Read in the reader, with word lookup

Յաղագս երկնի եւ զարդուց նորա · 1/1

[Ա]

Իմ եղական գոլով բնութիւն եւ սկզբնաբան.

Ի յանեղէն ձըգեալ կամար անզուգական:

Անջըրպետեմ զջուրսըն վերին եւ ներքնական.

Որպէս պատմէ զինէն Մովսէս աստուածաբան:

Ես եմ միջոց ընդ անմարմինսն եւ մարմնական.

Ունիմ առ իս յերկուց բնութեանցըն յատկական:

Ըստ անմարմնոց զոչ ի ձեռաց շօշաձական.

Եւ ըստ մարմնոց գոլով աչաց տեսողական:

Միատարր եմ, միագոյն համանըման.

Հինգերորդ ծածկոյթ քառից, որոց ծընան:

Անքանակ եմ եւ չափից անչափական.

Այլ եւ թըզաւ միով չափիմ թէ ոչ մարդկան:

Պարունակող եմ անզգայնոց եւ զգայական.

Պարունակիմ յայլմէ վեհէ անտեսական:

Բոլորակ եմ կիսագունդ, որպէս խորան.

Բնուէթեամբ կայուն. անձամբ շարժուն, անկայական:

Հիմն եւ աւարտ եմ գոյութեանց այս նիւթական.

Անդունդք ի խոր բարձունք ի վեր մինչ վերանամ:

Ոչ ոմն անդունդք ոմն բարձունք անփոխական

Զի չեմ կայուն ես միշտ ի նոյն այլ շրջական:

Այլ որ անդունդք նոյն եւ բարձունք են վերնական.

Եւ որ բարձունք նոյն եւ անդունդք են ստորական:

Շարժիմ յաւէտ թռչիմ արագ, անհասական.

Ի շարժմանէ թարթելական մի չկայանամ:

Տանն եմ մեծի ձեղուն յարկին պարաձըգական.

Ոչ յեցեալ յինչ, ոչ սիւնք նեցուկ պարաբառնան:

Քանզի ձըգեաց զիս եւ պարզեաց որպէս վըրան.

Ոչ պընդելով լարից հնարիւք այլ միայն բան:

Ժամանակաց երկարութեամբ ես ոչ հնանամ.

Եւ ի գունոյ պայծառութեան չտգեղանամ:

Գոյն իմ աչաց տեսողութեան բաղդատական.

Միշտ հայելով ո՛չ վտանգին կամ ձանձրանան:

հողմոց հընչմամբ ո՛չ տատանիմ, այլ կամգուն կամ.

յորոտմանէ ո՛չ սաստիմ, այլ զօրանամ:

քանզի ի ծոց իմ են սոքա, իբրու ծընան.

Եւ ըստ կամաց իմոց շարժին, չեն ապստամբ:

Եւ եմ պատճառ երից սեռից կենդանութեան.

Օդականաց, երկաւորաց, որ ծովական:

Նոցին մահու դարձեալ լինիմ ես գերեզման.

Եւ յարութեան միոյ բնութեան որ բանական:

Փարթամութեամ մանեյանի եմ պահարան.

Որք պատուականք եւ պանծալիք են առ մարդկան:

ժամանակաց ամենեցուն բաշխողական.

Ոմանց բազում, ոմանց նուազ աւուրըս տամ:

Ոչ ի յինէն այլ ի վերուստ բաժանեցան.

Այն որ գիտէ զօգուտըն տալ որդւոց մարդկան:

Ունիմ առ իս պայծառատիպ մ, ի կարկեհան.

Եդեալ ի լանջս ըստ վակասին ահարովնեան:

Փեսայօրէն ջերմամբ սիրոյ յոյժ ըղձական.

Գիրկս արկանէ հարսին իւրոյ խոնավութեան:

Իսկ առ գիշեր սպիատակափայլ բիւրեղանման.

Որ միշտ աճէ եւ նուազի հընգետասան:

Չափէ ըզթիւ ժամանակաց աւուրց մարդկան.

Զոր եւ քընարըն տասնաղի երգէ դաւթեան:

Բնաւորելով գիչին խոնաւ եւ հիւթական.

Միաւորեալ յամուսնութիւն կիզողական:

յորոց խառնից գոլ համայնից ծընընդական.

բուսոց, տընկոց եւ ըզգայնոց որք շընչական:

Քանզի ի յիս կանթեղըս եօթն են ի վառման.

Որք մոլորեալք տան անմոլար զիմաստ մարդկան:

Ունին յինքեանս ըզթիւ աւուրցն արարաչութեան,

Եւ ըզխորհուրդ եօթանց դարուցըն կատարման:

Է եւ քաղաք յիս պանծալի պարագրական.

Յոր աշտարակք կենդանատիպք երկոտասան:

Որք են եօթնից մոլորակացըս կայարան.

Յոր ի մտանելն ազդեն կանուխ ըզվաղորդեան:

Ոմանց բարի ասեն գիտողքն եւ խոստանան.

Այլքց ըզչար թէ լինիցի խօսին ըզբան:

Է զի լինի եւ կատարի զոր խօսեցան.

Է զի սխալօղ եւ ընդունայն բարբառեցան:

Եւ այս իրի պատճառ է յոյժ խորհրդական.

Զոր ասացուք փոքր ի շատէ լսօղ ունկան:

Զի թէպէտ են անկենդանեաց նոքա անբան.

Սակայն շարժմամբ անձանց ունին ինչ ազդարան:

Ոչ ի յինքեանց ըզգայութեանց զօգուտըն տան.

Այլ ի բանէն որով երկինք հաստատեցան:

Եւ չեն զարմանք ըսքանչելեաց՝ որ այս փութան,

Թէ ի շարժամ սոցա լինի նախ գիտական:

Զի թէ անբանք յայս իսկապէս բընաւորեցան.

Եւ յարմատոց լինի ազդումըն գիտութեան:

Ի կերպարանս ազգի տալով նըշան.

Ծանուցանեն բանաւորաց զառաջիկայն:

Նա եւ ջըրոյ բնութիւն կըրկին որակական.

Արբուցանել եւ ողողել բնաւորեցան:

ըզՆոյն եւ հուր ներգակաբար բերէ յինքեա.

Լուսաւորել եւ հըրդեհել իւր զօրութեան:

Միովն բարի եւ օգտակար ներգործեցան.

Միւսովըն չար ապականիչ ունամացան:

Ոչ թէ ինքեանք յոր եւ կամին փոփոխին յայն.

Զի անըզգայք չունին բնութիւն փոփոխական:

Այլ որ ըստեղծ եդ ի նոսա զայս բընական,

Եւ չէ հնար լուծանելոյ բայց իւր հրաման:

Արդ թէ փոքւնք ի յեղելոց հաւատացան.

Զի նախագէտ լինել յինէն պատրաստեցան:

Չէ անտեղի զայս իմանալ թէ կարգեցան.

Զարդիմ պայծառ ունել զխորհուրդս իմացական:

Բայց որ միայն կըրթին ուսմամբ սովորական.

Եւ ըզբնութիւն մըտացն ունին անմաքրական:

Աղօտագոյն նըրբից շարժմանց ոչ հըմտանան.

Վասն այնորիկ խօսին յոգունս սըխալական:

եթէ ըզմէգ ծածկոյթ լուսոյ մըտաց տեսլեան.

Որք են մեղաց հոյլք եւ զբաղմունըք նանրութեան:

Հողմով հոգւոյն զայն առնէին հալածական.

Եւ ըզհոգիսն հոգւոյն մաքուր սուրբ բնակարան:

Կորովագոյն աչս ունելով տեսողական.

Տեսանէին զիմոց շարժմունսն անվրիպական:

Որպէս նախնիքն, այնք որ հասին այս գիտութեան.

Ի հեշտութեանց մարմնոց ի բաց որոշեցան:

Կէսք ի կարաս մըտանէին առանձնական.

Այլք յանապատս բընակէին ճըգնողական:

Եւ ի տուօղէն ամենեցուն ողրմութեան.

Պաղատէին բանալ զմտացն ըզգայարան:

Որոց շնորհէր իմաստութիւն զիւրական.

Խառնել ծածուկ ընդ կըրթութիւն նոցա եւ ջան:

Դարձեալ եւ այլ պատճառ լինելն սըխալական.

Ի ոյլ տալոյն բարի կամացն արարչութեան:

Զի մի զսոսա կարծեն տուօղ այս գիտութեան.

Եւ յարաչէն իւրեանց լինի մոլորական:

Նա իմաստնոց մըտաց եւ այս է քնական.

Թէ է՞ր տուաւ սոքօք իմաստս այս խոհական:

Քանզի յորժամ աստուածաստեղծ մարդըն Ադամ.

Կորոյս մեղօք զշընորհսն ձրի եւ տիրական:

Ողորմելի որդուց նորա թըշուառական.

Ի յարայչէն նուազ իմաստս այս շնորհեցան:

Նախագուշակ առ նա փըրկին ի փորձութեան:

Որպէս այս բանի յայտնի լինի զայս խոստովան:

Թէ չիք հընար ի փորձանաց որ մարդոյ գան.

Փըրկիլ ումեք քան աղօթիւքըն մաքրական:

Որպէս երազք որ ի յանուրջ զարհուրական.

Պաղատանօք առ ի աբրիս փոփոխեցան:

Ծանիր եւ զայս, ով իմաստուն եւ խոհական.

Զի այս արուեստ հուպ էր ի տունն աբրահամեան:

Նաեւ Մովսէս եւ այլ ընտրեալք յայս վարժեցան.

զԳործս քննել զամէն իմաստ արարչութեան:

Բայց ոչ մոլար առասպելօք խաբողական.

Այլ ճշմարիտ յստակ մըտօք եւ մաքրական:

Որպէս Պողոս գըրէ ի թուղթ հըռոմայական.

Թէ զարարիչն արարածովք մարդիկ ծանեան:

Այլ հէթանոսք ի յարարչէն մոլորեցան.

Եւ յԱստուծոյ զգործս իւր մերժել ժըպըրհեցան:

Վասն այսորիկ լուսով մըտաց խաւարեցան.

Եւ յաղճատանըս պառաւանց գոլով անկան:

Թողից ասել զյիմարսն հոգւով որք խաբեցան.

Եւ զոր սկսայ դարձայց յիմոցըս զովասան:

Են եւ ակունք յիս պատուական եւ բազմազան.

Ոմանք նուազ, այլըք պայծառ բոցանըման:

Յաչըս մարդկան են յոգնակի եւ անթուական.

Իսկ յարարչէն ի թիւ անկեալ անուանեցան:

Որք օրինակք են արդարոցն ի յարութեան.

Զի կէսք նուազ այլք առաւել պայծառանան:

Կայ այլ իմաստ ծածկեալ սոքօք խորհըրդական.

Որ իմաստնոց է լըսելեաց հաւանական:

Զի թէ եօթնից թիւ աստեղաց մոլորական.

Է օրինակ այսմ աշխարհի որ անցական:

Զի եօթն անգամ շրջապատեալ նոյն հազար ամ.

Անիւն ի գուբն ընկըղմելով յետ կատարման:

Իսկ բազմութիւն անմոլարիցն որ անշարժ կամ.

Ութերորդի անթիւ դարուն որ յաւիտեան:

Յորում ոչ ամք եւ ոչ ամիսք են թուական.

Ոչ ժամանակք եւ ոչ մասունք ժամանակեան:

Ոչ հազարաց շրջապատումըն բիւր անգամ.

Եւ ոչ բիւրուց բիւրապատիկ բիւր հազարեան:

Զի մի օրըն այն աներեկ եւ անվախճան.

Համապայծառ եւ անստուեր արփիական:

Ոչ կարօտի աշխարհ առ տիւ արեգական.

Եւ կամ լուսին ւ աստեղք ի լոյս գիշերական:

Զի լուսաւորք յիւրեանղ լուսոյն խաւարանան.

Յորժամ ծագի լոյսն անմատոյց–աստուածութեան.

Եւ փոփոխի այս աշխարհի կարգ ամենայն.

Ի հնութենէ նորոգելով որպէս գրեցան:

Ես գալարիմ որպէս կոնդակ կտակագրեան.

Կամ մագաղաթ յորժամ ի հրոյ հոտ մերձենան:

Զի վարագոյր եմ աթոռոյն արքունական.

Որքան ծածուկ է յաշխարհէ այս նիւթական:

Եւ մինչ կամի յայտնիլ ծածկեալ լոյսն էական.

Բառնան ի բաց զիս սպասաւորք անհիւթական:

Գայ իջանէ մեծ թագաւորն ահեղական.

Յայտնի անեղն էից հանուրց որ եղական:

Յարուցանէ որք են մեռեալ ի գերեզման.

Նըստի յաթոռ աստուածային դատողական:

Տալով բարեացն անճառ բարիս յարքայութեան.

Չարացն ըզչար հուր գեհենին միշտ յաւիտեան:

Յայնժամ եւ զիս նոր զարդարէ զարմանազան.

Եւ զլուսաւորս իմ պանծալի յոյժ հրաշական:

Ոչ ի պիտոյս շըրջագայից որպէս եւ այժմ.

Զի անդ մի տիւ ոչ գոյ գիշեր հատանօղ զայն:

Նորոց երկնից, նորոյ երկրի, որք նորանան.

Տարերց քառից, որք ընդ նոքօք պարագրեցան:

Զի ակն ունին որք ընդ գըլխոյն ծառայեցան.

յԱզատանալ գլխոյն իւրեանց ազատութեան:

Արդ ըստ բանի սուրբ սաղմոսի երգոյ դաւթեան.

զԳործս արարչին իմ խօսեցայ ես որ անբան:

Երկինք պատմեն զփառս Աստուծոյ յոյժ լըռելեայն.

Եւ զարարածս հաստատութիւնն անձայնական:

Ընդ որս եւ ես, որ սպասաւորս եմ բանական.

Որ ի դիմաց երկնից գրեցի սակաւ զայս բան:

Նայիմ յերկինս եւ նըկատեմ զայս ամենայն.

Եւ փառըս տամ անեղ բընութեանն արարչական:

Միշտ էիդ անեղ բնութիւն բնաւորեցան.

Անեղիդ անմահութիւն հետեւեցան:

Խորին խորհուրդ, անծին անուն պարփակեցան.

Եւ որդւոյդ ծընելութիւն ոչ ճառեցան:

Ի հօրէ բըղխումն հոգւոյդ ոչ քըննեցան.

Եւ հոսման յորդւոյ առումն ոչ պատմեցան:

Թէ զիա՞րդ երրեակ եւ մի գոլ ծանուցան.

Բայց թէ զինչ է քո բնութիւնդ, ոչ յայտնեցան:

Արարածք պատմեն ըզփառըս որ էացան.

Անմարմինք եւ մարմնականք որ գոյացան:

Րոպէից քառից տարերք որ տարրացան.

Սիրելիք եւ հակառակք որ միացան:

Բարձրագոյն հոյլք անմահից որ բոց հրացան.

Հրեշտակաց դասք իններեակ հոգիացան:

Ժամուց մերոց ունօղ յինքեան լոյսք այլ ցուցան.

Եւ եօթնեակ մոլորակաց որ կարգեցան:

Իսկ վերինքն որք անմոլար զարդ կարուցան.

Կենդանիք երկոտասանք անուանեցան:

Շարունակք անշարժ շարժուն շարագրեցան.

Յոր մոլարք ոչ մոլորեալք մոլորեցան:

Կառուցեալք անշարժ բնութեամբ, բայց շարժեցան.

Շարժելոցս ազդեն շարժումն, յոր փոխեցան:

Ընդ նոսին ստորակայիցս հաստատեցան.

Սեռք եւ ազգ եռատրոհիւ որոշեցան:

Նոյն ի յօդս օդապարիկք, որ պարեցան.

Երկրաւորք եւ ծովայինք բաժանեցան:

Կենդանիք ամենեքեան, որ սերեցան.

Քում ահեղդ հըրամանաւ ներգործեցան:

Ադամեան սեռք մարդկային, որ ըստեղծան.

Ի պատկեր աննըմանոյդ յօրինեացան:

Լուսատիպ զարմանազան նըկարեցան.

Երկնաւորքն եւ երկրայինքըս զուգեցան:

Ի դրախտին անմահութեանըն տընկեցան.

Ի ծառոյն պըտղոյն կերան եւ մահացան:

Նոր Ադամ հնոյն Ադամայ որդիացալ.

Ի կուսը Աստուած եւ մարդ նոր խարնեցաւ:

Երկակի անճառապէս յոյժ միացաւ.

Եւ բնութիւնն երկաքամչիւր ոչ շփոթեցաւ:

Րամեալքն ի մի լրութիւն բնութեան չբաժանեցան.

Եւ յերկուցըն միութիւն ոչ քակտեցաւ:

Սա Աստուած նոյն էր եւ մարդ, որ մեզ ցուցաւ.

Ի յերկրի ի մէջ մարդկան մարդ շրջեցաւ:

Էջ յաշխարհ եւ ի հօրէ ոչ մեկնեցաւ.

Եւ առ հայր եւ յաշխարհէ ոչ հեռացաւ:

Սա ի խաչ վասն Ադամայ բեւեռեցաւ.

Ճաշակեաց ըզմահ մարմնով զոր ըզգեցաւ:

Էր Աստուած նոյն էր եւ մարդ որ խաչեցաւ.

Դընօղն ի կեանս եդեալն ի մահ կամաւ տուաւ:

Զի անմահ ընդութեամբն իւրով որ մահացաւ.

Այլ իմով մարմնով մեռաւ մահկանացուաւ:

Ախեալ դուռըն դժողոց խորտակեցաւ.

Յորժամ էջ ի նոյ տապան եւ էաղեցաւ:

Յարուցեալ յերրորդ աւուր որպէս գրեցաւ.

Մետասան առաքելոցն իւր յայտնեցաւ:

Սոյն յերկինս որպէս եւ էջ նա վերացաւ.

Ընդ աջմէ ծնողին իւրոյ նոյն բազմեցաւ:

Բայց գայցէ դարձեալ փոռօք որպէս ցուցաւ.

Ի յերկուցըն հրեշտակաց մինչ համբարձաւ:

Ազդէ փող մեզ յարութեան, զոր խոստացաւ:

Դատաստան յաւիտենից որ ծանուցաւ:

Նըմա թառք յայսմ յաւիտեանս, որ ընթացաւ.

Եւ անկէտ յաւիտենին, որ կայացաւ: