երթիցէ, զի չվայելէ զսրբոյ եկեղեցւոյ զժառանգութիւնն յանկաւորացն հեռացուցանել եւ տալ հեռաւորաց եւ աւտարաց։

Բայց եթէ անկաւորացն կամաւորութեամբ կամ հաճելով տալ՝ թողացուսցէ վարդապետն, եւ զայն՝ մի շինականի ումեք, այլ սրբոյ եկեղեցւոյն յուխտէ, թէպէտ եւ հեռաւոր իցէ՝ իշխան լիցի մերձաւորեցուցիչն մերձաւորեցուցանել։

Ապա եթէ գիւղ դիպի, որ իրիցուն ի ժառանգութիւն բարձեալ իցէ, ժառանգութիւն սրբոյ աթոռոյն է, զոր վարդապետն կամի՝ ժառանգեցուսցէ, իշխանութիւն է նմա։

Եւ այս սահմանադրութիւն Հերակղայ եւ Խոսրովայ ժամանակաւք եւ այսր լիցի։

Բայց յառաջ քան զնոցա ժամանակն որ ինչ լեալ է, մի՛ շարժեսցի, զի չգիտէ ինչ հաստատութեամբ, որպէս կալեալ է՝ կալցին։

Բայց նոցա ժամանակացն եւ յայսմ հետէ եւ յաւիտեան այս գիր հաստատուն կացցէ եւ մի՛ ոք անցցէ ըստ այսմ սահմանաւ։

Տեսցուք եւ զայս հոգեւոր դատաստան, զի իշխան առնէ իւրոցն տալ ում եւ կամի, իսկ զեկեղեցւոյն չհեռացուցանել յանկաւորացն։

Եւ թէ պատահի ի հեռաւոր անկաւորաց եւ կամ յաւտարաց, զոր որդեգիր արար, քահանայանալ, զկնի իւր ի մերձաւոր յանկաւորսն ասէ թողուլ. զի թէ պատահի ի նոցանէ քահանայանալ՝ կալցին, ապա թէ ոչ՝ յաւտարս տալ իշխան լիցի առաջնորդն, սակայն ի տանէ քահանայութեան իցէ՝ զոր ժառանգ առնեն։

Յայսոսիկ զայս յաւելուլ ի դէպ է, զի ոչ միայն յորժամ ժառանգաւորքն բարձեալ լինին յեկեղեցոյն՝ սուրբ աթոռոյն է, այլ թէ պատահին անկաւորքն անարժան լինել, թէ քահանայք իցեն եւ թէ չիցեն, իշխան է զարժանաւորսն ի քահանայից կացուցանել։

Եւ այդ ըստ ճշմարտութեան է։

[ՄԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՏԱՆՑ ՔԱՀԱՆԱՅԻՑ

Ազատք յորժամ զիւրեանց զերդ եւ զմարդ բաժանեն, յոլովք չարակնութեամբ առնեն եւ զմանկունս եկեղեցւոյ ըղձանան ծառայս առնել եւ ի ստրկութեան ունել, որ չվայելէ քրիստոնէից։

Զի երիցս երանելւոյն սրբոյն Գրիգորի եւ երանելւոյն Տրդատայ թագաւորի զսրբոյ եկեղեցւոյ ժառանգութիւնն ընդ այլ ազատաց տունս կարգեալ է, եւ ազատ էին սրբոյ եկեղեցւոյն հողովն եւ ջրովն։

Եւ ի Պարսից թագաւորութեան ժամանակս թէպէտ եւ ի բեկար արկին, սակայն տունն ի դիւանի յայտնի է եւ չէ խառնեալ ի շինականս, բայց միայն զհարկսն տային յարքունիսն։

Արդ, եթէ ոք ագահութեամբ ակամբ հայեսցի եւ զազատ մանկունս եկեղեցւոյ ի բաժին, եւ ի վիճակ, եւ ի ծառայութիւն արկանիցէ, այնպիսին ի մեր ժողովոյս աւրհնութենէ հեռի եղիցի, եւ մի՛ եղիցի իշխանութիւն վարդապետին եւ քահանայից զայնպիսւոյն զպատարագն աւրհնել։

Այլ եւ ոմանք զՈզիայի ախտն ախտանան եւ ըստ իւրաքանչիւր կամաց, եւ ըստ իւրաքանչիւր վրմի բաժանեն զշնորհս սրբոյ եկեղեցւոյն եւ որպէս կամին մատակարարեն, եւ վարդապետին հրամանի եւ իրաւանց ունկն չդնեն. այնպիսիքն նոյնպէս ի մեր աւրհնութենէն հեռի եղիցին, որք յանդգնին զայնպիսի ինչ առնել։

Լուիցեն ազատք, որք ի Վիրս, զի զայսպիսի լուծին զուղիղ եւ զնախագոյն կանոնական հրաման։

[ՄԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՎԱՆԱՑ

Ոմանք տանուտեարք եւ ազատք ի վանաց վերայ իշխանութիւն առնեն եւ վանական՝ զոր կամին հանեն եւ զոր կամին՝ նստուցանեն վասն ժլատութեան։

Այլ եւ ոմանք իսկ ի վանս նստին եւ ըստ գրեցելումն, որպէս թէ չունիցին արդեաւք տուն հաց ուտելոյ, որ զեկեղեցեաւն Աստուծոյ արհամարհեն անպատկառելի անամաւթութեամբ։

Այնպիսիքն եթէ յուղղութիւն գան եւ յեպիսկոպոսն թողուն, որ տեսչութիւն առնէ սրբոցն լուսոյ եւ պաշտաման եւ դպրոցս կարգաւորելոյ, այնպիսեացն անցելոց մեղացն թողութիւն շնորհեալ եղիցի, եւ ի ժողովոյս աւրհնեալ եղիցին։

Եւ ժողովրդեամբ, եւ պտղաբերութեամբ, եւ ուխտադրութեամբ երթիցեն եւ աղաւթիցեն ի վանորայն, որպէս պարտ է յիւրեանց հարանց վաստակս եւ յաղաւթանոցս, բայց ժլատանալ եւ հանել ինչ մի՛ իշխեսցեն։

Ապա եթէ հակառակ ինչ կայցեն հրամանի հարանցն եւ մեր պատուիրանիդ, այնպիսիքն ի մեր աւրհնութենէ հեռի եղիցին եւ զհատուցումն ի սրբոց վկայիցն ընկալցին։

Որպէս եւ գրեալ է, թէ արասցեն վրէժխնդրութիւն յազգս եւ յանդիմանութիւն՝ ի ժողովուրդս։

[ՄԺ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՏԿԱՐԱՆՈՑԱՑ

Ոմանք ի տկարանոցս իշխանութիւն առնեն եւ հարկս, եւ նշեմս, եւ կերակուրս, եւ ըմպելիս պահանջեն բռնութեամբ, եւ զիւրեանց գործակալս ի վերայ գումարեն, եւ կոռով եւ պահակութեամբ նեղեն, եւ զողորմելի եղբարսն չարչարեն անխղճաբար, որում մանաւանդ դարման տանել առաւել պիտոյ է, եւ ամենայն քրիստոնէից պատել զամենայն վէրս նոցա։

Արդ, եթէ ոք յայսմ հետէ յանդգնի զայսպիսի ինչ առնել ի տկարանոցս, անողորմ դատաստանաւ դատելոց են այնոքիկ, որք ոչ առնեն զողորմութիւն։

[ՄԺԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԻՋԱՒԱՆԱՑ Ի ՎԱՆՈՐԱՅՍ

Ոմանք ազատք եւ հեծեալք, որ ի գեւղորայս հասանեն, որոց բնաւ ի վանսն տեղի լինի, ի գեւղ չիջանեն, այլ ոմանք կանամբք եւ նաժշտաւք ի վանսն իջանեն եւ այնպէս կոխեն զկանոն հարցն, եւ գուսանաւք եւ վարձակաւք ի սրբութեանց եւ ի պաշտամանց ի տունն ընթրիս ուտեն, որ սոսկալի է քրիստոնէից լսել, թող թէ տեսանել։

Արդ, զվերագրեալ կանոնսդ ի լսելիս այնպիսեացն խաւսեսցին վանաց երիցունքն. եթէ լինին լսող եւ ի շինին աւթին՝ բարի է, ապա թէ ի նմին անհաւանութեան կացցեն՝ այնպիսիքն նոյնպէս ի մեր աւրհնութենէ հեռի եղիցին եւ զվրէժխնդրութիւնն ի սրբոցն ընկալցին։

Զի վանքդ անուն հանգստարան սրբոց են եւ աւթեվանք եպիսկոպոսաց, եւ քահանայից, եւ աբեղայից, եւ աղքատաց։

Եւ ազատք եւ հեծեալք, մինչ կոչելով կոչին արք եւ կանայք, մեծաւ երկիւղիւ պարտ է աղաւթել եւ աղաւթից եւ պաշտաման հաղորդել, որպէս վայել է ի տան Աստուծոյ։

Այսոքիկ աւրինադրական դատաստան յայտնի է ամենեցուն։

[ՄԺԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՔԱՆԻՈՆՈՒԹԵԱՆ ԱԶԳԱԿԱՆԱՑ

Զի որպէս առ ամենայն մեր աթոռակիցս հարկ եղեւ գրել ի նոյն ութուտասներորդի ամի տէրութեանն Խոսրովայ՝ որդւոյ Որմզդի, զնոյն եւ առ քո սրբութիւնդ հարկեցաք գրել՝ պինդ ունել զպատուէր Հոգւոյն Սրբոյ ի ձեռն Աւրինաց եւ Մարգարէից, զորս առաքելական կանոնադրութեամբ հաստատեցին սուրբ եւ ուղղափառ վարդապետքն։

Բայց մանաւանդ առաւելագոյն զգուշանալ յանիծեալ յամուսնութենէ մերձաւորաց, որ ազգաւ մերձաւորութիւն է, եւ կործանին յայնքան չարիս։

Քանզի ոչ միայն զխառնակութիւն ազգահամարութեան գործեն այնպիսիքն, այլ եւ զագահութիւն, զոր արմատ ամենայն չարեաց ասաց առաքեալն, զհեթանոս աւրէնսն անաստուածն լինել, որպէս եւ նախամարգարէիւն ծանաւթացոյց ամենայն աստուածապաշտաց. եւ բիւր եւ այլ չարիս, որպէս եւ իմաստնոց յայտնի է։

Զի թէ աստուածային բերանն անիծանէ զմարդիկ, որ փոխեն զընկերի եդեալ սահմանս, իսկ զԱրարչին բոլորեցուն զսահմանադրութիւն եւ զպատուէր առ ոտն հարու եւ արհամարհողք լեալք, մեծի բարկութեան ճանաչելի է, այլ վասն նոցա եւ այլք։

Եւ յայտ անտի է, զի ի հնումն, զորս ըստ ելից, Աստուած այնպէս ասաց, թէ ըստ կրաւնից ազգացն Եգիպտացւոց եւ Քանանացւոցն մի՛ երթայցէք, ես եմ Տէր Աստուած ձեր։

Եւ ի կարգ արկեալ՝ զայսպիսի անկողինս կոչեաց խայտառականաց առականս, որով ամպարիշտքն վարէին։

Հրաժարեցոյց յառաջին ազգէն եւ ապա՝ յերկրորդէն եւ հասեալ յայն, զոր մեք խորթս կոչեմք, եւ ասէ՝ մի յայտներ, զի համմաւրեայ քոյր քո է։

Եւ ապա յետ ոչ սակաւ բանից եւս զարմանալոյ արժանի իմն նշանակէ. քանզի իբր ասաց, թէ համմաւրեայ քոյր է, դարձեալ երկրորդէ այսպէս, թէ զառականս կնոջ եւ զդստեր նորա, որ լինի մին կին, եւ միւսն՝ խորթ, մի՛ յայտնեսցես եւ զդուստր ուստեր նորա, այսինքն է՝ զխորթին, եւ կամ զդուստր դստեր նորա մի՛ առնուցուս, քանզի ամպարշտութիւն է։

Ապա վերագոյն քան զայս նշանակէ, որ նոյն մեզ երրորդ ազգ կարծի, ըստ յառաջ յայտնագոյնդ առնելոյ մեր, զառականս դստեր ուստեր քոյ կամ դստեր դստեր քոյ մի՛ յայտնեսցես։

Բայց մի՛ ոք կարծեսցէ զասացեալս ի վերայ ծնողին միայն, այլ եւ՝ որք ի նմանէն, քանզի եւ այս կատարեալ յիմարութիւն է, քանզի ոչ ուրուք եղբայր առանց հաւր եւ կամ քոյր, այլ թէ եւ հաւրաքեռ որդի եւ կամ մաւրաքեռ, քանզի ազգակցութիւնն մի է եւ նոյն է եւ որդւոց։

Զի որպէս առաջին, եւ երկրորդ, եւ երրորդ՝ ազգ ասին, այսպէս եւ եղբաւրորդւոյն եւ կամ այլոց առ միմեանս առաջին ազգն, եւ երկրորդ, եւ երրորդ, եւ քառորդ՝ ազգ ասին։

Եւ ոչ այսչափ. բայց եւ այլ որոշումն, արժանի զարմանալոյ, ուսուցանէ աստուածազանն մեզ Աւրէնք. զառականս նուոյ մի՛ յայտնեսցես եւ զդուստր դստեր նորա կամ զդուստր ուստեր նորա մի՛ առնուցուս։

Որ ցուցանէ զայս. իբր թէ մեռեալ որդւոյն, եւ նուոյն առն այլում եղեալ եւ ծնեալ ուստեր, եւ նորա կին առեալ այլ դուստր ծնանիցի՝ մի առնուցուս զնա կնութեան, զի ամպարշտութիւն է։

Այսու զկատարեալն իսկ զսահման ցուցանէ եւ եթէ ցո՞ր խորշելի է յամուսնութենէ։

Իսկ Սուրբ Հոգին Ովսեաւ մարգարէիւ զամենայն անհնարին եւ զչարաչար մեղս փոքր համարեցաւ առ այսու յանցմամբ եւ ամբաստանութեամբ։

Լո՛ւր որ զասացեալս նշանակէ. եթէ լոկ անուամբ գոյ, զի՞նչ հարազատութիւն ի միջի կայ, ասէ. դատաստան Տեառն է ընդ բնակիչս աշխարհի, զի ոչ գոյ ճշմարտութիւն, եւ ողորմութիւն, եւ գիտութիւն Աստուծոյ ի վերայ երկրի, այլ անէծք, եւ ստութիւն, եւ գողութիւն, եւ շնութիւն, եւ սպանութիւն հեղեալ ի վերայ երկրի։

Իսկ աւելի ամպարշտութիւն եւ կսկծելի մեղք այն են, որ արիւն ընդ արիւնս խառնեն, որ է ազգականաց ամուսնութիւն։

Եւ հատուցումն այնմ զայս պատմէ. վասն այդր, ասէ, սուգ առցէ երկիր եւ նուաղեսցի ամենայն բնակչաւքն իւրովք, այլ եւ գազանք անապատի, եւ սողունք, եւ թռչունք երկնից պակասեսցին, զի ոչ ոք էր, որ յանդիմանէր եւ դատէր։

Արդ, մինչ բանն յանդիմանութեան եւ դատելոյ զայնպիսիսն ձեզ հաւատացաւ, եւ անփոյթ առնես՝ ե՛ւ զանձն դատապարտես, ե՛ւ որոց իշխեսն։

Բայց եթէ արեան յարիւն ոչ տաս խառնիլ, որ է մինչեւ անուն մերձաւորութեանն սպառի, արդարութեամբ կատարեալ զարդարես զքո վիճակդ։

Իսկ յանդգնեցելոցն եւ պատերազմասիրաց ընդ Հոգւոյն Սրբոյ՝ բան կանոնին, զոր երանելի հարցն ի Քրիստոս հաստատեալ է եւ մինչեւ ցայժմ իբրեւ զարեգակն անշիջանելի պահի, նոցա զայս աւանդեսցես. սկիզբն ի հինգերորդէն յառաջ, քանզի որ յանասնոցն բնութիւն սիրելի էր անկանել, այնց ողորմութիւն արարեալ՝ զսահմանն մեղմացուցին, բայց լաւացն բնիկն է, որում տեղեակ է եւ քո սրբութիւնդ։

Յամենայն գրեթէ ի կանոնս այսոցիկ եդաւ սահման, այլ լիով աստ, զոր առեալ եցոյց յԱւրինաց եւ ի Մարգարէից։

Զոր եւ մեզ զայսոսիկ քննելի է, թէ ո՞ր արդեաւք յաւելուած ըստ նորոյս եղեւ ի ձեռն կանոնաց։

Քանզի Աւրէնքն հրաժարեցոյց զառ ի հաւրէ եւ զառ ի մաւրէ քեռէ, որ է ըստ այսմ. թէ պատահի առնուլ կին, եւ նորա իցէ դուստր եւ թէ զկնի առնլոյն ծնանիցի։

Իսկ կանոնք ըստ այսմ. մի՛ տալ զխորթս միմեանց եւ մի՛ զառ ի նոցանէ ծնունդս մինչեւ ի զարմն երրորդ, ապա ծնեալ ի ծնողաց խորթուցն մինչեւ ցորդիսն, որ առանց խորթուցն, որ լինին հինգերորդ ազգ, ապա ամուսնասցին։

Զխորթս միմեանց զխորթակիցսն ասէ մինչեւ ցերրորդն, յայտ է, զի չորրորդին հրամայէ, եւ ծնեալ ի ծնողաց խորթուցն մինչեւ ցորդիսն՝ երրորդին ասէ, որ խորթովքն լինի չորրորդ եւ ծնողաւքն՝ հինգերորդ։

Եւ զայս ասէ, որ թէ պատահի մին ի խորթուցն, եւ մին՝ ի ծննդոց ծնողաց խորթուցն, եւ կամ ի խորթուցն ծնողաց՝ չորրորդ, եւ խորթն՝ հինգերորդ, ապա ամուսնասցին։

Եւ զի Աւրէնքն զհաւրաքոյր եւ զմաւրաքոյր յիշէ, իսկ կանոնք զծնունդ սոցա եւ զծնունդ զեղբաւր մաւր եւ զայլոց միապէս հրաժարեցուցանէ։

Զխորթոցն եւ զթոռանց, որ յորդւոյ եւ ի դստերէ, եւ զեղբարց ծնունդս կանոնք եւ Աւրէնք միաւրինակ հրաժարեցուցանեն. նմանապէս եւ՝ զծնունդ, որ ի նուէ։

[ՄԺԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ԵԹԷ ԸՍՏ ԱՒՐԻՆԱՑ ԵՒ ԿԱՆՈՆԱՑ Ո՞ՐՊԷՍ ԶՈՒԳԻՆ, ԵՒ ԹԷ ՈՉ՝ ՈՐՈ՞Ց ՆԵՐԵԼԻ Է ԵՒ ԶՈ՞ՐՍ ԲԱԺԱՆԵԼԻ

Գիտելի է, զի կանոնք հրամայէ՝ մի՛ ոք իշխեսցէ խնամութիւն առնել մինչեւ ի չորրորդ եւ հինգերորդ զարմ։

Զնոյն իսկ զԱւրինացն ասէ, զի զերրորդն զծնունդն, զոր հրամայէ չառնուլ, յայտ է, զի չորրորդին հրամայէ առնուլ, եւ որ առնու՝ լինի հինգերորդ։

Եւ զայս յամենայն ընտանութիւնսն է իմանալ, եւ այս է չորրորդն եւ հինգերորդն։

Եւ թէ Աւրէնք եւ կանոնք զխնամիս ոչ յիշեն, յաղագս զմի ցուցանելոյ աւրինակ՝ նման այլոցն բաժանիլ ծննդովք. զի զայս ասէ Աւրէնքն՝ երկուս քորս ոչ առնուլ, եւ կանոնք զքոյր կնոջն յընտանութիւն առն փոխել ասեն։

Ուստի յայտ է, զի այսպէս ամենայն աւրինակաւ խնամիք յընտանութիւն փոխին, եւ ըստ այլոց մերձաւորաց՝ ծննդաւք զատանին։

Եւ արդ, ըստ Աւրինաց եւ կանոնաց այսպէս զուգին, թէ եղբարց ծնունդք իցեն եւ թէ այլոց, զի առաջին՝ ծնողքն ի թիւ ոչ անկանին, զի վասն այնորիկ զարմ ասէ չորրորդ եւ կամ հինգերորդ։

Եւ դարձեալ՝ զի մի՛ խոնարհագոյն քան զայս իցէ, զի չորրորդ ի միոյ կողմանէ ասէ լինել, եւ թէ ի միւս կողմանէ մի պատահի՝ անխտրելի է. եւ այս յայտ յԱւրինացն է՝ զառականս մի՛ յայտնեսցես. իւրն իսկ ասէ, զի երրորդին ոչ հրամայէ եւ զչորրորդն առնու, եւ առողն է հինգերորդ։

Նոյն է ըստ կանոնաց։

Եթէ հինգ պատահի լինել՝ բարի է, եւ զարմիցն հինգ լինել նոյն է. եւ թէ որքան մի կողմն իցէ, եւ միւսն նոյն գտանի՝ առաւելութիւն է, ապա թէ ոչ գտանի՝ լիցի որպէս ցուցաւդ։

Եւ թէ երեք ի մի կողմանէ իցեն, եւ երեք՝ ի մի, լինելի է։

Եւ եթէ երեք ի մի կողմանէ իցեն, եւ երկու՝ ի մի, եւ այս եւս լինելի է, զի որպէս հրամայեցաւ յԱւրինացն՝ զչորրորդն առնուլ հինգերորդին, զի յորժամ առցէ, մնասցէ երրորդն։

Նոյն է, յորժամ երեք ի միոյ կողմանէ իցէ, եւ երկուք՝ ի միւսն, ի լինելն մնայ երեք, զի որպէս որ իւրն առնու ըստ Աւրինացն, եւ մնայ երեք։

Նոյն լիցի եւ որդւոց, զի մի է հեռաւորութեան աւրինակն։

Սոյնպէս, թէ երեք ի մի կողմանէ իցէ, եւ երեքն՝ ի մի, ի լինելն մնայ չորրորդ. եւ այդ ըստ հինգերորդ զարմիցն է, որպէս այն՝ ըստ չորրորդին։

Այսպես յամենայն խնամութիւնս այնոքիկ լիցին, զի ի լինելն մնայ երեքն եւ կամ չորքն։

Բայց հինգերորդն լիցի քահանայից, չորրորդն՝ աշխարհականաց ամենեցուն։

Իսկ երեք ի մի կողմանէ, եւ մին՝ ի միոյ, ոչ է լինելի. նոյնպէս՝ երկու՝ ի միոջէ, եւ երկու՝ ի միոջէ, զի ի լինելն մնան երկու եւ ոչ երեք։

Արդ, այսոցիկ ոչ է համարձակելի, ապա եթէ յանդգնին՝ քակեսցեն. ապա թէ ոչ կարասցեն՝ ապաշխարութեամբ ուղղեսցեն։

Իսկ եթէ անգիտանալով արասցեն կամ զընտանութիւնն եւ կամ զսաստ պատուիրանին, այդոցիկ այլազգ լինիցի ներելն։

Ապա եթէ երկու ի մի կողմանէ իցէ, եւ մի՝ ի միոյ, բնաւին մի՛ տայցեն թոյլ, ապա թէ յամառեալ արասցեն՝ քակեսցեն. իսկ թէ ոչ կարեն՝ կամ յաղագս յանդգնութեան եւ կամ զի իշխանք իցեն, ծանր ապաշխարութեամբ սահմանեսցեն. իսկ թէ անգիտանալով ըստ ասացելոցն իցէ, այլազգ լիցի ներելն։

Սակայն իշխանաց այլ աւրինակ լիցի ներման յամենայնսն։

Ապա թէ մի ի միոյ կողմանէ իցէ, եւ մի՝ ի միոյ, բնաւին մի՛ լիցի ներել, թէ գիտելով իցէ թէ անգիտանալով՝ նզովիւք քակեսցին, ապա թէ ոչ կարեն՝ մի լիցի հաղորդիլ ընդ նոսա, այլ լիցին հեռացեալք իբրեւ զպոռնիկս, մինչ զղջացեալ քակեսցին եւ ապաշխարութեամբ ուղղեսցին, զի ի լինելն ոչ մնայ եւ ոչ մի, որպէս ի չորրորդին՝ երկուս եւ յերրորդին՝ մի։

Եւ այդ է ըստ կանոնաց ներման, որ ասէ. քանզի որ յանասնոցն բնութիւն սիրելի էր անկանել, այնց ողորմութիւն արարեալ զսահմանն մեղմացուցին, բայց լաւացն բնիկն է։

Յայտ է, զի զչորրորդէն եւ զհինգերորդէն ասէ։

Զայդ ըստ Աւրինացն եւ կանոնաց դատեցաք, թէ ո՞րպէս զուգին, եւ կամ ներեսցին, եւ կամ բաժանեսցին։

Եւ թէ ունէի յաղագս այդոցիկ այլ ինչ ըստ տեսութեան դնել մտաց, ոչ կամեցայ, զի մի՛ ընդդէմ ինչ կարծիցիմ կանոնաց, այլ որ ոչ թուին ի կանոնաց, ի կենդանի առաք ձայնէ։

Եւ թէ վարժ ոք գրոց սովորութեան իցէ, տեսցէ զամենայնսդ հաստատապէս յԱւրինաց եւ ի կանոնաց, զի զբազումս ի գրոց տեսանեմք յարանց անտեղեակս այդմ լինելով, զի որքան ի միոջէ իցէ ի կողմանէ չորրորդն կամ հինգերորդն, զնոյն եւ ի միւսմէն պահանջեն ի կողմանէ, որ է դուն ուրեք գտանիլ, զի իւրն ասէ Աւրէնքն՝ զառականս մի՛ յայտնել, եւ զերրորդն թողլով ի միջոցին՝ զչորրորդն հրամայէ առնուլ։

Նոյն եւ ծննդոցն է ըստ կանոնաց։

Սակայն բազումք ի տգիտաց յառաջ բերեն զՅովհաննու Ոսկեբերանին զասացեալսն, եթէ Աւրէնքն ի մերձաւորաց հրամայէ յազգականաց առնուլ կին՝ ոչ կամել յաւտարս զսէրն տալ, իսկ Աւետարանն՝ առ հեռաւորս զսէրն լինել։

Եւ արդ, եթէ այդքան է պատճառն, ընդէ՞ր ճշդիւ խնդրեն ընտանիքն։

Գիտելի է, զի սուրբն ասացուածովն զզաւրութիւն Աւրինացն եւ Աւետարանին ասէ, այլ ոչ զպահպանութիւնն, զի ոչ ասաց, թէ վասն այսորիկ ոչ է խտրելի ազգայինն, այլ գիտէ, զի Աւրէնք է եւ պահելի է, զի ըստ ժամանակաց զանազանեցան այդոցիկ Աւրէնքն, զի ըստ բնութեան ոչ է մեղք, այլ ըստ Աւրինացն դրութեան յայտնելոյ գիտութիւն։

Յառաջ քան զԱւրէնս զքոյրս իսկ առնուին, եւ Աւրէնքն հրաժարեցոյց։

Աւրէնքն զհաւրքուեր եւ զմաւրքուեր եւ զեղբաւր մաւր դստերս ոչ հրաժարեցոյց, իսկ կանոնք զայսոսիկ եւ որ նման սոցին իբրեւ զմերձաւորսն հրաժարեցոյց, ասելով՝ մի՛ ոք արասցէ խնամութիւն մինչեւ ի չորրորդ եւ ի հինգերորդ զարմն։

Եւ զայս աննշան ասէ, ոչ ըստ Աւրինացն թուելով, թէ ո՞րոց իցէ եւ ո՞րոց չիցէ, զի յայտ արասցէ ամենայն ընտանութեան ծննդաւք բաժանիլ։

Եւ զի Հոգւոյն Սրբոյ է աւրինադրութիւնս, զգուշութեամբ պահեսցուք, զի մի՛ դատապարտիցիմք։

Եւ արդ, եթէ հաճոյ թուեսցին այս դատաստան յեկեղեցիս, զի որքան կար էր՝ ի գրոց ճշմարտելով եդաք, ըստ այսմ վարեսցին, ապա թէ անհաճոյ՝ մի՛ իբր զյանդուգն ստգտցէ, այլ իբրեւ զտգէտ ելոյ՝ թողութիւն շնորհեսցէ մեզ եւ ուղղիղ դատաստանաւ վարելով ըստ գրոց, որպէս տեսանէ կորովի մտաւք զանձն, եւ զմեզ ազատէ ի մեծէ եւ յանաչառ դատաստանէ։

Միայն մի՛ լիցին կաշառաւք կուրացեալք, որպէս զբազումս տեսանեմք, զի այնքան են վրէժխնդիրք այդորիկ աւրինաց, որքան զձեռս լի առնեն կաշառաւք, զորոց զդատն հատուցանելոց են։

[ՄԺԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՆԱՒԱՑ ԲԵԿԵԼՈՑ Ի ԾՈՎՈՒ

Եւ զնաւս բեկեալս ի ծովու մերձաւոր քաղաքն ձեռնատուութեամբ փրկեսցէ, իբրու զի հանդերձեալ էր վայելող շահից նորա լինել. այլ յաւար առնուլ վասն բեկմանն արտաքոյ է դատաստանի։

Եւ թէ ձրի ոչ կամին փրկել, որքան հնար է՝ վարձս տացեն, եւ զԱւրինացն ընդ միտ ածել՝ զանկեալ գրաստ յարուցանել ընդ տեառն իւրում։

Այլ ագահել եւ յափշտակել այսպէս լիցի դատաստան. կամ որպէս որ թափէ զաւար, կամ իբր զտէր, որ ի հնազանդելոց տասանորդէ, եւ կամ ի հնգէ։

Եւ սակաւ զայդ եդաք դատաստան, զի յոյժ ընդդէմ իրաւանց գործեն Հռոմայեցիք այդոցիկ. եւ զի մի՛ այն լիցի, թէ ի մերոց պատահի ազգաց տիրելոց ծովու։

[ՄԺԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԽԱԲԵԲԱՅԻՑ

Եւ զի բազումք շրջին խաբէութեամբ յանուն սրբոց, եւ եկեղեցեաց վանաց եւ այլաւք բազմադիմի պատճառաւք եւ զբազումս պատրեն, մինչ զի ոչ է դիւրաւ ի վերայ կալ պատրուակեալ չարեաց նոցա, քանզի հնարին ընծայական ունել թուղթս եւ այլ եւս ձեւս ստանան կեղծաւորութեան։

Արդ, յորժամ պատահի ի վերայ կալ նոցա եւ գտանել զխաբէութիւն նոցա, զժողովեալ ինչս առնուլ, որ յայլոյ եկեղեցւոյ յանուն իցէ, եւ թէ կարիս ինչ է՝ անդ առաքել, եւ թէ այս չիցէ՝ յիւրաքանչիւր տեղիս տալ։

Եւ թէ չիցէ հնար այսմ լինել, իրաւունս կարծեմ ըստ պատճառի ժողովելոյն այնպէս մատակարարել եպիսկոպոսաց եւ եթէ այլ ոք իցէ։

Եթէ պատճառաւ եկեղեցի շինելոյ իցէ եւ բաւական այսմ իցէ, այնպէս առնել, եւ թէ չիցէ՝ ի պէտս ըստ բաւականին ածել եկեղեցւոյ։

Եւ թէ պատճառաւ գերութեան իցէ, յայնոսիկ վարիլ։

Ըստ այսմ աւրինակի լիցի եւ այլն ամենայն։

[ՄԺԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԳԵՂԻՑ ՆՈՐՈԳԱՊԷՍ ՇԻՆՈՂԱՑ

Յորժամ զառաջինն շինիցի գիւղ, չէ հաստատուն բաժանումն հողոյն եւ ջրին եւ այլոց այսպիսեաց, մինչեւ բաւական բնակիչք ժողովիցին, եւ ապա բաժանումն հաստատիցի։

Ապա թէ աւերակ շինիցի եւ չիցէ բազմաժամանակեայ, մինչ զի գիտել իւրաքանչիւր զսահման անդաստանաց եւ զայլոց, իւրաքանչիւր ըստ սահմանի նախնեացն կալցին։

Իսկ եթէ բազմաժամանակեայ իցէ եւ անգիտելի, եւ տէրութեան փոփոխումն եղեալ, նորոգ արասցեն բաժանումն հաւասարադատութեամբ, նախ՝ եկեղեցւոյն եւ ապա՝ այլոցն, մասն աւելի տալով որ գլխաւորն իցէ գեղջն՝ վասն հոգալով զայլս։

[ՄԺԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՀԱՄԱՒՐԷՆ ՎԱՃԱՌԱՑ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹԵԱՆ

Վաճառք ամենայն հաստատին, յորժամ որք վաճառենն՝ ամենեցուն յանձնառութեան վկայութեան կամքն ընդ նոսա իցէ։

Ըստ այսմ՝ եթէ հայր վաճառիցէ, պարտ է ուստերացն եւ դստերաց կամքն ընդ նմա լինել եւ եղբարց, որք ժառանգ իցեն. նմանապէս՝ թէ որդի վաճառէ՝ հաւրն, եւ այլ եղբարցն, եւ քերցն. ապա թէ ոչ, յորժամ կամին անդրէն դարձուցանել՝ իշխան լիցին, թէ եւ գրով հաստատեալ իցէ։

Եւ թէ ի միասին գրով եւ վկայիւք վաճառիցեն, եւ յաղագս աղքատութեան պատճառի իցէ, եւ սահմանաւ, զոր դնէ վաճառողն, եւ կամ որպէս յառաջ ցուցեալ է, իշխան լիցին դարձուցանել, ապա թէ անպատճառ իցէ՝ հաստատուն լիցի։

Արդ, այդպէս՝ կամ դարձցին եւ կամ հաւանեսցին ըստ արժանւոյն։

Իսկ գիր հաստատուն՝ նշանաւ դատաւորին լիցի, սակայն նշանն կամ ճշմարիտ դատաւորին լիցի՝ Քրիստոսի նշան խաչին, եւ կամ պատկեր եպիսկոպոսին կամ այլոց դատաւորաց, այսինքն՝ հայրապետաց։

Եւ թէպէտ այլոց գրին ձեռաւք, նոքաւք նշանակեալ հաստատուն լիցի, որպէս ի տուն թագաւորաց գրին գիր, սակայն նշանակին արքունի նշանաւ եւ այնպէս հաստատին. նոյնպէս եւ աստ լիցի։

[ՄԺԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԲԱԺՆԱՑ ՀԱՐՍԱՆՑ

Եւ յորժամ բաժանիցին եղբարք ի միմեանց եւ բաժանումն արասցեն հայրենեաց, նախ զհարսանցն բաժինսն յայտ արասցեն եւ յիւրաքանչիւրսն տացեն, եւ ապա՝ ինքեանց հայրենեացն։

Իսկ եթէ ի մէջ եղբարցն ծախեալ իցէ ուրուք բաժին, յամենեցունց կանգնեսցի, զի տէր է իւրաքանչիւր ոք իւրոցն։

Զայդ հասարակ կարծելի է դատաստան ըստ քաղաքավարութեան աշխարհի։

[ՄԺԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ Ի ԾԱՌԷ ԱՆԿԵԼՈՑ ԵՒ ԿԱՄ ԿԱՆԽԵԼՈՑ, ԵՒ ՅԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ԱՆԿԵԼՈՑ ԵՒ ԿԱՄ ՔԱՐԻՒ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՄԵՌԵԼՈՑ

Այլ որ յաղագս ի ծառէ անկեալ մարդոյ մեռելոյ հարցեալ էիր եւ կամ թէ խեղդով կախեալ զծառէ, չկայ ինչ մեղանս տնկոցն, զի անշունչ եւ անզգայք են, ոչինչ եղեն պատճառք մահու նոցա, որ այնպէսն պատահեաց։

Այլ թէ առնիցեն ըստ Աւրինացն Մովսիսի, յորում հրամայեաց Աստուած վասն անասնոցն, եթէ եղեւ ի նոցանէ յանաւթ պղծութեան ոգւոց եւ մարմնոց անասնագիտաց մարդոց, զկաթն նորա մի՛ կերիցեն, թէ յայնազգ կենդանեաց իցէ, եւ զանասունն քարկոծ արասցեն, եւ զմիս նորա շունք կերիցեն։

Նոյնպէս թէ եղջիւրաւորք հարկանիցեն զմարդ, եւ մեռանիցի, սպանցեն զանասունն եւ մի՛ կերիցեն. ոչ զի մեղանք են, այլ զի անաւթք եղեն մեղականաց պղծութեան եւ սպանութեան։

Ըստ այսմ աւրինակի թէ եւ առնիցեն զայս՝ հատանել զտունկն զայն, զի մի՛ կերիցեն ի պտղոյ նորա, բայց եթէ յարմատոյ նորա այլ բուսանիցի եւ եկեսցէ ի հաս, կերիցեն անխտիր եւ մի՛ խոտեսցեն, որպէս եւ ծնեալքն յանասնոց աստի անխտիր են։

Զայս հաւաստապէս ըստ Աւրինացն նոյնպէս եւ եկեղեցի ընդունի։

Այլ թէ յեկեղեցւոյ անկեալ ի խոնարհ, եւ թէ քար զերծեալ եւ անկանիցի ի վերայ մարդոյ, եւ մեռանիցի, անվնաս է եկեղեցին, մատուսցի ի նմա պատարագ, որպէս եւ կամի Տէր։

Այլ ի դէպ թուի աւուրս ինչ, իբր մաւր՝ ի վերայ ծննդոց, ունել սուգ. եւ զայդ որպէս կամին՝ արասցեն։

[ՄԻ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԳՈՂՈՑ Ի ՓԱՅՏ ՀԱՆՈՂԱՑ

Այլ վասն գողոց ի փայտ հանելոյ էիք հարցեալ։

Եթէ այլազգի իցէ եւ եթէ քրիստոնեայ, եւ քրիստոնէի հրամայիցեն ի փայտ քարշել, եթէ հնար իցէ՝ խոյս տայցէ ի տեղւոջէն, ապա թէ ոչ՝ կաշառով զերծցի։

Իսկ եթէ այսոքիկ ոչ աւգնեսցեն, ապա զհրամայեալսն ի տերանց հարկաւորաբար պարտ է կատարել, այլ ոչ առաւելութեամբ, որպէս հրամայէ Յովհաննէս զինուորացն, թէ մի՛ աւելի քան զհրամայեալսն ձեզ առնիցէք, քանզի Աստուած ի սիրտն հայի, եւ մարդ՝ յերեսս, որպէս հրամայեաց Տէր Սամուելի։

[ՄԻԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՍՊԱՆԵԼՈՑ Ի ԿԵՆԴԱՆԵԱՑ

Այլ թէ մարդոյ լինիցի ջորի խեռական, եւ կամ ձի կիցսընկէց կամ մարդակեր, որպէս զուարակագլուխ ձին Աղէկսանդրի, եւ կամ եզն հարկանող, եւ նա գիտիցէ, եւ այլք ազդ առնիցեն նմա եւ բողոք բառնայցեն եւ զվնասն ցուցանիցեն, եւ նա յանհոգս կացցէ եւ ոչ հնարեսցէ զնոսա, որպէս արժանն էր, եւ կիցս ընկեցեալ, կամ ատամնացեալ, կամ հարեալ սպանանիցէ զոք, տէր նորա մահապարտ է, եւ անասունն սպանցի, ապա թէ ոչ գիտէր՝ անպարտ է։

Եւ թէ յանսուրբ անասնոց իցէ՝ թէ ձի, թէ ջորի, ի մեռելոցն տեարքն տացեն, զի ի պէտս հոգւոյ նորա ծախիցեն։

Սակայն յայտնիցեն զպատճառն եւ այնոցիկ վաճառիցեն, որ կարողն են խրատել զնոսա։

Եւ զայս դատաստան եդաք երբեմն ըստ Աւրինացն, այլ հաստատել եւ կանոնաւք կամեցաք՝ մասամբ առաւելեալ։

[ՄԻԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԶՄԱՐԴ Ի ՃԱՆԱՊԱՐՀ ԵՒ ՅԱՅԼ ԳՈՐԾ ԱՌԱՔՈՂԱՑ ԵՒ ՎՆԱՍԵԼՈՑ ՍՊԱՆՄԱՄԲ

Այլ վասն զմարդ ի ճանապարհ յուղարկել ումեք բազում աւրինակք տեսանին ի հարցմունս խղճի եւ անխղճի։

Զի են ոմանք, որ ի գործ մշակութեան են կարգեալք ի տերանց իւրեանց, եւ կէսք՝ յայգեգործութիւն, եւ այլք՝ ի զինուորութիւն, եւ դարձեալ այլք՝ ի յայլ գործ, որ ի պէտս հասարակաց մերոց կենացս աւրինաւք պատրաստեալ է։

Այսոցիկ, որոց ի գործս իւրեանց եկեսցէ որոգայթ մահու, անպարտ են տեարք նոցա, մանաւանդ այնոցիկ, որ զպատրաստութեան պատուէրն հանապազ կացուցանէ ի լսելի հնազանդելոց իւրոց։

Ապա թէ հասարակաց միաբանութեան սիրոյ եւ խաղաղական մերոց կենաց զընդդէմսն հրամայիցեն գործել տեարք ծառայիցն, եւ անդ պատահիցէ ումեք մահ կամ սպանութիւն, մահապարտ է տէր նորա։

Դարձեալ՝ եթէ ոք ի նոցանէ ծանուցանէ տեառն իւրոյ զվնասն, որ առաջի կայր, եւ տէրն անհոգացեալ անպատրաստաբար առաքէ ի գործն, եւ պատահի վնասն, յորմէ խիթայր, որ առաքեացն՝ արենապարտ է։

[ՄԻԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՄԱՆԿԱՆՑ ՈՒՍՈՒՑՈՂԱՑ

Ոչ է պարտ վարձու զմանկունս ուսուցանել ըստ կանոնի հրամանաց։

Եթէ որբք իցեն, զամենայն խնամ տանել նոցա ի դէպ է, ապա թէ չիցեն՝ զկերակուր եւ զհանդերձ միայն իւրքն հոգասցեն։

Եւ թէ կարողք իցեն եւ ըստ ինքեանց յօժարութեան ընծայ ուսուցողացն տացեն, արժան է հոգեւոր սերմանողաց զմարմնաւորսն հնձել, իսկ եթէ աղքատք՝ ոչ պահանջել։

Այլ եթէ ոք հակառակիցի եւ բռնաբարէ, դատաստանաւ է՝ զոր ինչ ի մանուկն ծախեալ իցէ, զայն միայն հատուցանել, այլ ոչ զհոգեւոր շնորհին։

Այդոցիկ զհետ երթալ դատաւորաց արժան է հոգեւորապէս։

[ՄԻԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՐԲԵՑՈՒԹԵԱՆ

Եւ զարբեցութեան բազումք անգիտանան զսահման յառաջնորդաց եւ ի սպասաւորաց եկեղեցւոյ։

Միայն եթէ ոչ ժայթքեն՝ համարձակին ի գործ եկեղեցւոյ։

Արդ, դնելի է զսահման նորա։

Արբեցութիւն ըստ ստուգաբանութեան յագեցումն իսկ է, իսկ ժայթքելն եւ կամ ոչ՝ ի կազմածէ բազում անգամ պատահի մարմնոյ։

Իսկ եթէ սահման արբեցութեան յագեցութիւն է, ապա եւ սահման ոչ արբենալոյ անյագեցութիւնն է։

Եւ դարձեալ՝ նշանակ արբեցութեան դեդեւումն մարմնոյ է եւ բանի։

Արդ, որ ըստ այսմ սահմանի եւ կամ նշանի իցէ, ի բաց կալ արժան է յիւրաքանչիւր սպասաւորութենէ եւ լնուլ զապաշխարութեան զչափ եւ ապա մատչիլ ի գործ շնորհին, իսկ եթէ անփոյթ արասցեն՝ ընդ դատաստանաւք արբեցողացն են։

[ՄԻԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԿԱՐԳԱՑ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ԵՒ ՏԱՆ ԹԱԳԱՒՈՐԻ

Զի՞նչ գործ մարդոյ՝ զաստուածպաշտութիւն ծանեաք։

Ապա արժան է մարդոյս քննել զպաշտաւնակցաց իւրոց, որով մարթագոյն զինքն ջանայցէ առնել մաքուրս եւ զուարթունս՝ առ նոսա նայելով, եւ զկնի այսորիկ հասու լինել կարգաց եկեղեցւոյ եւ թագաւորաց, զոր պաշտեմք։

Արդ ահա, որպէս ամենեցուն յայտնի է, երկու արարածք եղեն խորհրդականք եւ բանաւորք՝ հրեշտակք եւ մարդիկք. մին՝ ի պարզ եւ յանխառն բնութենէ, իսկ միւսն՝ ի բազմաց գոյացեալ։

Եւ Մովսէս ի սկզբանն ոչ գրեաց յաղագս հիշատակաց եւ վասն մարդոյն պատմեաց՝ ասելով, եթէ ստեղծ Աստուած զմարդն հող յերկրէ եւ փչեաց յերեսս նորա շունչ կենդանի, եւ եղեւ մարդն յոգի կենդանի։

Այլ ապուշքն կարծեն զԱստուած բերանով եւ այլաւք գործիւք վարիլ եւ զանբաւանդակելին ի զգայութիւն բաւանդակեալ. այլ իմանալի է զփչեալն՝ կենդանացոյց կամ հոգիացոյց։

Նոյնպէս գիտեա եւ զհողն յերկրէ՝ ոչ մեկին իմանալ հող, այլ բաւանդակ զչորեսին բնութիւնսն ունելով՝ զցամաքն եւ զխոնաւն, զջերմն եւ զցուրտն, եւ զհողմն։

Որպէս բժշկացն մանկունքն բաժանեն զհողոյն զցամաքութիւնն յոսկերսն, եւ զմարմինն՝ ի խոնաւութիւն ջուրցն, եւ զջրոյն՝ յարեան երակսն, զցրտութիւն հողմոյն՝ ի շնչերակսն, զջերմութիւն հրոյն խառնեն ընդ ամենայն։

Այլ եւ արականս եւ իգականս բաժանեն եւ զմիսն եւ զմորթն իգական ասեն։

Եւ զայս ամենայն Մովսէս ոչ ասաց եւ ոչ զբնութիւն հրեշտակաց, սակայն լինելութիւն է նոցա։

Իսկ արդ, անե՞ղք իցեն, կամ ինքնե՞ղք, կամ նա՞խ քան զսկսանիլն արարածոց, վասն որոյ ոչ ասաց Մովսէս, եթէ արար Աստուած զհրեշտակս, այլ թէ հրամայեաց սերովբէիցն բոցեղէն սրով պահել զճանապարհս ծառոյն կենաց։

Թէ այդ այդպէս է, ապա անեղ պարտիմք իմանալ եւ զջուրն, քանզի ասաց, եթէ ի սկզբանէ արար Աստուած զերկին եւ զերկիր, եւ ոչ ասաց, թէ՝ զջուրն, այլ թէ երկիր էր աներեւոյթ եւ անզարդ, եւ հոգի Աստուծոյ շրջէր ի վերայ ջուրց։

Այլ իմանալի է մեզ ասել, թէ մինչ արար Աստուած զերկին եւ զերկիր, ընդ նմին արար եւ զամենայն զաւրս երկնից, եւ զջուրս, եւ զքարս եւ զամենայն, որ ինչ յերկրի, զի երկիրս հող միայն ասի ըստ Եբրայեցւոցն բարբառոյ։

Ապա, ուրեմն, եւ ջուրք ընդ երկրի արարան, որպէս եւ Դաւիթ ասէ՝ նորա է ծով, եւ նա արար զնա։

Եւ ընդ երկնի հրեշտակք արարան, ասելով՝ ո՞ արար զհրեշտակս իւր հոգիս եւ զպաշտաւնեայսն իւր ի բոց հրոյ։

Հրեշտակս եւ պաշտաւնեայս լսելով՝ դասս ոչ յայտնեն, այլ սեռական անուանեն զանունն։

Բայց Մովսէս այսպէս ծածկաբար ոչ միայն զդասն ոչ յայտնեաց, այլ եւ ոչ իսկ յիշեաց զհրեշտակսն ի սկզբանն, այլ յետոյ ասաց առ Աբրահամու, եթէ եգիտ հրեշտակն զՀագար յանապատին. եւ դարձեալ ասէ, եթէ եկին հրեշտակքն ի Սոդոմ։

Եւ ոչ կերպարանս ինչ ասաց, այլ իբրեւ զարս երեւեալ. ոչ միայն զսոցա, այլ եւ ոչ զքերովբէիցն եւ ոչ զսերովբէիցն ինչ ասաց զկերպարանս։

Իսկ Յակոբ ի տեսլեանն ասէ զկերպս հրեշտակացն, որպէս Ակիւղաս ցուցանէ, ասելով. տեսանէր սանդուխտս հաստատեալ յերկրի, որոյ գլուխն հասանէր յերկինս, եւ բազմութիւն մարդկան թեւաւորաց, որ ելանէին եւ իջանէին։

Թուի ինձ՝ եւթանասնիցն կարճելով վասն բանին, զանունս հրեշտակաց բաւական համարելով, զկերպսն ոչ յիշեն։

Սոյն կերպաւ լսեմք եւ զքերովբէսն, զոր ոսկի արար Սողովմոն եւ եդ ի տաճարին, զոր արարեալ էր Մովսեսի ի խորանին երկթեւեանս եւ թեւ ի թեւ կցող, որք հովանի ունէին ի վերայ քաւութեանն։

Դարձեալ եւ ի մեքենովթսն լսեմք քերովբք, եւ առիւծունս, եւ եզինս, եւ ուսք մարդոյ եւ ձեռս, անիւս՝ որպէս կառաց։

Եւ ոչ ասեն ստուգիւ կամ կարեն հասու լինել դասուցն եւ ոչ կերպիցն, այլ միայն նմանեցուցանեն, որպէս զթիթեղունսն թռուցեալս լուսերամս։

Իսկ Միքիաս զզաւրս երկնից ասէ զաւրացուցանել շուրջ կացեալ զաթոռովն Աստուծոյ եւ ոչ զթիւ դասուցն եւ ոչ զանուանսն կոչէ։

Բայց Եսայիաս ասէ զանուանս սերովբէից եւ վեցթեւեան կերպաւ եւ զփառաբանութիւնն յայտնէ։

Իսկ Եզեկիէլ այլ դասս յայտնէ եւ յաւելու չորեքկերպեանս եւ չորեքթեւեանս. եւ այս նման է մեքենովթայ տաճարին։

Բայց փոխանակ նորա արմաւենւոյն՝ սորա արծուին է, թէպէտ եւ ի խորհուրդ առ ի միտս զնոյն բերէ, սակայն կերպաւն որոշի։

Տեսանէ Եզեկիէլ եւ անիւս այլակերպս եւ ոչ որպէս մեքենովթայ նման, այլ անիւ ի մէջ անուոց, նորոգ եւ հրաշալի։

Այս այլ դասս թուի ինձ, քանզի առանձնական ասէ զանիւսն, զի ոգի կենդանի գոյր ի նոսա։

Եւ ասէ այլ դասս, որք բազմաչեայք են, ասէ եւ հուր ահագին խառնեալ եւ բորբոքեալ. զայս առանձնական ակնարկէ։

Թէպէտ եւ զայս ամենայն ասացին մարգարէքն, սակայն ծածկաբար եւ ոչ յայտնապէս զիւրաքանչիւր դասս։

Նաեւ ոչ Տէրն յԱւետարանի անդ այլ ինչ յայտնեաց, բայց միայն զբազմութիւնս հրեշտակաց գնդացն։

Բայց սուրբ առաքեալն Յուդա պարզ եւ յայտնի ցուցանէ մեզ եւթն դասք եւ զանուանս եւս իւրաքանչիւրոցն ասէ. Հրեշտակք եւ Հրեշտակապետք, Իշխանութիւնք, Զաւրութիւնք, Աթոռք, Պետութիւնք, Տէրութիւնք, Սերովբէք եւ Քերովբէք։

Իսկ սուրբն Դիոնեսիոս՝ պարծանքն Աթենացւոց, Արիսպագացի, առաքելոյն աշակերտ եւ հետեւող, ինն դասս ասաց. զոր առաքելոյն երկու ի մի էր ասացեալ՝ ի զատ ասաց զՀրեշտակապետսն ի Հրեշտակացն եւ զՔերովբէսն՝ ի Սերովբէիցն։

Եւ թուեաց զնոսա ինն դասս ստուգութեամբ այսպիսի կարգաւորութեամբ, յորմէ եւ մեր ուսեալ՝ պատմեմք քում հարցասիրութեանդ, որ են.

Ներքին դասք Հրեշտակացն, որք են պատգամաւորք եւ հրամանատարք. եւ փառաբանութիւն է նոցա, զոր հովիւքն լուան՝ փառք ի բարձունս Աստուծոյ։

Երկրորդ դաս Հրեշտակապետացն է. եւ փառաբանութիւն է նոցա՝ Տէր, ողորմեա քո արարածոց, զոր Զաքարիասն լուաւ, թէ՝ մինչեւ ցե՞րբ ոչ ողորմեսցիս Երուսաղեմի եւ քաղաքացն Յուդայ։

Երրորդ դաս Իշխանութեանցն է, որք են իշխանութեանցն Աստուծոյ փառաբանիչք, ասելով՝ տուաւ քեզ հեթանոսք ի ժառանգութիւն եւ իշխանութիւն քեզ յամենայն ծագս երկրի։

Չորրորդ դաս Զաւրութեանցն է, որք զաւրութեանցն Աստուծոյ են փառաբանիչք, ասելով՝ Տէր հզաւր ի պատերազմի։

Հինգերորդ դաս Աթոռոցն է, որք են փառաբանիչք աթոռոցն Աստուծոյ, ասելով՝ աթոռ քո, Աստուած, յաւիտեանս յաւիտենից, գաւազանն զաւրութեան՝ գաւազան արքայութեան քոյ։

Վեցերորդ դաս Պետութեանցն է, որք են փառաբանիչք քահանայութեանն Աստուծոյ, ասելով՝ դու ես քահանայ յաւիտեան։

Եւթներորդ դաս Տէրութեանց է, որք են փառաբանիչք տէրութեանցն Աստուծոյ, ասելով՝ արքայութիւն քո՝ արքայութիւն յաւիտենից։

Ութերորդ դաս Սերովբէիցն է, որք լսին բերանք հրեղէնք, որք երեքսրբենին են փառաբանիչք, զոր լուաւն Եսայիաս՝ սուրբ, սուրբ, սուրբ ես։

Իններորդ դաս Քերովբէիցն է, որք լսին վերինք կամ հանճար մեծութեան, որք գովողք են մեծութեանց Աստուծոյ, ասելով՝ Տէր զաւրութեանց, լի են երկինք եւ երկիր փառաւք քո։

Այս են իններորդ դասք երկնայինք եւ այս է գործ նոցա։

Աւելի քան զայս, մի՛ ինչ իմասցուք, որպէս եղկելին Որոգինէս աւելի, քան զգրեալսն, իմանալով՝ կործանեցաւ անկանգնելի, զերկնային դասսն զանազանելով. հրաշալիս իմն բարբառելով, զապիրատութիւն ի բարձունս խորհեցաւ՝ այսպիսի ասելով բան, թէ մարդիկ ոչ տեսանեն զհրեշտակս, եւ ոչ հրեշտակապետք՝ զհոգիս մարդկան, եւ Հոգին Սուրբ ոչ տեսանէ զՈրդին, եւ Որդին ոչ տեսանէ զՀայր։

Բայց մեզ քաւ եւ մի՛ լիցի այսպիսի բարբառել հայհոյութիւն, այլ ասել զերկնային դասսն փառաբանիչս աստուածութեանն։

Եւ կարգաւ կայանին բաժանեն զլուսաւորութիւնն եւ ապա չափով լուսաւորութեանն զդասսն առեալ, որպէս անձն է Հաւր, նոյնպէս եւ անձն Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ։

Եւ արդ, որ ինչ երկնային դասուցն է, բաւական լիցի այսչափ։

Իսկ եկեղեցի որպէս հարսն մի գեղեցիկ, որ պահի ի համար մեծի փեսային՝ որդւոյ թագաւորին եւ զիւր սենեակն յաւրինէ գեղեցիկ կարգաւորութեամբ, որպէս զի նմանագոյն ինչ արքունական կարգաց յարդարիցէ զպատիւ որդւոյ թագաւորին։

Սոյնպէս եւ եկեղեցի երկնային դասուցն ընտանութիւն զիւրն կարգեաց զնմանութիւնն եւ զդասսն ինն թուով, քանզի ի խորանին ինն դասս տեսանեմք զՂեւտացւոցն եւ զպաշտաւնէիցն, քանզի ոչ ամենեքեան միում արժանաւորեցան կայանիւ, այլ ըստ չափոյ արժանաւորութեանն առին սպասաւորութիւն։

Առաջին դասն՝ Մովսէս եւ Ահարոն եւ որդիքն նորա։

Երկրորդ դասն՝ գունդն Ամրամայ։

Երրորդ՝ գունդն Սահառայ։

Չորրորդ՝ գունդն Քերոնի։

Հինգերորդ՝ գունդն Ոզիէլի։

Վեցերորդ՝ գունդն Ռոբենի։

Եւթներորդ՝ գունդն Սեմէի։

Ութերորդ՝ գունդն Մոողի։

Իններորդ՝ գունդն Մոոսէի։

Ապա թէ ասասցէ ոք, թէ Մովսէս եւ Ահարոն ի նոյն գնդէ իցեն, գիտասցէ, եթէ զատոյց Աստուած զնոսա, զի նոքա էին քահանայք՝ մատուցանել պատարագս, եւ արկանել խունկս քաւութեանն, եւ իջուցանել զխորանն եւ ծածկեալ զնա նուարտանաւն։

Ապա այլ սպասաւորքն մատչէին եւ բառնային ըստ արժանաւորութեանն, ոմանք՝ զտախտակսն եւ զքաւութիւնն, եւ ոմանք՝ զցիցս խորանին, եւ զապաւանդակսն, եւ զկրսերագոյն կահ սպասուն սրբութեան։

Եւ բանակել ոչ ընդ այլ դասս հրամայեաց Մովսեսի, այլ յարեւելից կողմանէ խորանին։

Արդ, ահա յայտնապէս ցուցաք, թէ ըստ երկնային դասուցն ինն երեւին, եւ ի հնումն՝ զՂեւտացիսն։

Պարգեւս, առաքեալ Սրբոյ հոգւոյն, համարի. բան իմաստութեան, բան գիտութեան, հաւատս, շնորհս բժշկութեան, աջողութիւն զաւրութեանց, մարգարէութիւն, ընտրութիւն հոգւոյ, ազգս լեզուաց, թարգմանութիւնս լեզուաց։

Դարձեալ յայտնապէս ցուցանէ մեզ առաքեալն ինն դաս եկեղեցւոյ, ասելովն այսպէս՝ զորս եդ Աստուած յեկեղեցւոջն, այս են.

նախ՝ զԱռաքեալս,

երկրորդ՝ զՄարգարէս,

երրորդ՝ զՎարդապետս,

չորրորդ՝ զԶաւրութիւնս,

հինգերորդ՝ Շնորհս բժշկութեան,

վեցերորդ՝ Աւգնութիւնս,

եւթներորդ՝ Վարիչս,

ութերորդ՝ Ազգս լեզուաց,

իններորդ՝ Թարգմանութիւնս լեզուաց։

Որք են այսոքիկ.

Առաջին դասք եկեղեցւոյ՝ պատրիարգք, որք թարգմանին հայրապետք, որք ունին զաթոռ չորից աւետարանչացն։

Եւ արդ, տես զզաւրութիւն խորհրդոյն՝ փոխանակ չորեքկերպեան կենդանեացն եդան սուրբ աւետարանիչքն, որ նշանակէ. դէմք մարդոյն՝ զՄատթէոս, քանզի որպէս զմարդ ծնեալ ասէ զՔրիստոս ի Բեդղեհէմ։

Իսկ Մարկոս դէմք առիւծուն նշանակի, քանզի նա ասէ՝ ել Քրիստոս իբրեւ զառիւծ ի Յորդանանէ ի Դաթան։

Եւ սատանայ առիւծ ասի վասն շաղղակերութեանն եւ գազանաբար կապտելոյն եւ գիշելոյն զկենդանիսն։

Այլ Փրկիչն մեր կոչեցաւ առիւծ վասն զաւրութեանն եւ ի վերայ կենդանեացն թագաւորելով։

Զնոյն եւ Մարկոս ասէ՝ ել Քրիստոս իբրեւ զառիւծ ի Յորդանանէ, այսինքն է՝ թագաւորել։

Իսկ դէմք եզինն նշանակէ զՂուկաս, քանզի նա ասէ՝ որպէս զեզն փոխանակ աշխարհի զենեալ։

Իսկ դէմք արծուոյն նշանակէ զՅովհաննէս, որպէս ասէ զվերստին քարոզութիւնն, եւ ոչ ի յերկրէ եւ ոչ ի մարմնաւորութիւնն սկսանի, որպէս եւ այլքն, այլ նման արագաթեւ արծուոյ սրաթռիչ լեալ՝ սկիզբն արարեալ ասէ, թէ՝ ի սկզբանէ էր Բանն, եւ Բանն էր առ Աստուած, եւ Աստուած էր Բանն, որով ամենայն ինչ եղեւ։

Յիրաւի անուանէ զնա արծուի բարձրաթռիչ եւ թռչուն երկնից։

Արդ, ահա ցուցաք փոխանակ երկնից՝ զեկեղեցի, փոխանակ չորեքկերպեան կենդանեացն՝ զաւետարանիչսն, եւ նոցա փոխանակ՝ զհայրապետացն դասսն եւ զնոցին աթոռսն։

Աւագ եւ մեծ աթոռ Անտիոքայն՝ զՄատթէոսին, Աղէկսանդրուն՝ զՄարկոսին, Հռոմայն՝ զՂուկասուն, Եփեսոսին՝ զՅովհաննուն։

Այս կարգաւորութեամբ վարեցաւ եկեղեցի մինչեւ յաւուրս թագաւորութեան Յուստիանոսի, ըստ չորեքկերպեան կենդանեացն, չորեքկուսի եդեմական բխմանն, ըստ չորեքեզերեան տիեզերաց, ըստ չորից աւետարանչացն բաժանեցաւ աշխարհս յիշխանութիւն չորից աւետարանչացն։

Իսկ Յուստիանոս իբրեւ թագաւորեաց, կամ եղեւ փոխել զաթոռ սրբոյն Յովհաննու յԵփեսոսէ ի Կոստանդնուպաւլիս, եւ հաւանեցուցեալ զժողովն՝ եւ զսրբոյն Մատթէոսին՝ յԱնտիոքայ յԵրուսաղեմ, զի մինչ ի նորա ժամանակսն ինքնագլուխք էին եպիսկոպոսքն, ոչ ինքեանք՝ ընդ այլաւք, եւ ոչ այլք՝ ընդ նոքաւք. Կոստանդնուպաւլիս՝ վասն թագաւորելոյ քաղաքին, եւ Երուսաղէմ՝ վասն զի քաղաք երկնաւոր թագաւորին է։

Բայց ի ժողովս հրամայեցին սուրբ հարքն՝ Երուսաղեմի եպիսկոպոսին գեր ի վերոյ նստիլ։

Ահա, ասացաք զեկեղեցւոյ առաջին դասն՝ զհայրապետսն, որք ունին զառաքելական զգեստ եւ զեմիփորոն հինգկրկին։

Եւ գործ է հայրապետին ձեռնադրել զարհիեպիսկոպոսս, որք են ընդ վիճակաւ ի չորս բաժնի տիեզերաց. նա տայ հրաման վասն ժողով առնելոյ։

Երկրորդ դասք եկեղեցւոյ՝ արքեպիսկոպոսք։

Սքեմ է նոցա աքականու պճղնաւոր եւ փիլոն, եւ ի վերայ՝ եմիփորոն չորեքկրկին։

Եւ գործ է նոցա ձեռնադրել մետրապաւլիտս եւ աւրհնել ձէթ կնքոյ։

Եւ ունին իշխանութիւն ձեռնադրել պատրիարգս։

Երրորդ դասք եկեղեցւոյ՝ մետրապաւլիտք, որ թարգմանին մայրաքաղաքացիք, որք ունին զնոյն սքեմ, բայց եմիփորոն երեքկրկին։

Գործ է նոցա ձեռնադրել եպիսկոպոսունս եւ աւրհնել ձէթ կնքոյ վասն յաւելուածին արկանելոյ յառաքելական ձիթոյն, զոր պահէ եկեղեցի յաւելուածով։

Եւ երեք մետրապաւլիտք ունին իշխանութիւն ձեռնադրել իւրեանց արքեպիսկոպոս։

Չորրորդ դասք եկեղեցւոյ եպիսկոպոսունք են, որք ունին զնոյն սքեմ, բայց եմիփորոն կրկին։

Գործ է նոցա ձեռնադրել զամենայն վիճակաւորս։

Եւ երեք եպիսկոպոսունք ունին իշխանութիւն ձեռնադրել իւրեանց մետրապաւլիտ։

Եւ գործ է նոցա սեղան աւրհնել, եւ աւազան, եւ եղծ աւծութեան։

Հինգերորդ դասք եկեղեցւոյ՝ եռիսունք եւ պապասք, որք են քահանայք եւ երիցունք։

Քահանայք ի քաղաքս լինին, եւ երիցունք՝ ի գեւղս եւ յագարակս. եւ երկոքեան մի են, բայց յաղագս պատուոյն անուանքն զանազանին։

Բայց սքեմ է նոցա՝ նոցայն, բայց յեմիփորոնէ, զի սոքա փակեղն միայն արկանեն ի վերայ երկոցունց ուսոցն, նոքա եւ բաճկոնաւ իշխեն կալ ի վերայ բեմին։

Եւ գործ է նոցա պատարագ մատուցանել, եւ բաշխել զկենդանարար մարմինն, եւ մկրտել, եւ աղաւթս մատուցանել, եւ խաղաղութիւն տալ. եւ ուր եպիսկոպոսն չլինի՝ աւրհնել զխաչն եւ զպատարագն սրբութեան։

Եւ թէ հրաման առեալ իցէ յեպիսկոպոսէն, եւ զիւղն աւծութեան իշխանութիւն ունի աւրհնել եւ ձեռնադրել զանագանոսս, եւ զփսաղտսն, եւ զկրաւնաւորսն։

Վեցերորդ դասք՝ սարկաւագունքն։

Եւ սքեմ է նոցա նոյն, բայց հոլանի կալ, է առանց գաւտոյ միայն, եւ զահեակ ուսովն արկեալ զուրարն։

Գործ է նոցա Աւետարան կարդալ եւ քարոզել, եւ զմաղզմայն, եւ զսկիհն, եւ զքշոցն բերել ի սենեկէն ի սեղանն եւ ի սեղանոյն արտաքս զբաշխումն, եւ խունկ ծխել եւ առնել որ ինչ միանգամ սպասաւորութիւն է. եւ նստիլ՝ ոչ ամենեւիմբ, բայց ի գիշերոյն ցժամ առաւաւտին, եւ եթէ հրամայէ քահանայն։

Են եւ ի կանանց սարկաւագունք ձեռնադրեալք, որք կոչին սարկաւագուհիք, վասն քարոզելոյ կանանց եւ ընթեռնուլ Աւետարան, զի մի՛ մտցէ անդ այր, եւ մի՛ նա արտաքս, քան զվանսն, ելանիցէ։

Բայց յորժամ մկրտութիւն առնեն քահանայքն, գան յաւազանն, զի զկանայսն նոքա լուանան ջրով քաւութեանն՝ ներքոյ վարագուրին։

Սքեմ է նոցա ամենայն ինչ հաւատաւորաց, բայց ի ճակատն խաչ լինի, եւ քուշկէն ի յաջմէ կողմանէ ի կախ ունելով։

Մի՛ ինչ նոր եւ անկարգ վարկցիս զայս, քանզի ի սրբոյ առաքելոյն աւանդութենէ ուսանիմք, քանզի ասէ՝ յանձն առնեմ ձեզ զՓիբէ քոյր մեր, որ է սպասաւոր եկեղեցւոյն։

Եւթներորդ դասք եկեղեցւոյ՝ դպիրք, որ են կէս սարկաւագաց։

Սքեմ է նոցա պատմուճան երկփեղկեան եւ առանց աւձեաց։

Եւ գործ է նոցա հոլանի եւ անգաւտի կալ ի վերայ բեմբի, եւ ունել զքշոցսն, եւ արկանել ջուր ձեռաց քահանայից, եւ արկանել խունկս, եւ սպասաւորել զգեստուց քահանայից։

Ութերորդ դասք՝ անագանոսք։

Սքեմ է նոցա խզել զվարսսն եւ փոքրել զհերս իւրեանց եւ հոլանի ընթեռնուլ զՄարգարէականսն եւ զառաքելական զգիրս ի մէջ տաճարին եւ արտաքս ի մէջ ժողովրդոցն։

Եւ գործ է նոցա կալ առ դրան եւ արգելուլ զանարժանիցն մուտս յեկեղեցի, եւ դարձեալ՝ զերեխայսն եւ որք ոչ են կարող հաղորդիլ՝ արտաքս հանէ, յորժամ սարկաւագն քարոզէ, առ դրունս ելանել եւ աղաւթել։

Իններորդ դասք փսաղտք, որ են սաղմոս երգողք։

Սքեմ է նոցա ոչ այլ ինչ զգեստու երեւիլ, բայց ի կղերիկոսացն բոլոր պատմուճանաց, եւ սպիտակ ունել պարէգաւտկունս։

Եւ գործ է նոցա երգել զսաղմոսս եւ ձայնիւ՝ ստողոգիսն։

Արդ, է յետ այսմ եւ այլ գործ հայրապետի, զոր եւ Փռանգք պապ անուանեն, կարգել եւ զդասս թագաւորաց։

Զի թէ մարդ պատկեր է Աստուծոյ, եւ որք ի Քրիստոս մկրտեալ են՝ զՔրիստոս զգեցեալ են, որչափ եւս առաւել թագաւորք հաւատացեալք, որք ի վերայ գլխոյն բերեն զնշան տէրունւոյն։

Պարտ է նոցա նմանել Քրիստոսի, ոչ միայն խոնարհամտել եւ զչարչարանս Քրիստոսի ի մարմնի իւրում կրել, այլ եւ փառացն նմանել, որ ցուցանէ զքաղցրութիւն Տեառն եւ Փրկչին մերոյ, զի եւ հեթանոս թագաւորաց լուեալ՝ յաւժարեսցին գալ յերկրպագութիւն Տեառն Աստուծոյ մերոյ։

Եւ այս է նմանութիւն երկնաւոր դասուցն.

Հրեշտակքն՝ առաքելական զգեստիւ յաղաւթս.

Հրեշտակապետքն՝ քղամդաւ.

Իշխանութիւնքն՝ գնդաւ առաքելական զգեստիւ յաղաւթս.

Զաւրութիւնքն՝ առաքելական զգեստիւ.

Աթոռքն՝ հիւպատիւք.

Պետութիւնքն՝ առաքելական զգեստիւ.

Տէրութիւնքն՝ պսակաւ առաքելական զգեստիւ.

Սերովբէքն՝ վեցթեւեանք.

Քերովբէքն՝ ութթեւեանք եւ բազմաչեայք։

Զայս ամենայն զմտաւ ածելով սրբոյն Կոստանդիանոսի թագաւորին, որ ըստ դիւթիւթեան կարգ էին հեթանոսաց՝ զայն եղծեալ խանգարեաց եւ այսպէս զերկնից եւ զեկեղեցւոյ յարմարեաց զկարգս դասուցն ի պատիւ թագաւորութեանն եւ ի պատիւ պաղատանն եւ զտեղիս կայանիցն իւրաքանչիւրոցն որոշեաց եւ զգործս յայտնեաց, որք են այսոքիկ.

Առաջին դաս պաղատանն՝ եղենդիարքն, որք են պահապանք ոսկի վաղարին։

Սքեմ է նոցա գրատք մետաքսեայք վզնատին կազմաւ, եւ ունին գաւազանս ոսկիս։

Եւ գործ է նոցա տանել յառաջ զագաւորողսն եւ զայլսն, զոր խնդրէ արքայն։

Երկրորդ դաս վեստիտորայն է, որք են պսակակապք արքային։

Սքեմ է նոցա գրատք դիպակք եւ գաղտազէնք ի կոպաղս ոսկիս։

Երրորդ դաս կանտիտորայն է, որք զոսկէ տէգսն ունին։

Սքեմ է նոցա բեհեզ կտաւ ճամկաւոր եւ մանեակ ոսկի՝ ի պարանոցսն։

Եւ յորժամ ի ճանապարհի լինի արքայն, զսուրբ խաչն ի նոցանէ կրէ։

Եւ ի նոցանէ լինին սպատխարք չորս արք, որք զզէնսն կրեն։

Չորրորդ դաս պաղատանն պռոքսետորայն է, որք զվաղերսն ունին եւ ասպարս երկաթիս։

Սքեմ է նոցա գրատք կաճէ դիպակաւ։

Եւ յորժամ վախճանի արքայն, նոքա են, որ զդագաղսն եւ զգահոյսն բառնան։

Հինգերորդ դաս պաղատանն եսկոպոտիրայն է, որք լինին մեծահասակք եւ ունին վահանս կմբրաւորս եւ ասպարս փոքրս։

Եւ սքեմ է նոցա գրատք կտաւիք ուղղորդք, վարշամակս եւ կարթապատս ճարմանդաւ եւ գաւտի ոսկի կրկին։

Եւ ի սոցանէ լինին՝ որք սրկբունք եւ մանդատորք։

Վեցերորդ դաս պաղատանն՝ ստրատորք, որք զձին թամբեն եւ հեծուցանեն զարքայն։

Եւ սքեմ է նոցա ապու կալամին գրատք կազմաւ եւ կապակք, եւ ի ձեռս իւրեանց՝ միասայրիք եւ ասպարք փոքր։

Եւթներորդ դաս պաղատանն՝ սքողարքն։

Եւ սքեմ է նոցա գրատք կտաւիք եւ թեզանիքն դիպակաւ։

Ունին նիզակս եւ սեաւ ասպարս։

Եւ ի սոցանէ լինին՝ որք զդրաւշսն եւ զվիշապագլուխսն կրեն եւ կոչին սիգնայք։

Ութերորդ դաս պաղատանն՝ դեկանիոնքն, որք են աղեղնաւորքն։

Եւ ունին կրկին վարոցս եւ ասպարս անկազմս, սատակս։

Եւ սքեմ է նոցա այծենի գրատք կարմիր, եւ ունին տրեխք։

Եւ յորժամ արքայն ի դրսմոնի լինի, նոքա վարեն զամբոխն։

Եւ զսոսա կոչեն Եբրայեցիքն քերեթին։

Իններորդ դաս պաղատանն՝ կիւռսորքն, որք են սուրհանդակք հետեւակք։

Եւ սքեմ է նոցա բամբակէ գրատք կազմաւ ճամկաւք եւ զանկապանաւք, ունին հողաթափս։

Եւ են սոքա սպասաւորք։

Եւ զսոսա կոչեն Եբրայեցիք ոփելեթին։

Եւ ամենեքեան հոլանի կան եւ գաւտիս ունին, բայց սոքա միայն են անգաւտի։

Այսոքիկ են դասք պաղատանն պահապանք, զինուորութիւնք որձիք յիւրաքանչիւր կայեանս, արտաքոյ ոսկի բեղարին, եւ այս է նոցա գործ եւ սքեմ։

Են եւ այլ սպասաւորք արքունիք, ոմանք՝ որձիք, եւ ոմանք՝ կուրտք, որ ոչ են յինն զինուորութեանցն, այլ արձակք են, ոչ դասք են եւ ոչ չափս քանեաց, ոչ կայք տեղեաց պահպանութեան, այլ երբեմն շատ լինին եւ երբեմն՝ սակաւ։

Առաջին՝ դեմետրիտոսք, որք են պատգամասացք։

Երկրորդ՝ ռեքինարքն, որք զյայտակարարսն կարդան առաջի արքային։

Երրորդ՝ ասին կրիտքն, որք են թղթագիրք արքային։

Չորրորդ՝ վենետորք ասին, որք զբաղանիսն կազմեն եւ լուանա զարքայն։

Հինգերորդ՝ տռիգլինարք, որք են տաճարապետք, որք զկոչեալսն ի հաց մատուցանեն առաջի արքային։

Իսկ ի կոտորացն լինին ակտարք, որք են նշանագիրք։

Եւ ոպսիտարք ասին, որք արկանեն ձեռաց ջուր արքային։

Ապոկրիսիարք ասին՝ սպասաւորք եկեղեցւոյն։

Իսկ փղակոնք՝ նոքա են կցրդասացք եւ արձակապաշտաւնք։

Սպուդէք՝ կրաւնաւորք քաղաքին, որոց գործ է նոցա զգոբողայսն, եւ զպաշտաւնսն, եւ զկանոնսն երգել։

Իսկ աբասք եւ մոնոզոնք, որք խարազնազգեստք են եւ ըստ կամաց իւրեանց գան ի պաշտաւնն։

Իսկ փղակոնքն եւ սպուդէս մոնաքոսքն՝ որք են միաւորք։

Դոմետիկոսք՝ որք են հաւատադիրք, որք զարտաքնոցն աստուածաբանութիւնսն ուսանին եւ եկեղեցականաւքն վարժին։

Այսոքիկ ամենեքեան ոչ են ի յինն դասուէն եկեղեցւոյ եւ ոչ եթէ ի սպասաւորութիւն ինչ հպին, ոչ ի յամբոն ելանեն, եւ ոչ ի բեմն մտեն, այլ են ամենեքեան սպասաւորք եւ փառաբանիչք, կարգեալք ի տան Տեառն Աստուծոյ։

Եւ քանզի զայս ոչ վայրապար ինչ եդաք ի գիրս դատաստանի, այլ զի գիտասջիք, թէ այսոքիւք պարտին Հայք ի Յունաց, որպէս Աղուանիցն ուսուցանէ Պատմութիւն եւ այլք։

Վասն որոյ հարկաւոր է այս կարգ յեկեղեցի ի հայրապետաց կարգիլ, եւ անփոյթ արարեալ՝ միշտ պարտաւոր ցուցանին յատեան դատաստանին։

Քանզի ի մեր Լուսաւորչէն եւ այս դասք պաշտաման երեւի յեկեղեցի, ըստ որում եւ ի սրբոյն յիշի յԵղիշայի Պատմութեանն եւ այս դասք, ասելով՝ ընդ ձեզ կան գրակարդացք եւ սաղմոսասացք։

Նմանապէս եւ սարկաւագաց յիշին անուանք եւ ի կանոնս եւ յայլս։

Արդ, յայտ է յաւերածոյ եկեղեցեաց խանգարիլ եւ այս կարգի, եւ զկնի՝ ի հեղգութենէ ուղղչաց։

Թէպէտ եւ այլ ինչ յաւդեն պատճառք, սակայն արդարացուցանել ոչ կարեն։

Եւ թէ այլազգ այսոքիկ յիշատակին ի սրբոյն Դիոնէսիոսի գիրս եւ աստ՝ այլազգ՝ փոփոխմամբ, սակայն զթիւն ամբողջ պահեն, ուտի ոչ ինչ երկբայելիք են։

Եւ արդ, ըստ ճշմարիտ դատաստանի վարելի է զեկեղեցի այսպիսի կարգաւ ըստ երկնայնոցն, զի թէ տուն թագաւորի ըստ այսմ յաւրինի, ո՞րչափ երկնաւոր թագաւորին Քրիստոսի։

[ՄԻԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ԵԹԷ ՈՔ ԶՈՔ, ՈՐ ՉԻՑԷ ԻՒՐ, Ի ԳՈՐԾ ԱՌԱՔԷ

Իսկ եթէ ոք զոք, որ չիցէ իւր, ի գործ իւր առաքէ, եւ անդ որոգայթի, արեան պարտ է։

Զգուշանալ հրամայէ կանոնքս՝ ոչ վայրապար զոք, որ չիցէ վարձկան եւ կամ այլ աւրինակաւ իւր, ի գործ առաքել, զի արեան դատաստան հրամայէ վնասելոցն լինել։

Եւ այդ ցուցեալ է դատաստան հոգեւորապէս եւ մարմնաւորապէս։

Սակայն քննութիւն լիցի աւրինակի առաքողին երախտեաց եւ պատահման մահուն կամայի եւ ակամայի։

[ՄԻԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՎԱՐՁԿԱՆԱՑ

Այլ եթէ վարձկան ոք լինի եւ ասիցէ ցտանուտէր տանն, թէ առաքեա զիս եւ կամ տուր ինձ գործ, զի արարից, իսկ նա յառաջապատրաստ ծանուցանէ նմա զորոգայթ վնասուն, եւ վարձկանն առ կարիս հարկին իւրոյ յանձն առնուցու, եւ սա կրկին զանպարտութեան բանն ասէ առ նա, եւ անդ պատահի վարձկանին մահ, անպարտ է։

Եւ եթէ անզգուշութեամբ ի բազմաց վկայեալ վնասն առաքիցէ կամ գործել հրամայիցէ, եւ անդ հասանիցէ նմա որոգայթ մահու, արեան պարտ է։

Յայտնի է այս դատաստան կանոնական։

Զի ըստ կամաց վարձկանին երթալ ի գործ՝ անպարտ առաքողն է, իսկ հարկաւորեալն եւ ի վկայեալ վնասն առաքեալ՝ ընդ դատաստանաւ արեան է, թէպէտ եւ վարձու իցէ։

[ՄԻԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՀԱԿԱՌԱԿ ԵԿԵՂԵՑԻ ՇԻՆՈՂԱՑ

Այլ որ վասն հակառակ եկեղեցի շինելոյ հարցեալ էիր, գրեալ է վասն այսորիկ, թէ՝ որ քակէ զցանկ հայրենի, հարցէ զնա աւձ եւ սպանցէ, այսինքն՝ զսահման եւ զկարգ, զոր եդին մարգարէքն, եւ առաքեալքն, եւ վարդապետք եկեղեցւոյ։

Արդ, որ զհարանցն մերոց զեդեալ կարգն խափանէ եւ հակառակ եկեղեցի շինէ յեպիսկոպոսաց կամ յերիցանց, նզովեսցին ի մահ եւ ի կեանս եւ յամենայն քահանայական կարգէն լուծցին. եւ այլք, որ նոցին կամակից եղեն, զնոյն պատիժս կրեսցեն, եւ զշինեալ եկեղեցին ի ժառանգաւորս տեղեացն թողցեն իրաւապէս։

Ապա թէ մարդասիրապէս առնիցեն, զգիրս աշխատութեան ցնոսա տայցեն, ապա թէ այս ոչ լինիցի, քակտեսցեն հանդարտութեամբ եւ մի՛ այրեսցեն։

Իսկ եթէ ամենայն բազմութիւնքն եպիսկոպոսաւք, եւ քահանայիւք, եւ միաբան ժողովրդականաւք զշինեալն կամեսցին, մի՛ ոք հակառակ վիճաբանեսցէ ընդդէմ միաբանական հրամանացն։

Ապա թէ յանդգնի ոք եւ հուր դիցէ եկեղեցւոյն կամ յաւագաց կաշառաւք բռնութիւն բերիցէ ի մէջ եւ քակտիցէ զեկեղեցին, աստուածամարտք են այնպիսիքն եւ ընդ խաչահանունսն եղիցին, իսկ եթէ զղջանայցեն, մինչեւ ցմահ ապաշխարեսցեն եւ յելս կենաց իւրեանց յաշխարհէ հաղորդեսցին։

Լի ամենայն ճշգրտութեամբ եդեալ է այս դատաստան կանոնական, զի հակառակ շինելն յաղագս ագահութեան խափանելի է, բայց կամաւք եպիսկոպոսին եւ այլոցն հաստատի, զի մի՛ ժառանգութիւն ոք զեկեղեցի առնիցէ, եւ այլ եկեղեցի ըստ պատշաճի չտայցէ շինել, զի միշտ եպիսկոպոսաց է ժառանգութիւն եկեղեցի եւ ոչ քահանայից ըստ ինքեան կամաց։

[ՄԻԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՔՍՈՐԵԼՈՑ

Արդ, եթէ արժանաւոր ոք աքսորանաց իցէ, որք միանգամ յեկեղեցական կարգէ իցեն, ըստ իրաւանց այսպէս լիցի. սարկաւագք եւ քահանայք լուծցին յեպիսկոպոսէ, զի նա է ձեռնադրող նոցա. սարկաւագուհիք՝ ի սարկաւագաց. եւ աշխարհականք, եւ հաւատաւորք, եւ կրաւնաւորք եւ որք միանգամ ի քահանայէ ձեռնադրին՝ ի քահանայէն. եպիսկոպոսունք՝ յիւրաքանչիւր ձեռնադրողաց. եւ կաթողիկոս՝ կամ ի կաթողիկոսէ եւ կամ յիւրոց ձեռնադրողաց եպիսկոպոսաց. իսկ վարդապետ՝ ի վարդապետաց հրամանատուաց։

Այլ վարդապետաց ոչ է ըստ իրաւանց զքահանայ աքսորել՝ առնլով զկարգն, բայց միայն որոշել. նաեւ զիւրաքանչիւր զդաս խրատել, եւ յանդիմանել, եւ յուղղութիւն ածել իշխան լիցի, իսկ աքսորել՝ նոցունց իշխանաւքն, այսինքն՝ ձեռնադրողաւքն, արասցէ, զի բանիւ իշխէ ամենեցունց։

Այլ հայրապետք ամենեցունց իշխեն, այլ ոչ ամենեքեան՝ նմա, բայց ձեռնադրողք նորա։

[ՄԼ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՔՍՈՐԵԼՈՑ ԹԱԳԱՒՈՐԻ ԵՒ ՈՐՔ ԸՆԴ ՆՈՎԱՒ

Թագաւորք, կարգեալ յԱստուծոյ, որպէս Իսրայելին, յԱստուծոյ բարձցին եւ կամ աքսորեսցին, իսկ ի մարդկանէ կացեալք՝ ի նոցունց աքսորեսցին։

Եթէ իշխանք թագաւորեցուսցեն, եւ ոչ ըստ արժանւոյն վարէ զթագաւորութիւնն, ի նոցունց կարգողացն աքսորեսցի. այլ որդւոց նոցա ոչ է իրաւացի փոխել։

Իսկ թագաւորութիւն սեփհական լիցի ի հաւրէ անկեալ առ որդի։

Իսկ զիշխանս, զոր կարգէ թագաւորն, ի նմանէ եւ աքսորեսցին եւ կամ խրատեսցին։

Իսկ զթագաւոր խրատել, թէ այնպէս հարկ լիցի պահել զխաղաղութիւն, կամաւք լիցի այլ թագաւորի եւ հայրապետի, եւ հաւասարութեամբ ամենեցուն։

Իսկ եթէ իշխանք եւ ազատք ինքեանց կացուցանեն իշխան, ի նոցունց միաբանութենէ աքսորեսցի եւ խրատեսցի։

Այլ զթագաւորի կարգեալ իշխան թագաւոր աքսորեսցէ եւ խրատեսցէ։

Այլ իշխանաց իշխան՝ զիշխան խրատել եւ կամ աքսորել եւ զազատ. թէ ի նոցունց կարգեալ իցէ՝ նոցունց միաբանութեամբ արասցէ, եւ թէ ի թագաւորէ՝ թագաւորին կամաւք արասցէ։

Իսկ ազատք զզինուորս ոչ իշխեն խրատել, այլ հանել յինքեանց. այլ խրատել իշխանաց լիցի։

Նմանապէս զինուորք զշինականս ո՛չ կարեն աքսորել եւ ոչ խրատել, այլ աքսորել՝ ազատք, եւ խրատել՝ իշխանք։

Զայդ ըստ այդմ կարգի իրաւացի գիտեմ դատաստան ի տունս թագաւորաց։

[ՄԼԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՎՆԱՍՈՂԱՑ ԶԿԵՆԴԱՆԻՍ Ի ՀԱՆԵԼ ԶՆՈՍԱ Ի ՎՆԱՍԷ ԵՒ ԿԱՄ ՈՉ

Եթէ ի կենդանեաց, ի սրբոց կամ յանսրբոց, մտեալ յանդաստան, կամ յայգի, կամ յայլ ինչ այսպիսի, յաւրան կամ ի խոտ դիզեալ, եւ տէր նորա զչարեալ հարցէ եւ սպանցէ, դատաստան լիցի՝ զեղեալ վնասն վճարմամբ հատուցանել, եւ նա զսպանեալ կենդանին, որ եհարն, ըստ իրաւանց լիով հատուսցէ, զի պարտ էր ի վնասէն հանել, այլ ոչ սպանանել։

Այլ ի հարկանելն քննութիւն լիցի. եւ եթէ խրտուցեալ անկաւ եւ մեռաւ, զի ոչ զմեռանիլ կամէր, այլ զփախուցանել, այդոքիկ յակամայից լիցին, – զկէսն հատուսցէ գնոյն. ի հարուածսն տեսցին կամքն։

Իսկ եթէ բժշկելի հարուածն իցէ, զխափանածոյն եւ զբժշկութեանն տացէ. այլ եթէ անբժշկելի հարուածն իցէ, եթէ ոտից, եւ ի սուրբ կենդանեաց իցէ, զգինն լիով տացէ, եւ նորա շաղիղն լիցի, եթէ յանսրբոց՝ բաւանդակ հատուսցի։

Եթէ կուրացուսցէ, կամ զատամն ընկենուցու, կամ եղջիւր, կամ զկող բեկցէ, թէպէտ եւ բժշկիցի, զգինն ի չորս բաժանեալ՝ մի մասն ընդ միոյ վնասու տացի. եւ այդ ուտելեաց եւ անուտելեաց լիցի։

Եւ եթէ զագի կտրիցէ, մի ի չորից մասանցն լիցի։

Ապա թէ տեառն անասնոյն բազում անգամ ասացեալ իցէ վնասն, եւ նա անփոյթ արասցէ, տեսցին այդոքիկ եւ այնպէս դատեսցին։

Իսկ ոտիցն կաղութիւնն մնացեալ՝ մի ի չորիցն լիցի գնոյն տուգանքն։

Այլ ընդ խաղ եւ վայրապար վնասողացն առաւելութեամբ լիցի տուգանքն ի բեկանելն եւ ի հատուցանելն զգինն ի սպանանելն։

[ՄԼԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ, ԵԹԷ ՉԱՐ ԿԱՄԱՒՔ ԵՒ ԿԱՄ ԸՆԴ ԽԱՂ ԽՐՏՈՒՑԱՆԷ ՈՔ ԶԵՐԻՎԱՐ, ԵՒ ԱՆԿԵԱԼ Ի ՆՄԱՆԷ ՈՔ ՄԵՌՑԻ ԿԱՄ ԲԵԿՑԻ, ԵՒ ԵԹԷ ՅԱՅԼ ԻՆՉ ԿԵՆԴԱՆԵԱՑ, ԿԱՄ ՄԻԱՅՆ ԽՐՏՉԻՑԻ ԱՆՊԱՏՃԱՌ Ի ՏԵՍԱՆԵԼ ԶՈՔ

Եթէ կատարեալ ոք իցէ եւ չար կամաւք գործիցէ, եւ անկեալն մեռցի, արեան դատաստան լիցի, որպէս գրեալն է՝ հատուսցի. իսկ բեկեալն՝ բժշկութեանն եւ դարմանոյն տացի. իսկ զգայութեանցն վնասելոյ՝ որպէս եւ գրեալն է, այնպէս հատուսցի. իսկ ոչ անբիծ բժշկեալն՝ կէս զգայութեանցն հատուսցի։

Ապա եթէ ընդ խաղ իցէ, նոյն լիցի դատաստան, զի ոչ խաղալ, այլ զարհուրել արժան էր, սակայն ներեսցի վասն սովորութեան աշխարհի՝ մինչ ի կէսն հատուցանել, եւ կամ յերիցն մի լիցի։

Սոյն աւրինակ եւ ապաշխարութիւնն լիցի, թէ ի դատաստան ոչ մտանէ։

Իսկ թէ մանուկ իցէ, տեսցի հասակն, որպէս յառաջագոյն գրեալն է, եւ այնպէս դատեսցի, միանգամայն չարակամութեամբն առնել եւ կամ ընդ խաղ։

Եւ յամենայնդ ճշգրտութեամբ տեսցի կամայն եւ ակամայն, զի կատարեալ ակամայ է, որոց յետոյ զեղջ հետեւի, իսկ կամաւորին՝ ուրախութիւն։

Այլ թէ ըստ ինքեան զոք տեսեալ խրտչիցի, եւ այնպէս վնասն լիցի մահու, թէ ի թշնամեաց յայլազգեաց իցէ, զի բնութեամբ է նոցա ի կորուստ մեր խնդալ, կէս արեան դատաստան լիցի. ապա եթէ քրիստոնեայ թշնամի իցէ՝ կիսոյ կէս, այլ ըստ ապաշխարութեանն՝ կէսն լիցի։

Եւ բեկելոյն եւ զգայութեանցն վնասելոյն այդոքիւք դատեսցին։

Իսկ եթէ չիցէ թշնամի, սակայն յահուր շարժմամբ վնասիցէ, մի՛ լիցի անպարտ յաղագս այլոյ ժամանակի զգուշութեան. քննելով՝ սակաւ յամենայնսն տուգանք լիցի։

Ապա թէ համեստ շարժմամբ եւ ըստ կարգի գնացն իցէ, տուգանաց դատաստան մի՛ լիցի, բայց ըստ իւրոյ խղճին եւ ըստ կամաց. նմանապէս եւ ապաշխարութիւնն լիցի։

[ՄԼԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱԿԱՄԱՅ ԵՒ ԿԱՄԱՅ ՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆՑ

Եւ ակամայ սպանութիւն լինի բազում աւրինակ, սակայն զնշանակսն տացուք չափաւորապէս։

Եւ է այսպէս։

Զի ի հարկանել ուրուք փայտ եւ ոստեալ տապարն ումեք դիպեալ սպանցէ։

Եւ կամ ի խոնարհ ի բարձանց եւ կամ ի լերանց թողեալ փայտ եւ կամ քար՝ դիպեալ սպանցէ։

Եւ կամ յայգւոյ, եւ կամ ի պարտիզէ, եւ կամ յայլ ինչ այսպիսեաց արտաքս ոք ձգիցէ քար եւ սպանցէ։

Եւ կամ ի ծառ ձգիցէ քար թափել պտուղ եւ դիպեալ սպանցէ, եւ կամ ի ծառոյ ի խոնարհ թափել պտուղ, եւ քար մնացեալ, եւ կամ գաւազան անկեալ եւ կամ այլ ինչ այսպիսի, ուստի մահ գործիցի։

Եւ կամ վարդապետ զաշակերտ վասն խրատու ըստ չափոյ հարկանիցէ, եւ կամ հայր՝ զորդի եւ կամ մայր՝ զդուստր, կամ զհարսն՝ սկեսուր, կամ եղբայր՝ զեղբայր, կամ տէր՝ զծառայ, կամ զաղախին՝ տիկին, կամ ոք՝ զոք, ուստի վնաս մահու լիցի։

Եւ եթէ զերիվար ոք ընդ հրապարակ վարիցէ, եւ կամ զայլ ինչ ի կենդանեաց, կամ զսայլ, եւ առ ոտն կոխեալ՝ մահ լիցի։

Կամ նետ ոք որսոյ ձգիցէ, եւ կամ ի նպատակ, եւ կամ ի վայրի, եւ պատահիցի ումեք եւ սպանցէ։

Եւ եթէ քար ոք ձգիցէ՝ կարծեցեալ կիսար գոլ։

Է եւ այլազգ ակամայ, յորժամ զհետ մտանէ եղբայր զեղբայր սպանանել, եւ նա հարկաւորաբար դարձցի եւ սպանցէ, կամ ոք՝ զուրուք։

Եւ կամ յաւազակաց ի մէջ անկեալ՝ ի հարկէ սպանցէ։

Եւ են սոքա յակամայէ եւ ի կամաւորէ։

Իսկ ի պատերազմի սպանանելն՝ ի կամաւորէ եւ յակամայէ։

Եւ եթէ ի գիշերի ոք կարծիցէ զթշնամի հարկանել եւ հարեալ զբարեկամ սպանցէ. եւ է սա ի կամաւորէ եւ յակամայէ։

Եւ թէ նետ ոք ձգիցէ, եւ թշնամւոյ պատահեալ՝ սպանցէ, է յակամայէ եւ ի կամաւորէ։

Իսկ կամաւորն. եթէ ոք հարկանէ խիստ գաւազանաւ զմարդ՝ կարծելով յուղղութիւն ածել զչարագործն, մինչեւ հանել արիւն, յորմէ եւ մեռցի։

Նոյնպէս՝ եթէ քարիւ եւ կամ փայտիւ զոք հարեալ չարչարիցէ առաւել, քան զկարն, ընդ այնոսիկ համարեալ է, որ սրով սպանցէ, կամ այլ ինչ յասպիսեաց։

Նոյնպէս՝ եւ որ փայտատ ինչ ձգիցէ, եւ ի ծանրութենէ երկաթոյն, եւ ի սրոյն իսկ, եւ ի ձեռացն երեւի հարուածն. ի բազմապատիկ դիմաց հարուածոյն, որ ի վերայ նորա են, գուշակէ զեղեալսն։

Նոյն աւրինակաւ՝ առանց իրիք հարկանելոյ կամաւոր չարիք, որ յաւազակաց գործին։

Իսկ կանայք, դեղս արբուցեալ, արանց սովոր են սպանանել. նոյնպէս, որ առ նախանձու դեղս տայ մերձաւորի, ընդ մահապարտս համարեալ է։

Եւ արանց եւ կանանց զոյգ է վճիռն։

Արդ, այսոքիկ են կամաւոր սպանութիւնք եւ նմանք սոցին, եւ ակամայքն եւ խառն յերկոցունց, որպէս ցուցաւ. եւ բժշկել խոստովանութեամբ յայտնի է։

Այլ զդատաստանին տացուք զաւրինակ։

Զի որպէս գրեցաւ ի դատաստանս թագաւորաց, զի թէպէտ ակամայ այլազգի զքրիստոնեայ սպանցէ, իբրու զի խնդայ, ըստ կամաւորի դատիցի ի գինն արեան։

Իսկ քրիստոնէի զքրիստոնեայ սպանեալ՝ կամաւոր։

Եւ է կամաւորն, յորժամ վասն նախանձու կնոջ, եւ կամ յաղագս ընչից, եւ կամ փառաց վասն, կամ ըստ այլ պատճառի սպանցէ. լիով, որպէս գրեալն է, դատեսցի։

Եւ թէ զայլազգի սպանցէ, որպէս եւ անդ գրեցաւ՝ դատեսցի։

Իսկ եթէ ակամայ, եւ թշնամի հանդիպի սպանեալն, յորոյ վերայ խնդայ, իբր զկամաւոր դատիցի կամ ըստ ներման՝ ընդ կիսոյ, որպէս ի դատաստանս գրեցաւ թագաւորաց։

Իսկ եթէ բնաւին ակամայ իցէ, ըստ այնմ լիցի դատեալ, եւ թէ խառն ի կամաւորէ եւ յակամայէ, ըստ այնմ դատիցի։

[ՄԼԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՎՆԱՍՈՂԱՑ ՋՐՈՎ

Եթէ պատահի ումեք ջուր բերել առուով ի գործ ինչ կամ յաղագս ոռոգանելոյ եւ վճարեալ զիւր գործն եւ ընդ վայր թողեալ՝ վնաս ընկերի իւրոյ յայգի, կամ յանդաստան, կամ ի բնակութիւն ինչ առնիցէ, եթէ զգուշացոյց, եւ ինքն փոյթ կալաւ զգուշանալ, եւ ակամայ վնաս ինչ գործեցաւ, կէս վնասուն դատաստանաւ վճարեսցի. ապա թէ հեղգացեալ անփոյթ արար եւ ոչ զգուշացոյց, եւ ինքն ոչ զգուշացաւ, եղեալ վնաս ինչ՝ բաւանդակն տուժեալ լիցի, մանաւանդ թէ չարակամութեամբ առնիցէ։

Սակայն աւրինակն տեսցի, թէ յումէ՞ եղեւ՝ յիւրմէ՞ թէ ի վարձկանէ, ի կատարելո՞յ թէ յանկատարէ, ի գիշերի՞ թէ ի տուընջեան, եւ այլն այդպէս դատեսցի։

[ՄԼԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԲԺՇԿԱՑ

Բազումք ի բժշկաց բազում վնասս գործեն դեղաւք կամ ի փորձել զդեղս յայլս, եւ կամ չարակամութեամբ սպանանեն դեղաւք, կամ վասն անգիտութեան զվնասակարսն տան ի դեղոց, կամ անվարժ գոլով՝ զցաւս ոչ գիտեն ճանաչել եւ յաղագս այնորիկ մահ գործեն հիւանդաց, կամ հեղգան յաղագս ըստ կամաց զվարձն ոչ տալոյ եւ այնպէս վնասեն, կամ նախանձելով ընդ աշակերտս՝ ոչ ուղիղ ուսուցին, եւ նոքա անգիտանալով՝ բազում արարին վնասս, եւ եթէ այլ ինչ ախտս ցաւոց մուծին՝ եթէ ինքեանք, եթէ աշակերտաւքն, զայսոսիկ զամենեսեան կամաւորս գիտեմք։

Իսկ ակամայք. զոր ի հիւանդին տեսողացն հեղգութենէ լիցի վնասն կամ ի հիւանդին, կամ զի ըստ հրամանի նորա զհիւանդն ոչ դարմանիցեն, կամ ի մեծ ինչ հարկէ ոչ եղեւ հնար գալ բժշկին առ հիւանդն, եւ յաղագս այնորիկ մահ եղեւ, կամ գիտութեամբ դեղ տուեալ կենաց՝ մահու եղեւ պատճառ։

Սոյնպէս հատանելն եւ խարելն այդոքիւք դատիցին։

Արդ, կամաւորացն արեան լիցի դատաստան, եթէ յայտ վնասն գայցէ, ապա թէ խոստովանութեամբ ծանիցի՝ կամաւորի ապաշխարութիւնն լիցի. իսկ ակամային՝ անպարտ յերկաքանչիւրսն լիցի։

Իսկ ի կամաւորէ եւ յակամայէ եղեալ վնասն՝ մի՛ լիցի անպարտ յերկաքանչիւրսն։

[ՄԼԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՀԱՐԿՈՂԱՑ ԵՒ ԲՌՆԱԴԱՏՈՂԱՑ ԶՈՔ Ի ԳՈՐԾ ԻՆՉ, ՅՈՐՄԷ ՎՆԱՍՔ ԼԻՑԻՆ ՄԱՀՈՒ

Եթէ ոք զոք ի գործ ինչ հարկիւ առաքէ, եւ վնաս լիցի մահու, այսպիսի ինչ. եթէ ի ծառ հարկէ ելանել եւ թափել պտուղ, կամ ընդ գետ անցանել հարկէ, եւ կամ ի ձի, որ խիստ իցէ, հարկէ ելանել, կամ այլ ինչ այսպիսի, կամ բռնադատէ, եւ չիցէ յիւրոց կամ վարձկան, եւ մահ պատահի, արեան դատաստան լիցի ի կամայէ եւ յակամայէ, առաւել լիցի բռնադատողացն։

Իսկ վարձկանին եւ իւրոցն՝ եթէ աւելի քան զսովորութիւնն հարկէ կամ բռնադատէ, ընդ դատաստանաւ է կամաւորի եւ ակամայի։

[ՄԼԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՅԳԵԳՈՐԾԱՑ ՄՇԱԿԱՑ, ԸՆԿԵՐԱՒՈՐ ՄԱՍՆԱՒՈՐԱՑ ՀԱԿԱՐԱՇԱՑ ԵՒ ՎԱՐՁԿԱՆԱՑ

Յաղագս այգեգործաց եւ այլոցդ ճշգրտել զաւրինակն ոչ կարեմ՝ յաղագս զանազան սովորութեանց գաւառաց եւ աշխարհաց, բայց սակաւ ինչ նշանակ տացուք իրաւանց, զի ըստ սովորութեան վճռին այն հաստատուն առ նոսա կացցէ։

Արդ, մի՛ ոք անիրաւութեամբ զրկանս ինչ գործիցէ, այլ իրաւամբք զբաժանումն արասցէ ընդ ընկերին։

Իսկ գող գտեալ ոք ի նոսա, կրկին տուժիցի եւ ոչ չորեքկին՝ ըստ Աւրինացն, զի յիւր վաստակսն եւ ոչ յաւտարին անիրաւէ, եւ յաղագս այնորիկ իրաւացի կարծեմ զներելն։

Իսկ վարձաւոր մշակացն վարձն ի յեղանակս առատութեան եւ նուազութեանն դատիցի, առաւելեալն՝ ի նուազն լիցի, եւ պակասեալն՝ յառաւելուլն։

Նմանապէս եւ յաղագս տեղեացն լիցի։

[ՄԼԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՀՈՎՈՒԱՑ ԵՒ ԱՆԴԷՈՐԴԱՑ

Եւ հովիւք եւ անդէորդք ըստ սովորութեան գաւառաց զանազանին ի վարձս, սակայն ի ճշմարտութիւնն, որպէս կարգեալ եղեն, պահեսցի ի նոսա։

Արութեամբ զգուշացեալք լիցին, եւ եթէ պատահի գազանաբեկ լինել, յորժամ չիցէ ի ծուլութենէ, վկայ ի գէշն ածցէ եւ անպարտ է։

Իսկ եթէ չիցէ մերձ, եւ պատճառ անհոգութիւնն իցէ եւ կամ այլ ինչ, որ թէ պատահեալ էր մերձ՝ անվնասելի էր, դատաստանաւ է վճարել նոցա՝ կամ բաւանդակ, կամ ընդ կիսոյ. բաւանդակ՝ եթէ բնաւին յանփոյթութենէ եղեւ եւ ընդ կիսոյ՝ եթէ խառն ինչ էր։

Յակամայից եղեալ վնաս՝ ի վարձէ մի՛ զրկիցին։

Իսկ եթէ ի ծուլութենէ եւ յայլոց այդպիսեացդ պատճառանաց գողասցին, դատաստանաւ է վճարել. իսկ ոչ յայդպիսեացդ եղեալ եւ բնաւին յակամայիցն՝ անպարտ է։

Իսկ իւր գողացեալ եւ [ի] յայտ եկեալ՝ ըստ Աւրինացն պարտի վճարել։

Այլ հարեալն եւ սպանեալն, վճարեալ լիցի, ի քարէ կամ ի գաւազանէ, նմանապէս եւ՝ բեկանելն կամ զյղի հարկանելն եւ վնասել։

Ըստ այնմ լիցի, եթէ ի վայր ելեալ մեռցի, յորժամ անփոյթ արար եւ մերձ ոչ էր։

Դոյն լիցի եւ ձիատածիցն եւ այլոցն։

Իսկ զմիմեանս հարեալ եւ սպանեալ՝ ըստ Աւրինացն դատեսցին։

[ՄԼԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՆՈՒԻՐԱՑ ՅԵԿԵՂԵՑԻ ՀՈՂ, ԿԱՄ ՋՈՒՐ, ԿԱՄ ԱՅԳԻ, ԿԱՄ ԱՅԼ ԻՆՉ ԱՅՍՊԻՍԻ

Եթէ պատահի աւեր եկեղեցւոյն, յոր նուէրն եղեւ, թէ ի վանս, թէ ի գեւղ, եւ աշխարհականք բնակելով առցեն եւ կերիցեն, իշխանք լիցին նուիրողքն առնուլ եւ յայլ եկեղեցիս նուիրել, թէ չիցէ կարծիս շինութեան, ապա թէ իցէ՝ ինքեանք հոգեւորապէս մատակարարիցեն, մինչեւ շինիցի, եւ ապա անդրէն հաստատիցեն. այլ մի՛ առ իւրեանս կալցին, զի Աստուծոյ է՝ յորմէ հետէ նուիրեալն եղեւ։

Այլ թէ պատահի զաւերեալ եկեղեցւոյ զժողովուրդ առնուլ այլ եկեղեցի, յորժամ շինիցի՝ առանց ամենայն հակառակութեան անդրէն հաստատեսցէ եպիսկոպոսն։

Ապա թէ ոք յայլոյ ժողովուրդ կամիցի եկեղեցի շինել հակառակելով, մի՛ տացէ թոյլ եպիսկոպոսն. ապա թէ պահանջիցեն ըստ պիտոյից, ըստ հրամանի եպիսկոպոսին շինեսցի։

[ՄԽ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՎԱՃԱՌԱՑ

Եւ վաճառք ըստ հրամանի թագաւորաց կարգեսցին ի քաղաքս կամ յիշխանաց՝ ըստ հրամանի թագաւորաց, եթէ ի քաղաքս, կամ յաւանս, կամ յայլ ինչ տեղիս ի գաւառս։

Եւ նախահոգութեամբ զչափս, եւ զկշիռս, եւ զոյգս նոքա դիցեն՝ տեսանելով զզաւրութիւնս վաճառին։

Կարգեսցեն եւ կռփիչս միշտ որոնել եւ տեսանել, զի մի՛ նենգութիւն ինչ արասցեն։

Այլ խարդախիցն խրատ ըստ հրամանի իշխանացն լիցի։

Գողիցն ի չափս եւ ի կշիռս հատուցանել չորեքկին եւ յանդիմանութեամբ նշանակել ի զարհուրումն այլոցն։

Իսկ դահեկանահատիցն եւ դրամակոփիցն զձեռսն հատանել հրամանաւ իշխանաց։

Իսկ զմաքսն առնուլ իրաւապէս, յորժամ ի քաղաքս կամ ի գաւառս եկեալ վաճառիցին։

Այլ մի՛ լիցի յանցս ճանապարհաց մաքսել, եթէ ոչ վաճառիցեն, բայց վարձս միայն, թէ ի թշնամեաց ընդ նոսա գնալով պահիցեն։

Այլ մաքս հրամանաւ լիցի թագաւորաց, եւ իշխանք նմանապէս ի հրամանս նոցա մաքսեսցեն։

Այլ ի վաճառս խաբողաց զտգէտսն՝ ըստ գողիցն հատուսցի։

Իսկ զգին հացի եւ զգինւոյ եւ զայլոց այսպիսեաց, ըստ քաջաբերութեան ամի կամ ըստ այլ իմիք պատճառի, նմանապէս ըստ նուազութեան եւ ըստ այդպիսեացդ պատճառի փոփոխել ի վեր եւ ի վայր՝ թագաւորաց լիցի հրամանաւ եւ իշխանաց, յիշատակելով գաւառապետաց եւ ժողովրդապետաց։

Այլ անհաստատ լիցի փոխելն յաղքատաց ըստ կարեաց վաճառողաց եւ կամ փարթամաց՝ անկարաւտից վաճառողաց։

Բայց իշխանք ի վեր եւ ի խոնարհ զգինս առնել՝ ուղիղ տեսլեամբ արասցեն, զի մի՛ մշակք եւ այլ ինչ գործաւնեայք, նմանապէս՝ վաճառականք, վրիպեալ զրկիցին յիւրաքանչիւր յերկանց. կամ դատաւորք ճշգրիտ քննութեամբ ըստ հրամանի իշխանաց առնիցեն։

[ՄԽԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԲՆԱՒԻՑ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆԱՑ ԽԱՐԴԱԽՈՂԱՑ

Արուեստաւորք ամենայն ըստ որում եւ իցեն արուեստի, եթէ հատուածով գործիցեն եւ եթէ վարձով, յորժամ ոչ ըստ հաճոյից տեառն գործիցեն, այլ եւ զնիւթն ապականիցեն, դատաստանաւ է ըստ հաճոյից նոցա առնել դարձեալ կամ զպակասեալն ի գնոյն ըստ արժանւոյն լնուլ եւ ապա լիով հասանել վարձու, ապա թէ ոչ՝ պակասեալ ի վարձէ ըստ արժանւոյն, որպէս տեսանեն դատաւորք՝ արասցեն։

Իսկ գողք գտեալ՝ ըստ Աւրինացն հատուսցեն եւ զկորուսեալն վճարեսցեն։

Իսկ զվնասեալն ի ցեցէ կամ ի մկանէ, թէ այնպիսի պատահի նիւթ, վասն բազմաժամանակեայ առ ինքեանս պահելոյն, եւ կամ այլ ինչ, որ վնասիցի, հատուսցեն դատաստանաւ, զի ի գործել եւ ոչ յապականել ետուն։

Այլ ի նոցանէ եթէ գողասցին եւ զինքեանց եւս, եւ հաւատարմասցին, անպարտ լիցին, ապա թէ զգործ առեալն միայն եւ յամրագոյն տեղւոջէ առեալ իցէ, ընդ կիսոյ վճար լիցի. իսկ յանզգուշութեան տեղի զեդեալն՝ լիով հատուսցեն։

Իսկ յաւարի երթելոցն անպարտք լիցին։

Այլ զգրաւ եդեալն եւ զկորուսեալն վճարիցեն։

Իսկ զհրով այրեալն ի հասարակաց թշնամեացն՝ մի՛ հատուսցեն, այլ վասն ինքեանց եղեալ՝ հատուսցեն, այլ տերանցն աղագաւ՝ մի՛ հատուսցի։

Զայդ այդպէս դատեսցեն։

[ՄԽԲ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՎԱՐՁԿԱՆԱՑ ՎՆԱՍՈՂԱՑ ԶԳՈՐԾԻՍ

Վարձկանք, որք տերանց գործիւք վարին, որպէս երկրագործք, ի վնասել զգործիսն ըստ սովորութեան, անպարտք են, իսկ յիւրեանց ի գործսն վնասելով՝ վճար լիցի տերանցն։

Իսկ ինքեանց գործիւք վարելով, որպէս հնձողք, ինքեանց վնասն լիցի, իսկ եթէ զտեառն ի վարձու առցէ, եւ ըստ սովորութեան վնասիցի, տեառն լիցի։

Այլ թէ յանաւթ ի տեառնէ առնուցու եւ վնասիցէ, վճար լիցի. եւ չարակամութեամբ վնասելով՝ վճար լիցի։

[ՄԽԳ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ

Եւ զդատաստանս դատաստանի այսպէս պարտիմք իմանալ։

Զի յորժամ սպանողի եւ կամ այլ չարագործի կրկին ցուցանէ պատիժս, քննել արժան է, զի յորժամ զգինն արեան առցեն, թեթեւ ապաշխարութիւն լիցի։

Թէպէտ արեամբ գնոյ վճարիլ կարծի, մի՛ արասցեն առանց ապաշխարութեան, զի չիք գին մարդոյ, բայց միայն փոխանակ մեռանիլ ըստ Աւրինաց եւ կանոնաց։

Այլ զի թէպէտ զիւրն գնելով զարիւն՝ զսպանելոյն կարծի, այլ չիք գին մարդոյ, ապաշխարութեամբ լցցի, զի գինն ըստ կարի եդաւ եւ ոչ ըստ արժանւոյն։

Այդ բաւական լիցի, թէ չիցէ սովորութեամբ չարն, ապա թէ կարծիս իցէ դարձեալ վնասու, զխրատն առցէ եւ ի ձեռս։

Իսկ եթէ աղքատ իցէ, բաւական լիցի խրատն։

Իսկ տուգանք յաղագս արքունեաց գրեցաւ ըստ կարգի, իսկ աւարն՝ փոխանակ տուգանի, այլ արեան գինն իւրոցն լիցի։

Այդ ըստ դատաստանի լիցի յայտ եկելոցն, իսկ անյայտքն խոստովանութեամբ ուղղիցին ըստ իւրոյն սահմանի։

Միանգամայն ամենայն դատաստան ըստ իրին քննութեամբ լիցի։

Իսկ պատիժն ըստ վնասուն համեմատ լիցի, որպէս չարագործաց զարականն հատանել զանդամ՝ նմանելով աստուածային դատաստանին, ըստ այնմ՝ հատուսցէ իւրաքանչիւր ըստ գործս, որպէս մեծատանն փոխանակ ոչ արբուցանելոյն՝ պասքումն, եւ ցանկացողաց չարեացն՝ հուր, եւ անողորմիցն՝ տանջանք, եւ ատողացն զլոյս գիտութեան՝ խաւար, եւ որ ըստ այսմ։

Այդոցիկ նման լիցի եւ մերս դատաստան։

[ՄԽԴ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ Ի ՋՐԱՂԱՑՍ ԱՂԱՒՆԱՒՈՐԱՑ

Եւ ջրաղացպանք փորձք լիցին արուեստի ամենայն կազմածոյ, զի մի՛ զբազմատանջն ապականեսցեն զկերակուր աներկեղութեամբ։

Այնպիսի վնասողացն դատաստանաւ է ոչ վարձել, այլ զվնասն եւս տուժել։

Ապա թէ պատճառն ի գիճութենէ աղաւնին իցէ, անպարտք լիցին, իսկ ի ջուր զաղացեալն վճարիցեն։

Այլ զգողացեալն՝ չորեքկին, եւ ի կռփողացն յանդիմանութիւն լիցի նշաւակաց։

Այլ թէ աղացողն աւելի, քան զպատրաստեալն, ի վեր եւ ի խոնարհ արասցէ զքար ջրաղացին եւ վնաս ինչ արասցէ, վճար առ ի նմանէ լիցի, զի ասել ի դէպ էր պատրաստողին եւ ոչ իւր համարձակիլ։

Այլ վարձն ըստ գաւառաց զանազանին, բայց փոփոխին ի նուազութենէ հացի եւ ի ջրոյ եւ կամ յառաւելութենէ։

Եւ այդ անսահման յիրս լիցի դատաստանի։

[ՄԽԵ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԶԵՐԻՎԱՐՍ ԵՒ ԿԱՄ ԶԱՅԼ ԻՆՉ ՉՈՐՔՈՏԱՆԻՍ Ի ԳՈՐԾ, ԿԱՄ Ի ՋՈՒՐ, ԿԱՄ ՅԱՐԱՒՏ ԱՌ ԺԱՄԱՅՆ Ի ՁԵՌՆ ԱՅԼՈՑ ԱՌԱՔՈՂԱՑ ԵՒ ՎՆԱՍԵԼՈՑ

Զի եւ այս բազում անգամ պատահի լինել՝ տալ զերիվար կամ զայլ ինչ եւ ի գործ առաքել զայլ ոք, եւ անդէն լինել վնաս՝ կամ ի ջուր, կամ յարաւտ, կամ շրջեցուցանել։

Եթէ խստերախ իցէ, եւ ոչ զգուշացոյց եւ բռնաբարելով առաքեաց, եւ հեծեալ անկաւ եւ մեռաւ, կամաւորի դատաստան լիցի. ապա թէ զգուշացոյց, եւ չէր խստերախ, եւ ոչ բռնադատեաց՝ ակամայի, զի ոչ էր յիւրոց եւ ոչ ի վարձկանաց։

Իսկ եթէ կամաւք ոք չոգաւ վարձ զարշաւանսն առեալ, եւ զգուշացոյց, եւ խստերախ լինելով՝ անկաւ կամ՝ անվարժ գոլով, մանաւանդ թէ կատարեալ հասակաւ իցէ, անպարտ տէր կենդանւոյն իցէ. իսկ թէ մանուկ իցէ, մի՛ լիցի անպարտ։

Իսկ թէ անկեալ ոչ մեռանիցի, զդատարկութեանն եւ զբժշկութեանն այդոքիւք դատեալ լցցեն, նաեւ՝ ոչ զկատարեալ առողջանալն եւ զվնաս զգայութեանն։

Ապա թէ զերիվարն կամ զայլ ինչ կենդանի հեծեալքն վնասիցեն՝ կամ բեկանելով, կամ սպանանելով, թէ զսովորականն պահեաց հրահանգ ի վարելն, եւ կամ ըստ պատուիրանի առաքողին, յորժամ առաքեաց, վարիցէ, անպարտ լիցի հեծեալն, յորժամ եւ հաւատարմացուսցէ։

Ապա թէ արշաւանս արասցէ, եւ ոչ ըստ պատուիրանին վարիցէ, կամ ընդ դժուարինս կագիցէ եւ վնասիցէ, լիով տուժիցի՝ պակաս ի մասնէ. իսկ կամաւոր տարողացն՝ բաւանդակն։

[ՄԽԶ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՆՈՒԱՆԵԱԼ ՀՈՂԱԴՐԱՄԱՑ

Հողադրամդ այժմ անուանեալ ոչ է ի կանոնական հրամանաց, զի կանոնք զանկողին եւ զայլ ինչ այսպիսի, զոր ունի, յիշատակէ։

Արդ, յայտ է, թէ դրամդ հողոյ ի կապալաւոր քահանայից եղեւ վաճառել զգերեզմանս, մինչ զի եւ հաղորդի առնուլ դրամ եւ Աւետարանի։

Բայց քրիստոնեայք ըստ յուսոյ տան զդրամն հողոյ, եւ այնոքիւք ոչ շատանան, այլ բռնադատեն եւ գայթակղեցուցանեն, որում համար տալոց են, կամ զի այլոց քահանայից ըստ կարի տալ կամեցան, յայնմանէ ուսան եւ իւրքն պահանջել։

Այլ չէ պարտ այլ քահանայից, եթէ ոչ կոչիցէ քահանայ մեռելոյն, երթալ ի մեռեալ, ապա թէ սիրելի իցէ կամ ըստ այլ պատճառի ի սուգ երթիցէ, մի՛ առցէ ինչ։

Իսկ քահանայ վախճանեալ, որ յաշխարհի իցէ, եթէ չիցէ ժառանգ, դատաւորաց լիցի, որպէս ցուցեալ է ի վիճակս նոցա, իսկ զհասոյթսն առցէ իւր եպիսկոպոսն, եւ զհանդերձսն, եւ զանկողինսն, զի նա է ձեռնադրող նորա, եւ զժողովուրդն ըստ կամաց իւրոց տացէ յայլ քահանայ. ապա թէ ժառանգ իցէ եւ արժանի ոք, մի՛ փոխիցէ, իսկ յանարժանից՝ փոխիցէ, զի ժողովուրդ ժառանգութիւն ոչ է, բայց եպիսկոպոսի։

Քահանայն է՝ ժողովուրդ զոր ձեռնադրէ, այլ ոչ ոք ի տանէ, զի կանոնք ոչ հրամայէ զեղբարս երիցանց ուտել ի ժողովրդենէ, նոյնպէս ոչ լինել ժողովուրդ եպիսկոպոսին, կամ թէ իցէ կին եւ որդիք միայն։

Այսպէս եւ իւրաքանչիւր ձեռնադրողք զձեռնադրեալն կալցեն։

Իսկ հայրապետ, զի ի բազմաց ձեռնադրի՝ բազումք կալցեն, այլ տունն ի բազմաց վայելէ՝ բազմաց լիցի, որպէս եւ գրեալ է. ապա թէ ոչ կամեսցի հայրապետն՝ իւր լիցի։

Իսկ զխաչ, եւ զգիրք, եւ զշուրջառ, զոր տայ հայրապետն եպիսկոպոսին, զնոյն առցէ ի մահուն եպիսկոպոսին, իսկ զոր իւր ստացեալ իցէ եպիսկոպոսին, մի՛ առցէ, այլ նովին զեպիսկոպոսարանն ում կամի՝ շնորհիցէ. այլ զիւրն որպէս եւ կամի՝ արասցէ։

Նոյնպէս արասցէ եպիսկոպոսն քահանային, թէ իցէ ժառանգ, թէ ոչ։

[ՄԽԷ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՍԱՀՄԱՆԱՑ

Եւ սահմանք գաւառաց լերամբք, եւ գետաւք, եւ արձանաւք հաստատեսցին, նմանապէս եւ՝ գեւղից։

Եւ գեւղք, ի սահմանս շինեալք յերկուց կամ յերից գաւառաց, զոյգ բաժանիցին առաւելութեամբ եւ նուազութեամբ. նմանապէս՝ անդաստանք եւ այլք ի սահմանս գեւղից, սապէս եւ՝ ծառք բուսեալք ի սահմանս անդաստանաց։

Իսկ զմիջոցի ցանկս այգեաց զոյգ երկաքանչիւրքն դիցեն, զի թէպէտ առաջինն իւրոյն աղագաւ եդ, երկրորդին մի՛ լիցի պատճառ՝ միշտ նմա դնել, զի թէ այն ոչ էր, իւրն հարկ էր միանգամայն դնել, կամ որ ստացաւ կամ եդ այգի յաղագս այնր, զի մի՛ դիցէ ցանկ։

Ըստ այսմ լիցի եւ տանց որմոց եւ այլոց այսպիսեաց։

[ՄԽԸ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԱՅՍԱՀԱՐԱՑ ԱՆԱՍՆՈՑ

Այսահարութիւն յանասունս գտեալ՝ ոչ ինքեանց լինի աղագաւ, զի ոչինչ անբանն մեղան բնութիւնք։

Զի ի խրատ ի մարդիկ մեղանաց աղագաւ պատահի եւ ի նոսա՝ դարձեալ յաղագս մեղանաց մարդկան, որպէս ի խոզերամակն Գերգեսացւոց, զի ուխտ եդին նոքա ոչ տեսանել զՏէր մեր։

Արդ, յայտ է, զի անասնոց ոչ իշխէ եւ թողացուցանէ ի զարհուրումն տերանց։

Արդ, յորժամ պատահի ի նոսա, արժան է տերանցն զգուշանալ եւ գիտել, զի խնայելով ի նոսա ոչ ետ թոյլ բարեգութն Աստուած. ապա թէ անփոյթ արասցեն՝ մի գուցէ թէ եւ ի նոսա մտցեն։

Խոստովան լիցին զմեղս իւրեանց եւ աղաւթիւք եւ պահաւք ըստ կարի երեք ամ զքառասնորդս պահելով եւ խաչիւ եւ Աւետարանաւ կնքելով, թերեւս հաճեսցի Աստուած եւ հալածեսցէ, եւ բանականքն ազատիցին ի կարծեացն։

Ապա թէ ոչ բժշկիցի, զենցեն եւ յայլազգիս վաճառեսցեն, մի՛ կենդանի, զի մի՛ դարձեալ ի քրիստոնեայս վաճառեսցի։

Ապա թէ բժշկիցին եւ երեք ամս այլ ոչ լիցին, ապա թէ զենեալ կերիցեն եւ թէ ի քրիստոնեայս վաճառիցեն՝ անվնասք են ի կամս Տեառն. եւ այդ՝ եթէ ի տանէ պատահի։

Իսկ եթէ գնեալ իցեն, եւ այնոցիկ պատահի, հաւատարմացուցանէ վկայիյք, թէ ի տան նորա չիցէ լեալ, ապա թէ ոչ կարէ՝ անդրէն դարձցի։

Ապա թէ զկնի գնելոյն իցէ, մի՛ դարձցի։

Այլ ժամանակ դարձին յամենայն ժամ լիցի, թէ ի վաճառողին տանն ախտն լեալ իցէ։

Նոյն դատաստան դարձի եւ խելագարիցն լիցի։

Իսկ զանուտելիսն՝ անբժշկելի եղեալ, յայլազգիս վաճառիցեն, եւ զբժշկեալն՝ ի քրիստոնեայս. այլ դարձուցանելն նոյն լիցի։

Այս դատաստան կանոնական է։

Թէ հաճոյ թուեսցի՝ այսպէս հաստատուն կացցէ, ապա թէ ոչ՝ որպէս կամին արասցեն։

[ՄԽԹ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԶԱՆԿԱՏԱՐՆ ԸՆԴ ԿԱՏԱՐԵԼՈՅ ԶՈՒԳԵԼ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹԵԱՄԲ

Կանոնական հրամանաւ է տղայոց պսակ ոչ աւրհնել մինչեւ ի գիտել զկարիս բնութեանն։

Ապա թէ պատահի անկատար լինել կինն, եւ կատարեալ՝ այրն, կրկին չար, զի որպէս ուսաք ի խոստովանութենէ՝ յամուսնանալն հատանի կապ միջոցին երկուց վտառացն, յորմէ եւ մահանայ։

Արդ, այսպիսի վնասուս կանոնական լիցի դատաստան. զկամաւոր սպանողի զկարգն երիցն դնել՝ ծնողաց հարսինն, եւ փեսային, եւ ծնողաց նորա. եւ քահանային լուծանիլ ի կարգէն. եւ զխաւսողն չառնել անպարտ, այլ յակամայիցն դնել ի կարգն։

Եւ յոյժ սաստել եպիսկոպոսացն՝ այնպիսեացն։

[ՄԾ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՈՒԽՏԻՑ

Տեղիք ուխտից, եթէ վկայարանք իցեն եւ եթէ այլ ինչ տեղի շնորհաց աստուածայնոց, եւ կամ նշան խաչի հաստատեալ, յորոյ վիճակի իցէ եպիսկոպոսի՝ գեղջ երիցոյ, որոյ ի սահմանսն կացցէ, այնմ տայցէ, զի զգուշութեամբ սպասաւորեսցէ, թէ պատահի ի հեռաւոր տեղիս լինել։

Ապա թէ ի մէջ սահմանաց իցէ, զոյգ սպասաւորիցեն քահանայք եւ զհաս շնորհին ի գործ սպասու եւ կազմածոյ ածիցեն, սակայն եւ ինքեանք վայելեսցեն առանց ամենայն հակառակութեան։

Այլ մի՛ յաղագս ընծայիցն, զոր վասն բժշկութեան մատուցանեն, պատերազմիցին, այլ յեպիսկոպոսէ ժառանգութիւն այնմ լիցի, որ բարիոքն սպասաւորէ։

Ապա թէ ագահեալք զսուրբ տեղիսն ի հարկ արկանիցեն եւ խրատու եպիսկոպոսին ոչ անսան, ունայնանայ աստուածային շնորհն, եւ պարտական այնմ լիցին պակասութեան, որում համար տալոց են, իբր հակառակք մարդասիրութեանն Աստուծոյ եւ բարի կամաց սրբոցն, զի ձրի բարեխաւսք լինին միշտ աշխարհի։

Այսպիսեացս քարոզ կարդալ արժան է եպիսկոպոսին, զի մի՛ ինչ ընծայ տարցին, այլ զընծայսն ի տունս իւրեանց աղքատաց տացեն եւ ինքեանք երթեալ աղաւթեսցեն, զի մի՛ շնորհ եկեղեցւոյն յայլազգիս անցցէ։

Քանզի խորհրդականք են ամենայն ընծայք. զի դահեկան, յաղագս անախտ բնութեան ոսկւոյն, խորհուրդ է աստուածութեան Քրիստոսի, իսկ պատկերն փրկչական՝ մերն պատկեր, զոր էառն յառաջագոյն շնորհեալն զիւրն պատկեր, ըստ այնմ՝ տուք զկայսերն կայսեր եւ զԱստուծոյն՝ Աստուծոյ։

Իսկ վեց դանգն՝ խորհուրդ ժամանակացն գալստեանն, իսկ չորս թասուն՝ աւրինակ չորից տարերց եւ խորհուրդ չորից աւետարանչացն, իսկ երկոտասան գարին ի դանգ՝ երկոտասան առաքելոցն, իսկ եւթանասուն եւ երկու գարին ի դահեկան՝ խորհուրդ եւթանասուն եւ երկու առաքելոցն, իսկ դրամն՝ աւրինակ բնութեանս մերոյ, զի մարդ տառիւքն է անդրադարձութեամբ։

Իսկ այլ նիւթք, որպէս ի խորանն նուէրք եւ ի տաճարն ընծայեալքն, այսպէս են, իսկ անընծայքն՝ անխորհուրդ։

Արդ, ի խորհուրդ եկեալքն մի՛ լիցին ընդ անխորհուրդսն յայլազգիս, ապա թէ յանդգնին՝ լուծցէ եպիսկոպոսն եւ ի կարգէն։

Այլ եւ զխաբեբայսն բնաւին հալածել, որք գան ձեւաւք կրաւնաւորաց եւ բնակին ի տեղիս ուխտից եւ բազում գայթակղութիւնս տան լինել պարզամտաց, մոլեալք յորովայն եւ յայլ ախտս, ստութեամբ պատմիչք լինին երազոց եւ զբազումս մոլորեցուցանեն։

[ՄԾԱ]

ՅԱՂԱԳՍ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ՈՐՔ ՅԱՒԱՐԷ ՎԱՃԱՌԱՑ

Եւ վաճառեալ եւ գնեալ զաւար՝ ոչ դարձցի անդրէն իբր զգողացեալն, զի այդ աւրինաւոր գործ թագաւորաց եւ իշխանաց է, ուստի եւ կանոնք յընծայս ընդունի պատարագի, իսկ զգողացեալն եւ զյափշտակեալն՝ ոչ եւս։

Կատարեցաւ գիրքս դատաստանի ի փառս Աստուծոյ։