Նախագիր nxGir

Read in the reader, with word lookup

Գիրք Դատաստանի, Գ խմբագրութիւն · 2/2

[ՃԿԱ]

ԳԼՈՒԽ ՃԿԱ

ՎԱՍՆ ՈՉ ՓՈԽԵԼՈՅ ԶՀԻՆ ՍՈՎՈՐՈՒԹԻՒՆ, ՈՐ ԲԱՐԻՆ Է, ՅԵԿԵՂԵՑՈՅ ՍՐԲՈՅ

Ոչ է պարտ զվաղնջուցն սովորութիւն իգաւառի եկեղեցեաց նորաձեւել։

Զվիճակաց, եւ զաթոռոց, եւ զժողովրդոցասէ։ Եւ թէ փոխեալ յասացելոցդ կամի ոք իհայրապետաց, ժողովօք պարտի առնել, որ է անվտանգըստ դատաստանի գրոց։

[ՃԿԲ]

ԳԼՈՒԽ ՃԿԲ

ՎԱՍՆ ՈՉ ՏԱԼ ՅԱՅԼ ԵԿԵՂԵՑԻ ԶԱՅԼ ԵԿԵՂԵՑՈՅ ՆՈՒԷՐ

Ոչ է պարտ զսրբութիւնսն յօրհնութեանկարգի ըստ զատկաց յայլ եկեղեցիս առաքել։

Զնշխար տալն յայլ եկեղեցիս խափանէ, զիմի՛ պատճառ ամբոխի լիցի, զի յամենայնսն ուղիղդատաստանի զգուշանան կանոնք։

[ՃԿԳ]

ԳԼՈՒԽ ՃԿԳ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԸՆԴ ԱՅԼԱԶԳԻՍ ԽԱՌՆԱԿԻՆ ԽՆԱՄՈՒԹԵԱՄԲ

Չէ մարթ, որ յեկեղեցոյ մերոյ են, իպէսպէս եւ ի ցոփ հարսանիս այլազգեաց մերձեցուցանելզուստերս եւ զդստերս իւրեանց, կին տալ նոցա կամ կինառնուլ ի նոցանէ։

Դատաստան ըստ կամաց կանոնաց այս լիցիայնպիսեացն. զի թէ ի հեթանոս այլազգաց տան, եւզրկին ի հաղորդութենէ, զրկեսցին տուողքն իհաղորդութենէ իւրեանց, եւ եթէ ի հերձուածողս, յորմեք ոչ հաղորդիմք, զդատաստան խղճին ծնողքն, որ ընդնոսա ամուսնացուցին, հատուսցեն։

[ՃԿԴ]

ԳԼՈՒԽ ՃԿԴ

ՎԱՍՆ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ, ՈՐ ԶԱՅԼ ԵԿԵՂԵՑԻ ԿՈՂՈՊՏԷ ԵՒ ԶԻՒՐՆ ԶԱՐԴԱՐԷ

Եպիսկոպոս ոք, եթէ իցէ գաւառաց բազմացեւ ունիցի իշխանութիւն ընդ ձեռամբ իւրով, մի՛իշխեսցէ յայլոց իշխանութեանց առնուլ ինչ եւ զիւրեկեղեցին զարդարել, զի աչառութեամբ վարեցաւ եւանձին իւրում դատապարտութեամբ։ Այնպիսին, եթէչհաւանիցի դառնալ յիրացն, ի բաց լուծցի. եւ այն, զոր առ յայլոց եւ շինեաց զեկեղեցին, մի՛ կոչեսցենզանուն նորա իւրեանց վարդապետ։

Յայտնի է այս հոգեւոր դատաստան եւպահելի հաւաստեաւ յեկեղեցի։

[ՃԿԵ]

ԳԼՈՒԽ ՃԿԵ

ՎԱՍՆ ՈՐ Ի ՄԻՏՍ ՈՉ ԻՑԷ ԵՒ ԶԻՒՐՈՎԻՆ ԵՐԹԻՑԷ

Հարցումն. Որ յիւր միտս ոչ իցէ եւզիւրովին երթիցէ, այսինքն՝ կամ գահավէժ առնի, կամայլ ինչ մահու մեռանի, պա՞րտ է ի վերայ պատարագմատուցանել, թէ ոչ

Պատասխանի. Պարտ է վիճակելոյն քննել, եթէ ճշմարտութեամբ պակասամիտ էր եւ արար զայս, քանզի բազում անգամ մերձաւորին ախտացելոյնկամելով դիպել, որ ի վերայ նորա պատարագ մատչի, ստեն եւ ասեն՝ չէր յիւր միտսն, զի մատուսցենզպատարագն։ Արդ՝ քննել պարտ է, մի գուցէ իբռնութենէ մարդկան կամ այլապէս արար զայս, ապա ոչ էպարտ լինել պատարագ ի վերայ նորա, քանզի ինքնասպանեղեւ անձին իւրոյ։ Ապա պարտ է քննել զամենայնճշմարտութեամբ, զի մի՛ ի դատաստան անկանիցիմատուցանողն։

Արդ՝ թէպէտ յայտնի է ըստ հարցմանն եւպատասխանիդ, այլ վերակացուքն պարտապան ենապաշխարել ըստ դատելոյ վարդապետաց։ Եւ դատաւորացոչ է այդ։

[ՃԿԶ]

ԳԼՈՒԽ ՃԿԶ

ՎԱՍՆ ԴԻՒԱՀԱՐ ԿՆՈՋ

Հարցումն. Եթէ ոք կին այսահարիցի յոյժ, որպէս զի երկաթս ագանիցի, եւ այր նորա ասիցէ՝ ոչկարեմ ժուժկալել, եւ կամիցի առնուլ այլ կին, օրէ՞նէ, թէ ոչ։

Պատասխանի. Շնութիւն միջնորդի յիրսդ, եւ զինչ՞ պարտ եւ արժան է, ոչ գիտեմ վասն այդորիկ։

Ըստ ներման եւ զայս գրեցաք երբեմնզդատաստան. որպէս կամ է ընկալցին դատաւորք եւանպարսաւ զմեզ թողցեն յայդմանէ։

[ՃԿԷ]

ԳԼՈՒԽ ՃԿԷ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԱՅՐ ՉԼԻՆԻ

Հարցումն. Եթէ այր ոք ոչ լինիցի ի գործայրութեան, եւ զկինն ելանէ ի նմանէ, եթէ ոք զկիննզայն կին առնիցէ, ընդ հանե՞ալ կանայսն պարտ էհամարել զայնպիսին, եթէ անխե՞ղճ ունել։ Կամ թէայրն չարձակէ եւ ասէ այնպէս, եթէ՝ ինձ մասն հասեալէ յԱստուծոյ, կաց եւ պաշտեա զիս, մեք զի՞նչպատասխանի տացուք։

Պատասխանի. Զէ արժան արձակել եւ ոչ ձեզթողացուցանել։

Եդեալ է եւ այս դատաստան կանոնական. ներմամբ ի կամս ապաստան է հաճելն ընդերկաքանչիւրսն, նմանապէս եւ՝ դատաւորաց եկեղեցոյ։

[ՃԿԸ]

ԳԼՈՒԽ ՃԿԸ

ՎԱՍՆ ՀԱՇՄԵԼՈՅ ԿԱՆԱՆՑ

Հարցումն. եթէ կին ուրուք հաշմիցի եւասիցէ ցայր իւր, եթէ՝ ես ահաւասիկ չեմ արժանիառնակնութեան, արա դու քեզ այլ կին, որ քեզ

պիտանի է եւ զտուն քո շէն կալցի, եւ ինձամ ըստ ամէ հաց եւ հանդերձ տուր, եւ ես նստայց առեկեղեցոյդ մինչ ի վախճան ժամանակի իմոյ, եւ այրնառնու յանձն առնել զամենայն, ընդ պատուհասի՞ւ ինչեն իրքն, զի այլ կին առնէ, թէ՞ անվնաս է։

Պատասխանի. Վնասակար է, ոչ կարէ այլ կինառնուլ, որչափ կենդանի իցէ կինն իւր։

Ընտրութեամբ զիջանելով եդաւ այսդատաստան կանխաւ։ Ընդ կամս դատաւորաց եկեղեցոյեդաք եւ զայսոցիկ ընդունելութիւն, միայն զի ի խղճէճողոպրիցիմ։

[ՃԿԹ]

ԳԼՈՒԽ ՃԿԹ

ՎԱՍՆ ԱՆԱՍՆԱՊՂԾԱՑ

Հարցումն. Եթէ այր ոք ընդ անասնոյպղծիցի եւ յետ պղծութեանն զղջանայցէ եւ ապաշխարիցէեւ վաստակիցի յօրկանոցի, որպէս եւ հրամայենվարդապետք, եւ կին նորա յետ յանցանացն չկամիցի իկնութեան կալ վասն պղծութեանն, որ եդաւ ի վերայնորա, եւ այրն այսպէս ասասցէ, թէ՝ կամ կինն առաջինհաւանեսցի, կամ այլ կին հրամայիցէք առնել։

Պատասխանի. Կինն իշխէ մեկնել, եւ այրնայլ կին առնուլ։

Նշանակեցաւ երբեմն այս դատաստան, այլայժմ զսրբոյս եդաք հրաման ի լրման այնմ։

[ՃՀ]

ԳԼՈՒԽ ՃՀ

ՎԱՍՆ ՔԱՀԱՆԱՅԻ, ԹԷ ՍՊԱՆԱՆԷ ԶՈՔ

Հարցումն. Եթէ ոք ի քահանայից յուղւոջդիպեսցի, եւ աւազակք ի վերայ անկցին, եւ դէպ լիցիքահանայի սպանանալ զոմանս յաւազակացն եւ զանձն իւրեւ զընկեր իւր ապրեցուսցէ, պա՞րտ է նմա ի կարգիքահանայութեան կալ, թէ ոչ։

Պատասխանի. Չէ արժան կալ իքահանայութեան, վասն զի ոչ է արժան քահանայիսպանանել զոք, թէ եւ ինքն մեռցի, այլ եւ ոչզանասուն։

Յաղագս այսմ դատաստանի լուայ, եթէ վասնանձին չէ պարտ սպանանել զոք, այլ վասն ընկերացն լաւէ սպանանել, յորժամ աւազակքն այլազգիք իցեն։ Եւպաշտել զքահանայութիւն կամ ոչ՝ ի դիպուածսն տեսցիի վարդապետաց։

[ՃՀԱ]

ԳԼՈՒԽ ՃՀԱ

ՎԱՍՆ ԴԻՒԱՀԱՐԱՑ ԵՒ ԱՅԼ ԽՈՒՄԱՐՆՈՒ ՍՊԱՆՄԱՆ

Հարցումն. Եթէ ուրուք ի դիւահարիլնիւրում մարդ սպանեալ առանց զգայութեան իւրում, յորժամ սրբեսցի ի դիւէն, իբրեւ սպանո՞ղ պարտ էապաշխարել, թէ ո, րպէս։

Պատասխանի. Սակաւ ինչ, զի ի չարէն էգործն։

Սոյն լիցի եւ յաղագս այլ մտախաբացն։Բայց ըստ հոգեւոր դատաստանի, եթէ ինքեանց վնասիցենեւ թէ այլոց, առանց ապաշխարութեան մի՛ լիցիտեսողքն։ Այլ ըստ մարմնոյ դատաւորաց աստ գործ ոչ է։

[ՃՀԲ]

ԳԼՈՒԽ ՃՀԲ

ՎԱՍՆ ԱՄԼՈՒԹԵԱՆ ԿԱՆԱՆՑ

Հարցումն. Եթէ ոք վասն ամլութեան եթողզկին իւր եւ առնէ կին ծննդական եւ ապաշխարութիւնխնդրէ նովին կնաւն, զին, չ պարտ է առնել։

Պատասխանի. Շնացող է։

Գրեալ է քննութեամբ եւ այս դատաստան։Այլ դատաւորաց լիցի զսրբոյս մեծարել զհրաման եւկամ դատելն զկանխաւ, եւ ազատս զմեզ ի բամբասանացթողուլ։ Ներէ եւ այսմ սուրբն Բարսեղ։

[ՃՀԳ]

ԳԼՈՒԽ ՃՀԳ

ՎԱՍՆ ՔԱՀԱՆԱՅԻՑ ԵՒ ԱՅԼՈՑ ԱԿԱՄԱՅ ՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆՑ

Հարցումն. Եթէ ոք ի քահանայից սրբէզանդաստան իւր կամ զպարտէզ եւ քար ընկենուզորմովն, եւ դիպի մարդոյ, եւ մեռանի, զին՞չ պարտիառնել վասն կարգի քահանայութեանն եւ պաշտմանն։ Կամթէ ումեք յաշխարհականաց նոյնպէս ակամայսպանութիւն դիպի, ո՞րպէս պարտ է տալապաշխարութիւն։

Պատասխանի. Սպանող է, ապաշխարեսցէ եւզքահանայութիւն մի՛ պաշտեսցէ։

Նմանապէս եւ՝ հայր՝ զորդի եւ այլայսպիսի, նմանապէս եւ՝ որ ի վարդապետէ վասն խրատուհարեալ է եւ մեռեալ, ըստ սովորութեան։ Եւ այսպէս է. սաստիւ առաքեալ քահանայ զծառայսն զհետ փախուցելոյծառային, այլ թէ յամբոխի միջի ձիով ընդ կուռնհարկանէ եւ սպանանէ, ի քահանայութիւն գալ ասէ եւաստ լուծանէ, կամ զի չէր քահանայ, կամ յամբոխէնեղեւ, ներէ։

Նման այսմ եւ զակամայ սպանութիւն 0րէնքնուսուցանեն, որպէս ոստչիլ տապարին, կամ այլ ինչայսպիսի, զոր յապաստանի, ասէ, անկանել ի քաղաքսնեւ ապրել, որ զերկրորդ մահուն ունի զտեղին։

Է կամաւ դարձեալ եւ ակամայ, յորժամ նետոք ձգէ որսոյ, կամ գազանի, կամ ըստ այլոյ օրինակի, եւ պատահի թշնամոյ, յորոյ վերայ խնդայ,

խառն է յերկուցն։ Յաղագս այնորիկ էդատաստանս թագաւորացն, ի սպանանել այլազգոյզքրիստոնեայ ակամայ իբր զկամաւոր եդաք զդատաստան, զի բնութեամբ է խնդալ նոցա ի կորստեան մերում։ Եւարդ, քանզի արժան է զակամայ սպանութիւնխոստովանեալ՝ ըստ կանոնական ուղղել դատաստանի, եւի ձեռս անկեալ դատաւորացն՝ ճշգրիտ դատել զակամայեւ զկամայ եւ որ յերկուցն է եւ այնպէս զտուժսնուղղել։ Այլ զկատարեալ կամայն եւ զակամայն իկանոնաց ուսցիս ի Բարսղի սրբոյն։

[ՃՀԴ]

ԳԼՈՒԽ ՃՀԴ

ՎԱՍՆ Ի ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ

Իսկ որ ի պատերազմունս մահք գործին, հարքն մեր ամենեւին չհամարեցան ինչ զայն ի մեղս, ըստ որում եւ մեզ հաճոյ թուեցաւ սմին խորհրդոյսհետեւել։ Բայց վասն զձեռս սրբելոյ բարիոք էայնպիսեացն երեք ամ արտաքոյ հաղորդութեան լինել։

Այս եւ ոչ ընդ օրինօքն եմուտ։ Եւ աստ լոկի հաղորդութենէ ասէ արտաքոյ։ Յայսմանէ ուսցինդատաւորք, եւ մի՛ վրէժ ինչ լիցի։

[ՃՀԵ]

ԳԼՈՒԽ ՃՀԵ

ՎԱՍՆ ՈՐԴՈՅ ԲԱԺԱՆՄԱՆ

Որդիք որ ոչ հնազանդին ծնողաց իւրեանց, որ ինչ եւ հասանէ յընչից իւրեանց, տացեն նոցա սիրովեւ նստուցանեն զնոսա ուրոյն. գուցէ չարիք ինչհանդիպեսցին։ Եւ որ կանայս առնեն՝ նոյնպէսարասցեն, զի այն է հաճոյ Աստուծոյ, քանզի Պօղոսայսպէս հրամայեաց։

Թերեւս այն է, որ ասէ՝ հարք, սիրեցէքզորդիս ձեր, եւ այլն։ Եւ զայս ընտրելով ներմամբկամի։

[ՃՀԶ]

ԳԼՈՒԽ ՃՀԶ

ՎԱՍՆ ՆԵՐՔԻՆԵԱՑ ԵՒ ՄԱՐՄՆԱԶԵՂԾԱՑ

Եթէ ոք ներքինի իցէ եւ կամ մարմնազերծ եւկեղծաւորութեամբ կին առցէ, եւ կնոջն հասեալ իվերայ գործոյն՝ իշխան է քակտել եւ թէ կալ. եւ թէքակեսցի, ում եւ կամի՝ լինիցի։ Եւ զկէս ընչիցնառցեն յառնէն եւ տացեն տուգանս, վասն անարգանացպսակին, յեկեղեցին, եւ երեք ամ ապաշխարեսցէ այրնպիղծ։

[ՃՀԷ]

ԳԼՈՒԽ ՃՀԷ

ՎԱՍՆ ՈՐ ՈՒՏԷ Ի ՏԵՂՈՅ

Եթէ ոք ուտէ ի տեղոյ, տացէ ընդ միոյնչորս, ապա թէ ոչ՝ ըստ կանոնին ապաշխարիցէ, կամյաղքատս տալ, թէ այն պատահի։

Եւ այդ լիցի դատաստան այդոցիկ։

[ՃՀԸ]

ԳԼՈՒԽ ՃՀԸ

ՎԱՍՆ ՀՐԴԵՀԻՑ

Եթէ ոք հրդեհիցէ զարդար վաստակս, տուժեսցի ընդ միոյն երեք, թէ ոչ՝ ապաշխարեսցէ տասնամ։

Ցուցաւ այս եւ ըստ 0րինացն։

[ՃՀԹ]

ԳԼՈՒԽ ՃՀԹ

ՎԱՍՆ ՀԱՓՇՏԱԿՈՂ ԱՐՈՒԵՍՏԱՒՈՐԱՑ

Արուեստաւորք, որ յափշտակեն զինչսնայլոց, տացեն ընդ միոյն չորս, ապա թէ ոչ՝ապաշխարեսցեն ըստ վարդապետին հրամանի։

Զյայտնեալն եւ ի դատաստան անկեալնհատուցանել ասէ, եւ որք կարողն են, եւ որք չունինկար եւ զծածուկն՝ ապաշխարել։

[ՃՁ]

ԳԼՈՒԽ ՃՁ

ՎԱՍՆ ԲԱԺԱՆՄԱՆ ՀԱՅՐԵՆԵԱՑ ՅՈՒՍՏԵՐՍ ԵՒ Ւ ԴՍՏԵՐՍ

Եթէ ոք վախճանի եւ ունիցի ուստերս եւդստերս, զինչսն ծնողացն ընդ երկու քոյրսն մինեղբօր բաժին դիցեն հաւասարապէս։ Ըստ 0րինացնյառաջագոյն գրեցաք զայս դատաստան եւ եդաք. դուստրի տան առցէ զեղբօր բաժին, եւ ելեալք՝ երկուսն զմինեղբօր։ Եւ այս յայատնի յ0րինաց ոչ ասացաւ, եւ աստկանոնական հրամանս զայս ոչ ընտրեն, եւ ոչ հեթանոսքզանազանեն զսոսա։ Այլ ես յիրացն հաւատարիմ զայնիսկ գիտեմ, զի ելանէ դուստր ի տանէ հօր բաժնիւ եւ որի տան է՝ անբաժին եւս է։ Արդ, զսոսա հաւասարաբաժինզկնի մահուան հօրն առնել ոչ է արդարադատութիւն, զիայդպէս գտանին կարգեալ դստերքն ընդ եղբարսն առեալբաժին, եւ որք ի տանն՝ երկուսն մի։ Ապա թէ ոք ասիցէ՝որդոցն ծախք լինել ածել կանայս, գիտելի է, զի որքանծախք իցէ, այնքան աշխատութիւն, իբր զի արու է, եւբաժին ընդ կնոջ նորա ածաւ։ Ըստ այսմ հաւատարիմերեւի, զի կարգելքն՝ երկուսն մին լիցին, եւ որք իտան՝ ընդ որդիս համարես֊

ցին։ Եւ այդպէս ամենեցունհաւասարութիւն եղիցի, եւ տկար ազգն խնամեսցի, եւմի՛ նուազ լիցի, զի բազում ծնողք զդստերս առաւելպատուեն. եւ այս նախախնամութեամբ, զի որդոց դիւրինէ ապրել, քան դստերաց։ Եւ զայս յայտ արարաք, զի եւնոյն իրքդ այդպէս պատահի, այլ կամք ընտրեսցենդատաւորաց՝ զամենայն զդստերսն զերկուսն մին ունելեւ կամ ըստ դատմանն, որպէս գրեցաւ։ Նաեւ զայսիրաւունս համարիմ, զի բազում անգամ պատահի զդուստրերկիցս կարգել. այնոցիկ բաւական լիցի այն մասն իբաժնի, եթէ ըստ ընչից ծնողացն առ նա ծախքն լեալիցէ, ապա թէ ոչ՝ տեսցի հաւասարութիւն, սակայն մասնլիցի բաւական առելոցն։ Եւ յերկրորդ ամուսնութենէուստերքն եւ դստերքն նուազ լիցին ի մասն բաժնի, որպէս գրեալ է։

Այլ զտուն հօր կրսեր որդոյն սովոր ենտալ, բայց տեսցի անկաւորին լինել, որ զտեղի հօրնբաւական է ունել։ Իսկ անդրանկանն պատիւ լիցի, որպէս ծանուցեալ է. ըստ այդմ, եթէ հաւասարբաժանեսցին ժառանգութիւնն ուստերաց, առաւել լիցիյաղագս պատուոյն։

[ՃՁԱ]

ԳԼՈՒԽ ՃՁԱ

ՎԱՍՆ ԹԷ ՔԱ՞ՆԻ ՏԱՐՈՅ ԼԻՆԻ ՏՂԱՅՆ, ՈՐ ԲԱԺԻՆ ԱՌՆՈՒ

Աստուածային օրինադրութիւնն եւկանոնական հրամանն զնկարեալ սաղմն ի դատաստան դնէարեան եւ այն, զի առաջի կայր ծնունդ յանվնասլինելն։ Բայց ժառանգ լինելն, թէպէտ աշակերտեալքՄահմետի սնոտի իմաստասիրելով զտեսանել աստեղացասեն մանկանն, այլ մեզ հաւատարիմ Տեառն լիցիասելն՝ ոչ յիշէ զնեղութիւնն վասն խնդութեանն, զիծնաւ մարդ յաշխարհ, եւ դարձեալ՝ ծնեալն ի մարմնոյմարմին է։ Եւ մարմնոյ ծնեալն մարմնոյ ժառանգեղիցի, որպէս յԱստուծոյ ծնեալն՝ Աստուծոյ։

Ապա թէ յղի է կինն, եւ պատահի մեռանելառնն, ակն կալցեն դատաւորք ծննդեանն եւ այնպէսզժառանգութիւնն հաստատեսցեն ի ծնանելն։ Եւ թէ ինմին աւուր, յորում ծնաւ, մեռանիցի՝ մանուկն, որժառանգ է, ի մանկանէն ժառանգիցեն այլք եւ ոչ իհօրէն։

Եւ եթէ մայր մանկանն մեռանիցի, թէ իծնունդն, թէ զկնի ծննդեանն եւ թէ ի նմին աւուրմեռանիցի, մանուկն ժառանգ է մօրն, եւ ի մանկանէնհայրն ժառանգէ։

Ըստ ասացելոյդ ուստերք եւ դստերք ժառանգլիցին, ապա թէ չիցեն՝ ում եւ կամի ժառանգեցուսցէ՝ազգատոհմի եթէ ծառայի, զի ինքնիշխան է զայդոսիկժառանգուցանել։

Այլ զկնի մահուն, թէ ինքն ոչ հաստատեաց, մերձաւորքն ի տոհմէ եւ ոչ հեռաւորքն ժառանգեն, որպէս եւ դատեալ եղեւ այդ ըստ 0րինաց։

[ՃՁԲ]

ԳԼՈՒԽ ՃՁԲ

ՎԱՍՆ ՀԱՇԱՄԵԼՈՅ ԶԱՒԱԿԱՑ

Եթէ պատահի հաշմ լինել զաւակ, որպէս թէչունել բնաւ միտս եւ իմացուածս, սա ոչ է ժառանգ, զիոչինչ իմանայ, որով ի գործ արկցէ զհայրենիսն, զի իծնէ այնպէս պատահեաց։ Ապա թէ յետոյ ախտն եղեալ իցէեւ կարծիցի բժշկիլ, յայլ ժառանգս աւանդեսցեն. թէառողջասցի՝ ժառանգէ, ապա թէ ոչ՝ որք ժառանգեննխնամս տարցին մինչ ի մահ։

Իսկ եթէ այլազգ իցէ՝ կաղ, կամ կոյր, կամայսահար, որ չիցէ անզգայեալ, կամ բորոտ, որ չիցէբնաւին ապականեալ, կամ անդամալոյծ իմաստուն եւայլք այսպիսիք, որ բաւական գոն այլօք սպասաւորօքզհայրենիսն ժառանգել, մի՛ զրկեսցին ի ժառանգլինելոյ, իսկ անբաւականքն՝ այլօք ժառանգորդօքխնամիցին մինչ ի մահ, որպէս ահա ցուցաւ։

Եւ զայդ այդոցիկ իրաւամբք գիտեմքդատաստան։ Զի եւ ըստ 0րինացն անարատք ի կենդանեացնի սեղանն ելանէին Աստուծոյ նուէր, իսկ արատաւորքնհասարակաց էին զենլի։ Այսպէս, անարատք հոգով եւմարմնով Աստուծոյ լիցին ընծայ ի մարդկանէ եւժառանգք, իսկ արատաւորքն մարդկան անխոտելի ենժառանգք։

[ՃՁԳ]

ԳԼՈՒԽ ՃՁԳ

ՎԱՍՆ ԿՏԱԿԱՑ, ՈՐ Է ՏԻԱԹԻԿ

Եւ կտակ լիցի՝ որպէս ուսուցանեն կանոնք. զկնի երից աւուրց հիւանդութեան կոչէ հիւանդնզքահանայն եւ զժառանգաւորս եկեղեցոյն եւ երեքվկայիւք արասցէ զկտակն եւ զամենայն ինչ զգհոգոյ, եւ զթաղմանն, եւ զտան խօսեսցի ըստ կամաց իւրոց։ Եւեթէ ի նմին աւուր պատահի մեռանել, հաստատուն լիցիկտակն, թէ չիցէ թափեալ ի մտաց. ոչ որպէս Մահմետիանգոյ իմաստունքն ասեն՝ յետ քառասուն աւուրապրելոյ հիւանդին հաստատի կտակն։ Բայց հաստատունկտակ յառողջութեանն է, թէպէտ եւ ասացեալն անխոտելիէ, զի կամաւոր՝ այն, իսկ այս խառն տեսանի։

Եւ եթէ պատահի յառնել հիւանդին եւ փոխելզկտակն, իշխան լիցի, զի կտակ յետ մահու հաստատուն էըստ առաքելոյն։ Այլ Աստուծոյ եղեալ կտակնհաստատուն լիցի, կատարեսցէ զոր խօսեցաւ բերան նորաի նեղութեանն, եւ թէ ուխտս դիք եւ կատարեցէք։ Ինչ իդէպ իցէ ընդ յառնելն կատարման կտակին՝ տեսցէ, եւզոր ինչ զկնի մահու գրեալ է, զկնի կատարեսցին։ Եւթէ փոխէ՝ յայլ առաւելն իշխան լիցի եւ ոչ ինուազեցուցանելն։

Եւ արդ, այսմ այդ է դատաստան։

[ՃՁԴ]

ԳԼՈՒԽ ՃՁԴ

ՎԱՍՆ ԹԷ Ո՞ՐՊԷՍ ԱՐԺԱՆ Է ԶՄԵՌԵԼՈՅ Խ0ՍՔՆ ԸՆԴՈՒՆԵԼ

Եթէ ի միասին բազում ժամանակք կեցեալիցեն այր եւ կին եւ որդիս ծնեալ, որոց ի միասինզանազանութիւն չիցէ ստացուածոց, ի միաբանու֊

թենէ ընչից մեռելոցն լիցի, ապա թէյայտնապէս կնոջն երեւի ստացուածն՝ ժառանգաւորացնլիցի։ Եւ թէ ձեռնհաս իցէ՝ այրն զմեռելոյթսնարասցէ, եւ թէ ոչ իցէ՝ յիւրոցն, եւ առն իժառանգութիւն մի՛ լիցի։

Եւ թէ ամուլ կին պատահի, եւբազմաժանակեայ ի միասին իցեն, առն լիցիմեռելոյթսն, եւ մի՛ լիցի ի մասն ժառանգութեան առն, այլ որք կնոջն են՝ ժառանգեսցեն։ Իսկսակաւաժամանակեայ եղեալ կին եւ առանցամուսնութեան մեռեալ՝ իւրքն ժառանգեն եւ ոչ այրն։Ապա թէ որդի կամ դուստր ծնեալ, թէ կենդանի իցեն եւթէ մեռեալ, առնն լիցի մեռելոցն եւ մասնժառանգութեան։

Եւ այդոքիկ յառաջին եւ յերկրորդամուսնութիւնն միեւնոյն լիցի օրինակ։

Իսկ մեռեալ այր՝ յիւրոցն լիցի յամենայնասացեալսդ մեռելոցն։

Եւ ծնեալ ուստերս եւ դստերս՝ ի կնոջէնժառանգէ, եւ ի նորայոցն՝ կինն, իսկ յամլոյն ոչժառնգէ այրն, բայց սակաւ նշան մասին. այլ կին ամուլժառանգէ յառնէն յաղագս տնտեսութեանն։

Եւ փութով մեռեալ այր, եւ կոյս մնացեալկինն յառնեէն չժառանգէ. եւ ծնեալ ծնունդ, թէկենդանի իցեն, թէ մեռեալ, ժառանգէ յառնէն, թէ եւսակաւժամանակեայ իցեն ի միասին։

Եւ հանդերձք մաշեալք ի բաժանումն ոչյիշին երկաքանչիւր կողմանցըն, բայց որ ի միջիկացցէ. նոյնպէս եւ՝ պարգեւքն ի միմեանց, թէմաշեալք իցեն, այլ ոսկի եւ որ ինչ կայուն իցէ, այնոքիկ ըստ իրաւանց դատեալք վճարեսցին։

Եւ ծախք հարսանեաց ոչ յիշին, զի ի կամացայդոքիկ լինին։

Բայց որ ինչ արժան է, իրաւամբք տեսցենդատաւորք ըստ պատահման եւ ըստ սովորութեանգաւառին, զի դատաստանս, զոր եդաք, իրաւացի կարծիւքէ։ Ապա թէ արտաքոյ ըստ ճշմարիտ իրաւանցն կարծիքն է, յիրաւունս դարձուցանել ուղղութիւն է, միայն զիներեսցէ մեզ սիրով եւ թողութիւն ի պակասութեաննարասցէ, կորովի տեսութեամբ զթերին լցցէ։

[ՃՁԵ]

ԳԼՈՒԽ ՃՁԵ

ՎԱՍՆ ՎԱՃԱՌԱՑ ՆԵՆԳՈՒԹԵԱՆ

Եթէ ոք զիւր ինչ զարատաւորն տայ ընկերինի պատճառս վաճառի եւ նենգութեամբ զրկէ եւ խաբէ սուտերդմամբ եւ ինքն գովի յանձին իւրում վասն զրկելոյզընկերն, նզովեալ եղիցի։

Եւ զի մի՛ ի նզովս անկցին այնպիսիվաճառողքն, զայսոցիկ դիցուք զդատաստան։Զարատաւորն տալ ըստ այսմ է. թէ հարկանող իցէ, եւկամ ի բարս կամ ի մարմինս արատ ինչ գուցէ, կամյանշնչից իցէ վաճառն, եւ այնպիսոյն բիծն իցէ, թէվնաս ինչ գործեալ իցէ, դատաստանաւ է վճարելվաճառողին, զի 0րէնքն ի միջոյ բառնալ եւ ոչ վաճառելհրամայէ։ Ապա թէ այլազգ ինչ իցէ եւ յայտ գայցէ՝ կամի պարծիլ կամ վկայք իցեն, զի գիտակ էր եւ վաճառեաց, անդրէն դարձցի, եւ թէ հաճոյ իցէ գնո֊

ղին՝ որքան արժան է ուղղեսցին։ Եւ թէչիցէ գիտակ եւ վաճառէ, եւ ապա շաւ գնողն իցէ, հանելզապաշաւն արժան է։

Եւ ի վաճառելն զբիծն զամենայն ասասցէ, որպէս Եպիփան ի վաճառելն զէշն խեռաբարոյ, եւգիտելով գնողին զանվնաս պատճառն՝ ըստ հաճոյիցիւրոց որքան արժան է գնեսցէ. եւ այդպէս ի կանոնականնզովիցն ազատի, ապա թէ ոչ՝ ընդ գողսն եւյափշտակողսն ապաշխարութիւն լիցի։

[ՃՁԶ]

ԳԼՈՒԽ ՃՁԶ

ՎԱՍՆ ՍՈՒՏ ՎԿԱՅԻՑ

Եթէ ոք երթայ սուտ վկայ եւ ընկենու զոքյորոգայթ մահու կամ գանի, հինգ ամ ընդ ունկնդիրսնկացցէ եւ մի ամ ընդ ձեռամբ՝ տրօք տնանկաց, ապաարժանի լիցի օրինաց։

Դատաստան այս եդաւ ըստ 0րինաց, այլկանոնականս այժմ երկրորդի։ Յորոգայթ մահու եւ գանիասէ, այլ որ ոչ մեռանի կամ տուգանօք ազատի, եւայսոցիկ դատաստան լիցի՝ որքան վնասեացն հատուսցէ, ըստ այնմ, թէ որպէս խորհեցաւ առնել՝ եղիցի նմա. եւկամ թէ չիցէ բաւական՝ ըստ հրամանի կանոնացդապաշխարեսցէ։

[ՃՁԷ]

ԳԼՈՒԽ ՃՁԷ

ՎԱՍՆ ԿՈՒՍԱՆԻ ԵՒ ԵՐԿԱԿԻ

Իսկ որ մինն կուսան է, եւ միւսն՝ երկակ, եւ մինն վախճանի, ամուսնանալ անհնար է. եւ թէյանդգնի ոք՝ ապաշխարութիւն երեքկնոյն լիցի, եւքահանայն լուծցի։

Երկբայի այս կանոնք սրբոյն լինելԲարսղի, եւ թէ նորա՝ անհնարին է լինել այս կանոնաց։Այլ յուսմանէ ներմամբ այսպէս ծանեաք, զի կրկինապաշխարութիւն երկուցն այնպիսեացն լիցի։

Եւ քահանային պարտ է ուսուցանել զայսսահման կանոնի, զի մի՛ դատապարտեսցի յաղագսաչառելոյն։

Զայդ այդոցիկ գիտասցուք լինելդատաստան։

[ՃՁԸ]

ԳԼՈՒԽ ՃՁԸ

ՎԱՍՆ Խ0ՍԵԱԼ ԿԱՆԱՆՑ

Իսկ եթէ խօսեսցի կին, եւ հաստատեալ իցէքահանային երկու կամ երեք վկայիւք, մի՛ իշխեսցէթողուլ զնա եւ այլ կին առնուլ, բայց եթէ վասնպոռնկութեան կամ վասն մարմնազեղծութեան։

Զի խօսեալն քահանայիւ եւ վկայիւք կիներաշխաւորեալ է, եւ վասն պոռնկութեանն իշխան լիցի, զի ոչ ի տան նորա է յանցումն, առնուլ կամ ոչ։ Եւմարմնազերծ է մարմնով ապականեալ, վէրս ունիանբժշկելի, եւ յայսմ իշխան է, կարծեօք բժշկութեան, առնուլ կամ ոչ։ Իսկ այլօք պատճառանօք չէ արժանթողուլ զխօսեալն։

[ՃՁԹ]

ԳԼՈՒԽ ՃՁԹ

ՎԱՍՆ ԱԽՏԱԺԷՏԱՑ ԱՐԱՆՑ ԵՒ ԿԱՆԱՆՑ

Կին կամ այր ցաւագին, կամ ախտաժէտ, կամարուագէտ, մի իշխեսցեն ամուսնանալ եւ անարգելզպսակն օրհնութեան. եւ թէ որք յանդգնի՝ զկէսընչիցն յեկեղեցի տացեն եւ երեք ամ ապաշխարեսցեն։

Եւ զայս յաղագս ծնկելոցն յախտս ասէ, զինախ առողջասցին, կամ հոգեւորաց՝ յաղագս այնորիկպարապեսցին, արուագիտաց եւ անասնագիտաց՝ զի մի՛ իպատճառս այնորիկ զապաշխարութիւնսն մոռասցին եւ զիմիջոցօք ժամանակօք մաքրեսցին։

[ՃՂ]

ԳԼՈՒԽ ՃՂ

ՎԱՍՆ ԳՈԴԵԱՑ ԵՒ ՊԻՍԱԿԱՑ, ԽԼԻՑ ԵՒ ՀԱՄՐԻՑ, ԵՒ ԿԱՂԱՑ ԱՌՆՈՒԼ ԿԻՆ ԹԷ ՈՉ

Եւ զայսոցիկ եդից այժմ զդատաստան՝ամուսնանալ կամ ոչ։ Ի կանոնաց յաղագս շնութեանուսաք, ուրկաց՝ եթէ ծնունդ նոցա նմանապէս ուրուկլիցի, յաղագս այսոցիկ արգելցին, զի մի՛ ախտնտարածեսցի ի ծնունդն։

Արգելցին եւ բորոտք, զի թէպէտ եւ իբժշկաց ասի փոխիլ ախտից, յորոց հոտ է, եւ ի բորոտ ոչլինի, զի յուրկոտս յաղագս վիրացն լինի, եւ անդ վէրոչ է, սակայն կանոնք փոխելի զախտն ցուցին։ Եւ զիմի՛ ի ծնունդս ախտն լիցի, արգելցին. ցի եւ 0րէնքն ոչմիայն յամուսնանալոյ, այլ եւ ի բանակէ եւս մերժէ։Եւ թէ ոք զ0րինացն նշանակ ասէ, սակայն ըստ մարմնոյխտրութիւն էր, որպէս եւ այժմ յաղագս ասացելոյպատճառիդ։

Իսկ կաղ, թէ չիցէ բնաւին լուծեալ, զիխափանումն իցէ կամ ուսման կամ այլոց մասնաւորաց, ամուսնասցի. եւ այդ՝ առնն է, նմանապէս եւ կնոջնլիցի։

Իսկ կուրաց յերկոսին աչսն. կին՝ մի՛ամուսնասցի, զի ոչ կարէ սնուցանել զմանկունսն եւոչ այլ ինչ սպասաւորութիւն, իսկ այր՝ թէ ժուժկալ է, բարւոք է, ապա թէ բաւական է զկին եւ զտուն հոգալ, թէընչիւք նախնեացն եւ թէ այլ իրօք, ներելի է յաղագսայլոց պատճառի եւ վտանգի։

Իսկ կին խուլ, թէ ուշիմ իցէ, եւ ոքհաւանեսցի առնուլ, եղիցի. նոյնպէս եւ՝ այր։

Իսկ համրն, թէ այր է, թէ կին, ընդանասունս համարեալ է. մի՛ ամուսնասցի։

Զայդոսիկ զդատումն ես ճշմարիտ կարծեմ։Եւ թէ այլ ոք, ուղիղ ունելով զտեսութիւն, պարսաւանս այսմ դիցէ, անխռով եմ խորհրդով, զի եւ ոչմիոյ դատաստանի վճիռ հատանի լինել եւ կամկանոնական հրամանաց, որ յայսոսիկ ածի դատաստան, զնոյն դատաստանի ունելով զօրութիւն, այլ ընդմերոյն ընտրութեան եւ զկանոնացն երկրորդեցի։ Զի թէընդդէմ մերն կարծիցի՝ զսրբոցն պատուեալ զբան ինոյն, ի նոցունց թողութիւն ինձ խնդրեսջիք, զի ոչայնքան յանդուգն եմ, թէ զոր ոչ ըստ ներման եւ կամյայլմէ առեալ զօրութիւն համարձակէի դնել։ Եւ թէ ոքհամարեսցի յանդուգն՝ համարեսցի, միայն զօգտակարնընտրիցէ եւ դատիցէ, եւ ես իսկ գամ զհետ՝ ոչպարսաւելով, այլ շնորհ ունելով եւ գովելով։

[ՃՂԱ]

ԳԼՈՒԽ ՃՂԱ

ՎԱՍՆ ԱՅԼԱԶԳ Խ0ՍԵԱԼ ԿԱՆԱՆՑ

Եթէ ումեք խօսեալ է կին, նախ քան զմտանելաղջկանն յեկեղեցին չար գործքն յայտնեցան, իշխան էայրն թէ առնուլ թէ ոչ։ Ապա թէ յեկեղեցի մտեալ իցէ, մի՛ իշխեսցէ արձակել, եւ թէ արձակեսցէ, այրիկոչեսցի եւ երեք ամ ապաշխարեսցէ։

Եւ յայլում գլխի հրամայէ զխօսեալնթողուլ վասն պոռնկութեան, եւ աստ յաղագս յեկեղեցիմտանելոյն՝ ոչ։ Սակայն եւ թէ որդիս ծնեալ է, իշխանէ թողուլ վասն պոռնկութեան, այլ աստ յաղագսպատուելոյ զեկեղեցին ասէ։ Ապա՝ ոչ է պսակ արտաքոյեկեղեցոյ եդեալն։ Եւ զի ոչ է ի տան առն, եւ առաջիկայ զգաստանալն, ապա թէ ի նոյն իցէ վարքն, իշխան էայնուհետեւ թողուլ։

[ՃՂԲ]

ԳԼՈՒԽ ՃՂԲ

ՎԱՍՆ ՏՂԱՅՈՑ ՊՍԱԿ ՈՉ ԴՆԵԼ

Տղայոց պսակ մի՛ իշխեսցէ ոք դնել, մինչեւ ի չափ հասեալ՝ զհաճոյս իւրեանց իմասցին, եւթէ ոք յանդգնի՝ լուծցի ի քահանայութենէն եւ հարիւրդրամ տուգան տացէ յեկեղեցին. եւ տղայն ի չափհասեալ՝ ամուսնասցի ընդ որ եւ կամեսցի։

Եւ յայլում կանոնի ասէ՝ ոչ պսակեալառանց զմիմեանս տեսանելոյ, զի անյայտ է, թէ բնաւինոչ կամին ամուսնանալ եւ կամ ոչ հաւանիլ միմեանց, հրամայէ չառնուլ։ Ապա թէ լիցի, եւ ի չափ հասեալ ոչկամի, անվտանգ առնէ յաղագս ակամայ իրին։ Հաւանելիլիցի այս դատաստան յեկեղեցի Աստուծոյ։

[ՃՂԳ]

ԳԼՈՒԽ ՃՂԳ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԶՄԻՆ Մ0Ր ԿԵՐԵԱԼ ԻՑԵՆ

Հարցումն. Որ միոյ մօր կաթամբ սնեալիցեն օտարք ի միմեանց, յորժամ ի չափ հասանիցեն, ար՞ժան է ամուսնանալ, թէ ոչ։

Պատասխանի. Չէ արժան, քանզի ծնողն եւստնտուն ընդ մի համարեալ են։

[ՃՂԴ]

ԳԼՈՒԽ ՃՂԳ

ՎԱՍՆ ՓՈԽՈՂԱՑ ԶՍԱՀՄԱՆՍ

Հարցումն. Որ զսահմանս յափշտակէզընկերին, ո՞րպիսի ինչ է։

Պատասխանի. Զոր գրեաց Մովսէս յ0րէնսհրամանաւ Աստուծոյ՝ իջցէ անէծքն այն ի վերայ գլխոցնոցա, եւ եղիցի նզովեալ ի կեանս եւ ի մահ։

Լուիցեն զայս յափշտակող սահմանաց եւզարհուրեսցին, զի դատաստան աստուածային է։ Եւ թէլիցի հակառակութիւն ինչ անդաստանաց, վկայիւքլուծցի, զի զայն հաւաստի կարծեմ լինել, քան բառնալխաչ եւ Աւետարան միոյ, զի բազում անգամ խաբէութիւնլինի, եւ զի երդումն է այդմ օրինակաւ, զոր ոչհրամայեցաւ։ Եւ թէ այդպէս կատարի բանդ դատաստանի, մի բարձող խաչին լիցի վկայ, եւ մի՝ երդումն, եւեղեւ երկու ըստ 0րինացն։ Այլ զայս ոչ հրաման տալովասեմք, որպէս յառաջդ իսկ գրեցաք վասն երդմանն, այլյայտնել կամեցաք, թէ ոք զայսպիսի առնէ՝ վճարեալ էիրք դատաստանին, որպէս ցուցաւ, թէ զերկու վկայիունի զտեղի։ Եւ թէ այսպէս լիցի, զապաշխարութիւննլցցէ, որպէս ցուցեալ է յերդման ճառին։

[ՃՂԵ]

ԳԼՈՒԽ ՃՂԵ

ՎԱՍՆ ԿՆԱՀԱՆԱՑ

Եթէ ոք թողցէ զկին՝ զորդոց մայր, առանցբանի պոռնկութեան, կամ կախարդութեան, կամ թէ արատինչ ի մարմին չիցէ, այլ թէ այրն շնաբարոյ իցէ եւ ակնեդեալ իցէ այլում, դատաստան այս լիցի. զորդիսն եւզամենայն ինչ որ ունի բաժանեսցեն հասարակաց։ Եւ թէկամք են կնոջն զայր ի տուն ածել յինքն, համարձակածցէ։ Եւ զբաժինն կալցին եւ զարքունի հարկն ողջարասցեն։ Եւ այրն, որ եթող, եւթն ամ ապաշխարեսցէ եւյեկեղեցի տուգանս տացէ. թէ ազատ է՝ երեքհարիւրդրամ, եւ թէ շինական՝ գանալից լիցի եւ հարիւր դրամտայ յեկեղեցին, փոխանակ զօրհնութեամբզամուսնութիւնն խոտելոյ։ Ապա թէ մինչդեռ իպայքարին եւ ի տուգանին իցեն, եւ կին ոք յանդգնեալկնաթողին լիցի կին, եւ ամ մի չիցէ անցեալ, յայտեղեւ, թէ զառաջին կինն նա ետ թողուլ, կալցեն զկիննեւ յօրկանոց տացեն, եւ զտարի մի աղասցէ գոդեացն. թէազատ է եւ յօրկանոց չերթայ՝ հարիւր դրամ տուգանքտայ գոդեացն։

Մի անգամ եւ երկիցս զայս եդաք դատաստան. դարձեալ եւ այժմ, զի զանձն յընդդիմադրութենէկանոնաց կարծեաց ազատիցեմ եւ զյաւելուածիւրաքանչիւր հրամանացն դիցեմ, ըստ որում եւ յայսմկանոնի հանդերձ այլօք։ Եւ զայրն ի տանէ մերժել եւայլ ի ներքս ածել հրամայէ, որ է առաւելութիւնսաստի։

[ՃՂԶ]

ԳԼՈՒԽ ՃՂԶ

ՎԱՍՆ ԱՄՈՒԼ ԿԱՆԱՆՑ

Եթէ ոք արար կին եւ պատահեցաւ ամուլ, եւայրն հանցէ վասն ամլութեան, որ ինչ կնոջն կարասիբերեալ է ի տունն՝ թէ աղախին, թէ անասուն, թէհանդերձ, թէ արծաթ, իշխան է առնուլ եւ գնալ։ Եւ թէքան զամլութիւնն այլ արատ չգուցէ ի կինն, տուգանեւս տացէ կնոջն վասն անարգանացն. թէ ազատ է՝ հազարեւ երկուհարիւր դրամ, թէ շինական է՝ վեցհարիւրդրամ։ Ապա թէ մինչդեռ ի դատաստանին եւ ի տուգանինիցեն, եւ ամ մի ի վերայ չիցէ անցեալ, եւ ոք ի կանանցյանդգնի եւ առնն կին լիցի, կալցեն զկինն եւյօրկանոց տացեն, քանզի յայտ եղեւ, թէ հանելոյկնոջն պատճառ նա եղեւ, եւ տարի մի աղասցէ գոդեացն, եւ յաղախնութեան կացցէ, եւ եկեղեցի հարիւր դրամտուգանք կալցեն, փոխանակ զի բուն ամուսնութիւննվասն նորա խոտեցաւ. ապա թէ ազատ է եւ չերթայ իգոդենոց, հարիւր դրամ տուգանք տացէ գոդեացն։ Ապաթէ յառաջագոյն խորհուրդ եդեալ էր առն, թէ՝ զիմնթողում եւ զքեզ առնում, եւ կամ պոռնկութեամբխածական լեալ իցէ, հարիւր դրամ այրն տուգան տացէյեկեղեցին եւ ապաշխարութեամբ երեք ամ ընդունկնդիրսն կացցէ եւ մին ամ՝ ընդ ձեռամբ եւ ապամտցէ յեկեղեցի։ Եւ որ զորդոց մայր թողցէ առանցպոռնկութեան կամ այլ արատոյ, առն եւ կնոջ պատուհաստուգան եւ ապաշխարութիւն ի կանոնացդ կացցէ։

Եւ որքան կար եղեւ՝ ի դէպ զդատաստան այսմեդաք եւ մեք, եւ զորս ի կանոնսն՝ եւ զայնս եւսդրոշմեցաք, զի զիւրաքանչիւրոցն զարժանն դիւրինլիցի դատաւորաց տալ զվճիռն ուղղապէս։ Եւ զի մեքչափաւորապէս զդատաստանն եդաք յիւրաքանչիւրսն եւզապաշխարութիւնն ի կանոնսն թողաք։ Եւ զայս այժմծանուցաք, զի գիտասցես, թէ յամենայն դատաստանս, ուր ապաշխարութեան պէտք են, ի կանոնսն ապաստանթողաք։

[ՃՂԷ]

ԳԼՈՒԽ ՃՂԷ

ՎԱՍՆ ԿԱՆԱՆՑ, ՈՐ ԹՈՂՈՒՆ ԶԱՅՐՍ

Եթէ կին ոք յառնէ ելանէ, կալցեն եւանդրէն տացեն յայր իւր, եւ մանաւանդ զոր վարձանօքիցէ վարձեալ եւ ոչ բոզաբար, թէպէտ վաճառիցէ, թէպէտյաղախնութեան կալցէ, թէ կամք իցէ՝ հոգեւոր եւ բարիխրատու եւ սիրով կալցի։ Ապա թէ այրն չարաբարոյ իցէ, կամ պոռնիկ, կամ

հանգանակող եւ արբեցող, կամ այլ ինչխեղական, գանիւ եւ խրատու կշտամբեսցեն զայրն եւհնազանդեցուսցեն զերկոսեանն. ապա թէ ազատ է, տուգանօք եւ խրատիւ զայրն ի կարգ ածեն։ Ապա թէ իբարի շրջի այրն, կինն ծառայեսցէ նմա։

Եթէ որպիսի պատճառաւ ելցէ կինն յառնէնեւ թէ չելցէ, եւ այդ նշանակեալ է մեր զիջմամբյաղագս երկիւղի մեծագին վնասու։ Նաեւ կանոնականհրամանաւ յօժարեցաք եւ զայս այժմ զսրբոց դնելզբան, զի զանզգամ կինն խրատել հրամայէ, նոյնպէսեւ՝ զայրն։

Եւ զի յայտ արասցուք, թէ կամք մեր ոչզհակառակն կամի կանոնաց, այլ թէ կամք լիցիդատաւորաց այլոց առնուլ ինչ ի մերոնցն՝ առցէ, ապաթէ ոչ՝ կանոնքն հաստատուն կացցէ։

[ՃՂԸ]

ԳԼՈՒԽ ՃՂԸ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԱՌՈՒԳՆԱՅՔ ԱՌՆԷ

Որ առեւանգս առնեն, կալցեն զկինն եւանդրէն ի ծնողքն տացեն, եւ տուգանք տացեն փոխանականարգանացն. թէ ազատ է՝ հազար եւ երկերիւր դրամ, թէշինական է՝ վեցհարիւր դրամ։ Եւ որք հրոս երթեալիցեն եւ օգնականք սուտ փեսային, առ այրն հարիւրդրամ տուգանք տացեն. եւ զայս տուգանս զկէսնյեկեղեցին տացեն եւ զկէսն՝ կարօտելոց։ Ապա թէ սուտփեսայն ընդ աղջկանն պոռնկեցաւ առանց պսակ դնելոյ, յեկեղեցի տուգանք առցեն ի նմանէ, զի զպսակնօրհնութեան ընկեաց, եւ երեք ամ յապաշխարութեանկացցէ։ Ապա թէ երէց գաղտ պսակ իցէ եդեալ առանց հօրեւ մօր աղջկանն, երէցն զքահանայութիւն չիշխէպաշտել եւ հարիւր դրամ տուգանք տացէ, եւ կարօտելոցբաշխեսցեն, եւ պսակն, զոր եդ, անվաւեր լիցի։ Ապա թէյետ այսր խռովութեան եւ տուգանաց դարձեալ իհաւանութիւն գան կամօք աղջկանն եւ ծնողացն, եւյառաջ պոռնկեալ են, պսակ մի՛ օրհնեսցի, այլ իբրեւերկակին՝ ուռ տեառնագրեալ դիցեն ի գլուխ նոցա. ապաթէ կուսանք կացեալ են, ըստ օրինին օրհնեսցի։ Թէազատ է, թէ շինական՝ կանոնք այդ կացցէ։

Թէպէտ եւ այս եդեալ է դատաստան ըստզանազանութեան, այլ աստ յոյժ լիով կարգեցաւ, վասնորոյ յօժարեցաք զայս եւս գրել, զի անտարակոյս լիցիդատաւորաց այդոցիկ պատահումն, եւ զտուգանսն ըստժամանակի եւ ըստ կարի համեմատելով արասցեն։

Եւ ուսցին այժմու եպիսկոպոսունք, զիտուգանք պոռնկի յաղքատս հրամայի։ Եւ այդոցիկ եւայլոց զանազանութիւն է, զոր ինքեանց այժմ առնունդատաւորք, որք են եպիսկոպոսք, յորոց զարհուրիլ եւխորշիլ պարտ է, զի յաղագս քաւելոյ զյանցանս լինի, եւ մնան այժմ անքաւելի։

[ՃՂԹ]

ԳԼՈՒԽ ՃՂԹ

ՎԱՍՆ ԱՒԱԳ ԵՐԻՑԱՆՑ

Քահանայք գահասիրութեամբ մի՛հակառակեսցին ընդ միմեանս, զի զոր շնորհն Աստուծոյընտրեաց նախ ի քահանայութիւն՝ նա է նախագահյեկեղեցւոջ։

Եւ զայս ասէ՝ որք կամին զառաջին պատիւն։Եւ ուղիղ դատաստանաւ է, որ առաջին օծաւ՝ առաջինլինել, եթէ իցէ յառաջադէմ, ապա թէ չիցէ՝ զորընտրեալ են այլք, կամօք եպիսկոպոսին առաջինկացուսցեն, որպէս զի բարեզարդութեամբ լցցէզեկեղեցին, մանաւանդ թէ հիւրասիրութեամբ վկայեալիցէ։

[Մ]

ԳԼՈՒԽ Մ

ՎԱՍՆ ՔԱՀԱՆԱՅԻՑ ԵՒ ՄՏԻՑ ԺՈՂՈՎՐԴԵԱՆ

Եւ ժողովրդական ոք մի՛ հրապուրեսցին ինոցանէ ի բաժանումի սրբոյ եկեղեցոյ, զի պատճառխռովութեանն բերէ, այլ զպտուղս եւ զմուտսժողովրդականքն միաբանութեամբ ի սուրբ եկեղեցինհատուսցեն ամենայն յօժարութեամբ անխափան եւ մի՛ըստ դասուց բաժին արասցեն եւ երդոց, որ եղեւ վնաս։Եւ քահանայից առեալ ի սրբոյ եկեղեցոյն՝ բաժանեսցենկարգաւորաբար, որպէս եւ օրէնն է. գլխաւորքահանայիցն՝ երկու մասն եւ կէս, եւ այլքահանայիցն՝ երկու մասունս, եւ սարկաւագունքն՝մին մին մասն, դպիրքն՝ կէս կէս մասն, եւ այրիկանայքն, թէ իցեն պարկեշտք՝ մին մասն, առանցամենայն հակառակութեան։ Ապա թէ իցէ ոք, որհակառակեսցի եւ առնիցէ խռովութիւն, այնպիսինդատապարտեալ լիցի յիւր կարգէն, եւ ընկերքն իւր մի՛իշխեսցեն ընդ այնպիսին հաղորդիլ, եւ ոչժողովրդականքն առ քահանայս ունել զնոսա։

[ՄԱ]

ԳԼՈՒԽ ՄԱ

ՎԱՍՆ ՍՊԱՍԱՒՈՐԵԼՈՅ ԵԿԵՂԵՑՈՅ

Պաշտօն եւ պատարագիրք եւ սպասքեկեղեցոյն ի գլխաւոր քահանային տանն եղիցին, որպէսեւ յառաջագոյն կարգեալ է։ Գլխաւոր քահանայնզեկեղեցին մի՛ իշխեսցէ թողուլ եւ գործոց տան իւրոյպարապել, այլ մշտնջենաւոր ի սուրբ եկեղեցոջնկացցէ, զի պաշտօնն եւ զաղօթքն տուընջեան եւգիշերոյ ժամուցն եւ զտեսչութիւն ժողովրդեանն մի՛խափանեսցէ։ Իսկ այլ ընկերքն զամառն փոխանակաւկացցեն ընդ նմա անպղերգաբար։ Ապա թէ իցէ ոք, որսխալեսցի ի պաշտմանէն պղերգութեամբ կամ երկրականհոգովք, մի՛ իշխեսցէ ի մտիցն մասն առնուլ։Քահանայքն միակամ լիցին յօրհնեալ միաբանութեամբզժողովուրդն եւ որոշել ի սրբոյ եկեղեցոյ։

Բարեկարգապէս եցոյց զդատաստան հասոյիցեւ զսպասաւորութիւն քահանայից աստուածային եւսուրբ կանոնս, եթէ ոք կամեսցի ճշմարտութեամբ կալ իգործ քահանայութեան, ապա թէ ոչ՝ անպարտ լիցինդատաստանք եկեղեցոյ եւ զպարտաւորութիւնն առցենհեղգացեալքն։

[ՄԲ]

ԳԼՈՒԽ ՄԲ

ՎԱՍՆ ՎԱՆԱՑ ԵՒ ՆՈՑԻՆ ԵԿԵՂԵՑԵԱՑՆ

Կամ եղեւ ինձ եւ յաղագս այսոցիկ սակաւինչ գրել, զի ոչ փոքր ինչ հակառակութիւն ի մէջ մերլինի յաշխարհի յաղագս այսոցիկ աշխարհականքահանայից եւ վանաց։ Սակայի ընդ միտ ածի եւ վասնկանոնաց մեծին Սահակայ, թէ որքան գեղեցիկ եւ ըստկարգի բաժանէ զվանաց եւ զեկեղեցոյ, որ յաշխարհի, զհասս եւ զտօնս, եւ այժմ շփոթեալ եւ ապականեալ էայն ամենայն։ Վասն այնորիկ լռեցաք յայսոցիկդատաստանաց, զի թէ ի սրբոյն ոչ պատկառեն ի բանից, զիա՞րդ եւ ի մերոց։ Եւ թէ վասն սորին դատաստանիկամի ոք զի ուղղիցէ, այնոքիւք արժան է վարիլ եւ ոչայլազգ, զի թէ եւ կայր կարծիս՝ այժմու գրելովքսդատաստան դատել, ոչ էր ի դէպ մեզ յանդգնիլ, թող թէբնաւին ոչ էր կարծիս։ Ըստ այսմ կարծեմ եւ յամենայնի մեր աշխատութիւնս։

[ՄԳ]

ԳԼՈՒԽ ՄԳ

ՎԱՍՆ ՅԻՇԱՏԱԿԻ ՆՆՋԵՑԵԼՈՑ

Ի յիշատակս ննջեցելոցն յընտանեաց նոցա, որ ինչ ըստ կարգի օրինաց քրիստոնէութեան, զորհրամանաւ սուրբ հարցն կատարեն զմխիթարութիւնհոգոց նոցա՝ կամ զքառասուն եւ զագապս ի հանգիստնոցա, կամ զտուրս, զոր ինչ եւ հրամայիցէվախճանեալն հոգոյ իւրոյ, մի՛ իշխեսցեն յայլեկեղեցիս կամ ի կրօնաւորս տալ, այլ անդէն գեղջիերիցուն լիցի եւ վանաց՝ այնպիսեաց հասք, եւիւրեանց տան երիցուն, ուր շնորհօք սուրբ աւազանինվերստին եղեւ ծնեալ եւ պսակեալ եւ կենաց հացիւնկերակրեալ, ուստի եւ յղարկեալ առ Աստուած երթայ։Իսկ յորժամ հարկաւորն յիւրում եկեղեցոջն կատարեալլինի եւ կամեսցի աւելորդս ինչ առնել յայլեկեղեցիս, կամ ի կրօնաւորս, կամ յաղքատս, ապա լիցիհամարձակ առնել ինչ։

Յոյժ ուղիղ է այս դատաստան՝ յետզհարկաւորն առնելոյ յիւրն եկեղեցոջ, ապա յայլս կամի կրօնաւորս տալ։ Կամ թէ պատահի յաղագսանձեռնհասութեան եւ կամ յաղագս յուսոյ ի հեռաւորսեւ զհարկաւորն տալ հաւանութեամբ իւր տան երիցունեւ հրամանաւ իւր վանաց առաջնորդին, զնոսա ըստ կարիշահելով, ներելի են եւ այնոքիկ, յորժամ չիցէյաղագս զիւրն արհամարհելոյ։ Ապա թէ ոչ կամեսցիննոքա, անդէն որքան կարեն արասցեն. եւ այդանհակառակ է։

[ՄԴ]

ԳԼՈՒԽ ՄԴ

ՎԱՍՆ ԲԱՆԱԴՐԵԼՈՅ

Ժողովրդական ոք, որ յաղագս պէսպէսսխալանաց ինչ բնադրեալ լինիցին յեպիսկոպոսաց, թէմեռանի՝ ոչ թաղէ քահանայն, եւ ոչ երեխայ մկրտել։ Եւթէ դէպ լիցի երեխայ հասանել այնպիսոյն կամ մեռելոք, քահանայն մկրտեսցէ զերեխայն եւ զմեռեալնթաղեսցէ եւ զայլ կարգս բանին պնդութեամբ պահեսցէանլոյծ։

Զինքն զբանադրեալն հրամայէ չթաղել, թէմեռանել հասանէ, եւ թէ երեխայ է բանադրեալն՝չմկրտել, այլ զտան մեռեալն թաղել եւ զերեխայնմկրտել։ Եւ երկուցն օրինադրէ եպիսկոպոսաց, զի մի՛զբոլոր տունն ընդ բանիւ արասցեն, եւ կամ քահանայնանգիտաբար վասն միոյն բանադրանաց զայլսն զրկեսցէ։Նաեւ ոչ քահանայի օրէն է յաղագս միոյն զամենայնտունն բանադրել, եւ այլ քահանայ, թէ այդպիսիպատահի, թաղեսցէ եւ մկրտեսցէ, բայց զայլ սահմանպահեսցէ։ Եւ թէ առաւելութեամբ իցէ բանադրանքն, աղաչանօք յայտ ածելի է, զի մի՛ այլքն ընդ բանիւկացցեն վասն միոյ մեղուցելոյն։

[ՄԵ]

ԳԼՈՒԽ ՄԵ

ՎԱՍՆ ՓԱԿՈՂԱՑ ԶԵԿԵՂԵՑԻ

Քորեպիսկոպոսունք մի՛ իշխեսցեն փակելզեկեղեցոյ դուռն եւ խափանել զաստուածային աղօթիցժամն վասն օրընթրեաց կամ վասն միոյ յանցանաց, բայցզպարտաւորս ընթրեացն եւ զմեղուցելոցն անձինսբանադրեսցեն։

Կարծիս տայ, թէ յաղագս այլոյ յանցանացհրամայէ փակել։ Յայտ է, թէ ոչ եւ վասն միոյյանցանաց փակել ի դէպ է զեկեղեցին եւ խափան առնելսպասաւորութեանն, այլ սպասաւորացն սաստելյանցաւորացն, թէ փակել տան զեկեղեցիս, բայց թէպատահի հակառակ շինել եւ առանց հրամանի։

Զսոյն սաստ դնէ եւ գեղջաւագաց՝ հանդերձնզովիւք։

[ՄԶ]

ԳԼՈՒԽ ՄԶ

ՎԱՍՆ ԳԵՐԵԼՈՑ ԱՐԱՆՑ ԵՒ ԿԱՆԱՆՑ

Յորժամ վասն մեղաց մերոց աշխարհսգերեցաւ, բազում արք եւ կանայք, որ ի գերութեանէին, եւ նոցա ամուսինքն՝ աստ, առանց վարդապետացհրամանի կանայս առին, եւ արանց եղեն։ Վասնայնպիսեացն սահմանեցաք այսպէս։ Զի թէ յառաջ քանզեւթն ամ ոք յանդգնեցաւ, մինչ զուգակիցքն իգերութեան էին, եւ այլ առին, այնպիսեացն իպոռնկութիւն համարեսցի, եւ գան եւ պատուհասկրեսցեն, եւ յընչից եւ ի

ստացուածոց առնուլ եւ աղքատաց տալ, եւզատուսցեն ի միմեանց, եւ ապաշխարեսցեն եւթն ամ։ Եւյետ եւթն ամին թէ դառնան ամուսինքն ի գերութենէն, իւրաքանչիւր ոք զիւր ամուսինն առցէ, ապա թէ ոչ՝ յետապաշխարութեանն կալցին զոր առինն։ Եւ նոքա, որքդառնան յետ եւթն ամի, օրհնութեամբ այլ կանայսառցեն, եւ այլ արանց լինին, եւ կրկնոցիցապաշխարութիւն ի վերայ եղիցի։ Իսկ որ հաբերեացնցեւթն ամն, յետ եւթն ամին այլ առցէ առանց տուգանիեւ պատուհասի, եւ կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայեղիցի։ Նոյնպէս որ յետ եւթն ամին դառնան իգերութենէն, եթէ կամք իցեն՝ այլ կին առցեն, եւ այլառն լիցին, եւ նոյնպէս զկրկնոցացն ապաշխարեսցեն։

Զայս իսկ առեալ է զվերջնոյ կանոնիզհրաման, զոր եւ մեք չափաւորապէս ըստզանազանութեան եդաք եւ ի մերն, եւ զսոյն աստյաւելաք, զի աստ ամենակատար իսկ է այս դատաստան։ Եւեթէ ինչ ի մերն հակառակ կարծեսցի, այսոքիւքվարելով՝ անբամբաս մեք մնասցուք, զի խնդիր մեր այնէ, զի ճշմարիտ լիցի յեկեղեցիս դատաստան։

[ՄԷ]

ԳԼՈՒԽ ՄԷ

ՎԱՍՆ ԵԿԵՂԵՑՈՅ ԺԱՌԱՆԳԱՒՈՐԱՑ

Եթէ այր ոք կամ կին ի սրբոյ եկեղեցոյանորդի մեռցի, ի կենդանութեան իւրում իշխան լիցիինքն ունել զամենայն ինչ, եւ անցեալ ըստ ինքն՝ իմերձաւորաց չիշխէ հեռացուցանել զհող, եւ զջուր, եւզժողովուրդ։ Եւ ի մերձաւորսն, եթէ բազումք են, եւկամի զմի ոք որդի առնել, իշխան է առնել՝ որ զնա հեշտոք կալցի։ Եւ թէ կամի վաճառել կամ հոգոյ տալ, իշխանէ։ Իսկ եթէ ոք յորդեգրաց ի քահանայութիւն ձեռնադրիկամ գեղջն վկայութեամբ, կամ յանձնէ, որում չէր անկքահանայութիւն, զկէս շնորհին կալցի յաղագսձեռնադրութեանն անհարկ, զկէս շնորհին, զհող եւզջուր բաւանդակ սրբոյ եկեղեցոյն յանկաւորսնթողցէ։ Եւ անցեալ ըստ քահանայն եւ ըստ կին նորա՝ամենայն շնորհն իսկ բաւանդակ յանկաւորսն երթիցէ, զի չվայելէ սրբոյ եկեղեցոյ զժառանգութիւննյանկաւորացն հեռացուցանել եւ տալ հեռաւորաց եւօտարաց։ Բայց եթէ անկաւորացն կամաւորութեամբ կամհաճելով տալ՝ թողացուսցէ վարդապետն եւ զայն՝ միշինականի ումեք, այլ սրբոյ եկեղեցոյ յուխտէ, թէպէտեւ հեռաւրո իցէ՝ իշխան լիցի մերձաւորեցուցիչնմերձաւորեցուցանել։ Ապա թէ գեղ դիպի, որ իրիցուն իժառանգութիւն բարձեալ իցէ, ժառանգութիւն սրբոյաթոռոյն է, զոր վարդապետն կամի՝ ժառանգեցուցանէ, իշխան է։ Եւ այս սահմանադրութիւնս Հերակլեայ է եւԽոսրովայ լինելով ժամանակօք եւ այսր լիցի։ Բայցյառաջ քան զնոցա ժամանակն որ ինչ լեալ է, մի՛շարժեսցի, զի չգիտէ ինչ հաստատութեամբ, որպէսկալեալ է՝ կալցին։ Բայց նոցա ժամանակացն եւ յայսմհետէ եւ յաւիտեան այս գիր հաստատուն կացցէ, եւ մի՛ոք անցցէ ըստ այսմ սահմանաւ։

Տեսցուք եւ զայս հոգեւոր դատաստան, զիիշխան առնէ իւրոցն տալ

ում եւ կամի, իսկ զեկեղեցոյնչհեռացուցանել յանկաւորացն։ Եւ թէ պատահի իհեռաւոր անկաւորաց կամ յօտարաց, զոր որդեգիր արար, քահանայանալ, զկնի իւր ի մերձաւոր յանկաւորսն ասէթողուլ. զի թէ պատահի ի նոցանէ քահանայանալ՝կալցին, ապա թէ ոչ՝ նոցին կամօք յօտարս տալ իշխանլիցին առաջնորդքն, սակայն ի տանէ քահանայութեանիցէ՝ զոր ժառանգ առնեն։

Յայսոսիկ զայս առաւելուլ ի դէպ է, զի ոչմիայն յորժամ ժառանգաւորքն բարձեալ լինինյեկեղեցոյն՝ սուրբ աթոռոյն է այն, այլ թէ պատահինանկաւորքն անարժան լինել, թէ քահանայք իցեն, թէ ոչիշխան է զարժանաւորսն ի քահանայից կացուցել։ Եւայդ ըստ ճշմարտութեան է։

[ՄԸ]

ԳԼՈՒԽ ՄԸ

ՎԱՍՆ ՔԱՀԱՆԱՅԻՑ, ՈՐ ԱԶԱՏ Է ՅԱՄԵՆԱՅՆէ

Ազատք յորժամ զիւրեանց զերդ եւ զմարդբաժանեն, յոլովք չարակամութեամբ առնեն եւզմանկունս եկեղեցոյ ըղնձանան ծառայս առնել եւ իստրկութեան պահեն, որ չվայելէ քրիստոնէից։ Զիերիցս երանելոյն Տրդատայ թագաւորին զսուրբեկեղեցոյ զժառանգութիւնն ընդ այլ ազատաց տունսկարգեալ է, եւ ազատ էին որդիք սրբոյ եկեղեցոյ, հողեւ ջուր։ Եւ ի Պարսից թագաւորութեան ժամանակինթէպէտ եւ ի պէկար արկին, սակայն տունն ի դիւանիյայտնի էր եւ չէր խառնեալ ընդ շինականսն, բայցմիայն զհարկսն տային յարքունիսն։ Արդ եթէ ոքագահութեամբ ակամբ հայեսցի եւ զազատ մանկունսեկեղեցոյ ի բաժին եւ ի վիճակ ծառայութեանարկանիցէ, այնպիսին ի մեր ժողովոյս օրհնութենէնհեռի եղիցի, եւ մի՛ եղիցի իշխանութիւն վարդապետինեւ քահանայից զայնպիսոյն զպատարագս օրհնել։ Այլ եւոմանք զՈզիայի ախտն ախտանան եւ ըստ իւրաքանչիւրկամաց, եւ ըստ իւրաքանչիւր ֆրմի բաժանեն շնորհսսրբոյ եկեղեցոյ եւ որպէս կամին մատակարարեն, եւվարդապետին հրամանի եւ օրինաց ունկն չդնեն, այնպիսիքն նոյնպէս ի մեր օրհնութենէ հեռի եղիցին, որք յանդգնին զայնպիսի ինչ առնել։

Լուիցեն ազատք ի Վիրս, զի զայսպիսիլուծին զուղիղ եւ զկանոնական զնախագոյն հրաման։

[ՄԹ]

ԳԼՈՒԽ ՄԹ

ՎԱՍՆ ՎԱՆԱՑ

Ոմանք տանուտէրք եւ ազատք ի վերայ վանացիշխանութիւն առնեն եւ վանական՝ զոր կամին հանեն եւզոր կամին՝ նստուցանեն վասն ժլատութեան։ Այլ եւոմանք իսկ ի վանս նստին եւ ըստ գրեցելումն, որպէսթէ չունիցին արդեօք տուն հաց ուտելոյ, որզեկեղեցեաւն Աստուծոյ արհամարհեն անպատկառելիանամօթութեամբ։ Այնպիսիքն եթէ յուղղութիւն գան եւյեպիսկոպոսն թողուն, որ տեսչութիւն առնէ սրբոցնլուսոյ եւ

պաշտման եւ դպրոցս կարգաւորելոյ, այնպիսեացն անցելոց մեղացն թողութիւն շնորհեալեղիցի, եւ ի ժողովոյս օրհնեալ եղիցին։ Եւժողովրդեամբ, եւ օրհնութեամբ, եւ պտղաբերութեամբ, եւ ուխտադրութեամբ երթիցեն եւ աղօթեսցեն իվանօրեայսն, որպէս պարտ է յիւրեանց հարանցնվաստակս եւ յաղօթանոցս, բայց ժլատանալ եւ հանելինչ մի՛ իշխեսցեն։ Ապա թէ հակառակ ինչ կայցենհրամանի հարանցն եւ մեր պատուիրանցս, այնպիսիքն իմեր օրհնութենէ հեռի եղիցին եւ զհատուցումն իսրբոց վկայիցն ընկալցին։

Որպէս եւ գրեալ է, թէ արասցենվրէժխնդրութիւն յազգս եւ յանդիմանութիւն՝ իժողովուրդս։

[ՄԺ]

ԳԼՈՒԽ ՄԺ

ՎԱՍՆ ՏԿԱՐԱՆՈՑԱՅ

Ոմանք ի տկարանոցս իշխանութիւն առնեն եւհարկս, եւ նշեմս, եւ կերակուրս, եւ ըմպելիսպահանջեն բռնութեամբ, եւ զիւրեանց գործակալս իվերայ գումարեն, եւ կոռով եւ պահակութեամբ նեղեն, եւ զողորմելի եղբայրսն չարչարեն անխղճաբար, որումմանաւանդ առաւել դարման տանել պիտոյ էր եւ ամենայնքրիստոնէից պատել զամենայն վէրս նոցա։

Արդ, եթէ ոք յայսմ հետէ յանդգնիզայսպիսի ինչս առնել ի տկարանոցս, անողորմդատաստանաւ դատելոց են այնոքիկ, որ ոչ առնենզողորմութիւն։

[ՄԺԱ]

ԳԼՈՒԽ ՄԺԱ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԵՐԹԱՆ ԲՌՆՈՒԹԵԱՄԲ Ի ՎԱՆՍ ԻՋԱՆԵՆ

Ոմանք ազատք եւ հեծեալք, որ ի գեղորեայսհասանեն, որոց բնաւ ի վանսն տեղի լինի, ի գեղչիջանեն, այլ ոմանք կանամբք եւ նաժշտօք ի վանսիջանեն եւ այնպէս կոխեն զկանոնս հարցն, եւգուսանօք եւ վարձակօք ի սրբութեան եւ ի պաշտամանցտունն ընթրիս ուտեն, որ սոսկալի է քրիստոնէիցլսել, թող թէ տեսանել։ Արդ, զվերագրեալ կանոնսդ իլսելիս այնպիսեացն ընթերցցին վանաց երիցունքն. եթէ լինին լսող եւ երթան ի գեղորեայսն իջանեն՝ բարիէ, ապա թէ ի նմին անհնազանդութեան կացցեն՝այնպիսիքն նոյնպէս ի մեր օրհնութենէն հեռի եղիցինեւ զվրէժխնդրութիւնն ի սրբոցն ընկալցին։ Զի վանքդանուն հանգստարան սրբոց կոչի եւ օթեվանքեպիսկոպոսաց, եւ քահանայից, եւ աբեղայից, եւաղքատաց։ Եւ ազատք եւ կանայք, եւ հեծեալք եւ արք, մինչ կոչելով կոչին, մեծաւ երկիւղիւ պարտ է աղօթելեւ աղօթից եւ պաշտաման հաղորդել, որպէս վայել է իտան Աստուծոյ։

Այսոքիկ օրինադրական դատաստան յայտնի էամենեցուն։

[ՄԺԲ]

ԳԼՈՒԽ ՄԺԲ

ՎԱՍՆ ԹԷ ՔԱՆԻ՞ ԱԶԳ ԱՌՆՈՒՆ ԶԻՐԱՐ

Զի որպէս առ ամենայն մեր աթոռակիցս հարկեղեւ գրել ի նոյն նիւթիւ տասներորդ ամի տէրութեանԽոսրովայ՝ որդոյ Որմզդի, զնոյն եւ առ քոսրբութիւնդ հարկեցաք գրել՝ պինդ ունել զպատուէրՀոգոյն Սրբոյ ի ձեռն 0րինաց եւ Մարգարէից, զորառաքելական կանոնադրութեամբ հաստատեցին սուրբ եւուղղափառ վարդապետքն։ Բայց մանաւանդ առաւելագոյնզգուշանալ յանիծեալ ամուսնութենէ մերձաւորաց, որազգաւ մոտաւորութիւն է, եւ կործանին յայնքանչարիս։ Քանզի ոչ միայն զխառնակութիւնազգահամարութեանն գործեն այնպիսիքն, այլ եւզագահութիւն, որ է արմատ ամենայն չարեաց, ասէառաքեալն, զհեթանոսաց օրէնս անաստուածս լինել, որպէս եւ նախամարգարէիւն ծանօթացոյցաստուածապաշտաց. եւ բիւր եւ այլ չարիս, որպէս եւիմաստնոց յայտնի է։ Զի թէ աստուածային բերաննանիծանէ զմարդիկ, որ փոխեն զընկերի եդեալ սահմանս, իսկ զԱրարչին զբոլորեցունց զսահմանադրութիւն եւզպատուէր առ ոտն կոխել եւ հարկանել եւ արհամարհողքլեալք, մեծի բարկութեան ճանաչելի է այս, վասն նոցաեւ այլք։ Եւ յայտ անտի է, զի ի հնումն, զորս ըստելից, Աստուած այսպէս ասաց, թէ ըստ կրօնիցն ազգացնԵգիպտացոց եւ Քանանացոց մի՛ երթայցէք, ես եմ ՏէրԱստուած ձեր։

Եւ ի կարգ արկեալ՝ զայսպիսի անկողինսկոչեաց խայտառականաց առականս, որով ամբարիշտքնվարէին։ Հրաժարեցոյց յառաջին ազգէն եւ ապա՝յերկրորդէն եւ հասեալ յայն, զոր մեք խորթս կոչեմք, եւ ասէ՝ մի յայտներ, զի համմօրեայ քոյր է։ Եւ ապայետ ոչ սակաւ բանից եւս զարմանալոյ արժանի իմննշանակէ. քանզի իբր ասաց, թէ համմօրեայ քոյր քո է, դարձեալ երկրորդէ այսպէս, թէ զառականս կնոջ եւդստեր նորա, որ լինի մին կին, եւ միւսն՝ խորթ, մի՛յայտնեսցես եւ զդուստր ուստեր նորա, այսինքն է՝զխորթին, եւ կամ զդուստր դստեր նորա մի՛առնուցուս, քանզի ամբարշտութիւն է։ Ապա վերագոյնսքան զայս նշանակէ, որ նոյն մեզ երրորդ ազգ կարծի, ըստ յառաջ յայտնագոյնդ առնելոյ մեր, զառականսդստեր ուստեր քոյ կամ դստեր դստեր քոյ մի՛յայտնեսցես։ Բայց մի՛ ոք կարծեսցէ զասացեալս իվերայ ծնողին միայն, այլ եւ՝ որք ի նմանէն, քանզիայս կատարեալ յիմարութիւն է, քանզի ոչ ուրուքեղբայր առանց հօր կամ քոյր, այլ թէ եւ հօրաքեռ որդիկամ մօրաքեռ, քանզի եւ ազգակցութիւն մի է, նոյն եւորդոց։ Զի որպէս առաջին, եւ երկիր եւ երիր՝ ազգասին, այսպէս եւ եղբօրորդոցն եւ կամ այլոց առմիմեանս առաջին ազգն, եւ երկրորդն, եւ երրորդն, եւքառորդ՝ ազգ ասին։ Եւ ոչ այսչափ. բայց եւ այլորոշումն, արժանի զարմանալոյ, ուսուցանէաստուածազանն մեզ 0րէնք. զառականս նուոյ մի՛յայտնեսցես եւ զդուստր դստեր նորա եւ կամ զդուստրուստեր նորա մի՛ առնուցուս։ Որ ցուցանէ

զայս. իբր թէ մեռեալ որդոյն, եւ նուոյնառն այլում եղեալ եւ ծնեալ ուստր, եւ նորա կինառեալ այլ դուստր ծնանիցի՝ մի՛ առնուցուս զնա իկնութիւն, զի ամբարշտութիւն է, այսինքն՝զկատարեալն իսկ զսահման ցուցանէ՝ զի՞ գարշելի էյամուսնութենէ։ Իսկ Սուրբ Հոգին Ովսեաւ մարգարէիւզամենայն անհնարին եւ զչարաչար մեղս փոքրհամարեցաւ առ այսու յանցմամբ եւ ամբաստանութեամբ։Լուր որ զասացեալս նշանակէ. եթէ լոկ անուամբ գոյ, զի՞նչ հարազատութիւն է միջի կայ, ասէ. դատաստանՏեառն է ընդ բնակիչս աշխարհի, զի ոչ գոյճշմարտութիւն, եւ ողորմութիւն, եւ գիտութիւնԱստուծոյ ի վերայ երկրի, այլ անէծք, եւ ստութիւն, եւ գողութիւն եւ շնութիւն, եւ սպանութիւն հեղեալ իվերայ երկրի։ Իսկ աւելի ամբարշտութիւն եւ մեղքկսկծելի այն են, որ արիւն ընդ արիւնս խառնեն, որ էազգականաց ամուսնութիւն։ Եւ հատուցումն այնմ զայսպատմէ. վասն այդր, ասէ, առցէ սուգ երկիր եւնուաղեսցի ամենայն բնակչօք իւրովք, այլ եւ գազանքանապատի, եւ սողունք, եւ թռչունք երկնիցպակասեսցին, զի ոչ ոք էր, որ յանդիմանէր եւ դատէր։Արդ, մինչ բանն յանդիմանութեան եւ դատելոյզայնպիսիսն ձեզ հաւատացաւ, եւ անփոյթ առնես՝ եւզանձն դատապարտես, եւ որոց իշխեսն։ Բայց եթէ արիւնյարիւն ոչ տաս խառնել, որ մինչեւ արիւնմերձաւորութեանն սպառի, արդարութեամբ կատարեալզարդարես զքո վիճակդ։ Իսկ յանդգնելոց եւպատերազմասիրաց ընդ Հոգոյն Սրբոյ՝ բան կանոնին, զոր երանելի հարցն ի Քրիստոս հաստատեալ է եւ մինչեւցայժմ իբրեւ զարեգակն անշիջանելի պահի, նոցա զայսաւանդեսցես. սկիզբն ի հինգերորդէն յառաջ, քանզի որյանասնոցն բնութիւն սիրելի էր անկանել, այնցողորմութիւն արարեալ՝ զսահմանն մեղմացուցին, բայցլաւացն բնիկն է, որում տեղեակ է քո սրբութիւնդ։

Յամենայն գրեթէ ի կանոնս այնոցիկ եդաւսահման, այլ լիով աստ, զոր առեալ եցոյց յ0րինաց եւ իՄարգարէից։ Զոր եւ մեզ զայսոսիկ քննելի է, թէ ո՞րարդեօք յաւելուած ըստ նորոյն եղեւ ի ձեռն կանոնաց։Քանզի 0րէնքն հրաժարեցոյց զառ ի հօրէ եւ զառ ի մօրէքեռէ, որ է ըստ այսմ. թէ պատահի առնուլ կին, եւ նորադուստր իցէ եւ եթէ զկնի առնելոյն ծնանիցի։ Իսկկանոնք հրամայէ ըստ այսմ. մի՛ տալ զխորթս միմեանցեւ մի՛ զառ ի նոցանէ զծնունդս մինչեւ ի զարմներրորդ, ապա ծնեալ ի ծնողաց խորթուցն մինչեւցորդիսն թոռանց որդոցն, որ լինին հինգերորդ ազգ, ապա ամուսնասցին։

Այլ խորթս միմեանց զխորթակիցսն ասէմինչեւ ցերրորդն, յայտ է, զի զչորրորդին հրամայէ, եւ ծնեալ ի ծնողաց խորթուցն մինչեւ ցորդիսն՝երրորդին ասէ, որ խորթօքն լինի չորրորդ եւ ծնողքն՝հինգերորդ։ Եւ զայս ասէր, թէ պատահի մինն իխորթուցն, եւ մինն՝ ի ծնողաց խորթուցն, եւ կամ իխորթուցն ծնողաց՝ չորրորդ, եւ ծնողքն՝ հինգերորդ, ապա ամուսնասցին։

Եւ զի 0րէնքն զհօրքոյր կամ զմօրքոյրյիշէ, իսկ կանոնք զծնունդս նոցա եւ զծնունդսզեղբօր մօր եւ զայլոցն միապէս հրաժարեցուցանէ։Զխորթուց եւ զթոռանց, որ յորդոյ եւ ի դստերէ, եւզեղբարց ծնունդս կա֊

նոնք եւ 0րէնք միօրինակհրաժարեցուցանեն. նմանապէս եւ՝ զծնունդս. որ ինուէ։

[ՄԺԳ]

ԳԼՈՒԽ ՄԺԳ

ԴԱՐՁԵԱԼ Ի ՆՈՅՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴ

Գիտելի է, զի կանոնք հրամայէ՝ մի՛ ոքիշխեսցէ խնամութիւն առնել մինչեւ ի չորրորդ եւ իհինգերորդ զարմն։ Զնոյն իսկ զ0րինացն ասէ, զիզերրորդ զծնունդն, զոր հրամայէ չառնուլ, յայտ է, զի զչորրորդին հրամայէ առնուլ, եւ որ առնու՝ լինիհինգերորդ։ Եւ զայս յամենայն ընտանութիւնս էիմանալ, եւ այս է չորրորդն եւ հինգերորդն։

Եւ թէ 0րէնքն եւ կանոնք զխնամիս ոչյիշեն, յաղագս զմի ցուցանելոյ օրինակ՝ նման այլոցնբաժանիլ ծննդօք. զի զայս ասէ 0րէնքն՝ երկուս քոյրսոչ առնուլ, եւ կանոնք զքոյր կնոջ յընտանութիւն առնփոխել ասեն։ Ուստի յայտ է, զի այսպէս ամենայնօրինակաւ խնամիք յընտանութիւն փոխին, եւ աստ այլոցմերձաւորաց՝ ծննդօք զատանին։

Եւ արդ, ըստ 0րինաց եւ կանոնաց այսպէսզուգին, թէ եղբարց ծնունդք իցեն եւ թէ այլոց, զիառաջին՝ ծնողքն ի թիւ ոչ անկանին, զի վասն այնր իսկզարմ ասէ չորրորդ կամ հինգերորդ։ Եւ դարձեալ՝ զիմի՛ խոնարհագոյն քան զայն իցէ, զի չորրորդ ի միոյկողմանէ ասէ լինել, եւ թէ ի միւս կողմանէ մին պակասլինի՝ անխարելի է. եւ այս յայտ յ0րինացն է՝զառականս մի՛ յայտնեսցես. իւր իսկ ասէ, զիերրորդին ոչ հրամայէ եւ զչորրորդն առնու, եւառնողն՝ հինգերորդ։ Նոյն է ըստ կանոնացն։

Եւ թէ հինգ պատահի լինել՝ բարի է, եւզարմիցն հինգ լինել նոյն է. եւ թէ որքան մի կողմնիցէ, եւ միւսն նոյն գտանի՝ առաւելութիւն է, ապա թէոչ գտանի՝ լիցի որպէս ցուցաւդ։

Եւ թէ երեք ի մին կողմանէ իցէ, եւ երկու՝ի միւսն, եւ այս լինելի է, զի որպէս հրամայեցաւյ0րինացն՝ զչորրորդն առնուլ հինգերորդին, զիյորժամ առցէ, մնասցէ երրորդն։

Նոյն է՝ երեք ի մին կողմանէ իցէ, եւերկու՝ ի միւսն, ի լինելն մնայ երեք։

Նոյն լիցի եւ որդոցն, զի մի էհեռաւորութեան օրինակն։

Սոյնպէս, թէ երեք ի մին կողմանէ իցէ, եւերեք՝ ի մին, ի լինելն մնայ չորրորդ. եւ այդ ըստհինգերորդ զարմիցն է, որպէս այն՝ ըստ չորրորդին։

Այսպէս յամենայն խնամութիւնսն այնոքիկլիցին, զի ի լինելն մնայ երեքն կամ չորսն։ Բայցհինգերորդն լիցի քահանայից, եւ չորրորդն՝աշխարհականցն ամենեցուն։

Իսկ երեք ի մի կողմանէ, եւ մին՝ իմիւսոյն, ոչ է լինելի. նոյնպէս՝ երկու՝ ի միոջէ, եւերկու՝ ի միւսոյն, զի ի լինելն մնան երկու եւ ոչերեք։ Արդ, այսոցիկ ոչ է համարձակելի, եւ թէյանդգնի ոք՝ քակեսցի. ապա թէ ոչ կարասցեն՝ապաշխարութեամբ ուղղեսցին։ Իսկ եթէ անգիտանալովարասցեն կամ զընտանութիւն եւ կամ զսաստպատուիրանին, այդոցիկ այլազգ լիցի ներելն։

Ապա թէ երկու ի մի կողմանէ իցէ, եւ մի՝ իմիոյ, բնաւին մի՛ տայցեն թոյլ, եւ թէ յամառեալարասցեն՝ քակեսցի. իսկ եթէ ոչ կարեն՝ կամ յաղագսյանդգնութեանն, կամ զի իշխանք իցեն, ծանրապաշխարութեամբ սահմանեսցի. իսկ թէ անգիտանալովըստ ասացելոցն իցէ, այլազգ լիցի ներելն։ Սակայնիշխանաց այլազգ լիցի ներումն յամենայնսն։

Ապա թէ մի ի միոյ կողմանէ իցէ, եւ մինն՝ իմիոյ, բնաւին մի՛ լիցի ներել, թէ գիտելով իցէ, թէանգիտանալով՝ նզովիւք քակեսցին, ապա թէ ոչ կարեն՝մի՝ լիցի հաղորդիլ ընդ նոսա, այլ լիցին հեռացեալքիբր զպոռնիկս, մինչեւ զղջացեալ քակեսցին եւապաշխարութեամբ ուղղեսցին, զի ի լինելն ոչ մնայ եւոչ մի, որպէս ի չորրորդին՝ երկու եւ յերրորդին՝մին։ Եւ այդ ըստ կանոնաց ներման, որ ասէ. քանզի որյանասնոցն բնութիւն սիրելի էր անկանել, այնցողորմութիւն արարեալ զսահմանսն մեղմացուցին, բայցլաւացն բնիկն է։ Յայտ է, զի զչորրորդէն եւզհինգերորդէն ասէ։

Զայդ ըստ 0րինաց եւ կանոնաց դատեցաք, թէո՞րպէս զուգին, եւ ներեսցին, եւ կամ բաժանեսցին։Եւ թէ ունէի յաղագս այդոցիկ ըստ տեսութեան դնելմտաց այլ ինչ, որ կամեսցայ, զի մի՛ ընդդէմ ինչկարծիցիմ կանոնաց, այլ որ ոչ թուին ի կանոնաց, իկենդանի առաք ձայնէ։ Եւ եթէ վարժ ոք գրոցսովորութեան իցէ, տեսցէ զամենայնսդ հաւասարապէսյ0րինաց եւ ի կանոնաց, զի զբազումս ի գրոց տեսանեմքյարանց անտեղեակ այդմ լինել, զի որքան ի միոջէկողմանէ իցէ չորրորդն կամ հինգերորդն, զնոյն եւ իմիւս կողմանէ պահանջելի է, որ է դուն ուրեք գտանիլ, զի զիւրն ասէ օրէնքն՝ զառականս մի՛ յայտնել, եւզերրորդն թողլով ի միջոցին՝ զչորրորդն հրամայէառնուլ։ Նոյն եւ ծննդոցն է ըստ կանոնաց։

Սակայն բազումք ի տգիտաց յառաջ բերենզՅովհաննու Ոսկեբերանի զասացեալն, եթէ 0րէնքն իմերձաւորաց հրամայէ յազգականաց առնուլ կին՝ ոչկամել յօտարս զսերմն տալ, իսկ Աւետարանս՝ առհեռաւորս զսէրն տալ։ Արդ, եթէ այդքան է պատճառն, ընդէ՞ր ճշդիւ խնդրին ընտանիքն։ Գիտելի է, զիսուրբն ասացուածովն զզօրութիւն 0րինացն եւԱւետարանին ասէ, այլ ոչ զպահպանութիւն, զի ոչասաց, թէ վասն այսոսիկ ոչ է խտրելի ազգայինն, այլգիտէ, զի 0րէնք է եւ պահելի է, զի ըստ ժամանակացզանազանեցան այդոցիկ 0րէնք, զի ըստ բնութեան ոչ էմեղք, այլ ըստ օրինադրութեան յայտնելոյգիտութիւն։ Յառաջ քան զ0րէնս զքոյր իսկ առնէին, եւ0րէնքն հրաժարեցոյց։ 0րէնքն զհօրքոյր եւ զմորքոյրեւ զեղբօր մօր դստերս ոչ հրաժարեցոյց, իսկ կանոնքզայսոսիկ եւ որ նման սոցին իբր զմերձաւորսնհրաժարեցոյց, ասելով՝ մի՛ ոք արասցէ խնամութիւնմինչեւ ի չորրորդ եւ ի հինգերորդ զարմն։ Եւ զայսաննշան ասէ, ոչ ըստ 0րինացն թուելով, թէ որո՞ց իցէեւ ո՞րոց չիցէ, զի յայտ արասցէ ամենայնընտանութեանն ծննդօք բաժանիլ։ Եւ զի Հոգոյն Սրբոյէ օրինադրութիւնս, զգուշութեամբ պահեսցուք, զիմի՛ դատապարտիցիմք։

Եւ արդ, եթէ հաճոյ թուեսցին այսդատաստան յեկեղեցի, զի որքան կար էր՝ ի գրոցճշմարտելով եդաք, ըստ այսմ վարեսցին, ապա թէանհաճոյ՝ մի՛ իբր յանդուգն ըստգտցէ, այլ իբրտգիտելոյ՝ թողութիւն շնորհեսցէ մեզ եւ ուղիղդատաստանաւ վարելով ըստ գրոց, որպէս տեսանէ կորովիմտօք զանձն, եւ զմեզ ազատ ի մեծէ եւ յանաչառդատաստանէ ազատս արասցէ։ Միայն մի՛ լիցի կաշառօքկուրացեալք, որպէս զբազումս

տեսանեմք, զի այնքան են վրէժխնդիրայդորիկ օրինաց, որքան զձեռս լի առնեն կաշառօք, զորոց զդատն հատուցանելոց են։

[ՄԺԴ]

ԳԼՈՒԽ ՄԺԴ

ՎԱՍՆ ՆԱՒԱՑ ԲԵԿԵԼՈՑ

Եւ զնաւս բեկեալս ի ծովու մերձաւորքաղաքն ձեռնատուութեամբ փրկիցէ, իբրու զիհանդերձեալ էր վայելուլ ի շահից նոցա. այլ յաւարառնուլ յօտար մարդկանէ վասն բեկմանն արտաքոյ էդատաստանի։ Եւ թէ ձրի կամին փրկել, որքան հնար է՝վարձս տացեն, եւ զ0րինացն ընդ միտ ածել՝ զանկեալգրաստ յարուցանել ընդ տեառն իւրում։ Այլ ագահել եւյափշտակել այսպէս լիցի դատաստան. կամ որպէս թափէզաւար, կամ իբր տէր, որ ի հնազանդելոց տասանորդէ, եւ կամ ի հնգէ։

Եւ սակաւ զայդ եդաք զդատաստան, զի յոյժընդդէմ իրաւանց գործեն Հռոմայեցիք այդոցիկ. եւ զիմի՛ այն լիցի, թէ ի մերոց աւագաց պատահի տիրելծովու։

[ՄԺԵ]

ԳԼՈՒԽ ՄԺԵ

ՎԱՍՆ ԽԱԲԵԲԱՅԻՑ

Եւ զի բազումք շրջին խաբէութեամբ յանունսրբոյ եկեղեցոյ եւ վանաց եւ այլօք բազմադիմիպատճառօք եւ զբազումս պատրեն, մինչ զի ոչ է դիւրաւի վերայ կալ պատրուակեալ չարեաց նոցա, քանզիսովորին ընծայական առնել թուղթս եւ այլ եւս ձեւսստանան կեղծաւորութեամբ։ Արդ, յորժամ պատահի իվերայ կալ նոցա եւ գտանել զխաբէութիւն նոցա, զժողովեալ ինչսն առնուլ, որ յայլոց եկեղեցոյ անունիցէ, եւ թէ կարիս ինչ իցէ՝ յիւրաքանչիւր եկեղեցիանդ առաքել, յորոյ յանուն ժողովեալ է։ Եւ թէ չիցէհնար այսմ լինել, իրաւունս կարծեմ ըստ պատճառիժողովել ոյն այնպէս մատակարարել եպիսկոպոսաց եւ թէայլ ոք իցէ։ Եթէ պատճառաւ եկեղեցի շինելոյ իցէ եւբաւական այսմ իցէ, այնպէս առնել, եւ թէ չիցէբաւական, ի պէտս եկեղեցոյ ածցեն։ Եւ թէ պատճառաւգերութեան իցէ, յայնոսիկ վարիլ։ Ըստ այնմ օրինակիլիցի եւ այլն ամենայն։

[ՄԺԶ]

ԳԼՈՒԽ ՄԺԶ

ՎԱՍՆ ՈՐ ՆՈՐ ԳԵՂ ՇԻՆԵՆ

Յորժամ զառաջինն շինեսցի գեղ, չէհաստատուն բաժանումն հողոյն եւ ջրոյն եւ այլոցայսպիսեաց, մինչ բաւական բնակիչք ժողովեսցին, եւապա բաժանումն հաստատեսցին։

Ապա թէ աւերակ շինիցի եւ չիցէբազմաժամանակեայ, մինչ զի գիտել իւրաքանչիւրզսահման անդաստանի, ըստ սահմանի առաջնոցն կալցին։Իսկ եթէ բազմաժամանակեայ իցէ, եւ ոչ գիտիցենզսահմանսն, եւ տէրութեան փոխումն եղեալ, նորոգարասցեն բաժանումն հաւասարադատու֊

թեամբ, նախ՝ եկեղեցոյն եւ ապա՝ այլոցն, եւ մասն աւելի տալով որ գլխաւորն իցէ գեղջն՝ վասնհոգալոյ զայլսն։

[ՄԺԷ]

ԳԼՈՒԽ ՄԺԷ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԳՆԵՆ ԵՒ ԾԱԽԵՆ ԿՈՒՄԱՇ ԵՒ ԱՅԼ ԻՆՉ

Վաճառք ամենայն հաստատին, յորժամ որքվաճառենն՝ ամենեցուն յանձնառութեամբ վկայութեանկամքն ընդ նոսա իցէ։

Ըստ այսմ լիցի. թէ հայր վաճառիցէ, պարտ էուստերաց եւ դստերաց իւրոց կամօք առնել եւ եղբարց, որ ժառանգն իցեն. նմանապէս՝ թէ որդիքն վաճառեն՝հօրն, եւ այլ եղբարցն, եւ քերցն կամօք։ Ապա թէ ոչառնեն այնպէս, յորժամ կամին անդրէն դարձուցանել՝իշխան լիցին, թէ եւ գրով հաստատեալ իցէ։

Եւ թէ ի միասին գրով եւ վկայիւքվաճառիցեն, եւ յաղագս աղքատութեան պատճառի իցէ, եւսահմանաւ, զոր դնէ վաճառողն, եւ կամ որպէս յառաջցուցեալ է, իշխան լիցին դարձուցանել, ապա թէանպատճառ իցէ՝ հաստատուն լիցի։ Արդ այդպէս՝ կամդարձցին եւ կամ հաւանեսցին ըստ արժանւոյն։

Իսկ գիր հաստատութեան նշանաւեպիսկոպոսին լիցի կամ ճշմարիտ դատաւորին լիցի, սակայն նշանն՝ Քրիստոսի նշան խաչին եւ պատկերեպիսկոպոսին եւ կամ այլոց դատաւորաց, այսինքն՝հայրապետաց։ Եւ թէպէտ այլոց ձեռամբ գրին, նոքօքնշանակեալք հաստատուն լիցին, որպէս ի տունթագաւորաց գրին գիր, սակայն արքունի նշանաւնշանակին եւ այնպէս հաստատին. նոյնպէս եւ աստլիցի։

[ՄԺԸ]

ԳԼՈՒԽ ՄԺԸ

ՎԱՍՆ ԹԷ ԻՆՉ ՑԵՂ ԲԱԺՆԻՒ ԵԼԱՆԷ ՀԱՐՍՆ Ի ՏԱՆԷՆ

Եւ յորժամ բաժանեսցին եղբարք ի միմեանցեւ բաժանումն արասցեն հայրենեաց, նախ զհարսանցնբաժինսն յայտ արասցեն եւ յիւրաքանչիւրսն տացեն, եւապա՝ ինքեանց հայրենեացն։

Իսկ եթէ ի մէջ եղբարցն ծախեալ իցէ ուրուքբաժին, յամենեցունց կանգնեսցի, զի տէր էիւրաքանչիւր ոք իւրոցն։

Զայդ հասարակ կարծելի է դատաստան ըստքաղաքավարութեան աշխարհի։

[ՄԺԹ]

ԳԼՈՒԽ ՄԺԹ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԱՆԿԱՆԻՆ Ի ԾԱՌԷ ԿԱՄ ՅԵԿԵՂԵՑՈՅ Ի ՎԱՅՐ

Այլ որ յաղագս ի ծառէ անկեալ մարդոյմեռելոյ հարցեալ էիր կամ թէ խեղդելով կախեալզծառէ, չկայ ինչ մեղանս տնկոցն, զի անշունչ եւանզգայք են, ոչինչ եղեն պատճառք մահու նոցա, որայնպէս պատահեաց։ Այլ թէ առնիցեն ըստ 0րինացնՄովսիսի, յորում հրամայեաց

Աստուած վասն անասնոցն, եթէ եղեւ ինոցանէ յանօթ պղծութեան ոգոց եւ մարմնոցանասնագիտաց մարդոց, զկաթն նորա մի՛ կերիցեն, թէյայնազգ կենդանեաց իցէ, եւ զանասունն քարկոծարասցեն, եւ զմիսն շունք կերիցեն։ Նոյնպէս եւ թէեղջերաւորք հարկանիցեն զմարդ, եւ մեռանիցի, սպանցեն զանասունն եւ մի՛ կերիցեն. եւ ոչ զի մեղանքեն, այլ զի անօթք եղեն մեղանաց պղծութեանն եւսպանութեանն։ Ըստ այսմ օրինակի թէ եւ առնիցենզայս՝ հատանել զտունկն զայն, զի մի՛ կերիցեն իպտղոյ նորա, բայց եթէ յարմատոյ նորա այլ բուսցի եւպտուղ տացէ, կերիցեն անխտիր, որպէս եւ ծնեալքյանասնոց աստի անխտիր են։

Զայս հաւասարապէս ըստ 0րինացն նոյնպէսեւ եկեղեցի ընդունի։

Այլ թէ յեկեղեցոյ անկեալ ի խոնարհ, եւ թէքար անկանիցի յեկեղեցոյ ի վայր ի վերայ մարդոյ, եւմեռանիցի, անվնաս է եկեղեցին, մատուսցի ի նմապատարագ, որպէս եւ կամի Տէր։

Այլ ի դէպ թուի աւուրս ինչ, որպէս մօր՝ իվերայ ծննդմց, ունել սուգ. եւ զայդ որպէս կամին՝արասցեն։

[ՄԻ]

ԳԼՈՒԽ ՄԻ

ՎԱՍՆ ԳՈՂՈՑ Ի ՓԱՅՏ ՀԱՆԵԼՈՅ

Վասն գողոց ի փայտ հանելոյ էիր հարցեալ։Եթէ այլազգի իցէ եւ եթէ քրիստոնեայ, եւ քրիստոնէիհրամայիցեն ի փայտ քարշել, եթէ հնար իցէ՝ խոյս տացէի տեղոջէն, ապա թէ ոչ՝ կաշառով զերծցի։ Իսկ եթէայդոքիկ ոչ օգնեսցեն, ապա զհրամայեալսն ի տերանցհարկաւորաբար պարտ է կատարել, այլ ոչառաւելութեամբ, որպէս հրամայէ Յովհաննէսզինուորացն, թէ մի՛ աւելի քան զհրամայեալսն ձեզառնիցէք, քանզի Աստուած ի սիրտս հայի, եւ մարդ՝յերեսս, որպէս հրամայեաց Տէր Սամուէլի։

[ՄԻԱ]

ԳԼՈՒԽ ՄԻԱ

ՎԱՍՆ ՍՊԱՆԵԼՈՑ Ի ԿԵՆԴԱՆԵԱՑ

Այլ թէ մարդոյ լիցի ջորի խումար, կամ ձիաքհան կամ մարդակեր, որպէս զուարակագլուխ ձինԱղէքսանդրի, կամ եզն հարկանող, եւ նա գիտասցէ, եւայլք ազգ առնիցեն նմա եւ զվնասն ցուցանեն, եւ նաանհոգս արասցէ եւ ոչ հնարեսցէ զնոսա, որպէս արժաննէր, եւ կիցս ընկեցեալ, կամ խածեալ, կամ հարեալսպանանիցէ զոք, տէր նորա մահապարտ է, եւ անասուննսպանցի, ապա թէ ոչ գիտէր՝ անպարտ է։ Եթէ յանսուրբանասնոց իցէ՝ թէ ձի, թէ ջորի, թէ էշ, ի մեռելոցտէրքն տայցեն, զի ի պէտս

հոգոց նոցա ծախիցեն։ Սակայն յայտնեսցենզպատճառն եւ այնոցիկ վաճառեսցեն, որ կարող ենխրատել։

Եւ զայս դատաստան եդաք երբեմն ըստ0րինացն, այլ հաստատել կանոնօք կամեցաք՝ մասամբառաւելեալ։

[ՄԻԲ]

ԳԼՈՒԽ ՄԻԲ

ՎԱՍՆ ՈՐ ՂՐԿԷ ԶՄԱՐԴ Ի ՃԱՆԱՊԱՐՀ, ԵՒ ՄԵՌԱՆԻ ԿԱՄ ԱՅԼ ԻՆՉ

Վասն զմարդ ի ճանապարհ ղրկել ումեքբազում օրինակք տեսանին ի հարցմանս խղճի եւանխղճի։ Զի են ոմանք, որ ի գործ մշակութեան ենկարգեալք ի տերանց իւրեանց, եւ կէսք՝յայգեգործութիւն, եւ այլք՝ ի զինուորութիւն, եւդարձեալ այլք՝ ի յայլ գործ, որպէս հասարակաց մերոցկենացս օրինօք պատրաստեալ է։ Այսոցիկ, որոց իգործս իւրեանց եկեսցէ որոգայթ մահու, անպարտ ենտէրքն նոցա, մանաւանդ այնոցիկ, որքզպատրաստութեան պատուէրն հանապազ կացուցանէ իլսելիս հնազանդելոց իւրոց։ Ապա թէ հասարակացմիաբանութեան սիրոյ եւ խաղաղական մերոց կենացզընդդէմսն հրամայիցեն գործել տէրք ծառայից, եւ անդպատահի ումեք մահ կամ սպանութիւն, մահապարտ է տէրննորա։ Դարձեալ՝ եթէ ոք ի նոցանէ ծանուցանէ տեառնիւրում զվնասն, որ առաջի կայ, եւ տէրն անհոգացեալանպատրաստաբար առաքէ ի գործն, եւ պատահի վնասն, յորմէ խիթայր, որ առաքեացն՝ արեան պարտ է։

[ՄԻԳ]

ԳԼՈՒԽ ՄԻԳ

ՎԱՍՆ ՈՐՔ ՏՂԱՅ ՈՒՍՈՒՑԱՆԵՆ

Ոչ է պարտ վարձու զմանկունս ուսուցանելըստ կանոնաց հրամանաց։

Եթէ որբք իցեն, զամենայն խնամ տանելնոցա ի դէպ է, ապա թէ չիցեն՝ զկերակուր եւ զհանդերձմիայն իւրքն հոգասցեն։ Եւ եթէ կարողք իցեն եւ ըստինքեանց յօժարութեանց ընծայ ուսուցողացն տացեն, արժան է հոգեւոր սերմանողացն զմարմնաւորսն հնձել, իսկ եթէ աղքատ՝ ոչ պահանջել։

Այլ եթէ ոք հակառակեսցի եւ բռնաբարէ, դատաստանաւ է, զոր ինչ ի մանուկն ծախեալ իցէ, զայնմիայն հատուցանել, այլ ոչ զհոգեւորն շնորհի։

Այդոցիկ զհետ երթալ դատաւորաց արժան էհոգեւորապէս։

[ՄԻԴ]

ԳԼՈՒԽ ՄԻԴ

ՎԱՍՆ ԱՐԲԵՑՈՂՈՒԹԵԱՆ

Եւ զարբեցութեան բազումք անգիտանանզսահման յառաջնորդաց եւ ի սպասաւորաց եկեղեցոյ։Միայն եթէ ոչ ժայթքեն՝ համարձակին ի գործ

Արդ, դնելի է զսահմանս նոցա։Արբեցութիւն ըստ ստուգաբանութեան յագեցումն իսկէ, իսկ ժայթքելն եւ կամ ոչ՝ ի կազմուածէ բազումանգամ պատահի մարմնոյ։ Իսկ եթէ սահման արբեցութեանյագեցութիւն է, ապա եւ սահման ոչ արբենալոյանյագեցութիւն է։ Դարձեալ՝ նշանակ արբեցութեանդեդեւումն մարմնոյ է եւ բանի։

Արդ, որ ըստ այսմ սահմանի կամ նշանի իցէ, ի բաց կալ արժան է յիւրաքանչիւր սպասաւորութենէ եւլնուլ զապաշխարութեան չափն եւ ապա մատչիլ ի գործշնորհին, իսկ եթէ անփոյթ արասցեն՝ ընդ դատաստանօքարբեցողացն են։

[ՄԻԵ]

ԳԼՈՒԽ ՄԻԵ

ՎԱՍՆ ԿԱՐԳԱՑ ԵԿԵՂԵՑՈՅ ԵՒ ՏԱՆ ԹԱԳԱՒՈՐԻ

Զի՞նչ գործ մարդոյ՝ զաստուածպաշտութիւնծանեաք։ Ապա արժան է մարդոյս քննել զպաշտօնակցացիւրոց, որով մարթագոյն զինքն ջանայցէ առնելմաքուրս եւ զուարթունս՝ առ նոսա հայելով, եւ զկնիայսորիկ հասու լինել կարգաց եկեղեցոյ եւթագաւորաց, զոր պաշտեմք։

Արդ ահա, որպէս ամենեցուն յայտնի է, երկու արարածք եղեն խորհրդականք եւ բանաւորք՝հրեշտակք եւ մարդիկք. մինն՝ ի պարզ եւ յանխառնբնութենէ, իսկ միւսն՝ ի բազմաց գոյացեալ։ ԵւՄովսէս ի սկզբանն ոչ գրեաց յաղագս հրեշտակաց եւվասն մարդոյ պատմեաց՝ ասելով, եթէ ստեղծ Աստուածզմարդն հող յերկրէ եւ փչեաց յերեսս նորա շունչկենդանի, եւ եղեւ մարդն հոգի կենդանի։ Այլապուշքն, այսինքն՝ տգէտք, կարծեն զԱստուածբերանով եւ այլովք գործիւք վարիլ եւզանբաւանդակելին ի զգայութիւն բաւանդակեալ. այլիմանալի է զփչեալն՝ կենդանացոյց կամ հոգիացոյց։Նոյնպէս գիտեա եւ զհողն յերկրէ՝ ոչ մեկին իմանալհող, այլ բաւանդակ զչորեսին բնութիւնսն ունելով՝զցամաքն եւ զխոնաւն, զջերմն եւ զցուրտն, եւզհողմն։ Որպէս բժշկացն մանկունք բաժանեն զհողոյնցամաքութիւնն յոսկերս, եւ զմարմինն՝ իխոնաւութիւն ջուրցն, եւ զջրոյն՝ յարեան երակսն, զցրտութիւն հողմոյն՝ ի շնչերակսն, զջերմութիւնհրոյն խառնեն ընդ ամենայն։ Այլ եւ արականս եւիգականս բաժանեն եւ զմիսն եւ զմորթն իգական ասեն։Եւ զայս ամենայն Մովսէս ոչ ասաց եւ ոչ զբնութիւնհրեշտակաց, սակայն լինելութիւն է նոցա։

Իսկ արդ, անե՞ղք իցեն, կամ ինքնե՞ղք, կամ նա՞խ քան զսկսանիլն արարածոց, վասն որոյ ոչասաց Մովսէս, թէ արար Աստուած զհրեշտակս, այլ թէհրամայեաց սերովբէիցն բոցեղէն սրով պահելզճանապարհ ծառոյն կենաց։ Թէ այդ այդպէս է, ապա անեղպարտիմք իմանալ եւ զջուրն, զի ասաց, թէ ի սկզբանէարար Աստուած զերկին եւ զերկիր, եւ ոչ ասաց, թէ՝զջուրն, այլ թէ երկիր էր աներեւոյթ եւ անզարդ, եւհոգի Աստուծոյ շրջէր ի վերայ ջուրց։

Այլ իմանալի է մեզ ասել, թէ մինչ արարԱստուած զերկին եւ զերկիր, ընդ նմին արար զամենայնզօրութիւնս երկնից, եւ զջուրս, եւ զքարս

եւ զամենայն, որ ինչ յերկրի, զի երկիրսհող միայն ասի ըստ Եբրայեցոց բարբառոյն։ Ապա եւջուրք, ուրեմն, ընդ երկիր արարան, որպէս եւ Դաւիթասէ՝ նորա է ծով, եւ նա արար զնա, եւ զցամաք ձեռքնորա ստեղծին։ Եւ ընդ երկնի հրեշտակք արարան, ասելով՝ ո՞ արար զհրեշտակս իւր հոգիս եւզպաշտօնեայս իւր ի բոց հրոյ։ Հրեշտակս եւպաշտօնեայս լսելով՝ դասս ոչ յայտնեն, այլ սեռականանուանեն զանունն։ Բայց Մովսէս այսպէս ծածկաբար ոչմիայն զդասս ոչ յայտնեաց, այլ եւ ոչ իսկ յիշեացզհրեշտակսն ի սկզբանն, այլ յետոյ ասաց առԱբրահամու, եթէ եգիտ հրեշտակն զԱգար յանապատին. եւդարձեալ ասէ՝ եկին հրեշտակք ի Սոդոմ։ Եւ ոչկերպարանս ինչ ասաց, այլ իբրեւ զարս երեւալ. ոչմիայն զսոցա, այլ եւ ոչ զքերովբէիցն եւ ոչզսերովբէիցն ինչ ասաց զկերպարանս։ Իսկ Յակոբ իտեսլեանն ասէ զկերպս հրեշտակաց, որպէս Ակիւղասցուցանէ, ասելով. տեսանէր սանդուխտս հաստատեալյերկրի, որոյ գլուխն հասանէր յերկինս, եւբազմութիւն մարդկան թեւաւորաց, որ ելանէին եւիջանէին։ Թուի ինձ՝ եւթանասնիցն կարծելով վասնբանին, զանուանս հրեշտակացն բաւական համարելով, զկերպսն ոչ յիշեն։ Սոյն կերպիւ լսեմք եւզքերովբէսն, զոր ոսկի արար Սողոմոն եւ եդ իտաճարին, զոր արարեալ էր Մովսէս ի խորանիներկթեւեանս եւ թէ ի թեւ կցող, որք հովանի ունէին իվերայ քաւութեանն։ Դարձեալ եւ ի մեքենովթսն լսեմքքերոբք, եւ առիւծունս, եւ եզինս, եւ ուսք մարդոյ եւձեռս, անիւս՝ որպէս կառաց։ Եւ ոչ ասեն ստուգիւ կամկարեն հասու լինել դասուցն եւ ոչ կերպիցն, այլմիայն նմանեցուցանեն, որպէս զթիթեղունս թռուցեալսլուսերամս։ Իսկ Միքիաս զզօրս երկնից ասէզօրուցուցանել շուրջ կացեալ զաթոռովն Աստուծոյ եւոչ զթիւ դասուցն եւ ոչ զանուանս կոչէ։ Բայց Եսայիասէ զանուանս սերովբէիցն եւ վեցթեւեան կերպիւզփառաբանութիւնն յայտնէ։ Իսկ Եզեկիէլ այլ դասսյայտնէ եւ յաւելու չորեքկերպեանն եւչորեքթեւեանն. եւ այս նման է մեքենովթայ տաճարին։Բայց փոխանակ նորա արմաւենոյն՝ սորա արծուին է, թէպէտ եւ ի խորհուրդ առ ի միտս զնոյն բերէ, սակայնկերպիւն որոշի։ Տեսանէ Եզեկիէլ եւ անիւս, այսինքն՝սայլս, այլակերպս եւ ոչ որպէս մեքենովթայ նման, այլ անիւ ի մէջ անուաց, նորոգ եւ հրաշալի։ Այս այլդասս թուի ինձ, քանզի անձնական ասէ զանիւսն, զի ոգիկենդանի զոյր ի նոսա։ Եւ ասէ այլ դասս, որբազմաչեայքն են, ասէ եւ հուր ահագին խառնեալ եւբորբոքեալ. զայս առանձնական ակնարկէ։

Թէպէտ եւ զայս ամենայն ասացինմարգարէքն, սակայն ծածկաբար եւ ոչ յայտնապէսզիւրաքանչիւր դասս։ Նաեւ ոչ Տէրն յԱւետարանի անդայլ ինչ յայտնեաց, բայց միայն զբազմութիւնսհրեշտակաց գնդացն։

Բայց սուրբ առաքեալն Յուդա պարզ եւյայտնի ցուցանէ մեզ եւթն դասք եւ զանուանսիւրաքանչիւրոցն ասէ՝ Հրեշտակք, Հրեշտակապետք, Իշխանութիւնք, Տէրութիւնք, Սերովբէք, Քերովբէք, Պետութիւնք։

Իսկ սուրբն Դիոնեսիոս՝ պարծանքնԱթենացոց, Արիսպագացին, առաքելոյն աշակերտ եւհետեւող, ինն դասս ասաց. զոր առաքեալն երկու ի միերես ասաց՝ ի զատ ասաց զՀրեշտակապետսն իՀրեշտակացն եւ զՔերովբէսն ի Սերովբէիցն։ Եւ թուեացզնոսա ինն դասս ստուգութեամբ այսպիսիկարգաւորութեամբ, յորմէ եւ մեր ուսեալ՝ պատմեմքքում հարցասիրութեանդ, որ են.

Ներքին դասք Հրեշտակացն, որք ենպատգամաւորք եւ հրամանատարք. եւ փառաբանութիւն էնոցա, զոր հովիւքն լուան՝ փառք ի բարձունսԱստուծոյ։

Երկրորդ դաս Հրեշտակապետացն է. եւփառաբանութիւն է նոցա՝ Տէր, ողորմեա քո արարածոցս, զոր Զաքարիասն լուաւ, թէ՝ մինչեւ ցե՞րբչողորմեսցիս Երուսաղէմի եւ քաղաքացն Յուդայ։

Երրորդ դաս Իշխանութեանցն է, որք ենիշխանութեանցն Աստուծոյ փառաբանիչք, ասելով՝տուաւ քեզ հեթանոսք ի ժառանգութիւն եւ իշխանութիւնքեզ յամենայն ծագս երկրի։

Չորրորդ դաս Զօրութեանցն է, որքզօրութեանցն Աստուծոյ են փառաբանիչք, ասելով՝ Տէրհզօր ի պատերազմի։

Հինգերորդ դաս Աթոռոցն է, որք ենփառաբանիչք աթոռոյն Աստուծոյ, ասելով՝ աթոռ քո, Աստուած, յաւիտեանս յաւիտենից։

Վեցերորդ դաս Պետութեանցն է, որք ենփառաբանիչք քահանայութեանն Աստուծող, ասելով՝ դուես քահանայ յաւիտեան։

Եւթներորդ դաս Տէրութեանցն է, որք ենփառաբանիչք տէրութեանն Աստուծոյ, ասելով՝արքայութիւն քո՝ արքայութիւն յաւիտենից։

Ութերորդ դաս Սերովբէիցն է, որք լսինբերանք հրեղէնք, որք են երեքսրբենին փառաբանիչք, զոր լուաւն Եսայիաս՝ սուրբ սուրբ, սուրբ։

Իններորդ դաս Քերովբէիցն է, որք լսինվերինք կամ հանճար մեծութեան, որք գովողք ենմեծութեանցն Աստուծոյ, ասելով՝ Տէր զօրութեանց, լի են երկինք եւ երկիր փառօք քովք։

Այս են իններորդ դասք երկնայինք եւ այս էգործ նոցա։ Աւելի, քան

զայս, մի՛ այլ ինչ իմասցուք, որպէսեղկելին Որոգինէս, որ աւելի, քան զգրեալսն, իմանալով՝ կործանեցաւ անկանգնելի, զերկնայինդասսն զանազանելով. հրաշալիս իմն բարբառելով, զապիրատութիւն ի բարձունս խորհեցաւ՝ այսպիսիասելով բան, թէ մարդիկ ոչ տեսանեն զհրեշտակս, եւ ոչհրեշտակապետք՝ զհոգիս մարդկան, եւ Հոգին Սուրբ ոչտեսանէ զՈրդի, եւ Որդին ոչ տեսանէ զՀայր։ Բայց մեզքաւ եւ մի՛ լիցի այսպիսի բարբառել հայհոյութիւն, այլ ասել զերկնային դասս փառաբանիչսաստուածութեանն։

Եւ կարգաւ կայանին բաժանենզլուսաւրութիւնն եւ ապա չափով լուսաւորութեաննդասս առեալ, որպէս անձն է Հօր, նոյնպէս եւ անձնՈրդոյ եւ Հոգոյն Սրբոյ։ Եւ արդ, որ ինչ երկնայինդասոկւցն է, բաւական լիցի այդչափ։

Իսկ եկեղեցի որպէս հարսն մի գեղեցիկ, որպահի ի համար մեծի փեսայի՝ որդոյ թագաւորին եւ զիւրսենեակն յօրինէ կարգաւորութեամբ, որպէս զինմանագոյն ինչ արքունական կարգաց յարդարիցէզպատիւ որդոյ թագաւորին։ Նոյնպէս եւ եկեղեցիերկնային դասուցն ընտանութիւն զիւրն կարգեացզնմանութիւն եւ զդասս ինն թուով, քանզի ի խորանինինն դասս տեսանեմք զՂեւտացոցն եւ զպաշտօնէիցն, քանզի ոչ ամենեքեան միում արժանաւորեցան կայանիւ, այլ ըստ չափոյ արժանաւորութեանն առինզսպասաւորութիւնն։

Առաջին դասն՝ Մովսէս եւ Ահարոն եւ որդիքնորա։

Երկրորդ՝ գունդն Ամրամայ։

Երրորդ՝ գունդն Սահառայ։

Չորրորդ՝ գունդն Քերովնի։

Հինգերորդ՝ գունդն Ոզիէլի։

Վեցերորդ՝ դասն Ռաւբենի։

Եւթներորդ՝ դասն Սեմէի։

Ութերորդ՝ գունդն Մսողի։

Իններորդ՝ գունդն Մուսեայ։

Ապա թէ ասիցէ ոք, թէ Մովսէս եւ Ահարոն ինոյն գնդէ իցեն, գիտասցէ, զի զատոյց զնոսաԱստուած, զի նոքա էին քահանայք՝ մատուցանելպատարագս, եւ արկանել խունկս քաւութեան, եւիջուցանել զխորանն, եւ ծածկել զնա նուարտանաւն, այսինքն՝ սեկէ ծածկոցաւն։ Ապա այլ սպասաւորքմատչէին եւ բառնային ըստ արժանաւորութեանն, ոմանք՝ զտախտակն եւ զքաւութիւնն, եւ ոմանք՝ զցիցսխորանին, եւ զապաւանդակ֊

սն, եւ զկրսերագոյն կահ սպասունսրբութեան։ Եւ բանակիլ ոչ ընդ այլ դասս հրամայեցաւՄովսիսի, այլ յարեւելից կողմանէ խորանին։

Արդ, ահա յայտնապէս ցուցաք, թէ ըստերկնային դասուցն ինն երեւին, եւ ի հնումն՝զՂեւտացիսն։

Պարգեւս, առաքեալ Սրբո Հոգոյն, համարի. բան իմաստութեան, բան գիտութեան, հաւատս, շնորհսբժշկութեան, աջողութիւն զօրութեանց, մարգարէութիւն, ընտրութիւն հոգոյ, ազգս լեզուաց, թարգմանութիւնս լեզուաց։

Դարձեալ յայտնապէս ցուցանէ մեզառաքեալն ինն դասս եկեղեցոյ, ասելով այսպէս՝ զորսեդ Աստուած յեկեղեցոջ, այս են.

նախ՝ զԱռաքեալս,

երկրորդ՝ զՄարգարէս,

երրորդ՝ զՎարդապետս,

չորրորդ՝ զԶօրութիւնս,

հինգերորդ՝ Շնորհս բժշկութեան,

վեցերորդ՝ 0գնութիւնս,

եւթներորդ՝ Վարիչս,

ութերորդ՝ Ազգս լեզուաց,

իններորդ՝ թարգմանութիւնս լեզուաց։

Որքն են այսոքիկ.

Առաջին դասք եկեղեցոյ՝ պատրիարգք, որթարգմանի հայրապետք, որք ունին զաթոռ չորիցաւետարանչացն։

Եւ արդ, տես զզօրութիւն խորհրդոցն՝փոխանակ չորեքկերպեան կենդանեացն եդան սուրբաւետարանիչքն, որ նշանակէ. դէմք մարդոյն՝զՄատթէոս, քանզի որպէս զմարդ ծնեալ ասէ զՔրիստոս իԲեթղեհէմ։

Իսկ Մարկոս՝ դէմք առիւծու նշանակի, քանզի նա ասէ՝ եւ ել Քրիստոս իբրեւ զառիւծ իՅորդանանէ ի Դաթան։ Եւ սատանայ առիւծ ասի վասնշաղղակերութեան եւ գազանաբար կապտելոյն եւգիշելոյն զկենդանիսն։ Այլ Փրկիչն մեր կոչեցաւառիւծ վասն զօրութեանն եւ ի վերայ կենդանեացնթագաւորելով։ Զնոյն եւ Մարկոս ասէ՝ ել Քրիստոս իՅորդանանէ իբրեւ զառիւծ, այսինքն՝ թագաւորել։

Իսկ դէմք եզինն նշանակէ զՂուկաս, վասնզի նա ասէ՝ փոխանակ աշխարհի զենեալ։

Իսկ դէմք արծուոյն նշանակէ զՅովհաննէս, որպէս ասէ զվերստին քարոզութիւնն, եւ ոչ յերկրէ եւոչ ի մարմնաւորութիւնն սկսանի, որպէս եւ այլքն, այլ նման արագաթեւ արծուոյ սրաթռիչ լեալ՝ սկիզբնարարեալ ասէ. ի սկզբանէ էր Բանն, եւ Բանն էր առԱստուած, եւ Աստուած էր Բանն.

որով ամենայն եղեւ։ Յիրաւի անուանէ զնաարծուի բարձրաթռիչ եւ թռչուն երկնից։

Արդ, ահա ցուցաք փոխանակ երկնից՝զեկեղեցի, եւ փոխանակ չորեքկերպեան կենդանեաց՝զչորս աւետարանիչսն, եւ նոցա փոխանակ՝զհայրապետացն դասս եւ զնոցին աթոռսն։ Աւագ եւ մեծաթոռ Անտիոքայն՝ զՄատթէոսին, Աղէքսանդրուն՝զՄարկոսին, Հռոմայն՝ զՂուկասուն, Եփեսոսին՝զՅովհաննուն։

Այս կարգաւորութեամբ վարեցաւ եկեղեցիմինչեւ յաւուրս Յուստիանոսի թագաւորին, ըստչորեքկերպեան կենդանեացն, չորեքկուսի եդեմականբխմանն, ըստ չորեքեզերեան տիեզերաց, ըստ չորիցաւետարանչացն բաժանեցաւ աշխարհս յիշխանութիւնչորից աւետարանչացն։ Իսկ Յուստիանոս իբրեւթագաւորեաց, կամ եղեւ փոխել զաթոռ սրբոյնՅովհաննու յԵփեսոսէ ի Կոստանդինուպօլիս, եւհաւանեցուցանել զժողովն՝ եւ զսրբոյն Մատթէոսի՝յԱնտիոքայ յԵրուսաղէմ, զի մինչեւ ի նորա ժամանակնինքնագլուխ էին եպիսկոպոսքն, ոչ ինքեանք՝ ընդայլօք եւ ոչ այլք՝ ընդ նոքօք. Կոստանդինուպօլիս՝վասն թագաւորելոյ քաղաքին, եւ Երուսաղէմ՝ վասն զիքաղաք է երկնաւոր թագաւորին։ Բայց ի ժողովսնհրամայեցին սուրբ հարքն՝ Երուսաղէմի եպիսկոպոսինգեր ի վերոյ նստիլ։

Ահա, ասացաք զեկեղեցոյ առաջին դասն՝զհայրապետսն, որք ունին զառաքելական զգեստն եւզեմիփորոն հինգկրկին։ Եւ գործ է հայրապետինձեռնադրել զարհիեպիսկոպոսս, որք են ընդ վիճակաւ իչորս բաժնի տիեզերաց։ Եւ նա տայ հրաման վասն ժողովառնելոյ։

Երկրորդ դասք եկեղեցոյ՝ արքեպիսկոպոսք։Կարգ է նոցա սպիտակ հանդերձ մինչեւ ծածկէ զոտս՝աքականու պճղնաւոր, եւ շուրջառ, եւ եմիփորոնչորեքկրկին։ Գործ է նոցա ձեռնադրել մետրապօլիտս, այսինքն՝ մայրաքաղաքաց եպիսկոպոս, եւ օրհնել ձէթկնքոյն։ Եւ ունին իշխանութիւն ձեռնադրելպատրիարգս։

Երրորդ դասք եկեղեցոյ՝ մետրապօլիտք, որկոչին մայրաքաղաքաց եպիսկոպոսք, որք ունին զնոյնհանդերձս սպիտակս մինչեւ ցպճղունսն, եւ շուրջառ, եւ եմիփորոն երեքկրկին։ Գործ է նոցա ձեռնադրելեպիսկոպոս ի վերայ բերդից եւ գեղից եւ օրհնել զձէթկնքոյ վասն յաւելուածին արկանելոյ յառաքելականձիթոյն, զոր պահէ եկեղեցի յաւելուածով։ Եւ երեքմետրապօլիտք ունին իշխանութիւն ձեռնադրել իւրեանցարքեպիսկոպոս։

Չորրորդ դասք եկեղեցոյ եպիսկոպոսք են, որք ունին զնոյն կարգ։ Գործ է նոցա ձեռնադրելզամենայն վիճակաւորս։ Եւ երեք եպիսկոպոսունքունին իշխանութիւն ձեռնադրել իւրեանց մետրապօլիտ։Եւ գործ է նոցա սեղան օրհնել, եւ աւազան, եւ իւղօծութեան։

Հինգերորդ դասք եկեղեցոյ՝ եռիսունք եւպապասք, որք են քահանայք եւ երիցունք։ Քահանայքն իքաղաքս լինին, եւ երիցունքն՝ ի գեղս եւ յագարակս. եւ երկոքեանն մի են, բայց յաղագս պատուոյն եւանուանքն զանազանին։ Բայց կարգ է նոցա՝ նոցայն, բայց յեմիփորտէ, զի սոքա ուրար միայն արկանեն իվերայ երկոցունց ուսոցն, նոքա եւ թիկնոցիւ իշխենկալ ի վերայ բեմին։ Եւ գործ է սոցա պատարագմատուցանել, եւ

մկրտել, եւ պսակել, եւ ուր եպիսկոպոսչլինի, օրհնել զխաչն եւ զմատաղն։ Եւ թէ հրամանառեալ իցէ յեպիսկոպոսէն, եւ զիւղն օծութեանիշխանութիւն ունի օրհնել եւ ձեռնադրել զդպիրն, եւզգրակարդացն, եւ զկրօնաւորն։

Վեցերորդ դասք եկեղեցոյ սարկաւագունքեն։ Եւ կարգ է նոցա նոյն, բայց հոլանի կայցեն, այսինքն՝ գլխիբաց, եւ գօտէլոյծ եւ զահեակ ուսովնարկեալ զուրարն։ Գործ է նոցա Աւետարան կարդալ եւքարոզել, եւ զսկիքն եւ զքշոցն բերել ի սենեկէն իսեղանն եւ ի սեղանոյն արտաքս զբաշխումն, եւ խունկծխել եւ առնել, որ ինչ միանգամ սպասաւորութիւն է. եւ նստիլ՝ ոչ ամենեւին, բայց յետ արձակման ժամուն, երբ հրամայէ քահանայն։ Են եւ ի կանանցսարկաւագուհիք, ձեռնադրեալս վասն քարոզելոյկանանց եւ կարդալ Աւետարան, զի մի՛ մտցէ անդ այր, եւ մի՛ նա արտաքս, քան զվանս կանանց, ելանիցէ։ Բայցյորժամ քահանայք մկրտութիւն առնեն կատարեալկանանց, գան սարկաւագուհիքն յաւազանն եւ ջրովլուասցեն զկանայսն, եւ քահանայն օծանէ ի ներքոյվարագուրին։ Եւ կարգ է սարկաւագուհեացն ամենայնինչ հաւատաւորացն, բայց ի վարս պինդն, խաչ ունենայի վերայ ճակատին եւ կիսաթիկնոց՝ յաջմէ կողմանէուսոցն։ Եւ մի՛ նոր ինչ կամ անկարգ համարեսջիքզայս, ով սուրբ եղբարք, այլ ի սրբոց առաքելոցնաւանդութենէ ուսանիմք, քանզի ասէ, թէ՝ յանձն առնեմձեզ զՓիբէ զքոյր մեր, որ է սպասաւոր եկեղեցոյն։

Եւթներորդ դասք եկեղեցոյ եպիսկոպոսքեն, որ կոչին քորեպիսկոպոսք այժմ, գլխաւորսարկաւագաց։ Եւ կարգ է նոցա նոյն, եւ ուրարզերկոսին ուսովքն, եւ կալ գօտելոյծ եւ գլխիբաց, եւիշխանաւ եպիսկոպոսին օրհնեն եկեղեցի եւ հրամանունել ի վերայ քահանայից եւ եկեղեցականաց։

Ութերորդ դասք եկեղեցոյ՝ գլխաւորքեպիսկոպոսաց, որք են կաթողիկոսք, որ ունինզպատուականագոյն աթոռն՝ նմանեալ սերովբէից։ Կարգէ նոցա նոյնպէս հոլանի, այսինքն՝ գլխիբաց, եւգօտելոյծ եւ ուրար զերկոսին ուսովքն։ Բայց գործ էնոցա ձեռնադրել զեպիսկոպոսունս եւ ինքնակամօրհնել զիւղն օծութեան։

Իններորդ դասք վերագոյն քանզամենեսեան՝ պապիոս, որ այժմ կոչեն ֆռանկք պապ, նմանեալ քերովբէից։ Կարգ է նոցա հոլանի, այսինքն՝գլխիբաց, եւ գօտելոյծ։ Եւ գործ է նոցա կարգել զդասսթագաւորաց. զի թէ մարդն պատկէր է Աստուծոյ, եւ որքի Քրիստոս մկրտին՝ զՔրիստոս զգեցեալ են, որչափ եւսառաւել թագաւորք հաւատացեալք, որ ի վերայ գլխոյնբերեն զնշան տէրունական։ Պարտ է նոցա նմանելՔրիստոսի, որ միայն խոնարհամտել եւ զչարչարանսնՔրիստոսի ի մարմնի իւրում կրել, այլ փառացն նմանելոր ցուցանէ զքաղցրութիւն Տեառն եւ Փրկչին մերոյ, զի եւ հեթանոսաց թագաւորաց լուեալ՝ յօժարեսցին գալյերկրպագութիւն Տեառն Աստուծոյ մերոյ։

Եւ այս են նմանութիւն երկնաւոր դասուցն.

Հրեշտակքն՝ առաքելական զգեստիւ յաղօթս.

Հրեշտակապետքն՝ քղանցիւ.

Իշխանութիւնքն՝ գնդաւ առաքելականզգեստիւ.

Զօրութիւնք՝ առաքելական զգեստիւ.

Աթոռքն՝ հիւպատիկք.

Պետութիւնքն՝ առաքելական զգեստիւ.

Տէրութիւնքն՝ պսական առաքելականզգեստիւ.

Սերովբէքն՝ վեցթեւեանք.

Քերովբէքն՝ ութթեւեանքն եւբազմաչեայքն։

Զայս ամենայն զմտաւ ածելով սրբոյնԿոստանդիանոսի թագաւորին, որ ըստ դիւթութեան կարգէին հեթանոսաց՝ զայն եղծեալ խանգարեաց եւ այսպէսզերկնից եւ զեկեղեցոյ յարմարեաց զկարգս դասուցն իպատիւ թագաւորութեանն եւ զտեղիս իւրաքանչիւրկայանացն որոշեաց եւ զգործն յայտնեաց, որ ենայսոքիկ.

Առաջին դաս պաղատին, որ է դարպաս, եղենդիարք, որ են պահապանք ոսկի վաղարին։ Զգեստ էնոցա դիպակ ոսկեթելով կազմաւ, եւ ունին գաւազանոսկի։ Եւ գործ է նոցա տանել յառաջ զագաւորողսն եւզայլս, զոր խնդրէ արքայն։

Երկրորդ դաս՝ վեստիտորայն, որ ենպսակակալք արքային։ Զգեստ է նոցա դիպակքարծաթաթելս եւ գաղտազէնք ի կոպաղս ոսկիս, որ էկիսաթուր՝ ներքեւ հալաւին։

Երրորդ դաս կանտիտորայն է, որ զոսկիտէգսն ունին, այսինքն՝ զոսկով կազմած խիշտսն։Զգեստ է նոցա ծիրանի դիպակ ճամկաւոր եւ մանեակոսկի՝ ի պարանոցսն։ Եւ յորժամ ի ճանապարհ ելանէարքայն, նոքա բառնան զխաչն սուրբ։ Եւ ի նոցանէլինին չորս արք, որք զզէնսն կրեն թագաւորին։

Չորրորդ դաս պռոքսետորայն է որք զվաղերսունին եւ ասպարս երկաթիս։ Եւ զգեստ է նոցա ապրիշմէդիպակ։ Եւ յորժամ վախճանի արքայն, նոքա են, որզդագաղսն եւ զգահոյսն բառնան։

Հիգերորդ դաս եսկոպոտիրայն է, որք լինինմեծահասակք եւ ունին վահանս կմբրաւորս եւ ասպարսփոքրս։ Եւ զգեստ է նոցա կտաւսն ուղորկ, եւվարշամակս, որ է փակեղն, եւ ջաղջեր յոտսն, եւ գօտիոսկի կրկին։ Եւ ի նոցանէ լինին՝ որք սրկբունք եւմանդատորք։

Վեցերորդ դաս պաղատին՝ ստրատորքն, որքզձին թամբեն եւ հեծուցանեն զարքայն։ Եւ զգեստ էնոցա ուռեւուռ կապայ, եւ ի ձեռս իւրեանց՝ թուրմիասայրիք եւ ասպար փոքր։

Եւթներորդ դաս պաղատին սքողարք են։ Եւզգեստ է նոցա գրատք կտաւիք եւ թեզնէ, բերաննդիպակով։ Ունին նիզակս, որ է ռումբ, եւ սեւ ասպարս։Եւ ի նոցանէ լինին՝ որք զդրոշսն, այսինքն՝զնշանակն, եւ զվիշապագլուխսն կրեն եւ կոչինսիգնայք։

Ութերորդ դաս պաղատին՝ դեկանիոնքն, որքեն աղեղնաւորք։ Եւ ունին կրկին վարոցս եւ ասպարսլոկ։ Եւ սքեմ է նոցա, այսինքն՝ զգեստս, այծենիգրատք կարմիր, եւ ունին մուճակք։ Եւ յորժամ արքայնի թամաշա ելանէ, նոքա վարեն զամբոխն։ Եւ զսոսակոչեն Եբրայեցիքն քերեթին, այսինքն՝ աղեղնաւորք։

Իններորդ դաս պաղատին՝ կիւռսորքն, որքեն սուրհանդակք հետեւակք։ Եւ զգեստ է նոցա բամբակէգրատք կազմաւ ճամկօք եւ զանկապանօք, ունինհողաթափս։ Եւ են սոքա սպասաւորք։ Եւ զսոսա կոչեն

Եբրայեցիքն ոփելեթին, այսինքն՝ նետողք։Եւ ամենեքեան գլխիբաց կան եւ գօտիս ունին ոսկով, բայց միայն սոքա են անգօտի։

Այսոքիկ են դասք թագաւորութեանպահապանք, զինուորութիւնք որձիք յիւրաքանչիւրկայանս, արտաքոյ ոսկի բեղարին, եւ այս է գործ նոցաեւ զգեստք։

Են եւ այլ սպասաւորք արքունիք, ոմանք՝որձիք, եւ ոմանք՝ կուրտք, որ ոչ են յիննզինուորութեանցն, այլ արձակք են, ոչ դասք են, ոչչափս քանեաց, ոչ կայք տեղեաց պահպանութեան, այլերբեմն շատ լինին եւ երբեմն՝ սակաւ։

Առաջին՝ դեմետիտոսք, որք ենպատգամաւորք։

Երկրորդ՝ ռիքինարք, որք զյիշատակարանքնկարդան առաջի թագաւորին։

Եւ ոսպիտարք ասին, որք արկանեն ձեռացջուր արքային։

Չորրորդ՝ վինետորք ասին, որք զբաղանիսկազմեն եւ լուանան զարքայն։

Հինգերորդ՝ տռիգլինարք, որք ենտաճարապետք, որք զկոչեցեալսն ի հաց մատուցանենառաջի արքային։

Իսկ ի կոտորոցն լինին ակտարք որք եննշանագիրք։

Եւ ոսպիտարք ասին, որք արկանեն ձեռացջուր արքային։

Ապոկրիսիարք ասին սպասաւորք եկեղեցոյարքային։

Իսկ փղակունքն՝ նոքա են կցորդասացք եւարձակապաշտօնք։

Սպուդէք՝ կրօնաւորք քաղաքին, որոց գործէ նոցա զգուբղայս, եւ զպաշտօնն, եւ զկանոնն երգել։

Իսկ աբեղայք եւ մոնոզոնք, որքխարազնազգեստք են ըստ կամաց իւրեանց գան իպաշտօնն։

Իսկ փղակունք եւ սպուդէս մոնոզոնքն՝ ոչմոնաքոսքն, որք են միայնակեցունք եւ ապաշխարողք։

Դոմետիկոսք՝ որք են հաւատագիրք, որքզարտաքնոցն աստուածաբանութիւնս ուսին եւեկեղեցականօքն վարժին։

Այսոքիկ ամենեքեան ոչ են յինն դասուէնեկեղեցոյ եւ ոչ եթէ ի սպասաւորութիւն ինչ հպին, եւոչ յամբիոն ելանեն եւ ոչ ի բեմն, այլ են ամենեքեանփառաբանիչք, կարգեալք ի տան Տեառն։

Եւ քանզի զայս ոչ վայրապար ինչ դրաք իգիրս դատաստանի, այլ զի գիտասջիք, եթէ այսոքիւքպարտին Հայք ի Հոռոմոց եւ ի Ֆռանկաց, որպէսԱղուանիցն ուսուցանէ Պատմութիւն եւ այլք։ Վասնորոյ հարկաւոր է այս կարգ յեկեղեցի ի հայրապետացկարգիլ, եւ թէ անփոյթ արարեալ՝ միշտ պարտաւորցուցանին յատեան դատաստանին։ Քանզի ի մերԼուսաւորչէն եւ այս դասք պաշտման երեւի յեկեղեցիս, ըստ որում ի սրբոյն յիշի յԵղիշէի Պատմութեանն եւայս դասք, ասելով՝ ընդ ձեզ կան գրակարդացք եւսաղմոսասացք։ Նմանապէս եւ սարկաւագաց յիշուինանուանք ի կանոնս եւ յայլս։

Արդ, յայտ է յաւերածոյ եկեղեցեացխանգարիլ եւ այս կարգի, եւ այլ ի հեղգութենէուղղչաց։ Թէպէտ եւ այլ ինչ յօդեն պատճառք, սակայնարդարացուցանել ոչ կարեն։ Եւ թէ այլազգ այսոքիկյիշատակի ի սրբոյն Դիոնէսիոսի գիրսն եւ աստ՝այլազգ՝ փոփոխմամբ, սակայն զթիւն ամբողջ պահեն, ուստի ոչ ինչ երկբայելիք են։ Արդ, ըստ ճշմարիտդատաստանի

վարելի է զեկեղեցի այսպիսի կարգաւ ըստերկնայնոցն, զի թէ տուն զերկրաւոր թագաւորի ըստայսմ յօրինի, ո՞րչափ եւս երկնաւոր թագաւորինՔրիստոսի. եւ նմա փառք յաւիտեանս ամէն։

[ՄԻԶ]

ԳԼՈՒԽ ՄԻԶ

ՎԱՍՆ ՈՐ Զ0ՏԱՐ ՄԱՐԴ Ի ԲԱՆ ՂՐԿԷ, ԵՒ ՄԵՌԱՆԻ

Իսկ եթէ ոք զոք, որ չիցէ իւրն, ի գործ իւրառաքէ, եւ անդ որոգայթի, արեան պարտ է։

Զգուշանալ հրամայէ կանոնքս՝ ոչվայրապար զոք, որ չիցէ վարձկան եւ կամ այլ օրինակաւիւր, ի գործ իւր առաքել, զի արեան դատաստան հրամայէվնասելոյն լինել։

Եւ այդ ցուցեալ է դատաստան հոգեւորապէսեւ մարմնաւորապէս։ Սակայն քննութիւն լիցի օրինակիառաքողին երախտեաց եւ պատահման մահուն կամայի եւակամայի։

[ՄԻԷ]

ԳԼՈՒԽ ՄԻԷ

ՎԱՍՆ ՈՐ ՎԱՐՁՈՎ ՂՐԿԷ ԶՄԱՐԴ Ի ԲԱՆ

Այլ թէ վարձկան ոք իցէ եւ ասիցէ ցտնատէրտանն, թէ առաքեա զիս կամ տուր ինձ գործ, զի արարից, իսկ նա յառջապատրաստ ծանուցանէ նմա զորոգայթմահուն, եւ վարձկանն առ կարիս հարկի իւրոյ յանձնառնու, եւ սա կրկին զանպարտութեան բանն ասիցէ նմա, եւ պատահի վարձականին մեռանել, անպարտ է։ Եւ թէանզգուշութեամբ ի բազմաց վկայեալ վնասն առաքիցէկամ գործել հրամայիցէ, եւ անդ հասանիցեն նմաորոգայթք մահու, արեան պարտ է։

Յայտնի է այս դատաստան կանոնական։ Զիըստ կամաց վարձկանին երթալ ի գործ՝ անպարտ էառաքողն, իսկ հարկաւորեալն եւ ի վկայեալ վնասնառաքեալ՝ ընդ դատաստանաւ արեան է, թէպէտ եւվարձաւոր իցէ։

[ՄԻԸ]

ԳԼՈՒԽ ՄԻԸ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԵԿԵՂԵՑԻ ՀԱԿԱՌԱԿ ԵԿԵՂԵՑՈՑ ՇԻՆԷ

Եւ վասն հակառակ եկեղեցի շինելոյհարցեալ էիր, գրեալ է վասն այսորիկ, թէ՝ որ քակէզցանկ հայրենի, հարցէ զնա օձ եւ սպանցէ, այսինքն՝զհրաման եւ զկարգ, զոր եդին մարգարէքն, եւառաքեալքն, եւ վարդապետքն եկեղեցոյ։ Արդ, որզհարանցն մերոց զեդեալ կարգն խափանէ՝ հակառակեկեղեցոյ եկեղեցի շինէ յեպիսկոպոսաց կամյերիցանց, նզովեսցին ի մահ եւ ի կեանս եւ յամենայնքահանայական կարգէ լուծցին.

եւ այլք, որ նոցին կամակիցք իցեն, զնոյնպատիժս կրեսցեն, եւ զշինեալ եկեղեցին իժառանգաւորս տեղեացն թողցեն իրաւապէս։ Ապա թէմարդասիրապէս արասցեն, զգինս աշխատութեան տացենցնոսա, ապա թէ այս ոչ լինիցի, քակեսցենհանդարտութեամբ եւ մի՛ այրեսցեն։ Իսկ եթէ ամենայնբազմութիւնքն եպիսկոպոսօք, եւ քահանայիւք, եւմիաբան ժողովրդականօք զշինեալն կամեսցին, մի՛ ոքհակառակ վիճաբանեսցէ ընդդէմ միաբանականհրամանացն։ Ապա թէ յանդգնի ոք եւ հուր դիցէեկեղեցոյն կամ յաւագաց կաշառօք բռնութիւն բերիցէ իմէջ եւ քակեսցէ զեկեղեցին, աստուածամարտ ենայնպիսիքն եւ ընդ խաչահանունսն եղիցին, իսկ եթէզղջանայցեն, մինչեւ ի մահ ապաշխարեսցեն եւ յետիօրն մահուան հաղորդեսցին։

Լի ամենայն ճշմարտութեամբ եդեալ է այսդատաստան կանոնական, զի հակառակս շինել յաղագսագահութեանն է, խափանելի է, բայց կամօքեպիսկոպոսին եւ այլոցն հաստատի, զի մի՛ժառանգութիւն ոք զեկեղեցի առնիցէ, եւ այլ եկեղեցիըստ պատշաճի չտայցէ շինել, զի միշտ եպիսկոպոսաց էժառանգութիւն եկեղեցոյ եւ ոչ քահանայից ըստինքեանց կամաց։

[ՄԻԹ]

ԳԼՈՒԽ ՄԻԹ

ՎԱՍՆ ԱՔՍՈՐԵԼՈՅ ԵԿԵՂԵՑՈՅ

Արդ, եթէ ոք արժանաւոր աքսորանաց իցէ, որք միանգամ յեկեղեցական կարգէ իցեն, ըստ իրաւանցայսպէս լիցի. սարկաւագք եւ քահանայք լուծցինյեպիսկոպոսէ, զի նա է ձեռնադրող նոցա. սարկաւագուհիք՝ ի սարկաւագաց. եւ աշխարհականք, եւհաւատաւորք, եւ կրօնաւորք եւ որք միանգամ իքահանայէ ձեռնադրին՝ ի քահանայէ. եւեպիսկոպոսունք՝ յիւրեանց ձեռնադրողաց. եւկաթողիկոս՝ կամ ի կաթողիկոսէ, կամ յիւրոցձեռնադրողաց եպիսկոպոսաց. իսկ վարդապետք՝ իվարդապետաց հրամանատուաց։ Այլ վարդապետաց ոչ է ըստիրաւանց զքահանայ աքսորել կամ առնուլ զկարգն, բայցմիայն որոշել. նաեւ զիւրաքանչիւր զդասս խրատել, եւյանդիմանել, եւ յուղղութիւն ածել իշխան լիցի, իսկաքսորելն՝ նոցունց իշխանօքն, այսինքն՝ձեռնադրողօքն, արասցէ, զի բանիւ իշխէ ամենեցունց։Այլ հայրապետք ամենեցունց իշխեն, այլ ոչամենեքեան՝ նմա, բայց ձեռնադրողք նորա։

[ՄԼ]

ԳԼՈՒԽ ՄԼ

ՎԱՍՆ ԱՔՍՈՐԵԼՈՅ ԹԱԳԱՒՈՐԱՑ

Թագաւորք, կարգեալք յԱստուծոյ, որպէսԻսրայէլին, յԱստուծոյ բարձցին կամ աքսորեսցին, իսկ ի մարդկանէ կացեալք՝ ի նոցունց աքսորեսցին։Եթէ իշխանք թագաւորեցուսցեն, եւ ոչ ըստ արժանոյնվարէ

զթագաւորութիւնն, ի նոցունց կարգողացնաքսորեսցի. այլ որդոյ նորա ոչ է իրաւացի փոխել։

Իսկ թագաւորութիւն սեպհական լիցի ի հօրէանկեալ առ որդի։

Իսկ իշխանս, զորս կարգէ թագաւորն, ինմանէն եւ աքսորեսցին կամ խրատեսցին։

Իսկ զթագաւոր խրատել, եթէ այնպէս հարկլիցի պահել զխաղաղութիւն, կամօք լիցի այլ թագաւորիեւ հայրապետի, եւ հաւասարութեամբ ամենեցուն։

Իսկ եթէ իշխանք եւ ազատք ինքեանցկացուցանեն իշխան, ի նոցունց միաբանութենէաքսորեսցի եւ կամ խրատեսցի։ Այլ զթագաւորի կարգեալիշխան թագաւորն աքսորեսցէ եւ խրատեսցէ։

Այլ իշխանաց իշխան՝ զիշխան խրատել կամաքսորել եւ զազատ. թէ ի նոցունց կարգեալ իցէ՝նոցունց միաբանութեամբ արասցէ, եւ թէ ի թագաւորէ՝թագաւորին կամօք արասցէ։

Իսկ ազատք զզինուորս ոչ կարեն խրատել, այլ հանել յինքեանց. այլ խրատել իշխանաց լիցի։

Նմանապէս եւ զինուորքն զշինականսն ոչկարեն աքսորել եւ ոչ խրատել, այլ աքսորել՝ ազատք, եւ խրատել՝ իշխանք։

Զայդ ըստ այսմ կարգի իրաւացի գիտեմդատաստան ի տունս թագաւորաց։

[ՄԼԱ]

ԳԼՈՒԽ ՄԼԱ

ՎԱՍՆ ՈՐ ՀԱՆԷ ԱՆԱՍՈՒՆ ԵՒ ՎՆԱՍԷ ԵՒ ՍՊԱՆԷ

Եթէ ոք ի կենդանեաց, ի սրբոց կամյանսրբոց, մտեալ յանդաստան, յայգի, կամ յայլ ինչայսպիսի, յօրան կամ ի խոտ դիզեալ, եւ տէր նորազչարեալ հարցէ եւ սպանցէ, դատաստան լիցի՝ զեղեալ՝վնասն վճարմամբ հատուցանել, եւ նա զսպանալկենդանին, զոր եհարն, ըստ իրաւանց լիով հատուսցէ, զի պարտ էր ի վնասէն հանել, այլ ոչ սպանել։ Այլ իհարկանելն քննութիւն լիցի. եթէ խրտուցեալ անկաւ եւմեռաւ, զի ոչ զմեռանիլն կամէր, այլ զփախուցանելն, այդոքիկ յակամայից լինին, ֊ զկէս գնոյն հատուսցէ. իհարուածսն տեսցեն կամքն։ Իսկ եթէ բժշկելի իցէհարուածն, զխափանածոյն եւ զբժշկութեանն տայցէ. այլ եթէ անբժշկելի իցէ հարուածն՝ թէ ոտից եւ թէայլոց, եւ ի սուրբ կենդանեաց իցէ, զգինն լիովտայցէ, եւ նորա շաղիղն լիցի, եւ թէ յանսրբոց՝բաւանդակ հատուսցի։ Եթէ կուրացուսցէ, կամ զատամնընկենուցու, կամ զեղջիւր, կամ զկող բեկցէ, թէպէտեւ բժշկեսցի, զգինն ընդ չորս բաժանեալ՝ մի մասն ընդմիոյ վնասուն տացի. եւ այդ ուտելեաց եւ անուտելեացլիցի։ Եւ թէ զագի կտրեսցէ, մի ի չորից մասանց լիցի։

Ապա թէ անասնոյ տեառնն բազում անգամասացեալ իցէ զվնասն, եւ նա անփոյթ արասցէ, տեսցինայդոքիկ եւ այնպէս դատեսցին։

Իսկ ոտից կաղութիւն մնացեալ՝ մի իչորիցն լիցի գնոյն տուգանքն։

Այլ ընդ խաղ եւ վայրապար վնասողացնառաւելութեամբ լիցի տուգանքն ի բեկանելն եւ իհատուցանելն զգինն ի սպանանելն։

[ՄԼԲ]

ԳԼՈՒԽ ՄԼԲ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԽՐՏՑՆԷ ԶԳՐԱՍՏ, ԵՒ ՄԱՐԴՆ ԱՆԿԱՆԻ ԵՒ ՎՆԱՍԻ

Եթէ կատարեալ ոք իցէ եւ չար կամօքգործիցէ, եւ անկեալն մեռցի, արեան դատաստան լիցի, որպէս եւ գրեալն է՝ հատուսցի. իսկ բեկեալն՝բժշկութեանն եւ դարմանոյն տացի. իսկ զգայութեանցնվնասելոյ՝ որպէս եւ գրեալն է, այնպէս հատուսցի. իսկ ոչ անբիծ բժշկեալն՝ կէս զգայութեանցնհատուսցի։

Ապա թէ ընդ խաղ իցէ, նոյն լիցի դատաստան, զի ոչ խաղալ, այլ զարհուրել արժան էր, սակայններեսցի վասն սովորութեան աշխարհի՝ մինչ ի կէսնհատուցանել կամ յերիցն՝ մին։ Սոյն օրինակ եւապաշխարութիւնն լիցի, թէ ի դատաստան ոչ մտանէ։ Իսկեթէ մանուկ իցէ, տեսցի հասակն, որպէս յառաջագոյնգրեալն է, եւ այնպէս դատեսցի, միանգամայնչարակամութեամբ առնել կամ ընդ խաղ։

Ճշգրտութեամբ տեսցի կամայն եւ ակամայն։Եւ զի կատարեալ ակամայ է, որոց յետոյ զեղջ հետեւի, իսկ կամաւորին՝ ուրախութիւն։

Այլ թէ ըստ ինքեան զոք տեսեալ խրտնչի, եւվնաս լիցի մահու, թէ ի թշնամեաց յայլազգեաց իցէ, զիբնութիւն է նոցա ի կորուստ մեր խնդալ, կէս արեանդատաստան լիցի. ապա թէ քրիստոնեայ թշնամի իցէ՝կիսոյ կէսն, այլ ըստ ապաշխարութեանն՝ կէսն լիցի Եւբեկելոյն եւ զգայութեանցն վնասելոյն այդոքիւքդատեսցին։

Իսկ թէ չիցէ թշնամի, սակայն յահուրշարժմամբ վնասիցէ, մի՛ լիցի անպարտ յաղագս այլոյժամանակի զգուշութեան. քննելով՝ սակաւ յամենայնիտուգանք լիցի։ Ապա թէ համեստ շարժմամբ եւ ըստ կարգիգնալն իցէ, տուգանաց դատաստան մի՛ լիցի, բայց ըստիւրոյ խղճին եւ ըստ կամաց. նմանապէս եւապաշխարութիւնն լիցի։

[ՄԼԳ]

ԳԼՈՒԽ ՄԼԳ

ՎԱՍՆ ԱԿԱՄԱՅ ԵՒ ԿԱՄԱՒ ՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆՑ

Եւ ակամայ սպանութիւն լինի բազումօրինակաւ, սակայն զնշանակս տացուք չափաւորապէս։Եւ է այսպէս։

Զի ի հարկանել ուրուք փայտ եւ ոստեալտապարն, որ է կացինն, եւ ումեք դիպեալ սպանցէ։

Եւ կամ խոնարհ ի բարձանց կամ ի լերանցթողեալ փայտ կամ քար՝ դիպեալ զոք սպանցէ։

Եւ կամ յայգոյ, կամ ի դրախտէ, եւ կամ այլինչ յայսպիսեաց արտաքս ձգեսցէ քար եւ սպանցէ զոք։

Կամ ի ծառ ձգեալ ոք քար ի թափել պտուղ, եւքարն անկեալ ի վերայ ուրուք սպանցէ, եւ կամ ի ծառայի խոնարհ թափել պտուղ, եւ քար իցէ

մնացեալ ի ծառ կամ գաւազան անկեալ եւ կամայլ ինչ այսպիսի, ուստի մահ գործեսցի։

Կամ վարդապետ զաշակերտս վասն խրատուհարկանէ ըստ չափոյ, կամ հայր՝ զորդի, կամ մայր՝զդուստր, կամ սկեսուր՝ զհարսն, կամ եղբայր՝զեղբայր, եւ կամ տէր՝ զծառայ, եւ կամ տիկին՝զաղախին, եւ այլ ոք՝ զոք, ուստի վնաս մահու լիցի։

Եւ թէ զերիվար ոք ընդ հրապարակ վարիցէ, կամ զայլ ինչ ի կենդանեաց, կամ զսայլ, եւ առ ոտնկոխեալ՝ մահ լիցի։

Եւ կամ նետ որսոյ ձգիցէ, եւ կամ ինպատակ, այսինքն՝ ի մողոք, կամ էրէ վայրի, եւպատահիցի ումեք եւ սպանցէ։

Կամ թէ քար ոք ձգիցէ՝ կարծեցեալ քիսարգոլ։

Է եւ այլազգ ակամայ, յորժամ ի հետ մտանէեղբայր զեղբայր սպանանել, եւ նա հարկաւորաբարդարձցի եւ սպանցէ, կամ ոք՝ զոք այդպէս։

Կամ յաւազակաց ի մէջ անկեալ՝ ի հարկէսպանցէ։ Եւ են սոքա յակամայէ եւ ի կամաւորէ։

Իսկ ի պատերազմի սպանանելն՝ ի կամաւորէեւ յակամայէ։

Եւ եթէ ոք ի գիշերի կարծիցէ զթշնամիհարկանել եւ հարեալ զբարեկամ սպանցէ. եւ է սա իկամաւորէ եւ յակամայէ։

Եւ եթէ նետ ոք ձգիցէ, եւ թշնամոյպատահեալ՝ սպանցէ, յակամայէ եւ ի կամաւորէ է։

Իսկ կամաւորն. եթէ ոք հարկանէ խիստգաւազանաւ զմարդ՝ կարծելով յուղղութիւն ածելզչարագործն, մինչեւ հանեալ արիւն, յորմէ եւ մեռցի։

Նոյնպէս՝ եթէ քարիւ կամ փայտիւ զոքհարեալ առաւել չարչարեսցէ, քան զկարն, ընդ այնոսիկհամարեալ է, որ սրով սպանցէ, կամ այլ ինչյայսպիսեաց։

Նոյնպէս՝ եւ որ փայտատ ինչ ձգիցէ, եւ իծանրութենէ երկաթին, եւ ի սրոյն իսկ, եւ ի ձեռացներեւի հարուածն. ի բազմապատիկ դիմաց հարուածոյն, որ ի վերայ նորա են, գուշակէ գեղեալսն։

Նոյն օրինակաւ՝ առանց իրիք հարկանելոյկամաւոր չարիք, որ յաւազակացն լինին։

Իսկ կանայք, դեղս արբուցեալ, արանցսովոր են սպանել. նոյնպէս եւ որ առ նախանձու դեղստայ մերձաւորի, ընդ մահապարտս համարեալ է։ Եւարանց եւ կանանց զոյգ է վճիռն։

Արդ, այդոքիկ են կամաւոր սպանութիւնք եւնմանք սոցա, եւ ակամայքն եւ խառն յերկոցունցն, որպէս ցուցաւ. եւ բժշկել խոստովանութեամբ յայտնիէ։

Այլ զդատաստան տացուք զօրինակ։ Զի որպէսգրեցաւ ի դատաստան թագաւորացն, զի թէպէտ ակամայայլազգի զքրիստոնեայ սպանանէ

իբրու զի խնդայ, ըստ կամաւորի դատեսցի իգին արեանն։ Իսկ քրիստոնեայ զքրիստոնէ սպանեալ՝կամաւոր է։

Եւ է կամաւորն, յորժամ վասն նախանձուկնոջն, կամ յաղագս ընչից, կամ վասն փառաց, կամ վասնայլ պատճառի սպանցէ. որպէս եւ գրեալ է՝ լիովդատեսցի։ Իսկ թէ ակամայ եւ թշնամի պատահիսպանեալն, յորոյ վերայ խնդայ, իբր զկամաւորդատեսցի կամ ըստ ներման՝ ըստ կիսոյ, որպէս իդատաստանս թագաւորացն գրեցաք։

Իսկ թէ բնաւին ակամայ իցէ, ըստ այնմ լիցիդատաստան, եւ եթէ խառն ի կամաւորէ եւ յակամայէ, ըստայնմ լիցի։

[ՄԼԴ]

ԳԼՈՒԽ ՄԼԴ

ՎԱՍՆ ՎՆԱՍՈՂԱՑ ՋՐՈՎ

Եթէ պատահի ումեք ջուր բերել առուով իգործ ինչ կամ յաղագս ոռոգանելոյ եւ վճարեալ զիւրգործն եւ ընդ վայր թողեալ՝ վնաս ընկերին իւրոյլինի՝ յայգի, կամ յանդաստան, կամ ի բնակութիւն ինչառնիցէ, եթէ զգուշացոյց, եւ ինքն փոյթ կալաւզգուշանալ, եւ ակամայ վնաս ինչ գործեցաւ, կէսվնասուն դատաստանաւ վճարեսցի. ապա թէ հեղգացեալանփոյթ արար եւ ոչ զգուշացոյց՝ բաւանդակնվճարեսցի, մանաւանդ թէ թշնամութեամբ արասցէ։Սակայն օրինակն տեսցի, եթէ յումմէ՞ եղեւ՝ յիւրմէ՞թէ ի վարձկանէ, ի կատարելո՞յ թէ յանկատարէ, իգիշերի՞ թէ ի տուընջեան, եւ այլն այդպէս դատեսցի։

[ՄԼԵ]

ԳԼՈՒԽ ՄԼԵ

ՎԱՍՆ ԲԺՇԿԱՑ

Բազումք ի բժշկաց բազում վնասս գործենդեղօք կամ ի փորձել զդեղս յայլսն, կամչարակամութեամբ սպանանեն դեղօք, կամ վասնանգիտութեան վնասակար դեղս տան, կամ անվարժքգոլով՝ զցաւսն ոչ գիտեն, կամ հեղգանան, վասն զիզվարձս ոչ տան, կամ նախանձելով ընդ աշակերտսն՝ ոչուղիղ ուսուցին, եւ նոքա անգիտանալով՝ բազումվնասս առնեն, եւ թէ այլ ինչ ախտս ցաւոց մուծին՝ եւեթէ այլ ընչիւքն եւ եթէ աշակերտօքն, զայսոսիկզամենեսեան կամաւոր գիտեմք։

Իսկ ակամայք. զոր ի հիւանդին տեսողացնհեղգութենէ գործին կամ ի հիւանդին, կամ զի ըստհրամանի նոքա զհիւանդն ոչ դարմանեցին, կամ ի մեծինչ հարկէ ոչ եղեւ հնար գալ բժշկին առ հիւանդին, կամ գիտութեամբ դեղ տուեալ կենաց՝ մահու եղեւպատճառք։ Սոյնպէս հատանելն եւ խարելն այդոքիւքդատեսցին։

Արդ կամաւորացն արեան լիցի դատաստան, երբ վնասն յայտնին, ապա թէ խոստովանութեամբծնուսցի՝ կամաւորի ապաշխարութիւն լիցի. իսկակամային՝ անպարտ յիւրաքանչիւրսն լիցի։ Իսկ իկամաւորէ եւ յակամայէ եղեալ վնասն՝ մի՛ լիցիանպարտ յիւրաքանչիւր յիրսն։

[ՄԼԶ]

ԳԼՈՒԽ ՄԼԶ

ՎԱՍՆ ՈՐ ՀԱՐԿԷ ԶՄԱՐԴ ԵՒ Ի ԲԱՆ ՂՐԿԷ, ԵՒ ՄԱՐԴՆ ՄԵՌԱՆԻ

Եթէ ոք զոք ի գործ ինչ հարկիւ առաքէ, եւվնաս լիցի մահու, այսպիսի ինչ. եթէ ի ծառ հանէթափել պտուղ ի հարկէ, կամ ընդ գետ անցանել, կամ իխումար ձի հեծուցանէ, կամ այլ ինչ այսպիսի, կամվարձկան ի բան յղեալ ի հարկէ, եւ մահ պատահի, այդոցիկ արեան դատաստան լիցի ի կամայէ եւյակամայէ, առաւել լիցի բռնադատողացն։ Իսկվարձկանին եւ իւրոցն՝ եթէ աւելի քան զսովորութիւննդատէ կամ հարկանէ, ընդ դատաստանաւ է կամայի եւակամայի։

[ՄԼԷ]

ԳԼՈՒԽ ՄԼԷ

ՎԱՍՆ ՄԱՐԱՊՆԵՐՈՅ ԵՒ ՄՇԱԿԱՑ

Յաղագս այգեգործաց եւ այլոց ճշգրտելզօրինակն ոչ կարեմ՝ յաղագս զանազան սովորութեանցգաւառաց, բայց սակաւ ինչ նշանակ տացուք իրաւանց, զի ըստ սովորութեան վճռին այն հաստատուն առ նոսակայցէ։

Արդ, մի՛ ոք անիրաւութեամբ զրկանս ինչգործեսցէ, այլ իրաւամբք զբաժանումն արասցէ ընդընկերին։ Իսկ գող գտեալ ոք ի նոսա, կրկին տուժեսցիեւ ոչ չորեքկին՝ ըստ 0րինացն, զի յիւր վաստակսն եւոչ յօտարին անիրաւէ։

Իսկ վարձաւ մշակացն վարձ ի յեղանակսառատութեան եւ նուազութեան դատեսցի. առաւելեալ՝ ինուազն լիցի, եւ պակասեալ՝ յառաւելուլն։ Նմանապէսեւ յաղագս տեղեացն լիցի։

[ՄԼԸ]

ԳԼՈՒԽ ՄԼԸ

ՎԱՍՆ ՀՈՎՈՒԱՑ ԵՒ ԱՆԴՊԱՀԻՑ

Եւ հովիւք եւ անդպահք ըստ սովորութեանգաւառաց զանազանին ի վարձս, սակայն իճշմարտութիւնն, որպէս կարգեալ եղեն, պահեսցի ինոսա։

Արիութեամբ զգուշացեալ լիցին, եւ թէպատահի գազանաբեկ լինել, յորժամ չիցէ իծուլութենէ, վկայ ի գէշն ածցէ եւ անպարտ է։ Եւ թէչիցէ մերձ, եւ պատճառ անհոգութիւնն իցէ եւ կամ այլինչ, որ թէ պատահեալ էր մերձ՝ անվնասելի էր, դատաստանաւ է վճարել նոցա՝ կամ բաւանդակ, կամ ընդկիսոյ. բաւանդակ՝ եթէ բնաւ յանփոյթութենէ եղեւ, եւկիսոյ՝ եթէ խառն ինչ էր։

Յակամայից եղեալ վնաս՝ ի վարձէ մի՛զրկեսցին։

Իսկ եթէ ի ծուլութենէ յայլոց այդպիսեացպատճառաց գողասցին, դատաստանաւ է վճարել։

Իսկ եթէ իւր գողացալ եւ յայտ եկեալ, միոյն չորս եւ հինգ վճարեսցէ ըստ 0րինացն

Այլ հարեալն եւ սպանեալն, վճարեալ լիցի, ի քարէ կամ ի գաւազանէ, նմանապէս՝ հարկանելն եւբեկանելն, կամ հարցէ եւ վնասեսցէ՝ ըստ այնմ լիցի, եթէ ի վայր ելեալ ծնունդն մեռցի, եւ ինքն անփոյթարարեալ մերձ ոչ իցէ։ Դոյն լիցի եւ որք զձիս եւզջորիս արածեն։

Իսկ զմիմեանս հարեալ եւ սպանեալ՝ ըստ0րինացն դատեսցի։

[ՄԼԹ]

ԳԼՈՒԽ ՄԼԹ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԵԿԵՂԵՑՈՅ ՏՈՒՆ ԵՒ ԱՅԳԻՍ ՏԱՆ ԵՒ ԱՅԼ ԻՐՔ

Եթէ պատահի աւեր եկեղեցոյն, յոր նուէրնեղեւ, թէ ի վանս, թէ ի գեղ, եւ աշխարհականքբնակելով առցեն եւ կերիցեն, իշխան լիցին այնոքիկ, որք նուիրեցին, առնուլ եւ յայլ եկեղեցիս նուիրել, թէ չիցէ կարծիս շինութեան, ապա թէ իցէ՝ ինքեանքսպասաւորեսցեն, մինչեւ շինեսցի, եւ մի՛ առ իւրեանսկալցին, զի Աստուծոյ է բաժին, յորմէ հետէնուիրեալն եղեւ։

Այլ թէ պատահի զաւերեալ եկեղեցոյզժողովուրդ առնուլ եւ այլ եկեղեցոյ տալ, յորժամշինեսցի՝ առանց հակառակութեան անդրէն դարձուսցէեպիսկոպոսն։

Ապա թէ ոք յայլոց ժողովուրդ կամեսցիեկեղեցի շինել հակառակելով, մի՛ տայցէ թոյլեպիսկոպոսն. ապա թէ պահանջեսցեն ըստ պիտոյից, ըստհրամանի եպիսկոպոսին եղիցի շինել։

[ՄԽ]

ԳԼՈՒԽ ՄԽ

ՎԱՍՆ ՎԱՃԱՌԱՑ

Եւ վաճառք ըստ հրամանի թագաւորացկարգեսցին ի քաղաքս կամ յիշխանաց՝ ըստ հրամանիթագաւորաց, թէ ի քաղաքս, կամ յաւանս, կամ յայլ ինչտեղիս ի գաւառս։ Եւ նախադրութեամբ զչափս, եւզկշիռս, եւ զոյգս նոքա դիցեն՝ տեսանելովզզօրութիւնս վաճառին։ Կարգեսցեն եւ կռփիչս միշտորոնել եւ տեսանել, զի մի՛ նենգութեամբ ինչարասցեն։

Այլ խարդախիցն խրատ ըստ հրամանիիշխանացն լիցի։

Գողին ի չափս եւ ի կշիռս հատուցանելչորեքկին եւ յանդիմանութեամբ նշաւակել իզարհուրումն այլոցն։

Իսկ դահեկանահատիցն եւ դրամակոփիցնզձեռսն հատանել հրամանաւ իշխանաց։

Իսկ զմաքսն առնուլ իրաւապէս, յորժամ իքաղաքս կամ ի գաւառս եկեալ վաճառիցեն։ Այլ մի՛ լիցիյանցս ճանապարհաց մաքսել, եթէ ոչ վաճառիցեն, բայցվարձս միայն, թէ ընդ նոսա գնալով ի թշնամեացնպահիցեն։

Այլ մաքս, որ է բաժ, հրամանաւ թագաւորացլիցի եւ իշխանաց՝ հրամանաւ թագաւորաց։

Այլ ի վաճառս խաբողաց զտգէտսն՝ ըստգողիցն հատուսցի։

Իսկ զգին հացի եւ գինոյ եւ զայլոցայսպիսեաց, ըստ քաջաբերութեան

ամի կամ ըստ այլ իմիք պատճառի, նմանապէսըստ նուազութեան եւ ըստ այդպիսեաց պատճառի փոփոխիի վեր եւ ի վայր՝ թագաւորաց հրամանաւ լիցի եւիշխանաց, յիշատակելով գաւառապետաց եւժողովրդապետաց։ Այլ անհաստատ լիցի փոխելնյաղքատաց ըստ կարեաց վաճառողաց եւ կամ փարթամաց՝անկարօտից վաճառողաց։ Բայց իշխանք ի վեր եւ ի վայրզգինս առնել՝ ուղիղ տեսլեամբ արասցեն, զի մի՛մշակք եւ այլ ինչ գործօնեայք, նմանապէս՝վաճառականք, վրիպեալք զրկիցին յիւրաքանչիւրյերկանց. եւ կամ դատաւորք ճշգրիտ քննութեամբ ըստհրամանի իշխանաց առնիցեն։

[ՄԽԱ]

ԳԼՈՒԽ ՄԽԱ

ՎԱՍՆ ԳՈՂ ԱՐՈՒԵՍՏԱՒՈՐԱՑ

Արուեստաւորք ամենայն ըստ որում եւ իցենարուեստի, եթէ հատուածով գործիցեն եւ եթէ վարձով, յորժամ ոչ ըստ հաճոյից տեառն գործիցեն, այլ եւզնիւթն ապականիցեն, դատաստանաւ է ըստ հաճոյից նոցաառնել դարձեալ կամ զապականեալն ի գնոյն ըստարժանոյն լնուլ եւ ապա լիով հասանել վարձու, ապա թէոչ՝ պակասեալ ի վարձէն ըստ արժանոյն, որպէստեսանեն դատաւորք՝ արասցեն։

Իսկ գող գտեալ՝ ըստ 0րինացն հատուսցեն եւզկորուսեալն վճարեսցեն։

Իսկ թէ վնասեալ իցէ՝ կամ ի մկանէ, կամայնպիսի պատահի նիւթն, վասն բազում ժամանակեայ առինքեանս պահելոյ, կամ այլ ինչ վնասիցէ, հատուսցենդատաստանաւ, զի ի գործել եւ ոչ յապականել ետուն։

Այլ ի նոցանէ եթէ գողասցին եւ զինքեանցնեւս, եւ հաւատարմասցի, անպարտ լիցին, ապա թէ ի գործառեալն միայն եւ յամրագոյն տեղոջէ առեալ իցէ, ընդկիսոյ վճար լիցի. իսկ յանզգուշութեան տեղիզեդեալն՝ լիով հատուսցեն։

Իսկ յաւարի երթալոյն անպարտք լիցին։

Այլ զգրաւ եդեալն եւ զկորուսեալնվճարեսցեն։

Իսկ զհրով այրեալն ի հասարակացթշնամեաց՝ մի հատուսցեն, այլ վասն ինքեանց եղեալ՝հատուսցեն, այլ տերանցն աղագաւ՝ մի հատուսցի։ Զայդայդպէս դատեսցեն։

[ՄԽԲ]

ԳԼՈՒԽ ՄԽԲ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԱՆ0Թ ԱՌՆՈՒ Ի ԲԱՆ ԵՒ ՎՆԱՍԷ

Վարձկանք, որք տերանց գործիւք վարին, որպէս երկրագործք, ի վնասելն զգործիս ըստսովորութեան, անպարտք են, իսկ յիւրեանց ի գործսնվնասելով՝ վճար լիցի տերանցն։ Իսկ ինքեանց գործիւքվարելով, որպէս հնձողք, ինքեանց վնասն լիցի, իսկեթէ զտեառն ի վարձու առցէ եւ ըստ սովորութեանվնասիցէ, տեառն լիցի։ Այլ թէ ի բան առեալ ի տեառնէեւ վնասեսցէ, վճար լիցի. եւ թէ չար կամօք վնասելով՝վճարեսցէ։

[ՄԽԳ]

ԳԼՈՒԽ ՄԽԳ

ՎԱՍՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆԱՑ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ

Զդատաստանս դատաստանի այսպէս պարտիմքիմանալ։ Զի յորժամ սպանողի կամ այլ չարագործիկրկին ցուցանէ պատիժս, քննել արժան է, զի յորժամզգին արեանն, առցեն, թեթեւ ապաշխարութիւն լիցի։Թէպէտ արեամբ գնոյ վճարիլ կարծի, մի՛ արասցենառանց ապաշխարութեան, զի չիք գին մարդոյ, բայցմիայն փոխանակ մեռանիլ ըստ 0րինացն եւ կանոնացն։Այլ թէպէտ զիւրն գնելով զարիւն՝ զսպանելոյն կարծի, այլ չիք գին մարդոյ, ապաշխարութեամբ լցցի, զի գիննըստ կարի եդաւ եւ ոչ ըստ արժանոյն։ Այդ բաւականլիցի, թէ չիցէ սովորութեամբ չարն, ապա թէ կարծիսիցէ դարձեալ վնասու, զխրատն առցէ եւ ձեռս։ Իսկ եթէաղքատ իցէ, բաւական լիցի խրատն։

Իսկ տուգանք յաղագս արքունեացն գրեցաւըստ կարի, իսկ աւարն՝ փոխանակ տուգանի, այլ արեանգինն իւրոցն լիցի։ Այդ ըստ դատաստանի լիցի յայտեկելոցն, իսկ անյայտքն խոստովանութեամբ ուղղեսցինըստ իւրոյն սահմանի։

Միանգամայն ամենայն դատաստան ըստ իրինքննութեանն լիցի։

Իսկ պատիժն ըստ վնասուն համեմատ լիցի, որպէս չարագործաց զարականսն հատանել զանդամսն՝նմանելով աստուածային դատաստանին, ըստ այնմ՝հատուսցէ իւրաքանչիւր ըստ գործս, որպէս մեծատաննփոխանակ ոչ արբուցանելոյն՝ պասքումն, եւցանկացողաց չարեացն՝ հուր, եւ անողորմիցն՝տանջանք, եւ ատողացն զլոյս գիտութեան՝ խաւարն, եւոր ըստ այսմ։ Այդոցիկ նման լիցի եւ մերս դատաստան։

[ՄԽԴ]

ԳԼՈՒԽ ՄԽԴ

ՎԱՍՆ ՋՐԱՂԱՑԱՑ ԱՂ0ՆԱՒՈՐԱՑ

Ջրաղացպանք փորձ լիցին արուեստիամենայն կազմուածի, զի մի՛ բազմատանջն ապականէզկերակուրն աներկեղութեամբ։ Այնպիսի վնասողացնդատաստանաւ է ոչ վարձիլ, այլ զվնասն եւս տուժել։Ապա թէ պատճառն ի գիջութենէ աղունին իցէ, անպարտլիցին. իսկ ի ջուրն անցեալ զալիւրն վճարիցեն։ Այլզգողացեալն՝ չորեքկին, եւ կռփողաց, այսինքն՝մուխթասպաց, յանդիմանութիւն լիցի նշանակաց։ Այլթէ աղացողն աւելի, քան զպատրաստեալն, ի վեր եւ իխոնարհ արասցէ զքար ջրաղացին եւ վնաս ինչ արասցէ, վճարն ի նմանէն լիցի, զի ասել ի դէպ էր պատրաստողինեւ ոչ իւր համարձակիլ։

Այլ վարձն ըստ գաւառաց զանազանին, բայցփոփոխին ի նուազութենէ հացի եւ ջրոյ կամյառաւելութենէ։ Եւ այդ անսահման լիցի յիրսդատաստանի։

[ՄԽԵ]

ԳԼՈՒԽ ՄԽԵ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԶԳՐԱՍՏ Ի ՋՈՒՐ ԵՒ ՅԱՐ0Տ ԵՒ Ի ԲԱՆ ՏԱՅ ԱՅԼ ՄԱՐԴՈՑ, ԵՒ ՎՆԱՍԻ

Զի եւ այս բազում անգամ պատահի լինել՝տալ զերիվար կամ այլ գրաստ եւ ի գործ առաքել զոք, եւանտի լինի վնաս՝ կամ ի ջուր, կամ յարօտ, կամշրջեցուցանել։

Եթէ խստերախ իցէ, եւ ոչ զգուշացոյց եւբռնաբարելով առաքեաց, եւ հեծեալ անկաւ եւ մեռաւ, կամաւորի դատաստան լիցի. ապա թէ զգուշացոյց, եւչէր խստերախ, եւ ոչ բռնադատեաց՝ ակամայի, զի ոչ էրյիւրոց եւ ոչ ի վարձկանաց։

Իսկ թէ կամօք չոգաւ վարձ զարշաւանսնառեալ, եւ զգուշացոյց, եւ խստերախ լինելով՝ անկաւկամ՝ անվարժ գոլով, մանաւանդ թէ կատարեալ հասակաւիցէ, անպարտ տէր կենդանոյն իցէ. իսկ թէ մանուկ իցէ, մի՛ լիցի անպարտ։ Իսկ թէ անկեալ ոչ մեռաւ, զդատարկութեանն եւ զբժկութեանն այդոքիւք դատեալսլցցեն, նաեւ ոչ զկատարեալ առողջանալն եւ զվնասզգայութեանն։

Ապա թէ զերիվարն կամ զայլ ինչ զկենդանիհեծեալքն վնասիցեն՝ կամ բեկանելով, կամսպանանելով, թէ զսովորականն պահելով հրահանգ իվարելն, կամ ըստ պատուիրանի առաքողին, յորժամ նաառաքեաց, վարիցէ, անպարտ լիցի հեծեալն, յորժամհաւատարմացուսցէ։ Ապա թէ արշաւանս արասցէ, եւ ոչըստ պատուիրանին վարիցէ, կամ ընդ դժուարինս կագիցէեւ վնասիցէ, լիով տուժեսցի՝ պակաս ի մասնէ. իսկկամաւոր տարողացն՝ բաւանդակն։

[ՄԽԶ]

ԳԼՈՒԽ ՄԽԶ

ՎԱՍՆ ՀՈՂԱԴՐԱՄԱՑ ՔԱՀԱՆԱՅԻՑ

Հողադրամդ այժմ անուանեալ ոչ է իկանոնական հրամանաց, զի կանոնք զանկողին եւ զայլինչ այսպիսի յիշատակէ։ Արդ, դրամդ հողոյ իկապալաւոր քահանայից եղեւ վաճառել զգերեզմանս, մինչ զի եւ հաղորդի առնուն դրամ եւ Աւետարանի։ Բայցքրիստոնեայք ըստ յուսոյ տան զդրամ հողոյ, եւայնոքիւք ոչ շատանան, այլ բռնադատեն եւգայթակղեցուցանեն, որում համարս տալոց ենԱստուծոյ, կամ զի այլոց քահանայից ըստ կարի տալկամեցան, յայնմանէ ուսան եւ իւրքն պահանջել։ Այլչէ պարտ քահանայից առանց կոչման գնալ ի մեռելոյ մահվասն ինչս առնելոյ, ապա թէ սիրելի իցէ եւ կամաղքատ, որ զով ոք ոչ ունիցի, երթիցէ առանց կոչմանեւ ըստ այլ պատճառի, ի սուգ երթիցէ եւ մի՛ առցէ ինչ։

Իսկ քահանայ վախճանեալ, որ յաշխարհիիցէ, թէ չունի ժառանգ, եպիսկոպոսաց լիցի, իսկզհասոյթսն իւր եպիսկոպոսն առցէ եւ զհան֊

դերձսն, եւ զանկողինն, զի նա էձեռնադրող նորա, եւ զժողովուրդն ըստ կամաց իւրոցտացէ յայլ քահանայ. ապա թէ ժառանգ ունիցի, եւարժանի լիցի, մի՛ փոխեսցէ, իսկ յանարժանից՝փոխեսցէ, զի ժողովուրդ ժառանգութիւն ոչ է, բայցեպիսկոպոսին։ Քահանային է ժողովուրդ, զորձեռնադրէ տամբ իւրով, զի կանոնք ոչ հրամայէզեղբարս երիցանց ուտել ի ժողովրդենէ, նոյնպէս եւոչ լինել ժողովուրդ եպիսկոպոսին, կամ թէ իցէ կին եւորդիք միայն։ Այսպէս եւ իւրաքանչիւր ձեռնադրողքզձեռնադրեալսն կալցեն։

Իսկ հայրապետք, զի ի բազմաց ձեռնադրին, բազումք կալցին, այլ տունն ի բազմաց վայելէ՝բազմաց լիցի, որպէս գրեալ է. ապա թէ ոչ կամեսցիհայրապետն՝ իւր լիցի։ Իսկ զխաչ, եւ զգիրք, եւզշուրջառ, զոր տայ հայրապետն եպիսկոպոսին, զնոյնառցէ ի մահուն, իսկ զոր եպիսկոպոսն իւր լիցիարարեալ, նովիմբ զեպիսկոպոսարանն ում կամի՝շնորհեսցէ։ Նոյնպէս արասցէ եպիսկոպոսն քահանային, թէ իցէ ժառանգ։

[ՄԽԷ]

ԳԼՈՒԽ ՄԽԷ

ՎԱՍՆ ՍԻՒՆ0ՌՈՒ, ՈՐ Է ՍԱՀՄԱՆՔ

Սահմանք գաւառաց լերամբք, եւ գետովք, եւարձանօք հաստատեսցին, նմանապէս եւ՝ գեղից։ Եւ գեղքի սահմանս շինեալք յերկուց կամ յերից գաւառաց, զոյգ բաժանեսցին առաւելութեամբ եւ նուազութեամբ. նմանապէս եւ՝ անդաստանք եւ այլք ի սահմանս գեղից, սոյնպէս եւ՝ ծառք բուսեալք ի սահմանս անդաստանաց։Իսկ զմիջոցի ցանկս այգեաց զոյգ երկաքանչիւրքնդիցեն, զի թէպէտ առաջինն իւրոյն աղագաւ եդ, երկրորդին մի՛ լիցի պատճառք՝ միշտ նմա դնել, զի թէայն ոչ էր, իւրն հարկ էր միանգամայն դնել, կամ որստացաւ կամ եդ այգի յաղագս այնր, զի մի՛ դիցէ ցանկ։Ըստ այսմ լիցի եւ տանց որմոց եւ այլոց այսպիսեաց։

[ՄԽԸ]

ԳԼՈՒԽ ՄԽԸ

ՎԱՍՆ ԴԻՒԱՀԱՐ ԱՆԱՍՆՈՑ

Այսահարութիւն յանասունս գտեալ՝ ոչինքեանց լինի աղագաւ, զի ոչինչ մեղան, այլ վասն մերխրատու, որպէս ի խոզերամակսն Գերգեսացոց, զի ուխտեդին նոքա չտեսնել զՏէր մեր։ Արդ, յայտ է, զիանասնոցն ոչ իշխէ դեւն, այլ թոյլ տայ Աստուած իզարհուրումն տերանց։ Արդ, յորժամ պատահի ի նոսա, արժան է տերանցն զգուշանալ եւ գիտել, զի խնայելով ինոսա ոչ ետ թոյլ բարեգութն Աստուած. ապա թէ անփոյթարասցեն՝ մի գուցէ եւ ի նոսա մտցեն։ Խոստովան լիցինզմեղս իւրեանց եւ աղօթիւք եւ պահօք ըստ կարի երեքամ զքառասնորդսն պահելով եւ խաչիւ եւ Աւետարանաւկնքելով, թերեւս հաճեսցի Աստուած եւ հալածեսցէ, եւբանականքն ազատեսցին ի կարծեացն։ Ապա թէ ոչբժշկեսցի, զենեսցեն եւ յայլազգիս վաճառեսցեն։ Ապաթէ բժշկեսցի եւ երեք ամ այլ ոչ լիցի, թէ զենեալկերիցեն եւ թէ քրիստոնէից վաճառեսցեն՝ անվնասլիցին ի կամս

Տեառն. եւ այդ՝ եթէ ի տանէ պատահի։ Իսկթէ գնեալ իցեն, եւ այնոցիկ պատահի, հաւատարմացուսցէ վկայիւք, թէ ի տան նորա չիցէլեալ, ապա թէ ոչ կարէ՝ անդրէն դարձցի։ Եւ թէ զկնիգնելոյն իցէ, ոչ դարձցի։

Այլ ժամանակ դարձին յամենայն ժամ լիցի, թէ ի վաճառողին տանն ախտն լեալ իցէ։

Նոյն դատաստան դարձեալ եւ խելագարիցնլիցի։

Իսկ զանուտելիսն՝ անբժշկելի եղեալ, յայլազգիս վաճառեսցեն, եւ զբժշկեալն՝ քրիստոնէից. այլ դարձուցանելն նոյն լիցի։

Այս դատաստան կանոնական է. թէ հաճոյթուեսցի՝ այսպէս հաստատուն կացցէ, եւ թէ ոչ՝ որպէսկամին արասցեն։

[ՄԽԹ]

ԳԼՈՒԽ ՄԽԹ

ՎԱՍՆ ՈՐ ԶՓՈՔՐ ԱՂՋԻԿ ՀԵՏ ՄԵԾ ՄԱՐԴՈՅ ՊՍԱԿԵՆ

Կանոնական հրամանաւ է տղայոց պսակ ոչօրհնել մինչեւ ի գիտել զկարիս բնութեանն։ Ապա թէպատահի անկատար լինել կինն, եւ կատարեալ՝ այրն, կրկին չար է, զի որպէս ուսաք ի խոստովանութենէ՝ զիյամուսնանալն հատանի կապ միջոցի երկուց վտառացն, յորմէ եւ մահանայ։ Արդ, այսպիսի վնասուս կանոնականլիցի դատաստան. զի կամաւոր սպանողի զկարգն երիցնդնել՝ ծնողաց հարսինն, եւ փեսային, եւ ծնողացնորա. եւ քահանային լուծանիլ ի կարգէն. եւզխնամէխօսս չառնել անպարտ, այլ յակամայիցն դնել իկարգն։ Եւ եպիսկոպոսաց պարտ է յոյժ սաստելայնպիսեացն։

[ՄԾ]

ԳԼՈՒԽ ՄԾ

ՎԱՍՆ ՈՒԽՏԻՑ

Տեղիք ուխտից, եթէ վկայարանք են եւ թէայլ ինչ տեղիք շնորհաց աստուածայնոց, եւ կամ նշանխաչի հաստատեալ, յոր եպիսկոպոսի վիճակ իցէ, յորոյգեղջի իցէ՝ երիցուն տացէ, յորոյ սահման ուխտն իցէ, զի զգուշութեամբ սպասաւորեսցէ, թէ պատահի իհեռաւոր տեղիս լինել։ Ապա թէ ի մէջ սահմանաց իցէ, զոյգս սպասաւորեսցեն քահանայքն եւ զհաս շնորհին իգործ սպասու եւ կազմուածին ածիցեն, սակայն եւինքեանք վայելեսցեն առանց ամենայն հակառակութեան։Այլ մի յաղագս ընծայիցն, զոր վասն բժշկութեանմատուցանեն, պատերազմեսցին, այլ յեպիսկոպոսէժառանգութիւն այնմ լիցի, որ բարիոք սպասաւորեսցէ։Ապա թէ ագահեալք զսուրբ տեղիսն ի հարկ արկանիցեն եւխրատու եպիսկոպոսին ոչ անսան, ունայնանայաստուածային շնորհքն, եւ պար֊

տական այնմ լիցին պակասութեան, որումհամարս տալոց են, իբր հակառակ մարդասիրութեաննԱստուծոյ եւ բարի կամաց սրբոց, զի ձրի բարեխօսքլինին միշտ աշխարհի։ Այսպիսեացս քարոզ կարդալարժան է եպիսկոպոսաց, զի մի՛ ինչ ընծայ տարցին, այլզընծայսն ի տունս իւրեանց աղքատաց տայցեն եւինքեանք երթեալ աղօթեսցեն, զի մի՛ շնորհյեկեղեցոյն յայլազգիս անցցէ։ Քանզի խորհրդականքեն ամենայն ընծայք. զի դահեկան, յաղագս անախտբնութեանն, խորհուրդ է աստուածութեանն Քրիստոսի, իսկ պատկերն փրկչական՝ մերն պատկեր. զորէառզյառաջագոյն շնորհեալն զիւրն պատկեր, ըստ այսմ՝տուք զկայսերն կայսեր եւ զԱստուծոյն՝ Աստուծոյ։Իսկ վեց դանգն խորհուրդ է ժամանակաց գալստեաննՔրիստոսի, իսկ չորս թասուն՝ օրինակ չորից տարերացսեւ խորհուրդ չորից աւետարանչացն, իսկ երկոտասանգարին ի դանգն՝ երկոտասան առաքելոցն, իսկեւթանասուն եւ երկու գարին ի դեկանն՝ եւթանասունեւ երկու առաքելոցն, իսկ դրամն՝ օրինակ բնութեանսմեր, զի մարդ տառիւքն է անդրադարձութեամբ։ Իսկ այլնիւթքն, որպէս ի խորանն նուէրքն եւ ի տաճարնընծայեալքն, այսպէս են, իսկ անընծայքն՝անխորհուրդ։ Արդ, ի խորհուրդ եկեալքն մի՛ լիցինընդ անխորհուրդսն յայլազգիսն, ապա թէ յանդգնին՝լուծցէ եպիսկոպոսն եւ ի կարգէն։

Այլ զխաբեբայսն բնաւին հալածել, որ գանձեւօք կրօնաւորաց եւ բնակին ի տեղիս ուխտից եւբազում գայթակղութիւնս տան գործել պարզամտացն, մոլեալք յորովայն եւ յայլ ախտս, ստութեամբ պատմիչքլինին երազոց եւ զբազումս մոլորեցուցանեն։

[ՄԾԱ]

ԳԼՈՒԽ ՄԾԱ

ՎԱՍՆ ՅԱՒԱՐԷ ՎԱՃԱՌԱՑ

Վաճառեալ եւ գնեալ զաւար՝ ոչ դարձցիանդրէն իբրեւ զգողացեալն, զի այդ օրինաւոր գործթագաւորաց է եւ իշխանաց, ուստի եւ կանոնք յնծայսընդունի պատարագի, իսկ զգողացեալն եւզյափշտակեալն՝ ոչ եւս։